STOİK DÜŞÜNCƏ Narahatlıqlar beyninizdəki bir illüziyadır, Ona qarşı heç nə etmədikdə böyüyür. Lakin onunla üzləşdikdə yoxa çıxır. Qorxularınızla üzləşin və onlara qalib gəlin.Stoisizmə görə, problemlə üzləşmək vacibdir, çünki yalnız bu zaman onun həqiqi miqyasını görə və üzərində işləyə bilərik.Narahatlığımızı təhlil edərək, niyə belə hiss etdiyimizi anlayaraq və lazımi addımları atmaqla qorxularımıza qalib gələ bilərik. Problemlərlə mübarizə aparmaq üçün stoiklərin bəzi təklifləri bunlardır:
– “Özünə diqqət etmək” – Duyğu və düşüncələrinizin fərqinə varın. Öz daxili monoloqunuza diqqət yetirin. Bu, problemin hansı növdə olduğunu müəyyənləşdirin.
– “Mənfi ssenarilərdən qaçın” – Gələcəklə bağlı mənfi ssenarilər yaratmaq əvəzinə, ana fokuslanmağa diqqət yetirin.
– “Meditasiya və Nəfəs Alma Təlimləri” – Meditasiya zehni sakitləşdirir və diqqəti artırır. Dərin nəfəslər alaraq bədəni rahatladın və sakitləşdirin.
– “Nəzarət oluna bilənlər problemlərə diqqət yetirin” – Diqqətinizi elə qayğı və narahatlığınıza yönəldin ki, onlara həqiqətən nəzarət edə bilərsiniz. Nəzarət edə bilməyəcəyiniz şeylərdən narahat olmayın.
– “Hərəkət edin” – Problemi aradan qaldırmaq üçün konkret addımlar atın.
– “Vaxtın İdarə Edilməsi” – Vaxtınızı səmərəli istifadə edərək stress faktorlarını azaldın. Prioritetlərinizi müəyyən edərək hər şeyi parça-parça edin.
– “Dəstək Axtarmaq” – Əgər problemi aradan qaldırmaqda çətinlik çəkirsinizsə, dəstək almağı düşünün. Psixoloq və ya terapevt kömək edə bilər. Stoizmə görə, biz ancaq öz ixtiyarımızda olan şeylərə təsir edə bilərik; Buna görə də qəbul və hərəkət bizim nəzarətimizdən kənar hisslərlə, məsələn, narahatlıqla daha yaxşı mübarizə aparmaq üçün vacibdir. Özünüzə inanın… problemlərinizi dəf edə bilərsiniz!
Согласно своему ясно выраженному при жизни желанию, актёр будет похоронен в субботу, 24 августа, в своём поместье Души в присутствии четырёх десятков приглашённых. Никакие государственные почести в этот день не предусматриваются.
Как сообщили дети Алена Делона, Энтони, Анушка и Ален-Фабьен, похороны пройдут в местечке Души-Монкорбон, где находится поместье актёра, на его собственной земле. На похоронах в субботу в 17 часов смогут присутствовать только близкие друзья и родственники. Большое облегчение для местного священника, ещё позавчера разводившего руками и объяснявшего, что маленькая церковь не вместит толпы поклонников. Число приглашённых ограничено, всего соберется чуть более 40 человек. Даже службу будет вести давний знакомый — епископ Жан-Мишель ди Фалько.
После молитвы тело Алена Делона перенесут в часовню, заботливо им построенную и приготовленную ещё за несколько лет до того, как его здоровье начало стремительно ухудшаться после инсультов, рака и болезни сердца. Одно время у актёра был план отправиться в Швейцарию (паспорт этой страны, в дополнение к французскому, он имел с 1999 года), чтобы подвергнуться разрешённой там эвтаназии, как это сделал Жан-Люк Годар. Однако в итоге Ален Делон предпочёл более медленный способ прощания с жизнью, сведя к минимуму врачебные процедуры, даже самые ему необходимые.
Желание актёра, чтобы его оставили в покое и дали умереть дома, стало одним из главных пунктов разногласий между детьми.
Дочь Анушка требовала, чтобы отец приехал в Швейцарию для лечения, Энтони с Ален-Фабьен уверяли, что путешествие отца убьёт и лучше бы ему оставаться в доме в Души, который он так любил.
Решение детей о семейных похоронах вроде бы подводит черту под спором о том, достоин ли Ален Делон национального траура и торжественной церемонии, которой сам он решительно не хотел. «Только не национальный траур»,— говорил он журналистам в 2018-м, немного бравируя своим нежеланием принять заслуженные почести. С тех пор, правда, отношение к нему изменилось. Его правые симпатии, дружба с Ле Пенами, ненависть к левакам и вокистам, защита смертной казни и отрицание «брака для всех» сделали его не очень удобным символом нации. Особенно в нынешней политической ситуации, когда за власть борются президентские центристы, крайне левые и крайне правые.
Для них уход Делона оказался очередной возможностью продемонстрировать свои разногласия. Правые политики наперебой воздают ему должное как актёру и гражданину. «Вместе с ним уходит часть Франции, которую мы так любим»,— написала в день смерти Марин Ле Пен. Левые же предпочитают говорить о Делоне через губу, и только как об актёре. Недаром Каннский фестиваль, наградивший его в 2019 году, получил тысячи проклятий и петиций против чествования «расиста, гомофоба и мизогина».
И всё-таки возможность более открытого прощания по-прежнему может обсуждаться. Президент Макрон, не нарушив права детей и завещания актёра, хочет найти другую возможность почтить того, кого он назвал «больше, чем просто звездой, французским памятником». В сентябре в Париже может быть устроена уже никак не связанная с похоронами мемориальная церемония, объединяющая всех поклонников актёра. Но, независимо от того, будет ли это мемориальный вечер, маленький фестиваль, открытие мемориальной доски или переименование улицы, уже ясно, что Делон, как он того и хотел, избежал соблазна. Последним публичным триумфом его останется вручение почётной «Золотой пальмовой ветви» на сцене каннского Дворца фестивалей пять лет назад.
Префектура полиции департамента и мэрия Души дали согласие на проведение закрытых «домашних похорон». Вчера была решена и проблема с любимой собакой актёра — бельгийской овчаркой малинуа Лубо. Ален Делон мечтал, чтобы Лубо не покидал его и после смерти, завещав детям усыпить собаку и похоронить рядом с хозяином. Однако протесты против столь эгоистического решения были так велики (в частности, за Лубо вступилась давняя подруга и коллега Делона, известная защитница животных Брижит Бардо), что дети поспешили успокоить публику. Собака проживёт в Души на почётной пенсии до своей естественной смерти. Ален Делон её подождёт, тем более что времени для него больше не существует.
Лапша. Bir sıra türk dillərində, o cümlədən uyğur dilində işlədilən lapça sözündən götürülüb. Mənası: kiçik hissələrə doğranmış parça, hissə, əriştə, ləpik.
* Балбес. Bu sözün kökünü çoxu bilmir. Ruslar cahil, nadan mənasında işlədir. Düz də edirlər. Amma bu, təmiz turk sözüdür. Mənası azərbaycanca-BİLMƏZ, tatarca BİLMES, qırğızca BİLBES. Bir sözlə, qanmaz, anlamaz… deməkdir. Ta qalan sinonimləri özünüz əlavə edə bilərsiz….
* Ералаш . Bu söz, rus dilçilərinin yazdığına görə, türkcə “aralaş” sözündən götürülüb. Araqarışmış, qatmaqarışıq, hərcmərclik, səliqəsizlik. «Что это у тебя, братец, в голове всегда ералаш такой?». Гоголь.
* Бирюкова́тый. Rus ədəbi dilində işlənən sözlərdəndür. Əsasən qurd, yalquzaq, canavar mənasını verir. Daha çox tənhalığı sevənlərə, aztəhsilli olanlara, habelə ciddi hərbi xarakteri olan kəslərə belə ayamalar qoşulur. Əslində isə bu soz, yəni «бирюкова́тый» kökən türkcədir. BÖRÜ, yəni canavar. Ç.Aytmatovun «Ölüm kötüyü”ndəki Akbarını (və eləcə də Daşçeynəri) xatırlatmaq kifayətdir. Türk xalqlarında BÖRÜ (AKBARI) sözünü ad –soyad kimi götürən şəxslər də çox olub. Mərhum sənətşünas Ənvər bəy özünə “Börüsoy” təxəllüsünü götürmüşdü.
* Изъян Mən desəm ki, rus dilindəki Изъян sözü “ziyan” (fars köklü türkizmdir) sözündən, Артель “ortaq” sözündəndir”, Таракан sözü türk -çuvaş dilindəki tar-aqan — tez qaçan, («убегающий») sözündəndir…. heç kəs rus dilinin halına ağlamaz. Əksinə, bu sözlərlə qonşularımızın dili zənginləşib. * Kарый …Hələ карый sözü….Desəm ki, «чёрный» sözü elə bu karıy,dandır, təəccüb etməzsiz. Niyə də təəccüblənməliyik? Hələlik yarımmənbə deyirəm: (грамм. 1391–1428 гг.), заимств. из тюркск.; ср.: тур. kara, башк. ҡара, тат. кара, казахск. қара «чёрный». Sözün qısası, карый sözü “qara” sözündən götürülüb. Mənbə: Firuz Mustafa
Каждый раз пишу о самом большом Чуде на этой планете. В нашем мире. Рождение человека. Все время пытаюсь осознать невероятность того, что происходит. Мы примерно знаем возраст нашей галактики , возраст нашего солнца, нашей планеты. Долгий путь эволюции. И появление разумных существ. Просчитать вероятность появления Жизни. Разумной жизни! Каким образом это возможно. Математически невозможно! Опрокинута любая логика. Из неживого материала появляется разумное существо. Моцарт, Леонардо,Шекспир, Низами. Частица Бога? Как это могло получиться.? Но женщины рождают миллиарды разумных существ во всем мире и среди них появляются гении. Каждая родившая мать знает тайну жизни. Тайну этого мира. Осознание того, что есть нечто важнее собственной жизни. Может поэтому я считаю всех Женщин нашего мира создателями Чуда жизни, которое опрокидывает любые доводы рационального разума!
Dostluğa təzəcə başladığım tanınmış yazıçı Amil Həsrət buğu tavana dırmaşan qaynar qazanda pörtləmiş kələmlərdən ərinməz-yorulmaz, qəribə bir həvəslə dolma bükürdü. Və dolma bükə-bükə də maraqlı olsun deyə üzünü mənə tutub ədəbiyyata aid suallar verirdi. Sualı elə tez-tez verirdi ki, kobud hesablasaq təxminən hər dolmaya demək olar bir sual düşürdü. Arada “qazan” sualları da verirdi: -Necədi, bükə bilirəmmi,məndən aşpaz olarmı ,ürəyin nə istəsə bişirə bilirəm, xaşın vaxtı gəlir inşallah barmaqlarını yalamasan adımı dəyişərəm ,- deyib üzümə diqqətlə baxırdı. Mənə elə gəlirdi ki, ədəbiyyatdan daha çox “qazan” söhbəti ona maraqlı gəlirdi. -Düzünü de ,bir şey bacarırammı? -Əlbəttə,əlbəttə -düzünə qalsa sizin bu qədər mətbəx bacarığınız mənim ağlıma gəlməzdi… Belə deyəndə Amil müəllim sanki ədəbiyyat suallarına güzəştə gedirdi. Gülümsəyə-gülümsəyə bükdüyü dolmanı səliqə ilə köhnə qulpuqırıq qazana düzürdü. Mən yorğunluqdanmı , nədənmi ,bir qədər düşünmək tələb edən ədəbiyyat suallarını cavablandırmağa çalışırdım amma çatdıra bilmirdim. Nizamini tamamlamamış Nəsimidən sual verirdi.
Sən, çoxdandı ədəbiyyatla məşğul olursan ,babat şeirlərin var amma nədənsə dünyagörüşün məni qane eləmir. Elementar suallarda çaşıb qalırsan…- İncimirsən ki, -bir az sərt dedim. İnciyəsi halda deyildim . Gözüm Amil müəllimin üzündə yox əlindəydi. Məni maraqlandıran onun dəfələrlə təkrarladığı suallardan daha çox illərin arvadı kimi səliqə-sahmanla dolma bükməyiydi. Pörtləmiş kələmi qaynar sudan necə çıxarıb açması, farşı eyni bölgüylə arasına qoyub bükməsi ,səliqəylə qazana düzməsi verdiyi ədəbiyyat suallarından daha maraqlı gəlirdi mənə. Hələ arada qurtum-qurtum içdiyi “efes” pivəsinin təsir gücü onun mənə verdiyi “ədəbi -bədii” suallarının fəlsəfəsini bir az da artırırdı . –Mən elə bilirdim sənin kifayət qədər biliyin var. -Sən heç öz dahilərimizi düz-əməlli tanımırsan, o da ola ki, dünya ədəbiyyatına çıxaq, -deyən Amil müəllim zarafatqarışıq məzəmmətindən də qalmırdı. Çox şeyləri yadıma sala bilmirdim. Sanki bildiklərim də qazanın buxarına qarışıb mətbəxin bacasından havaya yayılırdı. Nə srri-billahdısa dolmadan başqa gözümə heç nə görünmürdü. Elə bil həyatın ən çətin sualları bir qazan dolmadan keçirdi. Həmin an dünyanın dahiləri bu mübarək qazanın başına yığılsalar belə yenə də Amil müəllimin dolma bükən barmaqlarını axtaracaqdım. Və hələ ki, belə vaxtda nəinki ədəbiyyat, dünyanın özü mənə bir qazan dolmadan başqa bir şey deyildi… Amil müəllim elə bil ürəyimi oxudu. –Darıxma ,-darıxma bu saat hazır olacaq,- görürsən də qardaşın nələr yaradır.İş təkcə roman yazmaqla bitmir, gərək biş-düşü də bacarasan.
Məndə də az yoxdu, acqarına sual-sual dalınca,əlbəttə ki, cavab gəlməz. O suallar elədi ki, gərək qarın tox ola, beyin,yaddaş normal işləyə. Qurtum-qurtum “efes” pivəsi də öz yerində. Amil müəllim səliqəylə çörək dilimlədi ,xiyarı, pamidoru nazik-nazik doğrayıb çoban salatı düzəltdi. Yağlı-buğlu dolma qazanını iri boşqaba əndərib süfrəyə qoydu,- çək ,soyutma, iştahla ye ,həm də fikrin maraqlı olar, -dedi. Dolmanın ətri evi bürüdü. Bir-iki loxma yeyəndən sonra -əladı ,çox əladı ,lap məclis dolmasıdı , sözünüzün duzu kimi əlinizin də duzu varmış,-dedim… Amil müəllim fərəhlənmək əvəzinə gözlənilmədən doluxsundu, qəhərləndi. -Ürəklənib ,-mən təkcə povest, hekayə yazmıram ,həm də xeyli vaxtdı qazan qarışdırıram, – dedi… Üzündəki təbəssümlü kədər isti dolmanın buğuna qarışıb otağı dörd dolandı, divardan asılan xatirə şəkillərinə çökdü, hərlənib-fırlanıb təzədən Amil müəllimin baxışlarına qondu. Bir növ adətkarda olduğu nisgili qovmaq üçün pivədən qurtumladı. “Qəm dərmanını” içən kimi kədəri yox oldu ,üzündə qəribə gülüş əmələ gəldi. Qurtumnan-qurtuma gülüşü çoxaldı ,çoxaldı dəli bir şaqqanağa çevrildı. Əlini çiynimə şappıldatdı.- Ə, zalım balası niyə yemirsən , gül kimi dolmanı soyudursaan, pivəni də zəif içirsəəən!… Mən nədənsə süfrədən gözümü çəkib Amil müəllimin gülüşünün altında gizlənmiş kədəri axtarırdım. Bu kədər həm də nakam taleyindən ona yadigar qalmışdı .O boyda sevgidən bir ovuc kədər. Burası da maraqlıydı ki ,budaqda çox qalmayan sərçə kimi həmin o kədər Amil müəllimin üzünə qonmağıyla qeyb olunmağı bir oldu. Kədərin sarı rəngi bir anın içindəcə üzündən-gözündən çəkildi. Amma ilk dəfəfəydi ki, kədərin insana bu qədər gözəl yaraşdığını hiss elədim…
Mən hansı bir şair haqqında yazı, məqalə hazırlayarkən həmişə həmin şairə olan sevgilərimi, hörmət və izzətimi önə çəkirəm. Bu isə onunla bağlıdır ki, həmin şairin poeziya nümunələri məni özünə çəkir, cəlb eləyir və beləliklə bu şairə, onun əsərlərinə səmimi duyğularım baş qaldırır. Bu gün haqqında yazmaq istədiyim tanınmış şair və publisist Sabir Şirvanla da bağlılığım məhz belədir. Sabir müəllim inşaatçıdır-yol inşaatçısı. Azərbaycan İnşaat Mühəndisləri Univetsitetinin məzunudur. Lakin bununla bərabər çox dəyərli və tanınmış bir şairdir. Məsələ burasındadır ki, peşə müxtəlifliyi olanda poeziyanın da mövzu dairəsi genişlənir və çoxalır. Bu baxımdan Sabir Şirvanın poeziyası da mövzu baxımından zəngindir. Sabir Şirvanı ilk dəfə mən təxminən 20 il öncə “Qurbani məclisi” saz-söz ədəbi məclisində görüşmüşəm. Və elə o vaxtdan da bizim dostluq münasibətlərimiz yaranıb və inkişaf edib. Sabir müəllim həm də “Qurbani məclisi” poeziya bölməsinin rəhbəridir. Cəbrayıl rayonunun ən uca zirvəsi sayılan Dağ Xələfli kəndində anadan olan şair “Gordubaba”, “Səs salma əsən külək”, “Ellər məni unutmayın”, “Könlümün közü” şeir kitablarının və “Eyvatlıdan Xələfliyədək” tarixi-etnoqrafik, “Söz ömrü”, “Babam, atam və mən”, “Təbəssüm” kimi müxtəlif mövzulu kitabların müəllifidir. S. Şirvanın doğulduğu kənd relyef cəhətdən elə bir yerdə qərarlaşıb ki, bura daim göylərə baş çəkən buludlarla örtülü olur. Yayın ən qızmar çağında bu kəndə qalxarkən “yayda yorğanını götür, qışda özün bilərsən” atalar məsəlini xatırlamalısan. Belə olan surətdə deməli bu kəndin təbiəti də əvəzsiz və əsrarıngizdir. Təbiətin gözəl və qənirsiz olduğu yerdə isə poeziya, şeiriyyət, romantika başlayır. Təsadüfi deyil ki, bu kəndin ziyalıları içərisində tanınmış şairlər, söz adamları – Əli Rza Xələfli, Əjdər Yunis Rza, Əlibala Zaloğlu, Yusif Dirili, Nəriman Mahmud, Əli Zalov, Fariz Çobanoğlu və digərləri var. Sabir Şirvan da belə bir mühitdə böyüyüb, püxtələşib və bu gün çağdaş Azərbaycan poeziyasının tanınmış nümayəndələrindən olmuşdur. Sabir müəllimin poeziyasında irili-xırdalı epik epizodlarla zəngin şeirlər və poemalar da çoxdur. Lakin onun şeirlərinin əsas hissəsini vətən, torpaq, yurd sevgili yurd itkiləri ilə bağlı nümunələr, təbiətin əsrarəngiz gözəlliklərini əks etdirən lirik lövhələr, vətən və torpaq uğrunda canını qurban verən müqəddəs şəhidlərimizin adını əbədiləşdirən poetik nümunələr üstünlük təşkil edir. Qeyd etdiyimiz kimi Sabir Şirvanın poeziyası daha çox lirik ovqatdadır. Yəni istər vətən haqqında, yaxud digər bir mövzuda olan şeirlərdə lirika üstünlük təşkil edir. Bu isə şeirin bədii-estetik dəyərini daha da artırır. Məsələn dünya haqqında bizim bir çox şairlərimiz şeirlər yazıblar. Əlbəttə bunların hamısının öz yeri, öz dəyəri var. S. Şirvanın “A dünya” şeiri isə bir az da insanı düşünməyə, fikirləşməyə çağırır:
Ən uca dağların boranda, qarda,
Göz açmır dumandan, çəndən, a dünya.
Kimə köhlən atsan, kimə ağır yük,
Həyatı dərk edən gündən, a dünya.
Duyan könülləri hey verdin bada,
Heç əskik olmadı canlıdan qada,
Adəm övladını salırsan oda,
Dayanıb baxırsan gendən a düünya.
Belə şeirlərdə lirika nə qədər güclü olsa da reallıq da öz sözünü deyir. Dayanıb baxırsan gendən, a dünya. S.Şirvanın yurd, vətən sevdalı şeirləri onu bir vətənpərvər şair kimi də oxucusuna tanıdır. “Vətən”adlı şeirində şair yazır:
Mən sənə vurğunam, sənə aşiqəm,
Olsa yüz-yüz belə sevənim, Vətən.
Cismimi cismindən ayrı bilmədim,
Mənim öz vücudum, bədənim, Vətən.
Şairin yaradıcılığında vətən nisgili, Qarabağ həsrəti, doğma Cəbrayılın itkisindən doğan dərin kədər və ağrı-acı, dərin sarsıntı və sonsuz vətən istəyi ilə bədii-emosional lövhələri əks etdirən şeirləri çoxdur:
Eşitsin qanında qeyrəti olan,
Zaman, vaxt cihada çağırır bizi.
Şərəflə yaşayıb Babək, Cavanşir,
Ötən çağ Cihada çağırır bizi.
və bu qanında qeyrət olan Azərbaycan oğulları, igid, qorxmaz, cəsur vətən əsgərləri bu cihada qoşuldular. 2020 -ci il sentyabr ayının 27 də başlanan 44 günlük Vətən müharıbəsi müzəffər Azərbaycan ordusunun şanlı qələbısi ilə başa çatdı. Hələ illər öncə Sabir Şirvanın yazdığı:
Vətəni hər kəsə anadır, ancaq,
Hər kəs vətən üçün sadağa gəlməz.
Yüz bahar yetirə tay Qarabağın,
Perik bulbülləri budağa gəlməz.
şeirindən sonra “Günüdür” adlı şeirini yazdı:
Qarabağ nisgilli el gözün aydın,
Bu gün həsrətinin bitən günüdür.
Ordumuz düşməni dərdə salıbdır,
Yurdumdan rədd olub itən günüdür.
Azərbaycan ordusunun qələbəsindən vəcdə gələn şair onu belə vəsf edir:
Dadsın düşmənlərin döyüşün dadın,
Vermə azğınlara heç aman ordum.
Gül açsın ayağın toxunan torpaq,
Qudurğan yağıya ol yaman ordum.
Doğma yurd yeri işğaldan azad olunandan sonra viran edilərək dağıdılmış, daşı daş üstə qalmayan, xaraba qalmış kəndlərinə gedən şair qəlbində kədər qarışıq bir qürur, sevinc hissi ilə yazır:
Bu xoş gününü də gördük, ilahi,
Sanki qanaq açıb uçmaq istərəm.
Üçrəngli bayrağı düz İrəvanda,
Ən uca zirvəyə sancmaq istərəm!
Dağdağan ağacı ta qədim dövrlərdən müqəddəs ağac hesab olunub. Müqəddəs hesab olunan ağacı heç zaman yandırmayıblar. Hələ deyilənlərə görə onun müalicəvi tərəfləri də var. Dağdağan ağacı ən çox Qarabağ üçün xarakterikdir və daha çox Cəbrayılda da bu ağac özü bitərdi. Təsadüfi deyil ki, Bakıda “Ağ şəhər” parklarında da çoxlu dağdağan ağacı əkiblər. S. Şirvan öz evinin içində bitən dağdağan ağzcını görəndə heyrətamiz bir şəkildə aşağıdakı şeiri yazır:
Müqəddəs bilmişik səni əzəldən,
Evimin içində bitən dağdağan.
Gəlib yer tutmaqda dərdi təzəldin,
Evimin içində bitən dağdağan.
Yurd-yuvam olsa da darda, talanda,
Təbiət azaddır indi hər yanda,
Sən yermi tapmadın çöl-biyabanda,
Evimin içində bitən dağdağan.
Hörmətli Sabir müəllim, bu müqəddəs bitkimiz dağdağanın bəlkə də evinin içərisində bitməsinin də bir rəmzi mənası var. Ümumiyyətlə işğal olunmuş kənd və qəsəbələrimizin uçulmuş divarları arasında susuz, qulluqsuz bitən ən çox ağaclar dagdağan, nar, əncir və o vaxt bizim “bit ağacı” dediyimiz ağaclardır. Bəlkə də burada bitən bu ağaclar rəmzi mənada ocaqları qoruyiblar namərd düşmənlərimizdən. Sabir Şirvanın ürək ağrıdan şeirlərindən biri də “Çinarım” şeiridir. Bir vaxtlar köklərindən süzülüb çıxan büllur kəhrizin buz kimi soyuq suyu ilə, adamları salamlayan enli yarpaqlarının sərinliyindən yaranan həzin mehlə insanları məhəbbətə çağıran Çinar indi yoxdu. Erməni qəsbkarları bu dilsiz-ağızsız, gözəllik mücəssəməsini də məhv eləyib, 800 yaşlı Çinarı yer üzündən siliblər. Burada mənim yadıma görkəmli şairimiz, ustadımız İsmayıl İmanzadənin hələ illər öncə yazdığı “Salam Çinar” şeiri düşür:
Salam bizim Cəbrayılın
Ağsaqqalı, ulu çinar.
Qorqudumun həmyaşıdı,
Koroğlunun hünərindən halı Çinar.
Yenə manqal qəlyanından
Tüstü qalxar səhər-səhər…
Bu hadisə S. Şirvana da çox ağır təsir edir və o, “Çinarım” adlı şeirdə yazır:
Əsrlər əsmişdir başının üstdən,
Uzaq əsrlərə sirdaş, çınarım.
Əsmişdir sərsəri küləklər kimi,
Ötən tarixlərə sirdaş çinarım.
Ellərin qəlbində eşqin bir dəniz,
Adınla saf,büllur sevgili kəhriz,
Hər kəsə doğmaydın,hər kəsə əziz,
Sadə insznlara qardaş Çinarım.
Doğma yurd yerində həyat öz axarına düşəndə də hər bir cəbrayıllının qəlbində əbədi bir nisgilə çevrilən şəhid Çinar da şəhid oğullar kimi unudulmayzcaq:
Bitsə də bu yara ta yavaş-yavaş,
Sabirə əbədi qismətdir savaş,
Bu ana vətənə fəxrı vətəndaş,
Ecazkar yurduma yurddaş Çinarım.
S. Şirvanın yaradıcılığında doğma yurd uğrunda canını qurban vermiş vətən oğulları-şəhidlərimiz haqqında, vətən uğrundakı savaşlarda yaralanan qazilərimiz haqqında da səmimi duyğulu şeirlərə çox rast gəlirik. Şəhidlərimiz bizim qürur yerimiz, fəxrimizdir. Bu gün Azərbaycan ədəbiyyatı, poeziyası və incəsənətin digər sahələrində yazıla⁹n bütün əsərlərin şah əsəri şəhidlərimiz haqqında yazılan əsərlərdir-şeir və poemalardır, roman və povestlər, tablolar və filmlərdir. S. Şirvan da igid oğullarımızın şəhadətindən doğan ağır kədər və hüznü poetik şəkildə belə qələmə alır:
Bu Babəkin yoludur,
Bu Cavanşir həmləsi,
Qəhrəmanlıq tımsalı
Şəhidliyin cümləsi.
Yurdu sarıbsa bəla,
Olacaq ölən, itən,
Başın sağ olsun Vətən!
Torpaq uğrunda ölən,
Şəhidlər ölməzdilər.
Əbədi qəlbə köçüb,
Ürəklərdə gəzdilər.
Yaxud başqa bir şeirdə:
Hər iş tapar yolun, hər qayğı ötər,
Yad edək yaşasın şəhidlərimiz.
Ömrü əbədidir, unutsaq bitər,
Yad edək yaşasın şəhidlərimiz.
Duraq doğmasına nəslinə dayaq,
Məzarı üstündə məşəl qalayaq.
Qırılmış ömrünə ömür calayaq,
Yad edək yaşasın şəhidlərimiz.
Poeziyanın əzəli-əbədi mövzusu sevgidir, məhəbbətdir. Elə bir şair tapa bilmərik ki, onun yaradıcılığının bəlkə də yarısını sevgi şeirləri təşkil etməsin. Bu cəhətdən S. Şirvanın yaradıcılığında sevgi motivləri aparıcı yet tutur. Klassik ənənələrə uyğun olaraq S. Şirvanın sevgi poeziyasının qəhrəmanı sevgilisinin əzab-əziyyəti yolunda cəfa çəkən, onu ürəkdən sevən, bu əzab-əziyyətə sinə gərən aşiqdir:
Sevən cəfa çəkər eşqi ucundan,
Aşiqin nisgili dövrana sığmaz,
Məcnun dilə düşüb bir dastan oldu,
Mənim məhəbbətim dastana sığmaz.
Yaxud “Düşər”adlı şeirində yazır:
Aləmə bəllidir eşqin qüdrəti,
Həsrətdən aşiqlər yatağa düşər,
Bitməz intizarı, olmaz imanı,
Kim ki, sevdiyindən uzağa düşər.
Nə Fərhad,nə Məcnun deyiləm yarım,
Dağda, biyabanda var nə azarım,
Dövrün aşiqiyəm, düşsə güzarım,
Sən qədəm qoyduğun otağa düşər.
Sabir müəllimin məhəbbət şeirlərində təbiətlə insanın harmoniyası, təbiətin gözəlliyindən doğan dəruni hisslər, bu hisslər əhatəsində gözəlin tərifi, tərənnümü əsas yer tutur:
Sən mənim ömrümə ilahi paysan,
Sənsiz dünya evim boş bir saray san,
Zülmət gecələrə nur saçan Aysan,
Dövrənə mənim tək bir halə gəlməz.
Tarixən insanla təbiət həmişə təmasda olub. İnsan təbiətin gözəlliyindən zövq alıb. Bir az öncə qeyd elədim ki, S. Şirvanın doğulduğu torpaq təbiətin ən gözəl guşələrindən biri idi. Məhz buna görə də onun şeirlərində təbiətin, təbiət gözəlliklərinin təsviri geniş yer tutur. Təbiətin, çəmənin gözəlliklərini artıran vacib amillərdən biri yaşıl çəməni daha da gözəlləşdirən rəngbərəng çiçəklər, güllər, ağaclardır. S. Şirvan bu insan ruhunu riqqətə gətirən çiçəklərin, ağacıarın hər birinə ayrıca şeir həsr etməklə təbiətə, ana torpağa övladlıq borcunu ödəmişdir sanki. Onun çiçəklərə həsr olunmuş şeirləri “Səs salma əsən külək” adlı kitabında ayrıca fəsildə verilmişdir. Burada şairin “Lalə”, “Bənövşə”, “Nərgiz”, “Qızılgüı”, “Qərənfil” adlı şeirləri çap olunmuşdur. “Lalə” şeirinə nəzər salaq:
Səri gülüstanda tutmusan qərar,
Bu nə cəh-cəlaldı, nə dndu lalə?
İncə camalını qüdrətdən qeyri,
Kim yona bilərdi, kim yondu lalə?
“Bənövşə” şeirində isə şair yazır:
Durub keşiyində qalxanın olam,
Üzməyə uzanan qola, bənövşə.
Ürəyim titrədi səni yaz mehi,
Əyəndə hər sağa, sola, bənövşə.
Yaxud “Qızılgül” şeiri:
Sən bu əlamətlə sehrsən əlbət,
Görəni apardın huşa, qızılgül.
Sənə gözəlliyi verib təbiət,
Odur ki, gəlirsən xoşa, qızılgül.
Və yaxud “Qərənfil” şeirundə:
Sənə yaranışdan aləm dost imiş,
Qismət olmadın heç yada, qərənfil.
Əssə xəzan belə olmasın qəmin,
Getməsin həyatın bada, qərənfil.
Bu silsilədən növbəti şeir “Nərgiz” adlanır;
El sənə müştaqdır bir ilk baharda,
Zimistan həyatın yaz ola nərgiz.
Gəldin görüşünə sevən kəslərin,
Hər sevən eşqındə düz ola, nərgiz.
Azərbaycan təbiətinin bəxş etdiyi bu çiçəkləri, gülləri tərənnüm etməklə S. Şirvan özü də bilmədən təbiətin qoynuna bir ekskurs edir və bunun ardınca yurdun ağaclarını-əncir, armud, nar və digər meyvə ağaclarını da unutmur. Bu meyvələrin insan orqanizmi üçün xeyirli cəhətlərini sadalayır. S. Şirvanın şeirlərindən misal gətirdiyimiz” Könlümün közü” kitabında şairin çox dəyərli poemaları da yer alıb. Oxucuların böyük rəğbətini qazanmış “Qarabağ qan ağlayır”, “Qarabağ şikəstəsi” və “Azərbaycan” poemaları bədii-estetik və emosional dəyəri baxımından çox maraqlıdır. Təbii ki, bu poemalar haqqında söhbət başqa bir yazının mövzusudur. İndilikdə isə S. Şirvanın 20 ildən artıq iştirakçısı və üzvü olduğu Qurbani məclisinə həsr etdiyi şeirlə yazını tamamlayıram;
AMEA-nın Mərkəzi Elmi Kitabxanasının direktor müavini, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Şəhla Quliyevanın (Şəhla Tahirqızı) “Çağdaş ədəbiyyata baxış” adlı kitabı işıq üzü görüb.
Kitabda müəllif tərəfindən müxtəlif illərdə qələmə aldığı ədəbi və portret yazılarının bir qismi toplanıb. “Ədəbi düşüncələr” və “Müəllimlərimə ehtiramla” başlıqlarında qruplaşdırılan yazılarda müxtəlif ədəbi nəsilləri təmsil edən qələm sahiblərinin yaradıcılığına nəzər salınıb, bu nümunələrin ümümi mənzərəsi və gəlişmə tendensiyaları təhlil edilib.
Ədəbiyyatşünaslar və bu sahədə çalışan mütəxəssislər üçün nəzərdə tutulmuş toplunun ön sözünün müəllifi yazıçı-dramaturq, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Kənan Hacı, redaktoru filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Aygün Bağırlı, rəyçisi isə Əməkdar jurnalist, yazıçı Yunis Orucovdur.
SƏNSƏN TALİSMANIM, CƏLİLABADIM Hər döyşdə igidlərin ad olub, Ad olanlar uçmağa qanad olub. Ulduzların yaxasından od alıb, Bu sübh gözlü danım, Cəlilabadım.
Könüllərdə yerin düzüm-düzüm ki, Bal dadından şirə çəkib sözüm ki. Harda olsam,üstündədir gözüm ki, Ey şöhrətim-şanım Cəlilabadım.
Bu milləti qurtarıb çox tuzaqdan, Qazan köşkü əl eləyir uzaqdan. Köks ötürüb şair dostum Qazaxdan,- Səni deyir, canım Cəlilabadım.
Qismətinmiş bu yır-yığış,köç nədən? Mişarçaydan bir udum iç köçmədən. Bu dünyada qorxum yoxdur heç nədən, Sənsən talismanım, Cəlilabadım.
“Yine seçeneklerimizle ilgili konuya dönersek, bence hayatta hep tek seçeneğimiz olsaydı bir şeyləri istememek gibi şansımız olmazdı. Çünkü bilmediğimiz bir şeyi isteyemeyiz değil mi? Sence o zaman her şey daha kolay olmaz mıydı?” “Doğru, bilmediğimiz bir şeyi isteyemeyiz ama seçenekler hayatımıza renk katıyor. Monoton bir hayatın olduğunu varsayalım. Ki, şu an bile sıradan bir hayatın var. Bunu kabul edelim, işten eve evden işe giden bireyler olarak hep bir arayış içindeyiz. Dışarıda ne aradığını bilmeyen sayısız insanlar var. Bu insanların hepsi sıkıntılarından kurtulmak için farklı bir yol buluyor. Mesela sen rahatlamak için en iyi bildiğin şeyi yapıp kendini denize vuruyorsun fakat bunun dışında sana aktardığım bir seçeneğin daha var. Araba koleksiyonun. Böylece kafanı dağıtmak için yeni bir imkân doğuyor. İstediğin zaman istediğini seçebiliyorsun. Özgürsün…”
