16-cı və 17-ci yüzilliklərdə rus dilinə keçmiş türkizmlər.
Artıq dediyimiz kimi, Qızıl Orda dövründən, hətta bir xeyli ondan əvvəlki mərhələdən etibarən rus dili türkizmlər hesabına zənginləş(diril)mişdir. Biz buna təbii baxırıq. Çünki istənilən dilin inkişafında alınma sözlərin rolu inkaredilməz faktdır. Elə isə qeyd etdiyimiz mərhələdə rus dilinə “hopmuş” bəzi türkizmlərlə tanış olaq.
XVI—XVII века Заимствования этого времени особенно многочисленны, что объясняется огромным культурным влиянием Османской империи. Это влияние распространяется даже на начало XVIII века: к петровской эпохе относятся такие известные заимствования как башка-baş, изъян-ziyan, карандаш-karandaş и т. д. Завоевание Сибири Ермаком привело к новому витку заимствований из местных тюркских наречий Сибирского ханства и различных алтайских языков, отражающих местные реалии (бурундук и топонимы (Иртыш, Енисей, Алтай).
Milli Kitabxanada Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın mənalı və şərəfli həyat yolundan bəhs edən “Xalqın Mehribanı” adlı virtual və eyniadlı ənənəvi kitab sərgisi istifadəçilərə təqdim olunub.
Avqustun 26-sı Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, ölkənin birinci xanımı Mehriban xanım Əliyevanın doğum günüdür.
Milli Kitabxanada Azərbaycanın birinci xanımı, Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti, Heydər Əliyev Fondunun prezidenti Mehriban xanım Əliyevanın mənalı və şərəfli həyat yolundan bəhs edən Azərbaycan və xarici dillərdə ədəbiyyatlardan ibarət “Xalqın Mehribanı” adlı virtual və eyniadlı ənənəvi kitab sərgisi istifadəçilərə təqdim olunub.
Virtual sərgi ilə tanış olmaq istəyənlər https://anl.az/el/vsb/Mehriban_Eliyeva/index.htm linkindən istifadə edə bilərlər.
ШАНЕЛЬ-5 В “Магнит-косметик” случилось ЧП. Бабушка 80 лет украла духи “Шанель-5 ” Сбежался весь персонал. Бабушка была ладненькая, беленькая, в белом платочке с кружевами. Все шумели, что – то обсуждали. Охранник хотел звонить в милицию, но все ждали директора. А директором была -Кобра. Так её называли в магазине за скверный характер. Но самое удивительное- бабушка. Она сидела на стульчике и молча наблюдала за происходящим. Наконец появилась Кобра, все замолчали. Она уже знала о том, что произошло. – И что вы, тут все собрались, марш по местам!!! А вы пройдёмте со мной в кабинет. И вы со мной,- сказала она заму. Потом он рассказывал 100 раз, что произошло в кабинете. Кобра подсела к бабушке, взяла за руку и потихонечку узнала что и как. Всё оказалось просто. Бабушка всю жизнь мечтала купить эти духи, но…. Что тут говорить… Не получилось… А тут, ей завтра 80 лет и… она сама не поняла, как положила духи в карман… А купить, конечно же,она не могла…. . Коммуналка съедает всю пенсию. Зам взахлёб, с восхищением рассказывал, как Кобра со слезами на глазах слушала рассказ бабушки о том, как она всю жизнь проработала в библиотеке, что сын умер, невестка вышла замуж, уехала, да и подружек не осталось, есть одна, но она не выходит, ноги… – Позовите Лену,- сказала Кобра. Когда Лена пришла, то услышала невероятный приказ: Соберите всё, что нужно для бабушки, от мыла до салфеток, я оплачу. И духи Шанель, у Анны Алексеевны, так величали бабушку, завтра День рождения,ей исполняется 80 лет, и красиво упакуйте. А вы,-обратилась она к заму, – купите торт и сладости, а потом отвезёте Анну Алексеевну домой. У подъезда сидели женщины. Увидев Анну Алексеевну, окружили её и стали выражать восхищение подарками и небывалым событием!!! Зам, как всегда, подчеркнув свою значимость, объявил: У Анны Алексеевны завтра День рождения и магазин Магнит-косметик поздравил её с замечательной датой. Откланявшись, он уехал. А на следующий день почти весь подъезд пришёл к Анне Алексеевне с подарками. Они благодарили её за детей, за которыми она присматривала, за помощь, которую она им оказывала, за добрые слова, которые она им говорила. День рождения получился на славу! А когда все ушли, она достала флакончик духов, открыла его и…чуть-чуть брызнула на запястье… Где -то тихо играла музыка… Она плакала… Но это были счастливые слёзы…Она так и уснула на диванчике.
Tələbələri bu sadə, həmişə gülərüz, sözündə, hərəkətində çox ciddi olan adama professor deyə müraciət edirlər. O, Bakıda ziyalı ailəsində anadan olub, bu möhtəşəm şəhərdə boya-başa çatsa da uzun illərdir ki, ata-babasının yurdu olan Qarabağ həsrətilə yaşayırdı. Bu insan ömrünün çox hissəsini təhsil almağa, elmə yiyələnməyə həsr edib, respublikanın universitetlərində dərs deyib, bir çox xarici ölkələrdə mühazirələr oxuyub,bilik və bacarığını sevimli tələbələri ilə bölüşüb. Neman müəllimi tələbələrinə və ümumiyyətlə onu tanıyanlara sevdirən ən vaçib cəhət onun Azərbaycanı canından artıq sevməsidir. Bu vətənpərvərlik hissi ona rəhmətlik atasından keçib. Belə ki, hələ Sovet İttifaqı dövründə Nemanın atası Azərbaycanı mətbuatda, xarici ölkələrdə layiqincə təmsil edib.
Neman bir neçə xarici dildə sərbəst danışır, tədris etdiyi fənni tələbələrə xüsusi həvəs və bacarıqla çatdıra bilir. O, çox danışmağı sevmir, danışdıqları isə atalar sözü kimi həmsöhbətlərinin və tələbələrinin yaddaşına həkk olunur. Son zamanlar Neman müəllimin əhvalı-ruhiyyəsinin yaxşı olmasının səbəbi hamıya məlum idi. Hiss olunurdu ki, kişinin gülüşü də dəyişib. Əgər əvvəllər gözlərinin dərinliyində gizli bir kədər sezilirdisə, indi gülüşü ürəkdən gəlir və gözlərinin nuru, işığı ətrafa Günəş işığı kimi yayılırdı. Axərbaycan xalqı 30 ilə yaxın həsrətində olduğu Qarabağa qovuşmaq imkanı əldə etmişdi artıq. Hər bir azərbaycanlı kimi Neman da Vətən Müharuibəsində əldə edilən möhtəşəm qələbəmizə çox sevinir, tezliklə ata babasının vətəni olan Qarabağa qovuşmaq arzusuyla yaşayır. Övladları qələbəmizi xarici ölkələrdə qeyd etsələr də, orada Azərbaycanın Zəfərindənn gürurla danışır, qələbəmizə həsr edilmiş bütün forumlarda iştirak edirlər. Deyirlər, hər uğurlu kişinin arxasında ağıllı bir qadın olması vacibdir. Bəlkə də belə olmasaydı Neman bu qədər uğurlu olmazdı. Həyatının bölünməz bir parcası olan Səhər xanın həqiqətən ərinin ən yaxın sirdaşıdır. Səhər xanım çox səviyyəli, savadlı, xanım-xatın bir qadındır. Evləndikləri ilk gündən ailənin qayğıları, şirri, acısı və şirini bu iki insanın birgə müzakirəsi nəticəsində yaşanır. Nemanın öz evini, ocağını, ailəsini çox sevməsinin, hər gün işdən evə tələsməsinin əsas səbəbi də məhz həmişə ərini gülərüzlə qarşılayan Səhər xanımdır. Bakının baharı çox gözəl olur. Ağaclar artıq çıçəklərini töküb dümyaşıl don geyinib və onsuz da gözəl Bakımıza xüsusi bir gözəllik qatır. Bu gözəl bahar günündə Neman müəllim evə tələsir. Bilir ki, Səhər xanım əvvəl ləziz yeməklərlə sonra da pürrəngi çayla qarşılayacaq onu. Bu dəfə Səhər xanım ərini əvvəl çayla qarşıladı.Neman müəllim içəri girib salamlaşdıqdan sonra Səhər ərinə və özünə armudu stəkanda pürrəngi çay gətirib əyləşdi.
Deyəsən mənə deyiləsi sözün var?- deyə Neman gülümsəyərək soruşdu.
Nə bildin?- deyə Səhər də gülümsədi
Nə bildim? Səni neçə ildir tanıyıram? Bilirəm ki, çay gətirib yanımda əyləşirsənsə, demək nəsə sözün var. De görüm, nə işdir.
Neman, bilirsən kim zəng etmişdi bu gün mənə?
Kim?
Gülzar.
Gülzar? Yadıma sala bilmədim
O tutulan oğlanın bacısı.
Səhər xanım, açıq de görüm kimdir zəng edən. Tutulan oğlan kimdir?
Neman! Sən onu heç unuda bilməzdin. Nə olub sənə? Uşağa konfet verən oğlan.
Həə! Nüsrət! Sən Allah? Nə deyir, Səhər? Necədirlər? Nə əcəb uzun illərdən sonra zəng edib.
Çox danışdıq. Deyir, zəng edib Neman müəllimi Qarabağda zəfərimiz münasibəti ilə təbrik etmək istəyiridim, gözlədim ki, oğlum cəbhədən qayıtsın sonra zəng edim.
Oğlu elə böyüyüb onun?
Bəs necə. Gör neçə il keçib aradan.
Qayıdıbmı oğlu? Sağ salamatdırmı?
Hə. Şükür sağ salamat qayıdıb. Elə sevinirdi ki, Gülzar.
Lap yaxşı. Ehh, Səhər xanım, nələr yaşamışıq e gör biz. Səhər bilirdi ki, bu gün ərinə verdiyi xəbər onu mütləq xəyalən çox uzaqlara aparacaq və mütləq o vaxt baş verənləri xəyanında bir daha canlandıracaq. Ona görə də qadın mətbəxə keçib ərini otaqda tək qoydu. Neman bir qutu siqaret görürüb eyvana cıxdı. Hava yavaş-yavaş qaralırdı. Sərin yaz havası idi. Neman dərindən nəfəs alıb siqaret yandırdı, siqaretin tüstüsünü içinə çəkdi və gözlərini uzaq bir nöqtəyə zilləyib o vaxtlar baş vermiş hadisəni təfsilatı ilə yada saldı. 2003-cü ilin son ayları idi.Deyirlər söz vaxtına çəkər. Elə o axşam da hava yavaş-yavaş qaralırdı. Nemanın oğlu Turalın dərsədən qayıdan vaxtı idi. Səhərlə Neman evdə oturub konservatoriyanın birinci kursunda oxuyan Turalı gözləyirdilər. Qapının zənginin səsini eşidən kimi Səhər bildi ki, gələn oğludur. O, qapını açıb oğlunu salamladı və dərhal hiss etdi ki, uşağın rəngi qaçıb.
Nə olub oğlum? Niyə birtəhərsən? Xəstələnmisən?
Yox. Ata hanı ?- deyə Tuaral cavab verdi. Neman oğlunun qolundan tutub:
Nəsə olub?- deyə soruşdu. Türalın əlləri əsirdi. Uşağın rəngi sapsarı idi. O, əlində bir konfeti elə bərk sıxıb saxlamışdı ki, konfet əzik-əzik olmuşdu.
Bu nədi, Tural? Niyə belə bərk-bərk saxlamısan bunu, oğlum? Tural əvvəl atasına baxıb susdu sonra birdən danışmağa başladı.
Ata. Bir kişi məni öldürmək istəyirdi. Üstümə bıçaq çəkdi.
Nə?!- deyə Neman oğluna bir az da yaxınlaşdı
Danış, danış görüm! Səhər tez mətbəxdən bir stəkan su gətirib oğluna içizdirdi. Uşaq bir qədər özünə gəlib davam etdi:
Əvvəl dedi ki, qonşu blokdan bir ağır şey götürməliyəm, mənə kömək edərsən? Mən də razılaşdım. Elə bloka girən kimi dedi ki, mobil telefonunu ver mənə. Mən vermək istəmədim. O, bıçağı boğazıma dirəyib telefonumu aldı. Bu sözləri dedikdə uşaq kövrəldi sonra konfetə baxıb dedi:
Bunu da mənə verib dedi ki, al konfeti, heç kimə demə nə baş verdiyini. Səhər sual baxışlı gözlərini ərinə dikdi. Bir saniyə tərəddüddən sonra Neman telefonla polis bölməsinə zəng edib baş vermiş hadisəni danışdı. Ertəsi gün Neman polis idarəsinə gəlib yenidən dünənki məsələylə maraqlandı və ona dedilər ki, həmin adamın kim olduğu təxminən bəllidir. İki günndən sonra polis bölməsində həmin adamı Turala göstərdilər və o, təstiq etdi ki, üstünə baçaq çəkən adam odur. Neman çox təkidlə polis rəisindən həmin adamla görüşüb söhbət etməyə icazə verməsini xahiş etdi. Neman Nüsrət adlı bu çinayətkarla görüşdü.
Niyə məhz mənim oğlumu seçmisən?- deyə Neman soruşdu
Telefonu bahalı idi. Mənə pul lazımdır.
İşləmirsən?
Yox e . Mən şikəst adamam nə iş?
Necə yəni şikəst? Nə olub ki?
Müəllim, danışdırma məni, nə olar, bir qələtdir eləmişəm. Sənin oğlunun telefonunu heç satmamışam da. Qaytararlar sizə. Mən bədbəxt nə edəcəm bilmirəm.Bacım kiçik oğlu ilə bizdə yaşayır. Ərindən boşanıb. Qardaşım məktəbi bu il bitirəcək. Anam bir ildir ki, ölub. Mən özüm özümü bədbəxt etmişəm.Atamı şəhərdə çox adam tanıyırdı. Yaxşı dolanırdıq. Mən bu zəhrimar nəşəyə qurşanandan həm özümü, həm ailəmi bədbəxt etdim.Anam mənim dərdimdən öldü. Vicdan əzabı çəkirəm, amma neyləyim… Nüsrət kövrəlmişdi. Gözləri dolmuşdu. Hiss edilirdi ki, o həqiqətən anasının ölümündə özünü günahlandırırdı.
Anam həmişə uşaqlara konfet paylayardı. Həyətin uşaqları ona “konfet xala” deyərdilər. İndi mənım cibimdə həmişə konfet olur. O konfetləri payladıqca elə bilirəm ki, anamı yaşadıram,- deyə o əlləriylə gözlərini silə-silə davam etdi. Neman hiss edirdi ki, havası çatmır. Bu yazıq insanı necə xilas edə biləcəyi haqda düşünsə də bir qərara gələ bilmirdi.
Əldə etdiyin pullara nəşə alırsan?- deyə Neman soruşdu.
Mən şikəstəm. Cəbhədə ağır yaralandım. Güllə ağzımdan girib böynumdan çıxmışdı. Amma ölmədim.
Sən müharibə iştirakçısısan?! Vuruşmusan?!- deyə Neman ayağa qalxdı.
Bəs necə? Vuruşmaya bilərdimmi?
Bəs?…
Narazı deyiləm, bax bu çənəm protezdi. Özümün deyil. Bunu dedikdə o, çənəsini əliylə çıxardıb Nemana göstərdi. Yaxşı müalicə etdilər məni. Qoymadılar ölməyə. Amma nə xeyri. Bu zəhrimar nəşəyə qurşanandan itirdim özümü. Bayaqdan kənardan Nüsrəti dinləyən Neman özünü saxlaya bilməyib hönkürdü.
Necə olur axı bu, ay qardaş? Axı, belə olmamalıdır! Sən axı vətən yolunda vuruşmusan! Axı, sənin şərəfli adın var… Qazisən sən..
Ehhh, müəllim nə şərəf, nə ad? Mənim indi heç nəyim yoxdur. Canlı meyidəm mən. Sən də şikayətini etmisən yaxşı eləmisən. Mən də olsam edərdim. İncimirəm səndən. Özü də heç kövrəlmə, nə etmişəmsə özüm özümə etmişəm. Neman otaqdan çıxıb bir başa polis rəisinin yanına getdi və ərizəsini geri götürmək istədiyini bildirdi. Rəis bunun mümkün olmadığını dedi, çünki artıq iş sənədləşdirilmişdir . Nemanın məcbur olub bir neçə yüksək vəzifəli insanalra müraciət etdi. Onun şikayət ərizəsi geri götürülsə də Nüsrət cəzadan qurtula bilmədi, çünki Nemandan savayı daha bir neçə şikayətçi var idi. Heç demə şəhərdə eyni üsulla bir neçə adamadan telefon əldə edib satırmış Nüsrət. O günlər Nemanla Səhər bu məsələni çox müzakirə edirdilər evdə. Hətta bir dəfə Tural o qədər Nüsrətin həbs edildiyindən məyus olmuşdu ki, atasıyla anası bu haqda danışanda “Ata, o yazıq mənə konfet də vermişdi …,” deyərək urəyində Nüsrətin cinayətini bağışladığını bildirmişdi. Neman polisdən Nüsrətin ünvanını dəqiq öyrənib həyat yoldaşı Səhərlə onun yaşadığı evə getməyi qərara aldı. Ev “Sovetski” deyilən küçədən bir qədər yuxarıda yerləşirid. Neman bir mərtəbəli kasıbyana evin qapısını döydü. Qapını cavan bir qadın açdı. Səhər qadını görüb irəli keçdi və:
Bura Nüsrətgilin evidir?- deyə soruşdu
Bəli, amma Nüsrət indi…
Bilirəm, bacım. İcazə ver içəri keçək sizinlə söhbətimiz var
Buyurun,- deyə qadın arxaya çəkilib Nemanla Səhəri içəri dəvət etdi. Ev çox baxımsız olsa da səliqəli idi. Bəzi yerlərdə divarın kağızları qopmuş, tavanda bir neçə yerdə köhnəlmiş təmirin izi görünürdü. Səhər istər-istəməz evə göz gəzdirib söhbətə başladı.
Bacı, adını da bilmirəm…
Gülzardır adım.
Çox yaxşı, Gülzar, burda tək yaşayırsan?
Xeyr, kiçik qardaşım və balaca oğlum var. İndi həyətə düşüblər.
Gülzar,qardaşın Nüsrət bizim uşağın mobil telefonunu…
Mən neyləməliyəm ki? Mən almamışam ki o telefonu uşağın əlindən ? Niyə axı bir adam da soruşmur ki, bu adam niyə oğurluq edir!? Axı, heç kimi vurmur, öldürmür. Nüsrət oğru da deyi heç,– deyə qadın kövrəldi.
Gülzar, biz bura səndən nəsə istəməyə gəlməmişik,- deyə Səhər qadını sakitləşdirməyə çalışdı.
Bəs niyə gəlmisiniz?
Düşündük ki, indi ev başsız qalıb, bəlkə nəyəsə ehtiyacınız var.
Nə? Siz? Heç inana bilmirəm. Siz onu tutduranlardan biri deyilsinizmi?
Yox, bacı,- deyə Neman dilləndi. Mən ərizəmi geri götürmüşəm. Heasb edirəm ki, vətən yolunda əlil olmuş insan türmədə yatmamalıdır və mən çalışdım ki, bu iş dayandırılsın, lakin qanun var. Qardaşınız oğurluq edib. Kaş ki, etməyəydi… -Kaş ki… – deyə qadın yenə kövrəldi.
Nüsrət çox qeyrətli oğlandir. Müharibəyə könüllü getmişdi. Elə gedəndən bir müddət sonra yaralanıb qayıtdı. Sağ olsun həkimlər əllərindən gələni etdilər, qoymadılar ölsün.Xəstəxanadan çıxandan sonra uzun müddət heç yerə çıxmırdı.Sonra qonşuluqda bir adlı sanlı müğənni yaşayırdı, onunla dostlaşdı. Bir gün gördük ki, özündə deyil. Anam ağladı, özünü öldürdü ki, o oğlanla görüşmə, hamı bilir ki, o narkomandır. Ammma gec idi. Elə hər şey ondan başladı. Anam bu dərdə dözməyib öldü. Atam olsaydı belə olmazdı. Atamdan çəkinirdi. Bax belə… sonu da ki, bu, – qadın dərindən ah çəkib susdu. Səhər də, Neman da pərişan idilər.
Qardaşınız yaxşı insandır. Sadəcə yolunu azıb. O bizim uşağın əlindən telefonu alanda ona bir konfet də verib,- deyə Neman qadına qardaşının insanı cəhətini bir daha qəsdən açıqlamaq istədi. “Anam da hamıya konfet paylayardı. Demək o həqiqətən anama görə vicdan əzabı çəkirmiş…”- deyə düşündü Gülzar.
Başım söhbətə qarışdı sizə çay da təklif etmədim,- deyə Gülzar ayağa durdu.
Yox. Lazım deyil. Biz getməliyik, – deyə Səhər də ayağa qalxdı.
Bu bir qədər puldur. Bunu götür. Evə nə lazımdırsa al. Nüsrətin yanına gedəndə de, Neman bazarlıq etsin.
Yox. Siz nə danışırsınız. Götürə bilmərəm .
Götür, Gülzar! Biz hər şeyi anlayırıq. O gündən sonra Neman həftədə, ayda bir dəfə Gülzara bazarlıq edib aparır və yaxud Səhər onu evə çağırıb pul verirdi. Beləcə bir il keçdi. Bir gün televiziyada amnistiyaya düşənlərin siyahisinda Nüsrətin də adını eşidən Neman çox sevincək Gülzara zəng vurub təbrik etdi. Sonra Nüsrət işə düzəlib ailəsini dolandırırdı. Bir müddətdən sonra Gülzar da yaxşı bir insanla ailə qurdu. Kiçik qardaşları məktəbi bitirib işləyirdi. Ailə artıq sabit dolana bilirdi. Heman arxayın idi ki, Nüsrətin ailəsində hər şey öz yerini alıb. Sonralar Səhər də Gülzar da ailə, məişət qayğılarıyla məşğul olduqlarından bir- birinə yalnız bayramdan bayrama zəng edirdilər. Nüsrət isə cəmi bir dəfə Nemanla görüşüb“Sən nə qədər gözəl insanmışsan, müəllim. Oğlunu o axşam qorxutduğuma görə özümü heç vaxt bağışlamayacam,”- deyib ayrılmışdı. Bu gün Səhər xanım Gülzarın zəng etdiyini dedikdə Neman müəllimin yadına düşənlər adi xatirə deyildi, bu bir insanın həyatının qara səhifəsi idi. Neman sonuncu siqareti çəkib otağa keçdi Səhər sakitcə divanda oturub albomdakı köhnə şəkillərə baxırdı.
Sən də keçmişi varaqlayırsan?- deyə Neman müəllim arvadının çiyinlərini qucaqladı.
Neman, bilirəm ki, sən də bayaqdan eyvanda keçmişi varaqlayırsan və sənə bir təklifim var.
Buyur, sənin təkliflərin həmişə ağıllı və yerində olur.
Bəlkə gedək Gülzar gilə. Oğlu Şuşadan qayıdıb. Vallah, o uşağı gedib görmək savabdır. Gedəkmi?
Gedək də. Nüsrətdən də çoxdandır xəbərim yoxdur.
Soruşdum Nüsrəti də. Deyir, yaman qocalıb, amma qələbədən sonra dirçəlib. Bacısı oğluyla da fəxr edir. Deyir, hamımızın qisasın aldı baçıoğlu. Neman diqqətlə Səhərə baxdı sonra onun saçlarını əliylə arxaya darayıb alnından öpdü.
Səhər, bu həyatı həmişə dürüst yaşadıq, qızlarımıza alı təhsil verdik. Tural xaricdə oxudu. Var dövlətimiz başımızdan aşmasa da açından da ölmədik. De görüm, sən mənimlə xoşbəxtsən? Səhər ərinin gözlərinə baxıb sakitcə dedi:
Səninlə xoşbəxt olmamaq olarmı?
Səhər, incimə amma əsil xoşbəxtliyi mən bilirsən nə vaxt tam hiss etdim?
Bilirəm və incimirəm. Çünki elə mən də məhz o gün, Şuşanın ermənilərdən azad edildiyi günü xoşbəxtliyin nə olduğunu dərk etdim.İndi mən qalib ölkənin professorunun arvadıyam.
Mən isə Qarabağlı Azərbaycanın qocaman professoruyam. Bax budur əsl xoşbəxtlik! Elədir! Düz deyirsən, Səhər, sabah mütləq o igid əsgəri görməyə gedək. Biz ona və onun kimi minlərlə əsgərlərimizə borcluyuq. Allah şəhidlərimizə rəhmət eləsin. Amin!
Одна старушка копила деньги на похороны. Такая у неё была цель жизни. Должна же быть у человека цель? Вот и у Нинель Тимофеевны цель была: накопить на похороны. Это трудно. Если, конечно, похороны хорошие. Ведь все дорожает, а пенсия скромная. Надо откладывать, урезать себя во многом. Надо мониторить цены, ахать, считать, снимать деньги с карточки и прятать под кроватью. Потому что банкам Нинель Тимофеевна не доверяла.
Она одна жила. Детей не было; не получилось, хотя очень хотела. А муж умер давно. Но он ушел в другую семью, там родился мальчик. И Нинель горько плакала, переживала, конечно. Но смирилась. Она вообще была кроткая и тихая.
Так и доживала свои дни в крохотной квартирке. И имела хобби: копила на похороны.
Она как-то не задумывалась, что может попасть в дом престарелых. Или в больнице дожить свои скорбные дни. Или что чужие люди присвоят деньги, а похоронами не озаботятся… Она верила в лучшее: в хорошие похороны. И приготовила красивые вещи, в которые ее должны одеть.
Накопила довольно много. Толстая пачечка! Но надо добавлять, цены растут! Это хорошо. Значит, надо ещё пожить.
Нинель Тимофеевна пошла на кладбище, где её бывший муж похоронен. Там место очень хорошее. В центре. Солнечная сторона. Просторно и достойно!
Нинель с бывшим мужем не ссорилась. Он оставил квартирку, ушел к той женщине с чемоданчиком. Прощения просил. И потом поздравлял с праздниками, открытки посылал. А теперь лежит в очень хорошем месте. Даже завидно. Вот бы такое же купить!
Нинель Тимофеевна села на лавочку и залюбовалась памятником и цветами. Как санаторий прямо. Надо ещё накопить денег, может, получится такое же место заиметь!
Пришел мужчина средних лет, совсем седой. Стоит у памятника и плачет. Хотя радоваться надо такому великолепному захоронению! Двадцать лет прошло. Чего уж плакать?
Старушка спросила: чего, мол, плачете? Не плачьте, пожалуйста. У меня душа заболела о вас!
А мужчина отер глаза, заметил её и сказал, что это его отец здесь. А плачет он потому, что его сын заболел очень. Но плакать негде и некогда; надо искать деньги на лечение. Всё продано и заложено, а просить не умею! Вот и приехал к папе, к дедушке мальчика. Поплакать. И помощи попросить. Потому что в полном отчаянии ударился в мистику…
Сел на лавочку рядом со старушкой и все ей рассказал. Так бывает в горе; держит человек все в себе. А потом вдруг изольет душу незнакомому человеку… Это был Костик! Тот самый мальчик, который родился в новой семье у неверного мужа. Пятьдесят лет назад. И у него болеет сынок.
Мужчина показывал фотографии сына: славный юноша! Учится на ветеринара, животных любит, добрый такой. Смотрит, улыбается! Ещё не знает, что с ним случится. Теперь он выглядит совсем иначе: бледный, худой и лысый…
Нинель Тимофеевна подумала. А потом отважно сказала: «Есть у меня деньги. На похороны. Я тебе дам, потому что я твоя как бы мачеха. Неродная мать. А сынок твой – мой неродной внук. Так получается. А какая же бабушка внуку не даст денег на лечение? Только ведьма или злодейка!».
И все получилось хорошо. Купили лекарство! И Ваня выздоровел. А Костик чуть с ума не сошел от радости. И мама Вани целовала и обнимала старушку, рыдала от счастья и благодарности.
А Ване неродная бабушка очень понравилась. Родных уже не было, а тут нашлась бабушка – да такая хорошая, добрая, любящая!
И все устроилось наилучшим образом. Нинель Тимофеевна переехала в дом к пасынку и неродному внуку. Дом удалось выкупить из залога, Костик работал как слон, такой прилив сил ощутил. А свою квартирку Нинель сдала, теперь снова на похороны копит. Снова любимым делом занимается.
Только копить ещё долго! И это хорошо. Потому что все умоляют добрую и кроткую бабушку жить как можно дольше. Все её любят безмерно. И деньги вернули как только смогли!
Но Нинель Тимофеевна на эти деньги попросила беседку в саду построить. Там чай пить так приятно! А на остальные купила Ванюшке старенькую , но хорошенькую машину, вот так! Ему ещё рано копить на похороны, пусть на вызовы к кошечкам и собачкам ездит на машине! А ей надо копить долго! Значит, не скоро умирать, правильно?
И никто никого не обманул и не использовал, как ни странно. Наоборот, все счастливы и добры друг к другу. Так бывает с теми, кто перенес сильное страдание. И понял, почем фунт лиха. И помнит, что земная жизнь конечна…
Можно копить «на смерть». Только не деньги. А добрые дела, которыми открывается дверь от новой жизни. Вот только это в итоге и нужно: любовь и добрые поступки…
Osman “Bravo” marketdə alış-veriş edirdi. Alış-veriş deyəndə aldığı çox şey də deyildi: dondurma idi, şəkər tozu, bir də şüşə qabda “Sirab” mineral su.
“Sirab”ın gözəgəlimli şüşəsi vardı. İçərisindəki su olardı 250-300 qram. Amma qiyməti kəllə çarxa çıxırdı: 1 manat 60 qəpik. Bu qiymətə də su olar? Sonra deyirlər benzinin qiymətini qaldırırlar. Bu bir damcı suya verilən pula iki litr benzin almaq olardı. Deməli, əslində su yox, onun şüşəsini satırdılar o qiymətə. Suyu içib sonra şüşəsini qolun getdikcə atacaqdın çölə-bayıra, zibil yeşiyinə.
Evə qonaq gələcəkdi. Ona görə Osman abırlı bazarlıq edirdi ki, qonağını yaxşı qarşılasın. İki şüşə “Sirab” suyuna 3 manat 20 qəpik ödəməli idi.
Kassanı boş görüb yaxınlaşdı. Götürdüklərini çıxarıb kassirə göstərmək istəyirdi ki, bir nəfər qadın Osmanı itələyib özünü piştaxtaya çatdırdı:
-Növbə mənimdir, ay qardaş…
Osman üzrxahlıq elədi:
-Bağışla, ay xanım. Kassanı boş görüb yaxınlaşdım, mən nə bilim növbə sizindir.
– Piştaxtanın üstündəki ərzaqları görmürsünüz. Mənimdir. Dedim iki dənə də limon götürüm… Mən ayrılmışam, siz yaxınlaşmısınız. İndi dünya qəribə olub. Hamı dəyişib. Fürsətdən istifadə edir…
Osman qalmışdı mat-məəttəl.
-Ay xanım, ay bacı. İndi dünya dağılmadı ki. Dediniz, mən də çəkildim. Aldıqlarınızın pulunu ödəyib sakitcə gedin.
-Yox bir. Gedəndə sizdən icazə alacaqdım.
Qadın dil boğaza qoymurdu. Osman hiss elədi ki, da artıq əsəbiləşir:
-Ovcumun içini iyləmişdim ki, növbə sizindir.
Kassir əvvəlcə limonları götürdü:
-Xanım, bunları çəkdirməmisiniz?
-Çəkdirmək niyə? Biri neçiyədir? 30 qəpiyə, 40 qəpiyə?
-Xeyr, limon bizdə çəki ilədir. Xahiş edirəm, aparıb çəkdirin, mən bilim ki dəyəri nə qədər olacaq. Kassaya vurmalıyam.
Qadın deyinə-deyinə uzaqlaşdı. O, gedib-gəlincə kassir Osmanın götürdüklərini hesablayıb pulunu aldı. Osman yola düzəldi. Gedə-gedə ucadan səsləndi:
– Kiminsə deməyi ilə, deyinməyi ilə deyil ha. Bu dünyanın işini bilmək olmaz. Allah düzəltsin adamın işini. Çox danışdı, çox deyindi. Mən sakitcə dayandım, amma axırda növbədə ondan əvvələ düşdüm.
Bütün dillər bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqə və qarşılıqlı təsir nəticəsində zənginləşir. Elə Azərbaycan türkcəsinin leksik tərkibinin zənginləşməsində də digər dillərin rolu olmuşdur. Rus dilinin lüğət tərkibi isə daha çox türkizmlər hesabına genişlənmişdir. Bu da təbiidir. Çünki ruslar daim türk xalqlarının əhatəsində olub. Amma nədənsə bu faktı söyləyəndə bir çoxları sanki qəfildən soyuq çilək qəbul edir. “Nooolsun?”-deyənlər də tapılır. O olsun ki, bu, rus tədqiqatçılarının, dil tarixçilərinin fikrləridir və nəhayət elmdir. O olsun ki, rus dili bu gün də bu qaydada zənginləşməkdədir… Beləliklə… rus dilçilərinə inansaq:
Период Золотой Орды
В этот период в русский язык вошёл ряд важных слов, относящихся к государственному (ям, ямщик, ярлык, казак, кочевать), военному (есаул, караул, хорунжий, ура, кинжал, атаман, сабля, кошевой) и экономическому устройству (деньга, казна, казначей, тамга (откуда таможня[9]), барыш, хозяин, харч, возможно также кабала). Другие заимствования относятся к таким сферам как строительство (кирпич, жесть, лачуга), украшения (серьга, алмаз, изумруд), напитки (брага, буза), огород (арбуз, ревень), ткани (атла́с, миткаль, бязь, тесьма), одежда и обувь (башмак, кафтан, шаровары, тулуп, пимы, башлык, сарафан, колпак, фата, чулок), быт (стакан, сундук), погода (буран, туман). Некоторые другие заимствования этого периода: кулак, курган, алый, барсук, бусурман, карий, мишень, безмен, тa-ракан, тюрьма, бадья, булат, бурлак, гурт, базар.
