Ей было 40, она была разведена и знаменита. Ему было 26, и он проводил раскопки в иракской пустыне. Когда он сделал ей предложение, она отказала — на два часа. Затем она изменила представление мира о любви. Март 1930 года. Древний город Ур, на территории современного Ирака — колыбель цивилизации. Агата Кристи, уже одна из самых известных в мире писательниц детективных романов, стояла среди руин Месопотамии, пытаясь собрать себя по кусочкам. Четыре года назад её первый муж попросил развода. Последовавший за этим скандал чуть не разрушил её — она исчезла на 11 дней, её нашли в отеле под вымышленным именем, она утверждала, что у неё амнезия. Таблоиды устроили настоящую охоту за сенсациями. Её жизнь стала загадкой, которую все хотели разгадать. Теперь, в 40 лет, она отправилась одна в Багдад в поисках спасения, солнца и, возможно, покоя среди артефактов, переживших тысячелетия, гораздо дольше, чем любой брак. Именно там она встретила Макса Маллоуэна. Ему было 26 лет, он был помощником Леонарда Вулли на раскопках, и ему поручили проводить экскурсии для приезжих гостей. Молодой, обаятельный, увлеченный своей работой. Он показал Агате место раскопок, объясняя значение черепков керамики и древних изделий из слоновой кости с таким энтузиазмом, что 4000-летние цивилизации казались живыми. Они говорили об археологии, литературе, истории. Она была очарована его работой. Он был пленен её остроумием и интеллектом. Возраст казался неважным, когда они стояли в тени зиккуратов, которые существовали за тысячелетия до них обоих. Когда сезон раскопок закончился, Макс навестил Агату и её дочь Розалинду в Девоне. Во вторую ночь в её доме, во время прогулки по дождливым девонским болотам, он сделал ей предложение. Агата сразу же отказала. Они спорили два часа. Разница в возрасте её пугала. Ей было 40 — почти средний возраст по меркам 1930-х годов. Ему было 26, он был в начале своей карьеры. Она была знаменитой, разведенной матерью. Он был многообещающим археологом, у которого вся жизнь была впереди. «Это не сработает», — настаивала она. «Люди будут говорить. Ты пожалеешь об этом. Я слишком стара». Но Макса было не переубедить. Его не волновала 14-летняя разница в возрасте. Ему было всё равно, что думает общество. Он увидел её — блестящую, творческую, авантюрную — и понял. Сестра Агаты, Мэдж, была категорически против брака. Её дочь Розалинд и секретарь Карло поддерживали его. Семья спорила. Общество, безусловно, осудило бы. Но где-то во время двухчасового спора на вересковых пустошах Девона Агата приняла решение, которое определило всю её дальнейшую жизнь: она выбрала счастье, а не страх. В сентябре 1930 года, всего через шесть месяцев после знакомства, Агата Кристи и Макс Маллоуэн поженились. Мир поднял брови. Шептались. Сплетничали. «Она слишком стара». «Он слишком молод». «Это не продлится долго». Они доказали, что все ошибались — на протяжении 46 лет. Их брак стал одним из самых необычных партнерств в истории литературы и археологии. Каждую осень и весну они ездили на Ближний Восток на раскопки. Агата работала официальным фотографом на всех раскопках, сама проявляя фотографии в импровизированных фотолабораториях. Она обнаружила у себя талант к реставрации керамики — с бесконечным терпением собирая фрагменты, которым тысячи лет. Макс позже писал: «Контролируемое воображение Агаты приходило нам на помощь» в сохранении хрупких артефактов. Она, как известно, использовала свой крем для лица Innoxa для очистки древних изделий из слоновой кости, жалуясь: «На мой крем для лица был такой спрос, что ничего не осталось для моего бедного старого лица!» Но их партнерство было глубже, чем просто археология. Когда их разлучила Вторая мировая война, они писали друг другу письма каждый день. Она говорила ему, что скучает по нему с «каким-то чувством, похожим на штопор». Он говорил, что скучает по ней с «какой-то пустотой, как будто голоден». Он делился своими теориями. Она обсуждала с ним идеи сюжетов. Они спорили о театре, литературе и геологических образованиях. Они были интеллектуально равны, творческие партнеры, лучшие друзья. Во время этих ближневосточных приключений Агата написала некоторые из своих величайших произведений: «Убийство в Восточном экспрессе» (1934), «Смерть на Ниле» (1937), «Свидание со смертью» (1938) и «Убийство в Месопотамии», где любой, кто знаком с семьей Вулли, мог догадаться, на ком основаны те или иные персонажи. Она описывала их брак как «параллельные железнодорожные пути — каждый нуждается в другом рядом, но никогда не пересекаются». Две отдельные, но взаимосвязанные линии, идущие параллельно друг другу к одной и той же цели. Макс стал одним из выдающихся археологов своего поколения. В 1968 году он был посвящен в рыцари за свой вклад в археологию. Агата получила звание Дамы-командора Ордена Британской империи. Сэр Макс и Дама Агата — партнерство, основанное на взаимном уважении, общей страсти и искренней любви. В своих мемуарах Макс писал: «Немногие мужчины знают, что значит жить в гармонии рядом с творческим, полным воображения человеком, который наполняет жизнь энергией». Когда Агата Кристи умерла 12 января 1976 года в возрасте 85 лет, она прожила полную, необыкновенную жизнь. Она написала 66 детективных романов, 14 сборников рассказов и самую долгоиграющую пьесу в мире. Она путешествовала по миру, открывала древние цивилизации и создала персонажей, которые переживут её на многие поколения. Но, возможно, её величайшим достижением было нечто более простое: она выбрала любовь, когда мир говорил ей этого не делать. Она рискнула ради счастья, когда страх казался более безопасным вариантом. Макс Маллоуэн умер всего два года спустя, 19 августа 1978 года, в возрасте 74 лет. Они похоронены вместе на кладбище церкви Святой Марии в Чолси, Оксфордшир — их инициалы А и М образуют элегантную лигатуру на их общем надгробии. 40-летняя разведенная писательница и 26-летний археолог доказали, что возраст — это всего лишь цифра, когда две души узнают друг друга. Что ожидания общества гораздо менее важны, чем личная смелость. Что иногда самое мудрое решение — это не ждать и смотреть, а сделать шаг вперед в неизвестность. Агата Кристи однажды написала в своей автобиографии об их браке: она считала свои дни на археологических раскопках «одними из самых прекрасных, которые я когда-либо знала». Неплохо для отношений, о которых все говорили, что они не сложатся. «Любовь не спрашивает разрешения у календарей или свидетельств о рождении. Она спрашивает только, достаточно ли вы смелы, чтобы сказать «да», когда все остальные говорят «нет»».
Belə bir iddia mövcuddur ki, İslam dünyasının, xüsusilə türk xalqlarının bugünkü problemlərinin əksəriyyəti Əmir Teymurla İldırım Bəyazid, Ağqoyunlu ilə Osmanlı, Osmanlı ilə Səfəvi ilə arasındakı qarşıdurmalardan qaynaqlanır.
Bu fikir sıravi azərbaycanlının şüuruna çoxdandır ki, hakim kəsilmişdir. Gəlin sözügedən məsələyə bir qədər geniş aspektdən nəzər salaq və əsl həqiqəti müqayisə yolu ilə müəyyən etməyə çalışaq:
— 8 milyon insanın ölümünə səbəb olmuş Otuzillik müharibə (1618–1648) Avropa və ümumiyyətlə bəşər tarixinin ən qanlı səhifələrindən biridir;
— Yüzillik müharibə də (1337–1453) Avropada baş vermiş, 1076-cı ildən 1815-ci ilədək İngiltərə ilə Fransa arasında 37 müharibə (ümumilikdə 276 il) olmuşdur;
— İspaniya ilə İngiltərə əsrlər boyu (1585–1604; 1625–1630; 1654–1660; 1701–1714; 1718–1720; 1739–1748; 1761–1763; 1779–1783; 1796–1808) bir-birlərinə qan uddurmuşlar;
— Avropanın 16 dövlətinin iştirak etdiyi Napoleon müharibələrində (1800–1815) ən azı 3.500.000 avropalı həyatını itirmişdir;
— ABŞ-da vətəndaş müharibəsində (1861 – 1865) 1.000.000-a yaxın insan həlak olmuşdur;
— Prussiya–Fransa müharibəsi (1870–1871) 430.000-dən çox insanın ölümü ilə nəticələnmişdir.
Bu müharibələrin əksəriyyəti coğrafi-siyasi şəraitin diktəsi ilə baş versə də, onlara dini don geyindirilməsi, xristianlığın müxtəlif təriqətləri arasındakı ziddiyyətlər qanlı qırğınların miqyasını daha da artırmışdır. Yeri gəlmişkən, 1572-ci il avqustun 23-də Fransa tarixinin ən rüsvayçı hadisələrindən biri baş vermiş, Müqəddəs Varfolomey günündə katoliklər tərəfindən təxminən 30.000 protestant vəhşicəsinə qətlə yetirilmişdir. «Varfolomey gecəsi» ifadəsi bugün də dini dözümsüzlükdən irəli gələn insan qəddarlığını, rəhmsizliyini simvolizə edir… Xristian məzhəblərinin ardıcılları uşaq, qadın, qoca demədən bir-birlərini və yadlarına düşəndə həm də yəhudiləri öldürürdülər. Amma onu da qeyd edək ki, inanclı xristianların əksəriyyəti qatil və zorakı deyildi. Amansız olan zaman və mühit idi. Lakin, sözsüz ki, zamanı da, mühiti də amansız edən insan, onun siyasi və iqtisadi maraqları, ambisiyalarıdır.
Haşiyə: Ədalət naminə vurğulamaq lazımdır ki, din pərdəsindən istifadə edilmədən başladılmış müharibələr daha amansız və dağıdıcı olmuşdur. Misal kimi, 20.000.000 insanın həlak olduğu I Dünya müharibəsini (1914–1918) və 70.000.000 insanın ölümünə səbəb olmuş II Dünya müharibəsini (1939–1945) göstərə bilərik. Yaxud, ispan inkivizisiyasının fəaliyyəti nəticəsində 1481-ci ildən 1498-ci ilədək ən azı 2.000, ən çoxu 8.800 nəfər ölüm cəzasına məhkum edildiyi halda, rəsmi ideologiyası ateizm olan SSRİ-də, təkcə 1937–1938-ci illərdə siyasi ittihamlar əsasında 681.692 insan güllələnmişdir. 1974-cü ildən 1979-cu ilədək Kamboca kommunistləri 3.000.000 kambocalını qətlə yetirmişlər.
Beləliklə, bütün bu müharibələrə, dəhşətli qırğınlara, qarşılıqlı nifrətə baxmayaraq Qərb inkişaf edə bildi. Deməli, Şərqin geridə qalmasının, Qərbin isə tərəqqisinin səbəbləri başqadır. Onlardan bəzilərini sadalayaq:
— sərt iqlimin (XIV–XIX əsrləri əhatə etmiş kiçik buzlaq dövrünün) və aramsız müharibələrin doğurduğu ictimai-siyasi və sosial-iqtisadi problemlərin məngənəsindən xilas olmaq istəyən qərblilərin çıxış yolu axtarmağa başlamaları;
— Amerikanın kəşfi (1492), oradan çoxlu qızılın və gümüşün ələ keçirilib Avropaya daşınması… Qeyd etmək lazımdır ki, həmin qızılın və gümüşün böyük hissəsinə İspaniya yiyələnsə də, bu ölkədə hökm sürən dini fanatizm, sərt kral və kilsə hakimiyyətləri, güclü feodal üsul-idarəsi əldə edilmiş sərvətdən səmərəli istifadə etməyə imkan vermədi. Nəticədə xeyri İngiltərə gördü və son uğuru da o qazandı;
— XVII əsrdən etibarən sənayenin inkişafı, İngiltərədə burjua inqilabı (1642–1651), ABŞ İstiqlal müharibəsi (1775–1783), Böyük Fransa inqilabı (1789–1799), kapitalizmin təşəkkül tapmağa başlaması;
— XVIII–XIX əsrlərdə qərblilərin məqsədyönlü şəkildə feodalizm quruluşundan və quldarlığın qalıqlarından yaxa qurtarmaları və nəticədə daha çox insanın bacarığından və istedadından istifadə imkanlarının yaranması;
— əvvəlcə buxar (XIX əsr), sonra isə daxili yanma mühərriklərinin (XX əsr) geniş tətbiqi, elmin və texnikanın tərəqqisi;
— İslam Peyğəmbərinin VII əsrdə insanlara aşılamağa çalışdığı demokratik dəyərlərin XIX–XX əsrlərdə Avropa cəmiyyətinin həyatında geniş kök salması;
— 1948-ci il aprelin 4-də Amerika Birləşmiş Ştatlarının “Marşall planı”nı işə salaraq II Dünya müharibəsinin viran qoyduğu Qərbi Avropa ölkələrinə yardım göstərməyə başlaması;
— 1948-ci il dekabrın 10-da Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş Məclisi tərəfindən “İnsan hüquqları haqqında bəyannamə”nin qəbul edilməsi.
Bir məsələni də qeyd etmək lazımdır ki, XVI–XVIII əsrlərdə Səfəvilərin hakimiyyəti altında olmuş ərazilərdə insanların həyat səviyyəsi avropalıların həyat səviyyəsindən dəfələrlə yüksək idi. Səfəvilərin məhkəmə sistemi Avropa ölkələrinin və Rusiyanın müvafiq qurumlarına nisbətən daha ədalətli olmuşdur. “Şah Abbas cənnətməkan, tərəziyə vurdu təkan” deyimi də göstərir ki, Şah I Abbas Səfəvi məhkəmə sistemini yenidən qurmuş və onun ədalətli fəaliyyət göstərməsinə ciddi fikir vermişdir. Şəhərlərdə sənətkarlıq və ticarət inkişaf etmişdi. Hadisələr öz təbii axarı ilə getsəydi, bəlkə, feodalizm sistemi də tədricən ləğv olunacaqdı. Yeri gəlmişkən, Səfəvilərin son şahları əvvəlki hökmdarlar tərəfindən təyin edilməmişdilər. Onların demək olar ki, hamısını xacələr şurası seçmişdi. Ola bilsin ki, müəyyən bir mərhələdə ictimai münasibətlərin demokratikləşməsi prosesi də başlayacaqdı. Amma tarix «elə olsaydı, belə olardı» fikrini qəbul etmir. Əvvəlcə əfqanların qiyamı, ardınca Rusiyanın və Osmanlının təcavüzü, sonda isə Nadir şah Əfşarın, həmin şərait üçün labüd olan diktaturası bu zəif perspektivi də məhv etdi.
Bir sözlə, Şərqin problemlərinin kökü Əmir Teymurla İldırım Bəyazid, Ağqoyunlu ilə Osmanlı, Osmanlı ilə Səfəvi arasındakı qarşıdurmalarda deyil, erkən feodalizm dövrünə xas olan prinsiplərdə, düşüncə və davranış tərzində, bunlardan irəli gələn ictimai münasibətlərdədir.
Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinin əlyazması Milli Kitabxanaya hədiyyə edilib Dekabrın 11-də Azərbaycan Milli Kitabxanasında görkəmli türkoloq-alim, professor Cavad Heyətin anadan olmasının 100 illiyinə həsr edilən tədbir keçirilib. Ölkəmizin tanınmış elm, mədəniyyət və ictimaiyyət xadimlərinin iştirakı ilə keçən tədbirdə Milli Kitabxananın direktoru, professor Kərim Tahirov, AMEA-nın prezidenti, akademik İsa Həbibbəyli, Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin sədri, professor Anar İsgəndərov, Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsi sədrinin müavini Günay Əfəndiyeva, Mədəniyyət nazirinin müavini Fərid Cəfərov, Xalq şairi Sabir Rüstəmxanlı, akademiklər Nizami Cəfərov, Teymur Kərimli, Xalq yazıçısı Elmira Axundova, AMEA Fəlsəfə və Sosiologiya İnstitutunun direktor müavini, tarix elmləri doktoru Eynulla Mədətli çıxış ediblər. Daha sonra fəxri qonaq Ankara Universitetinin müəllimi Məmmədrza Heyət əmisinin 100 illik yubileyinin yüksək səviyyədə təşkil olunmasına görə minnətdarlığını bildirib, dahi şair Məhəmməd Füzulinin “Hədiqətüs-süəda” əsərinin əlyazmasını Milli Kitabxananın fonduna hədiyyə edib. Qeyd edək ki, XVI əsrə aid olan orijinal əlyazma nəstəliq xətti ilə 994/1586-cı ildə katib Qulami-Süpahi Məhəmməd tərəfindən köçürülmüşdür.
ZÜYÇÜ Bir naşı züy tutanı Çəkdilər, böyütdülər, Gətirib orkestrə “Maestro” etdilər. “Musiqi Birliyi”ndə Saksfon sədr idi, Həmin bu Züyçüyə o Arxa idi, pir idi. “Maestro” olan tək Züyçü xaric bağırdı, Tarı, kamanı, sazı Kabinetə çağırdı: – Hə… İndi gərək sizi Bir-bir hesaba çəkəm, Simli alətləri mən Burdan biryolluq əkəm! Diringiniz zəifdir, Belə işləmək olmaz. Xırım-xırda konsertlə Heç baş girləmək olmaz.
BOŞ YER Dəvə bir qonaqlığa Çağrılmadan gəımişdi Belə yerdən qalmağı Şəninə ar bilmişdi. Gördü başda Maralın Yanında bir yer boşdu, Gözləri parıldadı, Dəvənin qanı coşdu. Əldən vermək olmazdı Bu fürsəti, məqamı, Maralla qoşa ona Həsəd aparsım hamı. Boğazını uzadıb Dedi: – Jol verin, keçim! O yeri saxlayıbdır Maralım mənim üçün… Dedilər: – Sarsaqlama Fil əyləşir orada. Boş yer çoxdur, keç otur Eşşəklə bir sırada! Müəllif: Mikayıl Məxfi
Bir Ömürdən Böyük İrs: Ulu Öndər Heydər Əliyevin Anım Günü
Tarix bəzi insanları zaman üçün deyil, gələcək üçün yetişdirir. Elə bu üzdən Heydər Əliyevin adı deyiləndə hər birimizdə yalnız bir xatirə deyil, bütöv bir dövr dirçəlir. Bu gün Ulu Öndəri anmaq sadəcə bir şəxsiyyəti xatırlamaq deyil, bir millətin taleyini dəyişən iradəni, qətiyyəti və dərin zəkani yada salmaqdır.Heydər Əliyev Azərbaycan üçün yalnız lider deyildi. O, dövlətçilik məktəbi idi düşüncəsi ilə yol açan, cəsarəti ilə qoruyan, uzaqgörənliyi ilə qurub-yaradan bir məktəb. Onun dahili təkcə idarəçiliyində deyil, xalqına göstərdiyi sevgidə, millətinin gələcəyinə olan sonsuz inamında idi. Bu gün ölkəmizin hər nailiyyətində, hər sabit addımında, hər qurulan dəyərdə onun imzası, onun nəfəsi var. Bəzən tarixdə iz qoyurlar. Heydər Əliyev isə tarixə yön verənlərdən oldu. Bu gün onun olmadığı hər gün, onun qoyduğu irsin nə qədər böyük olduğunu bir daha göstərir.Anım günü kədər deyil, minnətdarlıq günüdür. Çünki bir millətin taleyinə nur salan belə şəxsiyyətlər dünyaya çox gec-gec gəlir və heç vaxt əvəz olunmur. Biz bu gün Ulu Öndəri yad etməklə yanaşı, onun yaratdığı sabahlara sahib çıxırıq. Onun düşüncəsi bu gün də yaşayır, yol göstərir, ümid verir və hər bir azərbaycanlının qəlbində “Vətən” adlanan müqəddəs hissi daha da ucaldır. Heydər Əliyev bir ömür yox, bir mirasdır. Bu miras isə hər gün, hər addımda yaşamağa davam edir.
MEK Ümummilli Lider Heydər Əliyevin anım günü ilə əlaqədar virtual sərgi hazırlayıb
AMEA-nın Mərkəzi Elmi Kitabxanası (MEK) Azərbaycan xalqının Ümummilli Lideri Heydər Əliyevin anım günü ilə əlaqədar virtual sərgi (baxın >>>>) hazırlayıb.
Virtual sərgidə ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi irsini özündə əks etdirən nəşrlər təqdim olunub. Həmin nəşrlərin sırasında H.Həmidovun “Heydər Əliyev irsində tərbiyə və təhsil siyasətinin fəlsəfəsi millilik, ümumbəşərilik kontekstində (tarix və müasirlik)”, İ.Həbibbəyli, T.Əlişanoğlu, Ə.Əsgərli, E.Akimova, A.Bağırlı və L.Həsənovanın “Ədəbiyyatda Heydər Əliyev obrazı tarixi gerçəklikdən ideala”, Q.Məmmədovun “Aqrar islahatların Heydər Əliyev modeli”, “Heydər Əliyevin siyasi irsi və azərbaycançılıq” toplusu, “Heydər Əliyev və Çin”, “Heydər Əliyev və Azərbaycanda yeni dövlət quruculuğu: 1993-2003” (türk dilində), M.Həsənovanın “Heydər Əliyev və Azərbaycan dövlətçiliyində qadın məsələsi”, T.Əfəndiyevin “Heydər Əliyev və milli-mənəvi dəyərlərimiz”, “Parlament tariximizin Heydər Əliyev dövrü”, “Heydər Əliyev və Azərbaycan dilinin inkişaf konsepsiyası”, “Heydər Əliyev siyasəti: tarix və müasirlik” və digər dəyərli nəşrlər yer alıb.
Nəşrlərdə müdrik siyasətçi, müstəqil Azərbaycan dövlətinin memarı və qurucusu Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi irsi, apardığı uğurlu islahatlar, eləcə də çoxcəhətli mədəniyyət nəzəriyyəsi təhlil olunur. Həmçinin ədəbiyyatşünaslıq elmində indiyədək görkəmli dövlət xadimi Heydər Əliyevin Azərbaycan ədəbiyyatının inkişaf etdirilməsindəki rolu, yazıçı və şairlərin əsərləri vasitəsilə ölkəmizi tanıtması, yaradıcı simalara qayğı göstərməsi və digər bu kimi məsələlər öz əksini tapıb.
Geniş oxucu kütləsi üçün nəzərdə tutulan nəşrlərin elektron versiyalarını MEK-in elekron kataloquna daxil olub PDF şəklində yükləmək və ya onlayn formada mütaliə etmək mümkündür.
Qeyd edək ki, MEK-də virtual ilə yanaşı, ənənəvi sərgi də təşkil olunub.