1945-ci ildə anadan olmuş Babulla Səlimov Azərbaycan Neft və Kimya İnstitutunu, Bakı Ali Partiya Məktəbini fərqlənmə diplomu ilə bitirib.
Uzun illər neft sənayesində çalışıb, Əli Bayramlı (indiki Şirvan) Neft Texnikumunun direktoru, Şəhər İcraiyyə Komitəsinin sədr müavini, sədri, Əli Bayramlı Şəhər Sovetinin sədri, icra başçısının müavini kimi bir çox məsul vəzifələrdə çalışıb. Şəhərin quruculuğunda yaxından iştirak edib, milli memarlıq ənənələrinin təbliğinə və tətbiq edilməsinə xüsusi qayğı göstərib. Onun “Səməd Vurğun dühası xalqa məxsusluğun abidəsidir” layihəsi əsasında 1987-ci ildə Əli Bayramlı şəhərində Səməd Vurğun parkı salınıb, şairin abidəsi ucaldılıb.
“Kitabi-Dədə Qorqud” dastanının 1300 illik yubileyi şərəfinə onun işlədiyi layihə əsasında Əli Bayramlı şəhərində “Dədə Qorqud meydanı” salınıb, Dədə Qorqud abidəsi ucaldılıb, dastanın motivləri və coğrafiyasını özündə əks etdirən abidələr kompleksi tikilib.
Babulla Səlimov, eyni zamanda, neft-mədən avadanlıqlarının təkmilləşdirilməsi ilə bağlı 42 səmərəli təklifin müəllifi olub.
Ötən əsrin 70-ci illərindən başlayaraq o, respublikanın dövri mətbuatında Babulla imzası ilə həm elmi-publisistik, həm bədii yazılarla çıxış edib, hər yazısında xalqımızın tarixi ilə bağlı taleyüklü problemlərə toxunub.
Onun 20 Yanvar şəhidlərinə həsr olunmuş “Xiyabandan gələn səslər” şeirlər kitabı 1991-ci ildə, “Yaddaşın abidəsi” fəlsəfi-publisistik kitabı 2000-ci ildə, “Sonam” xatirat kitabı isə 2013-cü ildə nəşr edilib.
B.Səlimov bir çox dövlət təltifləri ilə, medallarla mükafatlandırılıb, “Yaddaş” Milli Mükafatına layiq görülüb.
Qeyd edək ki, Babulla Səlimov tanınmış şair və tərcüməçi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi Səlim Babullaoğlunun atasıdır.
“Ədibin Evi” tərəfindən elan edilən Mir Cəlal adına III hekayə müsabiqəsi davam edir. Həcmi 1500 (min beş yüz) sözdən çox olmamaq şərti ilə Azərbaycan dilində yazılan hekayələr elektron şəkildə
edibinevi@gmail.com
ünvanına 2023-cü il 1 fevral tarixinədək göndərilməlidir. Hekayələrin mövzusu ilə bağlı məhdudiyyət yoxdur. Müsabiqəyə qədər çap olunmuş hekayələr qəbul edilmir.
Nazilə Xəlil qızı Hüseynzadə 01 yanvar 1969-cu ildə Bakı şəhəri, Binəqədi rayonunda anadan olub. Hazırda Bakı şəhərində yaşayır.
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.
EŞQDƏN ŞƏRQİ DEMƏYİN
Ayrılanda vidalaşmamışdılar…
Şəhidlər Xiyabanında sıralanan qəbirlər əmr gözləyən əsgərlərə bənzəyirdi, elə bil indicə yürüş edib yenidən cəbhəyə gedəcəkdilər. Qara mərmərlərə həkk olunan şəkillər sanki indicə dil açıb danışıcaqdı. Nəzrinin qəlbi göynədi. Minlərlə şəhid versək də, Qarabağ hələ də düşmən tapdağında idi. Balaca Elsevər qaşlarını çatıb, iti nəzərlərlə daşların üstündəki adları oxuyur, sonra əlindəki qərənfilləri bir-bir qəbirlərin üstünə düzürdü. Oğluna demişdi ki, bu xiyabanda qəhrəmanlar uyuyur. Demişdi ki, Vətənsiz insan, yuvasız quşa bənzəyir. Bütün bunları fikrində dolaşdıran Elsevər qəfil dilləndi:
-Ana, mən də, vətənimi qoruyacam!
Nəzrin fəxrlə oğluna baxdı, əyilib onun sarışın, qıvırcıq telləri tökülən ağappaq alnından öpdü. Elsevərin ağıllı, gülümsər baxışları onun ürəyini riqqətə gətirdi:
-Mənim ağıllı balam!!!
O, əlindəki qərənfilləri öğlu ilə bərabər qəbirlərin üstünə düzə-düzə irəlilədi. Qəhərlənmişdi. Birdən gözləri mərmər lövhə üstündə bir şəklə sataşdı.
İlahi, bu, doğrudanmı o idi?!
Sarsıntı içində şəkilə bir də, bir də baxdı. Şəkilin altındakı adı dönə-dönə oxudu. Yox, nə qədər acı da olsa, zənni onu aldatmırdı! Bu o idi! Xəyallarının bəzəyi, neçə illik həsrətinin əlçatmaz ünvanı! Nəcəf!!! Deməli, o da şəhid olubmuş! İçindən qopan inilti bütün bədənini titrətdi! Nəsə demək istəsə də, sözlər yumrulanıb boğazına tıxandı. Bir anlığa sanki yer ayağı altından qaçdı, dərindən dərin bir quyu açıldı və o, sürətlə quyunun dibinə enməyə başladı. Bir də onu hiss etdi ki, quyunun dibinə çatıb və taqətsiz halda, asta-asta yerə çökdü…
Nə qədər vaxt keçməsindən xəbəri yox idi. Yerində donmuş halda başdaşındakı şəklə baxırdı. İxtiyarsız göz yaşları yanağında cığır açmışdı, səssiz, yana-yana ağlayırdı.
***
Universitetin üçüncü kursunda oxuyurdu. Sonuncu imtahanı bu gün səhər vermiş, bir ay çəkən imtahanların yorğunluğu hələ canından çıxmamışdı. Axşamüstü olsa da, hava bürkü idi. Şəhərin cansıxıcı bürküsündən tez üzaqlaşmaq üçün kirayə qaldığı evdə bir az yır-yığış edib, dəmiryol vağzalına gəldi və axşam qatarına bilet aldı. Qatarın vaxtına hələ bir saat qalırdı. Bileti ümumi vaqona, üst qata almışdı. Dispetçerin deməsinə görə, aşağı yerlər bir neçə gün öncədən satılıb qurtarmışdı.
Vaqonun pəncərəsini açıq qoysalar da, içəridə hava elə ağır idi ki, nəfəs almaq olmurdu. O, içəridəkilərə salam verərək, keçib boş bir yerdə əyləşdi. Orta yaşlı, qarayanız bir qadınla yorğun sifətli, ağ saçlı bir kişi küncdə oturub, nə barədəsə söhbət edirdilər. Qadın astadan danışır, kimdənsə narazılıq edir, kişi ona dinməzcə qulaq asır, hərdən razılıq əlaməti olaraq başını yelləyirdi. Onların ər-arvad olduqlarını sonradan bildi. Vaxt keçsin deyə vağzal köşkündən aldığı qəzetləri açıb xala-xətrin qalmasın vərəqləməyə başlamışdı ki, bir neçə gənc oğlan hay-küylə vaqona girib, qarşıdakı arakəsməyə keçdilər…
Axır ki, qatar yırğalana-yırğalana, ləngər vura-vura yerindən tərpəndi. Təkərlər öz aramsız səs-küyü ilə elə bil ki, uzun, bitib-tükənmək bilməyən bir nağıl danışır, getdikcə sürəti artan qatarın gözqamaşdıran işıqları qaranlığa meydan oxuyur, qabağına çıxan nə varsa, açılacaq sabaha doğru qovurdu.
Ər-arvad çox söhbətcil, canayaxın adamlar idi. Qərbi Azərbaycandan – öz dədə-baba yurdlarından didərgin düşmüş bu adamların üzündə dərin bir iztirab, sarsıntı izləri görünürdü. Yanlarında oturmuş bir kişiylə dərdləşməyə başlamışdılar. Əsəbi danışan qadın qəfildən kövrəldi. Göyçə həsrəti qadını göynətmişdi. O, ermənilərə lənətlər yağdırmağa başladı…
…Nəzrinin gözləri önündə gözəl, axarlı-baxarlı kəndləri canlanmışdı. Axı, onun da əsli Göyçə mahalından idi. Uşaqlığının qayğılı-qayğısız illəri o səfalı yaylaqlar, geniş düzlərdə keçmişdi. Novlu bulağın həzin nəğməsi gəldi qulaqlarına. Qəhərləndi. Düşündü ki, bax, yay tətilidir, gedib kəndimizdə dincələr, şəhərin tozlu havasından bir az uzaq olardım. Amma hanı? El-obasının başına gətirilən amansızlıq qızı sarsıtmışdı…
Onu xiffət dolu bu kövrək duyğulardan ayıran arakəsmənin o üzündə nəsə qızğın söhbət edən gənclərin hay-küyü oldu. Azərbaycanın başıbəlalı taleyindən, torpaqlarımızın erməni vəhşilərinin hücumuna məruz qalmasından qəzəblə danışan gənclər necə oldusa, arakəsmənin arxasından çıxıb, yandakı boş yerlərdə oturdular. Nəzrin indi onların üzlərini də görə bilirdi. Gənclərdən biri daha çılğın idi. Nəzrin istər-istəməz bu alagöz gəncin dediklərinə qulaq asmağa başladı. O, ermənilərin Azərbaycan torpaqlarına rus imperiyası tərəfindən köçürülməsindən danışır, deyirdi ki, dünyada, bəlkə, yeganə xalqıq ki, heç bir millətin torpağında gözümüz olmayıb, öz torpaqlarımız bizə bəs edib. Göyçəni, Zəngəzuru, İrəvanı himayədarlarının əliylə mənimsəyən ermənilərin dişində şirə qalıb, indi də vətənimizin ürəyi olan Qarabağa diş qıcayırlar. Biz Vətənə onun bu günündə lazımıq! Əl-ələ verməli, unutmamalıyıq ki, ulu bir xalqın övladlarıyıq!
Birdən gəncin iti nəzərləri Nəzrinin üzünə sancıldı və baxışları anidən toqquşdu. Qızın ürəyi bərk çırpındı!!! Tez gözlərini oğlandan yayındırdı. Siqaret çəkmək üçün çıxan kişinin boş qalmış yerinə kecdi ki, bir də oğlanla göz-gözə gəlməsin. ..
Bayaqdan səs-küylə dolu vaqona qəfil sükut çökdü. Oğlanlar söhbəti dayandırmışdılar. Alagöz oğlan yerindən qalxıb, o tərəf-bu tərəfə gəzişməyə başlamışdı. O, hər dəfə Nəzringilin oturduğu yerdən keçəndə gözaltı qızı süzürdü. Nəzrin özünü məşğul kimi göstərməyə nə qədər çalışsa da, bütün fikri bu yaraşıqlı, dilli-dilavər oğlanda qalmışdı. Hər dəfə oğlanı qarşısında görəndə həyəcanlanır, nə qədər eləsə də, ona gözucu baxmaqdan özünü saxlaya bilmirdi. Oğlanın baxışlarındakı qeyri-adi qətiyyət iradəsi əleyhinə olaraq, onu bir maqnit kimi özünə çəkirdi.
Nəhayət, hər kəs yerini rahatlayıb yatmağa hazırlaşdı. Nəzrin də yerinə uzanıb gözlərini yumdu. ..
-Deyəsən, yeriniz yuxarıdadır, mənim yerim aşağıdadır, istəsəz, dəyişə bilərik. Sizə əziyyət olar, yıxılarsınız!
Bu səs necə mehriban, necə mülayim idi! İlk dəfə gördüyü qızla əziz, məhrəm bir adamı kimi davranırdı. Başını qaldıranda gördü ki, ucaboy, ağbəniz, alagöz, qıvrım saçlı həmin gənc xoş nəzərlərlə ona baxır. Özünü nə qədər ciddi tutmağa çalışa da, qeyri-ixtiyari gülümsəyərək, – “Sağ olun, yuxarı xoşuma gəlir!” – dedi və öz səsi özünə yad gəldi.
-Nə deyirəm ki, – deyə oğlan məyus halda yerinə qayıtdı.
Xala aşağıdan pıçıldadı:
-Sabahdan fikir verirəm, a bala, deyəsən, o dilli-dilavər oğlanın yaman xoşuna gəlirsən. Amma, insafən, heç pis oğlana oxşamır.
Nəzrin dinmədi, utanıb başını aşağı saldı.
Artıq hamı öz yerində rahatlanmışdı, Nəzrinsə, əksinə, çox narahat idi. Öz yerini yandakı sərnişinlə dəyişən oğlan gözlərini ondan bir an belə çəkmir, bu gözlərdən yağan ulduz-ulduz iynələr qızın bədəninə min yerdən sancılırdı. Yaxşı ki, açıq pəncərədən sərin hava gəlirdi, yoxsa, istidən, həyəcandan az qala boğulacaqdı! Əllərini bayıra çıxardı, sanki sərin havanı ovuclayıb içəri dolduracaqdı. Hiss edirdi ki, oğlan sözlü adama oxşayır, ona nəsə demək istəyir, nigarançılıq içində vurnuxur. Guya yatmaq istəyirmiş kimi gözlərini yumdu və şirin xəyallar içində nə vaxt yuxuya getməsindən xəbəri olmadı…
-Bura nə yaxşı sərin imiş.
Gözlərini bu qəfil pıçıltıya açdı. O idi! Əllərini açıq pəncərədən bayıra uzadaraq, üzünü qıza tutub danışır, danışdıqca da bütün bədəni titrəyirdi:
-Gəlin, tanış olaq! Mənim adım Nəcəfdir!
Təəccübdən, həyəcandan dili tutulan qız susurdu. Nəcəf ondan harda oxumasını soruşur, kim olması ilə maraqlanır, bir cavab almadıqda özü haqda danışırdı. O, Universitetin tarix fakültəsində oxuyur, həm də radiozavodda işləyirdi. Atasının vəfatından sonra evin bütün ağırlığı onun üstünə düşmüşdü. Anasıgilə hər ay pul göndərirdi. Çünki onların başqa güman yerləri yox idi, anası xəstə olduğuna görə işləyə bilmirdi.
Oğlanın üzündəki ciddi və qətiyyətli ifadə Nəzrində ona qarşı rəğbət oyatmışdı. Qız onun qaygılı üzünə baxaraq, tez mövzunu dəyişdirmiş, soruşmuşdu ki, tarixi yenə köhnə dərsliklərdənmi oxuyurlar? Sonra da demişdi ki, yazıq tarix, sən necə varsan, o cür də yaşayıb gedirsən, lakin hərə səni öz bildiyi kimi yazır.
Nəcəf isə heyrət dolu baxışları ilə ona baxaraq, – “Sən nə sevimli qızsan!”, – deyə pıçıldamışdı. Demişdi ki, xalqımızın keçmişini varaq-varaq öyrənib, yeni tarix kitabı yazmaq arzusundadır. Bunları deyəndə üzü elə nurlanmışdı ki!
Bu fikrinə görə qızın ona rəğbəti bir az da çoxalmış, bayaq erməni faşistlərindən, onların xalqımızın başına açdığı oyunlardan nifrətlə danışanda onun gözlərinin qəzəbdən necə alışıb yandığını xatırlamışdı. Belə oğullarımız olduğuna görə düşmən üzərində qələbəyə inamı güclənən qız əmin olmuşdu ki, o çox ləyaqətli və nəcib insandır…
***
İndi, neçə il sonra Nəzrin qara mərmərdən boylanan oğlanın tanış çöhrəsinə baxa-baxa özünü qınayırdı:
-Mən niyə sənin cəbhəyə gedəcəyini düşünmədim? Axı, sən vətənin dar günündə kənarda qala bilməzdin! İlahi, niyə tamaşa olan bu həyatda faciələr daha çoxdur, axı?
***
…Gecənin bir aləmi, hansısa bir stansiyada nəfəsini içinə çəkən qatar qəfil dayandı, hardasa itlər bərkdən hürüşdülər. Uzaqda qatı qaranlığın qoynunda ara-sıra közərən işıqlar yaxınlıqdakı hansısa kiçik bir dağ kəndinin varlığından xəbər verir, bu işıqlar ayrı-ayrı evlərdən boylanıb, sanki bir-biri ilə danışırdılar. O işıqların hər biri bir ailə, neçə-neçə ömür, arzu, istək demək idi. Bax, görəsən, o bir kənarda işığı gələn evdə kimlər yaşayır, bir-biriylə necə yola gedirlər? Bax, indi bu dəqiqə, bu an neyləyrilər? Yatıblarmı, oyaqdırlarmı? Kaş, bir quş olub o işıq gələn pəncərəyə qonaydım, o evdəki həyatı heç kəsin xəbəri olmadan kənardan seyr edəydim. Niyə, axı, insanlar bir-birinə belə yad, belə uzaqdır?!
Onu bu ani fikirlərdən Nəcəfin sualı ayırdı:
-Nə fikirləşirsən?
Tamam fərqli cavab verdi:
-Nədənsə axşamlar itlər hürüşəndə içimə bir qəriblik dolur, sanki əziz bir adamımın yoxluğunu hiss edirəm. Elə bil ki, uzaq bir obada dəyədə oturub, ovdan qayıdacaq əzizimi gözləyirəm. O isə gəlmək bilmir ki, bilmir.
Nəcəf astadan güldü. Ay allah, elə şirin-şirin güldü ki, qaygıkeş baxışları qızın bütün vücudunu dolaşdı. O, həyatında özünə qarşı bu cür doğma baxışlar görməmişdi. Nəcəf:
-Aşağı düşə bilərsən? Sənə sözüm var, – deyə pıçıldadı.
Qız mat-məəttəl qalmışdı. Əvvəl istədi getməyə. Xala da deyəsən, yatmamışdı. Amma özü də fərqinə varmadan, hansısa bir hiss onu uzandığı yerdən qalxmağa sövq etdi, aşağı enib Nəcəfin dediyi yerə gəldi. Oğlan gözə dəymirdi. Pəncərədən bayıra boylandı. Bütün gücünü yığmış qatar irəli şütüdükcə amansız bir inadkarlıqla işıqları da oğurlayıb özü ilə aparırdı. Birdən hiss etdi ki, Nəcəf arxasında dayanıb, ona baxır. Geri dönüb oğlanla üz-üzə dayandı. Nəcəfin sinəsi həyəcandan qalxıb enir, bütün bədəni titrəyir, bu həyəcan qıza təsir eləyirdi.
Özünü ələ alıb sakit səslə soruşdu:
Nə deyəcəkdin mənə?
Oğlan bir anlığa susdu. Elə bil ki, bayaqdan dil-dil ötən o deyilmiş. Qısaqol köynəyinin qolunu qatlayıb, qolundakı qız şəklini ona göstərdi.
-Bax, sənin rəsmindi.
Nəzrin özünün tuşla çəkilmiş rəsmini oğlanın qolunda görəndə öncə heyrətdən dili tutuldu, nə deyəcəyini bilmədi! Sonra elə bil ki, bu alagöz oğlan bir andaca həm doğma, həm də sirli, əsrarəngiz görünməyə başladı. Bu, nə sirr idi?! İlk dəfə cəmi bir-iki saat qabaq gördüyü bu oğlan niyə ona bu qədər doğma gəlirdi?! Elə bil ki, onu lap uşaqlıqdan, bəlkə, hələ dünyaya gəlməmiş tanıyırmış!
Mənim şəklimi sənin qoluna kim çəkib?!
Nəcəf rəsmin onun qoluna bir əsgər yoldaşı tərəfindən döyüldüyünü dedi. Sən demə, nağıllar röyalar aləmindən gəlmiş bu oğlanın səkkiz il qabaq qoluna döydürdüyü qız rəsmindən elə xoşu gəlib ki, bu illər ərzində gözləri hər yerdə rəsmdəki qızı axtarırımış və budur, axır ki, axtardığını tapmışdı!..
*** Nəzrin onun soyuq başdaşını qucaqladı:
-Nəcəf, illərlə, ömür boyu mən səni axtarmışam. Heç bilməmişəm ki, sən burda, lap yaxınımdasan! Müharibə çıxaranın evi yıxılsın! Axı, sənin nə qədər işıqlı arzuların vardı, Nəcəf! Nəcəf! – qadının ürəyindən qopan ah bütün vücudunu yandırdı…
*** Nəcəf az qalırdı qızı bağrına bassın.Titrəyə-titrəyə adını soruşdu.
-Nəzrin?! Nə gözəl adın var? Mən səni hec vaxt itirmək istəməzdim. Sən ağıllı qıza bənzəyirsən. Xahiş edirəm, unutma məni, sən mənim xəyallarımın pərisisən, mənim tale payımsan! Nə uğurlu oldu bu səfər! Şəmkirə dostumgilə qonaq gedirəm!
Dəqiqələr bir-birini əvəz edir, qatar bir an belə nəfəsini dərmədən irəli cumur, onlar bir- birləri ilə söhbət etməkdən doymurdular. Ikisinin də ürəyindən idi ki, bu aylı-ulduzlu yay gecəsi uzandıqca uzansın, bu tale qatarı dayanmadan yüz il beləcə yol getsin və onları arzuların hansısa əlçatmaz, naməlum, məchul ünvanına aparsın…
Hər şey elə anidən, qəfil oldu ki, qız əvvəlcə nə baş verdiyini anlamadı. İsti yağış damlaları boyun-boğazı, yanaqları, üz-gözünə tökülürdü. Ağlı başından çıxmış, bu qatarı da, gecəni də, oğlanı da, özünü də unutmuşdu! Nə qədər belə çəkdiyini billmədi! Zaman durmuşdu sanki! Qatar yuxudan ayılmış adam kimi anidən nəfəsini çəkib qəfil dayandı və dayanmasıyla da hər şeyi öz axarına qaytardı. Bu nə idi? Bu nə vaxt baş vermiş, niyə buna razı olmuşdu?! Dəmir kimi güclü, əzələli qollarını qızın belinə dolayan oğlan onu öpüşlərə qərq eləyirdi! Burax!, – deyə çabalayıb, oğlanın qolları arasından çıxdı və yerinə sarı qaçdı…
Yerinə uzanıb gözlərini yummuşdu. Quş kimi çırpınan ürəyi elə bil indicə sinəsini yarıb çıxacaqdı! Bütün olanları bir-bir yada salır, hadisəni anbaan yenidən yaşayır, gözlənilmədən baş verənlərə izah tapmağa çalışır, özünü danlayırdı. Necə oldu ki, belə zəiflik göstərdi? Yol yoldaşları, alt qatda yatan mehriban, çoxdanışan qadın bilsə, onun haqqında nə düşünəcək? Yəqin deyəcək ki, qıza bax, bir-iki saat bundan qabaq tanıdığı oğlanla gör nə oyunlardan çıxır?! Zavallı qadın hardan bilsin ki, bu gənc onu səkkiz ildir ki, tanıyır, qız da onu xəyallarında yaşatdığı ən əziz adamı sanır!
Xəyaldan ayrılıb gözünü açanda Nəcəfi yenə öz yerində oturmuş gördü. Göz qırpmadan qıza baxırdı. Onun baxışları qızı bu dəfə daha çox həyəcanlandırır, kövrəldirdi, az qalırdı yalvara, deyə ki, nə olar, mənə belə baxma! Yuxusu ərşə çəkilmişdi, yaman istilənirdi. Dəsmalıyla üzünü yelləməyə başladı. Nəcəf qalxıb ona qəzet verdi.
-Al, Nəzrin – necə də nəvazişlə çəkdi adını. Evdə atasının, qardaşlarının onu necə kobudluqla çağırmaları yadına düşdü. Bu nə idi, nə baş verirdi? Heç biri yata bilmirdi, sanki nağıllar aləmindəydilər…
Qız boyun-boğazında, sir-sifətində ilk öpüşlərin hərarəti nə vaxt yuxuya getməsindən xəbəri olmadı. Yuxuda özünü lələk kimi yüngülləşib havada süzən gördü. Süzür, süzür, amma heç bir yerə gedib çıxa bilmirdi. Elə bil ki, onu ağuşuna almış mələklər göy üzündə yırğalayır, səssiz ninni deyirdilər. Birdən yerin dərinliyindənmi, yoxsa göylərin doqquzuncu qatındanmı gələn bir səslə kimsə onu çağırmağa başladı: Nəzriiin! Nəzriiin! Öz adını eşidib, gözlərini açdı: – Nəzrin, – bir azdan mənim stansiyamdır, düşürəm, – deyən Nəcəf onun qolunu sığallayırdı.
Əlinin hərarəti qızın bütün bədənini yandırdı. Qolunu yavaşca çəkdi.
-Yat-yat, – deyə Nəcəf mehribanlıqla gülümsədi. Elə bil körpə uşağa laylay çalırdı. Sakitcə ah çəkdi. – Mənə təəccüblənmə. Axı, əslində, mən səni çoxdan tanıyıram. Sən mənim ürəyimin bir parçasısan, yarımsan!
Qatar Gəncəyə çatdı. Nəcəfin düşməsinə az qalmışdı. Oğlan ondan qələm istədi, bir vərəq parçası çıxarıb, ora nəsə yazdı, qıza uzatdı. Telefon nömrəsi idi.
Dostum Tahirin ev nömrəsidir. Xahiş edirəm, ona zəng elə, nə vaxt gələcəyini xəbər ver, şəhərdə səni qarşılayaram. Nəsə göruşə bilməyəcəyimizdən yaman narahatam. Mənə bir telefon nömrəsi ver. Çox xahiş edirəm, gəl, görüşək. Əgər səni itirsəm, bunu hec vaxt özümə bağışlamayacam. Görəsən, bu bir ayı sənsiz necə dayanacam?
Nəhayət, Nəcəfin enəcəyi stansiyanın yaxınlaşdığını elan etdilər. Nəzrin ev telefonlarının nömrəsini, evlərinin ünvanını qardaşlarının qorxusundan oğlana verə bilməsə də, telefon edib, onu tapacağına söz verdi.
Nəcəf ani tərəddüddən sonra sanki ürəyində ağır yük ayağa qalxdı. Əlindəki qəzeti ona uzatdı.
Burda bir şeir var, oxuyarsan.
Qızı başdan ayağa elə süzdü ki, sanki onun bütün vücudunu gözlərinə köçürüb özüylə aparacaqdı. Qızın əlini hərarətli bir nəvazişlə sıxıb ayrıldı…
Oğlan qızın ürəyini də özüylə götürüb getmişdi. Qız fikrini dağıtmaq üçün guya ki, qəzet oxumağa başladı. Gözünə bir şeir sataşdı. Müəllifi yadından çıxsa da, şeirin axırıncı misraları indiyə qədər yadındaydı. Nəcəf bu iki misranın altındasn göy rəngli qələmlə qoşa xətt çəkmişdi:
Eşqdən şərqi deməyin.
Eşq şərqisi məndə.
***
Yayın son ayını böyük səbirsizliklə başa vurdu. Amma anası bərk xəstələndiyindən rayonda bir həftə artıq qalası oldu. İşin tərsliyindən Nəcəfin verdiyi telefon nömrəsi də dəftərin arasından yoxa çıxdı.
Bakıya qayıdanda düz bir həftə vədələşdikləri yerə baş çəkdi, amma o yox idi. Nəzrin özünü vədinə xilaf adam kimi hiss elədiyi üçün üzüntüdən xəstələndi. Dəfələrlə Nəcəfin iş yerinə və oxuduğu universitetetə getsə də, utandığından heç kəsdən onu soruşa bilmədi. Ümidini təsadüfə bağladı…
*** Bir ovuc işıq hardansa süzülüb, Nəzrinin qəlbinə dolur, ona elə gəlirdi ki, bu, Nəcəfin dinclik tapan ruhudur. Başını qaldırıb əlçatmaz göylərə baxdı. Gömgöy səmada iki ağappaq bulud sevgililər kimi qucaqlaşmışdı. Nəzrin əminiydi ki, bu onların əbədi vüsala çatan ruhlarıdır… Nəzrini özünə qaytaran “Ana, Ana!”, – deyə ona sığınan oğlunun ilıq nəfəsi oldu.
Azərbaycan xalqının tarixinə Qanlı Yanvar faciəsi kimi daxil olmuş 1990-cı il 20 Yanvar hadisələrindən artıq 33 il keçir. Azərbaycan xalqına qarşı həyata keçirilən hərbi təcavüz insanlığa qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi tarixdə qalacaq. Sovet Ordusunun böyük heyətinin, xüsusi təyinatlı bölmələrin və daxili qoşunların Bakıya yeridilməsi xüsusi qəddarlıq və görünməmiş vəhşiliklə müşayiət edildi. 131 nəfər öldürülmüş, 600-dən çox adam yaralanmışdı. Öldürülənlər arasında 5 millətin nümayəndələri, 20-dən çox qadın, uşaq var idi. Xalqımızın qan yaddaşında əbədi yaşayacaq 20 Yanvar faciəsi ümumxalq hüzn günü! Şükür Səhidlərimizin ziyarətinə mənfur düşmən tapdağından Qarabağımızın xilası, Qələıbə müjdəsi ilə gedirik!
Nəsirov Yanvar Şirəli oğlu (01.01.1957-ci il 20.01.1990-cı il)
Qüvvətli, qolu güclü, Vətən, dost yolunda ölümə gedən oğlan idi Yanvar. Topxana meşəsində ermənilərin törətdikləri vəhşiliyə etiraz əlaməti olaraq 1989-cu ildə Azərbaycan xalqının igid oğulları Azadlıq meydanında vətənin müdafiəsinə qalxanda Yanvar Nəsirov da bu meydanda idi. Hər gün işdən sonra Azadlıq meydanına gedib nəyə gücü çatırdısa, o köməkliyi əsirgəmirdi. Vətəninə, xalqına biganə qala bilmirdi. Hadisələrin qarışıq vaxtı hər axşam bütün qohum əqrabalarla telefon vasitəsi ilə hal-əhval tutmamış rahatlanıb yatmazdı.
Nəsirov Yanvar Şirəli oglu 1957-ci ildə yanvarın 1-də Ağdam rayonunun Gülablı kəndində anadan olmuşdur. 1964-cü ildə Gülablı kənd orta məktəbinin I-ci sinfinə daxil olmuş, 1974-cü ildə orta məktəbi bitirmişdir. Hərbi xidmətdən qayıtdıqdan sonra Bakı şəhərində peşə təhsili almaqla yanaşı istehsalat obyektlərinin inşasında çalışmağa başlayıb.
Hadisələr baş verəndə oğlunun iki yaşına iki ay qalırdı. Yanvarisəhəyatdaartıq yox idi. Yanvaratayanvarayındaqalmışdı. Yanvarayındanbəriçıxabilməmişdi.Torpaq, Vətəndərdiyükolubürəyindənasılmışdı, sevinciniazaltmışdı. Gecə–gündüztəkbircəsöz–söhbətivaridi. Vətən… Torpaq…
Şəhid xanımının mücadilələrdən keçən uğur yolu
1987-ci ildə öz həmkəndlimiz Yanvarla ailə həyatı qurduq deyir Almara xanım. Həyatımızın xoşbəxt günlərini yaşayırdıq. 1988-ci ildə oğlumuz dünyaya gəldi. Hər ilin yay fəslini Gülablıda dağlar qoynunda keçirirdik. Ağdam – Gülablı mənim üçün vətəndir, həyatın başlanğıcıdır… Uşaqlığı, məktəb illəri, ilk iş yeri, 24 yaşına kimi bütün həyatım orda keçib: -“Gülablı əvvəllər Şuşa qəzasının tərkibində
olub. Bizim kənddən arxa tərəfdəki yolla Şuşaya at arabası ilə 2 saatlıq yol idi. Ədiblərin də yazılarında var ki, Şuşaya dayələri bizim kənddən aparırdılar. Saf suları, təmiz havası, bərəkətli torpağı vardı. Kəndimiz dörd tərəfdən dağlarla əhatə olunmuşdu. Arxa tərəfdə Çıraxlı, Hacadağlar idi. Kəndin düz ortasından çay axırdı. Gedib Ağdamın Qarqar çayına birləşirdi. Belə bir səfalı torpaqda dünyaya göz açmışam, orda böyümüşəm. Çox dəcəl qız idim. Rəfiqəm Gülbənizlə gedib girirdik şah bağlarına. Armud, qoz, zoğal… bağları sırayla salınmışdı.Yazın gəlişi məni bütün varlığım ilə bu torpağa çəkib aparırdı. Özünün işi olanda da mən uşaqla kənddə qalırdım, o, şəhərlə kəndin arasında. Ən yadda qalan günümüz balaca Həsənin kəndimizdə ayaq açıb yeriyən günü olub.
. Axşam saatlarında evə gəldi, çörəyini yeyib sonra “qardaşımgilə baş çəkim gəlim, məni bankalayarsan,” dedi. Körpə Həsən atasını gördükdən sonra ondan ayrıla bilməzdi. Ona görə onu da özü ilə apardı. Yarım saatdan sonra onlar evə gəldilər. Körpəni mənə verdi ki, yatırım, ondan əl çəksin. Özü küçəyə çıxdı.
Həmin gün də işdən evə gəlib, çörəyini yeyib, vəziyyətin nə olduğunu bilmək üçün küçəyə çıxır. Bir müddətdən sonra evə qayıdıb həyat yoldaşına söylədi ki, şəhərdə vəziyyət heç də ürək açan deyil. Mən gedirəm görüm vəziyyət nə yerdədir.
Soruşdum – Hara gedirsən?
– Vəziyyətlə tanış olub qayıdıram. Sən körpəni rahatlayıb yatırana kimi gələrəm. Qapını açarla bağlayıb, açarı da qonşuda yaşayan qardaşı Şiraslanın həyat yoldaşı Tərlana verib. Əvvəllər Yanvar Nərimanov rayonu Ağa Neymətulla küçəsi ev 6-da bacı-qardaşları ilə bir həyətdə yaşayırdı. Sonra qapının arxasından səsləndi ki:
– Qorxsan divarı döyərsən Tərlan gəlib qapını açar. Eşitdin???
Axşam saat doqquz olardı. O çıxıb getdi. Mən oğluma gecə köynəyini geyindirib yatırmağa apardım. Uşaqla barəbər özümü də yuxu aparıb. Bir də onda ayıldım ki, sanki zəlzələdi. Küçəni qışqırıq, səs, küy, güllə səsi başına götürüb. Vahimə ilə yerimdən qalxdım, onu səslədim, gördüm gəlməyib. Özümü bayıra atmaq istədim. Əlimi qapıya atıb dartdım, gördüm bağlıdır. Yadıma düşdü ki, açarı qonşuya verib. Divarı möhkəm-möhkəm döyməyə başladım. Şiraslangili yuxudan oyatdım. Dedim:
– Şəhər güllə səsindən dağılır. Yanvar da gəlib çıxmayıb. Tez gəlin qapını açın. Onlar gəlib qapını açdılar. Mən özümü küçəyə atdım. Göydən güllələr ulduz kimi uçub yerə tökülürdü.
Bu zaman oğlum yuxudan dik atılıb elə bərkdən ağladı ki, səsi küçəyə gəldi. Mən tez gəlib onu ovundurmağa çalışdım. Xeyli ağlayandan sonra sakitləşib yatdı. Küçədə hamı ayaq üstə idi. Gecə yarı gedənlər iki-bir geri qayıdırdılar.
Səhəri diri gözü açdıq, Yanvar gəlib çıxmadı. Qardaşı Şiraslan kənarda yaşayan qohumların hamısından onu soraq aldı, gördüm deyən olmadı. Şübhələr mənim qəlbimi didib parçalayırdı. Qəlbimə qara fikirlər gəlirdi. Düşünürdüm ki, o heç vaxt ailəni başsız qoymayıb. Harda olsa xəbər verib. Bilirdi ki, onsuz səksəkə içində oluram. Başında bir iş olmasaydı, ya xəbər verərdi, ya gələrdi. Səhərə kimi gözlədik. Ondan xəbər verən olmadı. Bu zaman qardaşı Şiraslan qayıdıb ondan xəbər olmadığını xəbər dedi. Məni hönkürtü ilə ağlamaq tutdu. Yenidən bacısı Ulduz, Şiraslan, onun yoldaşı Tərlan xəstəxanaları axtarmağa getdilər. Bakı şəhərində olan xəstəxanaların hamısını gəzdilər.
Yanvar yola çıxıb. Avtobus dolu adamın uzaqlaşdığını görüb fit çalıb. Avtobus fitdən qorxub dayanıb. Yanvar özünü birtəhər avtobusa salıb.
Sürücü deyir avtobusu saxladım. O da qaça-qaça gəldi. Dal qapıdan hamını sıxışdırıb içəri keçdi. O boyda avtobusdan təkcə güllə ona dəydi. Bəxtə bax e…Mən avtobusu saxlamasaydım, o minməsəydi sağ qalacağdı… Yüz metrə qaçıb mindi avtobusa. Ölümə gedirmiş, mən də bilmirəm.
Avtobus sürücüsü Vəli bu cumlələri Yanvarın son cümə axşamında deyib.
Qaynım Şiraslan bacısı Ulduz qaynımın yoldaşı qonşu Vəlinin maşını ilə yenidən onu axtarmağa getdilər. Xəstəxanaların hamısını ələk-vələk etmişdilər, tapa bilməmişdilər. Salyanski kazarmanı axtarıb gəlib onu Kaspar xəstəxanasında olan meyidlərin arasında tapmışdılar. Olimp mağazasının qabağında güllə ağ ciyərinə dəyib, gətiriblər ora. Çox qan itirdiyindən keçinib.
1990-cı ilin yanvarında Sovet Ordusunun Bakı şəhərinin üzərinə yeritdiyi silahlı əsgərlər dinc əhaliyə qarşı qırğın törətmiş, qan tökmüşdür. Sovet tanklarının qarşısına əliyalın, silahsız çıxan xalqa qarşı terroristlər vəhşicəsinə divan tutmuş və yüzlərlə insanların həyatına son qoymuşdular. Nəsirov Yanvar Şirəli oglu şəhid olmuşdur. Allah şəhidlərimizə rəhmət eləsin!
Axşam üstü onu Təzə Pir məscidindən evimizə gətirdilər. Bir gecə bizə qonaq oldu. Səhəri dövlət nümayəndələri gəldilər ki, xalq, vətən uğrunda şəhid olanların hamısını bir yerdə “Dağüstü” parkda dəfn edəcəyik. Xalqın böyük izdihamı ilə biz onu şəhidlər xiyabanında dəfn elədik. Allah torpaq uğrunda uyuyan bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin!
“İllər sonra o uşaqlıq arzumu həyata keçirdim”
Bir gün gözləmədiyi zamanda qapı döyülür. Qənşərdə tanımadığı dörd nəfər vardı. Özlərini təqdim edərək, Bakı Dövlət Universitetindən gəldiklərini dedilər. Şəhid xanımı kimi nəyə ehtiyacı olduğunu soruşdular, vəziyyətlə maraqlandılar. Həmin gün onun taleyində dönüş yarandı: “Ürəyimdəkiləri danışdım tanımadığım o insanlara. Həmin günlər hamı üçün çətin idi. Və həmin günlərdə qapımı bizlə maraqlanan insanlar döymüşdü. Bu, həm xalqımızın müdrikliyini, həm də Bakı Dövlət Universitetinin böyük kollektivinin qayğıkeşliyini göstərirdi. Özüm də inana bilmirdim onlara. Həmin gün həyatımın axarı dəyişdi. Məni universitetə işə götürdülər”.
Almara Nəbiyeva 1990-cı ildə BDU-nun fizikia fakültəsinin ümumfizika kafedrasında baş laborant preparatoru kimi işə başlayır. Elə işləyə-işləyə də imtahanlara hazırlaşır. Məktəb illərində arzusunda olduğu ixtisası seçmək qərarına gəlir: “Uşaq vaxtından Azərbaycan dili-ədəbiyyatı fənnini çox sevirdim. O sevgini Şiraslan müəllim aşılamışdı. Bizim evdən məktəbə bir kilometr yol idi. Hər dəfə yolda müəllimlə rastlaşanda çantamı götürüb aparırdı. Onun diqqəti sayəsində bu fənni sevmişdim. Mən də dil-ədəbiyyat müəllimi olmağı arzulayırdım. Amma o vaxt arzularım yarımçıq qaldı. İllər sonra mən o uşaqlıq arzumu həyata keçirdim. Bakı Dövlət Universitetinin Filologiya fakültəsinə daxil oldum. Qiyabi oxuyurdum, işləyirdim, oğlum da bağçaya gedirdi”.
1992-1993-cü illərdə isə Almara Nəbiyeva həyatının üçüncü ağır zərbəsini aldı. Doğulub boya-başa çatdığı Gülablı kəndi 1992-ci ilin sentyabrında, bütünlükdə Ağdam isə 1993-cü ilin iyulunda erməni qəsbkarları tərəfindən işğal olunur. Almara xanım 1995-1997-ci illərdə Folklor kafedrasında laborant, 1997-2012-ci illərdə baş laborant vəzifəsində çalışır. 1999-cu ildən həmin kafedrada müəllim işləyir. Eyni zamanda elmi işlə məşğul olur. 2012-ci ildən universitetin “Dədə Qorqud” Elmi Tədqiqat Laboratoriyasının elmi işçisidir. Elə həmin il folklorşünaslıq ixtisası üzrə “Müasir dövr aşıq yaradıcılığı (Qarabağ aşıq mühiti materialları əsasında)” mövzusunda namizədlik dissertasiyasını müdafiə edib. Filologiya elmləri üzrə fəlsəfə doktorudur. 30-dan çox elmi və publisistik məqalənin müəllifidir. Hazırda isə doktorluq üzərində çalışır. Bir sözlə, gəncliyi, həyatı mücadilələrlə, mübarizələrlə, çətinliklərlə keçib. Amma heç kəsə ağız açmayıb, 20 Yanvar şəhidinin xanımı olduğunu əlində bayraq etməyib: “Sağ olsun bacı-qardaşlarım. Həyatımın ən çətin dönəmlərində mənə kömək etdilər, əl tutdular. Çox çətinliklərim olub. Amma özümə sığışdırmamışam kiməsə zəng vurub deyim ki, nəyəsə ehtiyacım var. Yaxud şəhid xanımı olmağımdam istifadə etməmişəm. İnsan gərək özünə hörmət etsin ilk növbədə. Kiminsə qapısını döymək, ağız açmaq təbiətimdə yoxdu. Mən heç oğlumun da yanında ağlamamışam. Ac-susuz olduğumu balama göstərməmişəm. O, atasının şəhid olduğunu da bilmirdi. Demişdik atan müharibədədir. 4-cü sinifdə dərslikdə atası haqda məlumat vardı. Həmin dərs keçirilən gün oğlumu məktəbə göndərmədim. Dedim, birdən dərs keçiriləndə özünü pis hiss edər. Elə həmin gün qarşıma qoyub danışdım, izah etdim. Hər uşaq atasının yanında olmasını istəyər, əlbəttə. Amma gücüm çatan qədər qoymamışam sıxıntı çəksin, başqa uşaqlardan geri qalsın. Çox şükür, oğlumu böyütdüm, Bakı Dövlət Universitetinin tətbiqi riyaziyyat fakültəsini bitirdi. Artıq ailə də qurub. Beləcə, həyat dayanmır, öz axarı ilə gedir. Sadəcə, gedənlər geri gəlmir… Bir də həyatda insana yalnız elədiyi yaxşılıqlar qalır, başqa heç nə…
“Ötən günlərimi qaytaraydılar…”
İnsan yaşadıqca həyatdan gözləntiləri, arzuları da yenilənir, istəkləri bitib tükənmir. Amma hər kəsin ürəyində bir ümdə arzusu olur. Almara Nəbiyeva da illərdir qəlbində bir arzu ilə yaşayır – Ağdama, Gülablıya heç olmasa bircə dəfə yenidən ayaq basmaq: “Kəndimizi tez-tez yuxuda görürəm. Həyətimizi, bağ-bağatımızı, kəndin ortasından axan çayı… Gah görürəm o çayda üzürəm, gah hansısa dağa çıxıram… Hər dəfə ötən günləri yada salanda xatirələr adamı doğma yerlərə çəkib aparır. Yaşa dolduqca həmin xatirələr daha da şirinləşir, doğmalaşır insan üçün. Elə bir insan yoxdur ki, uşaqlıq, gənclik illərini xatırlamasın. Doğulub boya-başa çatdığı kəndin şirin xəyallarının qanadlarında dolanmasın. İllər ötür, bu xatirələr də səninlə yaşayır, o yerlərin insanları, dağı-daşı, bağı-bağatı ömürlük yaddaşına köçür. Hələ də kəndimizin həsrətini çəkə-çəkə, yollara baxa-baxa gözləri yolda qalmışam. Hər bahar fəsli gələndə qəlbimdə o yerlərin gözəl təbiətini, buz kimi bulaqlarını, təmiz havasını, çiçəklərinin ətrini, quşların cəh-cəhini bütün varlığımla duymaq həsrəti baş qaldırır. Ürəyimdən keçir ki, bir kəndə getsəydim, barlı-bağatlı torpağıma ayağım dəysəydi, yeri-yurdu dolanıb gəzsəydim… İllərdir, bu böyük xoşbəxtlik əlimdən çıxıb. Amma hələ ümidimi üzməmişəm. İnanıram ki, üzümə az gülən taleyim heç olmasa bu dəfə mənə xoş baxacaq”…Gözün aydın Şəhidi,Gözün aydın şəhid Xanımı.
AĞDAM QAYDIŞIN MÜBARƏK OLSUN!
Allahın lütvüdür, böyük məhəbbəti!
Müqəddəs ruhların oyaq günündə!
Məhz Cümə günündə Ağdam azaddır!
Minlərlə şəhidi var Ağdamın!
Şəhid vermədən azad olan Ağdamın!
Şükür olsun intiqamı alındı!
Məçidində ilk namazda qılındı!
Qarabağın dayaq nöqtəsidir Ağdam!!!
Şir ürəkli oğulların var olsun!!!
Gözünüz,Gözümüz aydın olsun!!!
Vətənin dünyada təqdim edən!
Elimlə Baş Ucalığı gətirən!!!
Elimİnə,sənətinə,elinə heyran!!!
Qəlbi evini rahat edən qüdrətə qurban!!!
Yol gedir Ağdama, düz gedir Ağdama!!!
İstəməyənlərin gözlərinə Ağ dama!!!
Elin qürur yeridir!!!
Muğamın beşiyidir!!!
Dünyada ilklərə imza atan!
İdiglərin var Ağdam!!!
Düşmənə dağ çəkdirən
Fred Asifin,Allahverdin!
Canpoladın, Şirinin var!
Daha çox şəhidin var!!!
Qürüru var Ağdamın!
Sınmaz, əyilməz!!!
Yalın əllə düşmənin boğazın üzən!
Say seçmə oğulların!!!
Allah möcüzəsi var!!!
Mükafarı, müjdəsi var!!!
Ziyalısı, alimi, incəsənət xadimləri!!!
Yeni Eranın elminin müəllifi Ağdamlıdır!!!
Öz elmi, sənəti ilə Bəşəri xidmətdərir!!!
Elm İnsanlığın xilasına xidmət edir!!!
MÜQƏDDƏS RUHLARA EHTİRAMI VAR!
VÜQARLI, QÜRURLU AĞDAMIMIZ VAR!
VƏTƏN İGİD OĞULLARIN ÇİYNİNDƏ DAYANIR!
Qələbə müjdəsini verən oğullar!!!
Sizlərlə Qururludu Vətən Oğullar!!!
Tarixinə sahib çıxmaq zamanıdır!!!
Bunun üçün şəhid olub oğullar!!!
Mənfur düşmənin belini qıran,
Düşməni diz çökdürüb,qan uduran,
Qələbə çalalan Oğullar!!!
Qanınızı aldılar, ŞƏHİDLƏR!!!
Qarşınızda baş əyirik!!!
Haqqınız boynumuzadadır!!!
Sizlərə rəhmət deyirik!!!
Sizləri unutmayağa haqqımız yox!!!
Dəmir Yumruquq tək birləşib!
Əldə Qılınç Ali məqsədə çatmaq!!!
Tarıxi torpaqlarımıza sahib olmaq!!!( Z.V)
RUHIARI ŞAD OLAN ŞƏHİDLƏRƏ HÖRMƏT VƏ EHTİRAMIMIZ ŞONSUZDUR!!!
Nəcəf elmi institutlardan birində şöbə müdiri işləyirdi. İki işçisi, bir laborantı vardı. Laborantının adı Lətafət idi. Otaq qıtlığından müdirlə laborant bir kabinetdə əyləşirdilər. Çox mehriban idilər. Naharı da bir yerdə – əyləşdikləri otaqda edərdilər. Allahın verdiyindən, evdə nə bişirilirdisə süfrə salıb onları qoyurdular ortalığa, nuş canlılqla, şirin-şirin söhbət edə-edə yeyər, Lətafətin qaynadıb dəmə qoyduğu kəklikotu çayından içib yenə də hərəsi çəkilib öz kreslolarında oturur, səhər ertə başladıqları işi davam etdirirdilər.
Başqa laborantlar Lətafətin paxılığını çəkir, “Bəxtəvər başına!” – deyirdilər.
Lətafət makinada şöbəyə aid materialları – hesabatları, protokolları, protokoldan çıxarışları, iş planlarını… yazır, Nəcəf də şöbənin digər işləri ilə məşğul olur, iclaslar keçirirdi.
Nəcəf deyəndə, əslində onun 65-70 yaşı olardı. Dayı da çağırıla bilərdi, müəllim də. Ona müəllim deyirdilər. Biz də deyək müəllim.
Lətafət də 35-40 yaşlarında idi. Ağ çöhrəli, ağ bədənli, mütənasib əndamlı xanımdı. Ona da Lətafət xanım deyirdilər. Arada başqa işçilərin yazılarını, məqalələrini də yazar, beş-on manat qazanardı. Nəcəf müəllimin bundan xəbəri olsa da, açıb-ağartmır, onun çörəyinə bais olmaq istəmirdi. Həm də onun Lətafət xanıma xüsusi rəğbəti vardı. Bunu hamı bilir, hamı görürdü. Səbəbini soruşanda: “Lətafəti çox istəyirəm, anama oxşayır” – deyirdi.
Günlərin birində hamını heyrət bürüdü. Qaldılar mat-məəttəl. Nəcəflə Lətafətin arası dəymişdi. Buna inanmaq çətin idi, amma artıq olan olmuşdu. Nəcəfin Lətafəti görməyə gözü yox idi. Bir otaqda əyləşsələr də, Lətafət günorta yeməyini götürüb qonşu otağa aparır, laborant Gülərlə bir yerdə nahar edirdi.
Nəcəf müəllim şöbəyə aid olmayan yazıları yazmağı Lətafətə qadağan etmişdi. Elmi işçi Müsafir qalmışdı çarəsiz. Lətafət makinada məqalələri savadlı yazır, səhvə yol vermir, həm də Müsafirin ilan-qurbağa xəttini oxuya bilirdi. İndi Müsafir gərək axtarıb başqa makinaçı tapa idi. Allah bilir təzəsi Müsafiri yarıda biləcəkdimi?
O çox düşünüb-daşındıqdan sonra bir çarə tapdı. Evdən kiloluq bankada zoğal mürəbbəsi gətirmişdi. Onu götürüb Nəcəf müəllimin otağına yollandı. Qapını açıb içəri girdi. Salam-kəlamdan sonra bankanı stolun üstünə qoyub:
-Dadaş, zoğal mürəbbəsidir, – dedi.
Həmkarları Nəcəf müəllimə yaxınlıq, doğmalıq, səmimilik əlaməti olaraq “dadaş” deyə müraciət edirdilər. Nəcəf müəllim bir söz demədən Müsafirə baxırdı. Müsafir zoğal mürəbbəsi olan bankaya işarə ilə sözünə davam etdi:
-Çayla içərsiniz. Nuş olsun.
Nəcəf dil-ağız etdi:
-Oğul, payın artıq olsun, amma özünə niyə rəva görməyib, mürəbbəni mənə gətirmisəm?
Müsafir:
-Dadaş, narahat olma, özümçün də gətirmişəm.
Nəcəf müəllim:
-Sağ ol, oğul, payın artıq olsun,- deyib razılığını bildirdi.
Müsafir otaqdan çıxdı. Dəhlizdə Lətafət xanımla üz-üzə gəldi. Salamlaşdılar. Müsafir:
-Lətafət xanım, – dedi, – səninçin zoğal mürəbbəsi gətirmişdim. Otaqda olmadın ki, verim. Stolun üstünə qoymuşam. Çayla içiləsi mürəbbədir
Lətafət dodaqlarında xoş bir təbəssüm:
-Allah köməyində olsun. Çox sağ ol! – dedi. Sonra:
-Müsafir, nə əziyyət çəkirdin?! – dedi.
-Nuş olsun, xanım. Heç bir əziyyəti yoxdur. Köməyimdə çox durmusan.
Lətafət otağa gəldi. Zoğal bankası stolun üstündə idi. Lətafət bankanı götürüb dolabçasına qoymaq istəyəndə Nəcəf müəllim ayağa qalxdı:
-Ay qız, nə edirsən?
Lətafət təəccüb içərisində:
-Nə edirəm ki? – deyə xəbər aldı.
-Bankanı niyə dolabçana qoyursan?
Lətafət çiyinlərini çəkdi:
-Bəs hara qoyum? Mürəbbə mənim üçün gətirilib. İstərəm dolabçama qoyaram, istərəm evə apararam…
Nəcəf müəllim irəli yeriyib əlini uzatdı:
-Bu saat bankanı mənə ver. Müsafir müəllim onu sənə yox, mənə gətirib.
Lətafəti gülmək tutdu:
-Necə yəni sizinçin gətirib?! İndi bu saat dəhlizdə qarşıma çıxdı. Dedi ki, mənimçin zoğal mürəbbəsi gətirib, bankanı da qoyub stolun üstünə.
Nəcəf müəllim dayanıb durdu:
-Sənə belə dedi?
-Belə.
-Əclafı görürsən! Mənə də belə deyib. Gedək araşdıraq.
Müsafir qəsdən ayrı-ayrılıqda onlara elə demişdi. Bilirdi ki, az sonra otaqda vur-çatlasın qopacaq. Və onun dalınca gələcəklər. Odur ki, tez aradan çıxdı.
Nəcəf müəllimlə Lətafət institutu bir-birinə vurdular. Baxmadıqları, axtarmadıqları yer qalmadı. Müsafiri yoxa çıxmışdı. Axırda çar-naçar öz otaqlarıma qayıtdılar.
Ertəsi gün axır ki, Müsafir əllərinə keçdi. Onu divara dirədilər. Müsafir onlar arasında yaranmış ixtilaflı vəziyyətdən özünü xəbərsiz göstərərək, Nəcəf müəllimin sualına belə cavab verdi:
-Dadaş, bu nədir? Bir zoğal mürəbbəsindən ötrü bir-birinizi ittiham edirsiniz. Məgər siz bir adam deyilsiniz? Bir yerdə nahar edib, çay içmirdiniz? Sən deyildin deyən ki, “Lətafəti çox istəyirəm, anama oxşayır?!”
Nəcəf dayanıb gözlərini döyür, onun sualına cavab verə bilmirdi.
-Ana-bala ikinizə mürəbbə gətirmişəm. Onu niyə bölüşdürə bilmirsiniz? Budur sizin ana-bala məhəbbətiniz?
Nəcəf müəllim deməyə söz tapmır, key-key Müsafirə baxırdı. Müsafir onu yaman yerdə yaxalamışdı.
Hava isti idi. Yayda heç belə istilər düşməmişdi. Oqtay müəllimin Abbas müəllimlə işi vardı. Tez özünü instituta çatdırdı. Dost idilər. arada xətir-hörmət vardı. Oqtay müəllim pilləkənlə ikinci mərtəbəyə qalxa-qalxa: “Həm sözümü deyərəm, həm də insafı olsa bir stəkan çayını içərəm” deyə fikirləşib qapını açdı. Möhkəmcə susamışdı. Dili-dodağı da qurumuşdu.
Abbas müəllim tədqiqat institutunda direktor müavini idi. O, içəridə olmasa da, Oqtay müəllim keçib divanda əyləşdi. Boyun-boğazının tərini sildi. Abbas müəllim gəlib çıxmaq bilmirdi. Oqtay müəllim durub gəzişdi. Otaq sərin idi. Kondisioner işləyirdi. Pəncərəyə sarı gedib əlini çaydana vurdu. İsti idi. Elektrik çaynikini qoşdu. Özünə çay süzdü. Gözü stolun üstündəki kitaba sataşdı. Yan Amos Komenskinin “Böyük didaktika” əsəri idi. Yenicə nəşr olunmuşdu. Fincanı Abbas müəllimin stolunun üstünə qoyub onun yerində əyləşdi. Kitabı vərəqləyə-vərəqləyə çayını içirdi ki Abbas müəllim içəri girdi. Oqtay müəllimi öz yerində oturan görüb sanki çaşdı. Bir müddət beləcə dayandı. Oqtay müəllim haçandan-haçana başını qaldırdı, özünü sındırmadan:
-Bağışlayın, sizə kim lazımdır? – dedi.
Hər ikisini gülmək tutdu. Oqtay müəllim:
-A kişi gəl çıx da… Gözləməkdən gözümün kökü saraldı…
Həyat eşqi – insanın daxiliyanma mühərriki. İnsanı mənəvi və fiziki ölümün caynağından qoruyan talisman. Həyat eşqi deyiləndə kim və yaxud nə yadınıza düşür? Çoxunuzun cavabı bəllidir: Cek London və onun məşhur hekayəsi. Ədəbi şedevr.
Bu hekayənin leytmotivi: yaşamaq uğrunda mübarizə. Süjet xətti: İki yoldaşın – qızılaxtaranların Alyaskada – tundranın soyuqdan böyüməyə imkanı olmayan ağaclı meşələrində başına gələnlər. Lirik qəhrəmanı bu məşəqqətli yolçuluqda – soyuq “cəhənnəm”də (bəli, cəhənnəm təkcə dözülməz isti deyil) tənha qoyub gedən Billin sümüklərinə rast gələn yol yoldaşı onun qızılla dolu dağarcığını görür. Və fikirləşir ki, Bill onun yerinə olsaydı dağarcığı mütləq götürərdi. Həm də anladı ki, qızıl onun tamahkar yoldaşının xilaskarı yox, ölümə sürükləyən parıltıdır. Yoldaşının nəfs işıqforunda dayanan avtomobilin əyləci yoxmuş. O, isə qızılaxtaran yol yoldaşının canavarın ətdən təmizlədiyi sümüklərinin yanında yiyəsiz qalan (lap elə andıra qalan) qızıl dağarcığını götürmür. Bilir ki, qızıl bu məqamda onun cəlladıdır, dişlərini qızarda – qızarda növbəti qurbanına baxır. Sağ qalmaq uğrunda mücadilədə ona qızıldan vacib dəyər – cəsarət, mənəvi və fiziki güc lazımdır. Bu tundranın ortasında onun həyat yoludur. Artıq yük (lap qızıl olsa da) onun ölümünü tezləşdirmək istəyən gözəl və cəlbedici mələkdir – Əzrayıldır. Şirnikləndirib tələyə salmaq üçün yalançı yemdir. Necə ki, Billi qamarlayıb. Axı yaşamaq uğrunda mübarizənin yolları heç vaxt hamar olmur.
Cek Londonun “Həyat eşqi” öyrədir ki, yoldaşını dar ayaqda yalqız qoyub gedənlər təkcə xəstə canavara yox, həm də “həyat” adlı yalquzağın asan yeminə çevrilirlər. İnsan maddiyyatın əsiri olanda həm maddi, həm də mənəvi dəyərlərini itirir. Qızılı da, şipşirin ömrünü də.
Yazıçı dahiyanə vurğulayır ki, insanı inam, ümid, mübarizə tərk etməsə, o, həyatın bütün sınaqlarından, keşməkeşlərindən qələbə ilə çıxa bilər. Ümidi ölən insan əvvəlcə mənəvi, daha sonra fiziki cəhətdən məhv olur. Təkcə yol yoldaşını yox, həm də özünü tənhalığın qucağına atan insan təbiətlə, həyatla çarpışmalarda uduzur mütləq. Böyük Bəxtiyar Vahabzadə deyirdi ki, meşələr sultanı, meşələr şahı aslanın özü də yalqız olmasın.
Lirik qəhrəmandakı inama, mücadiləyə heyran qalmamaq olmur: Yarım saat ərzində soyuq sulu, lilli gölməçənin suyunu boşaldıb oradan bir balıq tapan yolçu. C.London bunu – qəhrəmanının balıq tapan andakı sevincini elə təsvir edir ki, sanki tundranın “keçəl” meşələrində “olum, yaxud ölüm” dartışmasında olan özüdür. Bu sözün, təxəyyülün təntənəsidir. Heyf ki, bu mübarizə şairin təxəyyülündə məskən salsa da qəlbinə hakim olmayıb.
Mübariz insan hətta onu addım – addım izləyən, nəfəsini kürəyində hiss edən ac canavarı (xəstə olsa belə) öldürmək, ətini yemək, qanını içmək gücünə malikdir. Onun həyat imtahanındakı bu qələbəsinin “memar”ı milli mentalitetimizin bir ədəbi nümunəsinin təbirincə desək, gözü çıxmış qardaşı (sümüklərinə rast gəldiyi Bill) yox, daxilində püskürən həyat eşqidir.
Amma nə edəsən ki,dahi kimi qiymətləndirdiyimiz insanlar belə bəzən ən məchul, bəlkə də ən sadə suallar qarşısında baş sındırmalı olurlar.
Cek Londonun “Həyat eşqi” ilə həyat eşqi arasındakı paradoks insanı dərin düşüncələr dəryasında çabalamağa məcbur edir.
Təzada fikir verin! İyirmi bir romanın, Bəlkə də dünya ədəbiyyatının bir nömrəli hekayəsinin (subyektiv fikrimdir) müəllifi 40 yaşında morfi qəbul edərək intihar etmişdir.
“Martin İden” romanının qəhrəmanı yazıçının prototipidir. O, bu romanda ömrünün ölümə sürükləyən anlarını pillə – pillə qələmə almışdı. Soyuqqanlı cəmiyyət isə insafsızcasına susurdu.
San – Fransisko küçələrində qəzet satan, okean gəmilərinin göyərtəsini yuyan, limanda yük boşaldan Cek London çox faciəli həyat yaşayıb. Anası hamilə olanda atası evi tərk edib. Tənha ana yenidən ərə gedib. Atalığı Cekin anasına uşağı məhv etmədiyinə görə zülm verib. Ana yaşadığı sarsıntılardan, cəhənnəm məşəqqətindən cana doyub qan damarlarını doğrasa da sağ qalıb, Ceki dünyaya gətirib.
Əslində bu bir neçə cümlə bədbəxt bir insanın taleyi haqqında nəhəng roman yazmağa bəs edən ədəbi materialdır.
Cek London niyə “Həyat eşqi”nin qəhrəmanı kimi həyat eşqli olmadı? Niyə həyatın amansız zərbələrini dəf edə bilmədi? Çünki o da tənha idi. Depressiyalar onu həyatın dibinə – girdablara doğru çəkirdi. Bataqlıq cəmiyyət onu udmaq istəyi ilə alışıb yanırdı. Mübarizlik isə yazıçının həyat lüğətindən silinmişdi. O, əla bilrdi ki, həyat eşqi, mübarizə nədir. Bunu qızılaxtarana yazıçı vermişdi. Bəs niyə özünə saxlamamışdı onlardan heç olmasa bir misqal? Belə sualların cavablarını Cek London morfinin köməyi ilə o dünyaya apardı, oxucularını nigaran qoydu, qaranlıqları aydınlaşdırmaq üçün yanmadı, inam məşəlini yandırmadı. Nazim Hikmət demiş, mən yanmasam, sən yanmasan, o yanmasa, necə çıxsın qaranlıqlar aydınlığa?!
“Həyat eşqi”ndəki canavar ölümün, insan həyatın rəmzidir. Bu bəlkə də ədəbi tənqidçilərin fərziyyəsidir. Buna inanmamaq da olmur. Cek London da sübut edir ki, həyat ölümdən güclüdür. Asif Ata daha düşündürücü deyirdi:
“Həyat – ölümü yaşadır ki, – Yaşasın”!
İradəli insanlar isə ölümə qalib gəlirlər, heç vaxt ölmürlər..
