Uşaqlarda müşahidə edilən “çöp qalması” anlayışı uzun illərdir, cəmiyyətdə mövcud olan, lakin tibbi baxımdan heç bir əsası olmayan yanlış inanclardan biridir. Xalq arasında “çöp” adlandırılan hal, əslində, boğazda, udlaqda və ya burunda yaranan adi narahatlıqlara verilən addır. Elə bu haqda daha dəqiq məlumat əldə etmək üçün uşaq həkimi Zülfiyyə Hüseynova ilə həmsöhbət olduq. Zülfiyyə xanım bildirir ki, bu termin müasir tibbdə mövcud deyil və doğru diaqnoz hesab olunmur. Buna baxmayaraq, xüsusilə rayonlarda valideynlər övladlarında iştahasızlıq, halsızlıq, səbəbsiz ağlama, qusma və qızdırma kimi əlamətlər gördükdə onları çöpçülərə aparmağa üstünlük verirlər. Həkimin sözlərinə görə, çöpçülər, adətən, buruna və ya ağıza müdaxilə etməklə guya “çöpü çıxardıqlarını” iddia edirlər. Lakin bu üsul həm tibbi cəhətdən təsdiqlənməyib, həm də ciddi fəsadlara yol aça bilir. Çünki uşaqlarda boğaz və burun boşluqları digər yaş qruplarına nisbətən daha dar, selikli qişaları isə çox həssas olur. Bu, xəstəlik zamanı nəfəsalmanın çətinləşməsinə, badamcıqların tez iltihablanmasına və müxtəlif narahatlıqların yaranmasına səbəb olur. Bəzən boğazda gedən xroniki proseslər nəticəsində qida qırıntılarının müəyyən yerdə ilişib qalması mümkündür. Amma bunların heç biri çöpçülük yolu ilə təhlükəsiz formada aradan qaldırıla biləcək hallar deyil. Zülfiyyə Hüseynova vurğulayır ki, çöpçülərin üfürmə və ya çöp salma üsulu ilə qida qalıqlarını çıxarmağa çalışması nəinki problemin həllinə kömək etmir, əksinə, yeni təhlükələr yaradır. Burun və boğaza edilən bu cür savadsız müdaxilələr nəticəsində uşaqlarda əlavə iltihab, şişkinlik, ağrı, allergik reaksiyalar və travmalar meydana gələ bilər. Çöpçülüyün ən ciddi təhlükələrindən biri boğaz toxumalarının zədələnməsidir. Həkim Zülfiyyə Hüseynovanın sözlərinə görə, badamcıqlar, arxa udlaq divarı və selikli qişa çox həssasdır və mexaniki təsirə qarşı son dərəcə zəifdir: “Çöp salma və ya alətlərlə müdaxilə boğazda cızıq, yara, qızartı və şişkinlik yaradır. Bu isə ağrının artmasına, udma çətinliyinə və mikrobların daha asan nüfuz etməsinə şərait yaradır. Nəticədə irinli iltihab, angina, faringit, hətta peritonsillyar və retrofaringeal abses kimi ağır fəsadlar baş verə bilər. Bundan əlavə, boğazın həssas nöqtələrinə toxunulduqda spazm, güclü öskürək, qusma və boğulma hissi yarana bilər. İxtiyarsız edilən bir yanlış hərəkət qida qırıntılarının qida borusuna və ya nəfəs yoluna düşməsinə səbəb ola bilər ki, bu, uşağın həyatı üçün real təhlükədir. Bu praktikadan sonra uşaqlarda psixoloji travma da rast gəlinir. Qorxu, udmaqdan çəkinmə, qusma refleksinin həssaslaşması kimi”, – deyə o, bildirib. Valideynlərin çöpçülərə müraciət etməsinin əsas səbəblərindən biri ənənələrdir. Bir çox ailə bu üsulun “düzgün” olduğuna inanır. Uşaqda yüngül virus infeksiyası zamanla özü-özünə keçdiyi üçün valideynlər bunu çöpçünün “xidmətinə” bağlayırlar. Həkim bildirir ki, bu, sadəcə, təsadüfi sağalma halıdır. Çöpçünün çıxardığı qida qalıqları isə valideynlərdə yanlış rahatlıq hissi yaradır: “Bəzən uşağın vəziyyətində qısa müddətli yüngülləşmə də müşahidə olunur. Bu çöpçünün müalicəsinə görə yox, mexaniki bir qıcıqlandırıcının qısa müddətlik azalmasına görədir. Əslində isə real yaxşılaşma çox vaxt placebo effekti ilə bağlı olur: uşaq valideynlərinin psixoloji təsiri altında özünü daha rahat hiss edir”. Həkim tibbi savadı olmayan şəxslərin belə müdaxilələr etməsinin qanunla da məhdudlaşdırıldığını bildirir. Lisenziyasız tibbi fəaliyyət göstərmək qanun pozuntusu sayılır və nəticədə, uşağa zərər dəyərsə, bu inzibati və hətta cinayət məsuliyyəti sayılır. Zülfiyyə Hüseynova valideynlərə yalnız etibarlı mənbələrə, yəni Səhiyyə Nazirliyi, İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzi, pediatrlar və ailə həkimlərinə müraciət etməyi tövsiyə edir. Onun fikrincə, uşağın boğazı və tənəffüs yolları kimi həssas nahiyələrə müdaxilə mütləq tibbi savadı olan mütəxəssislər tərəfindən aparılmalıdır: “Çöpçülük nə effektiv, nə də təhlükəsiz üsuldur. Faydasından çox zərəri var. Valideynlərə tövsiyəm odur ki, uşaqların boğaz və nəfəs yolları ilə bağlı problemlərində çöpçülər yerinə, ixtisaslı pediatrlara müraciət etsinlər”. Valideynlərin hələ də çöpçülüyə üstünlük verməsi daha çox köhnə inanclar, təsadüfi sağalmaların “müalicə effekti” kimi qəbul edilməsi və informasiya çatışmazlığı ilə bağlıdır. Lakin müasir tibbin mövqeyinə görə uşaqların boğaz və tənəffüs yollarına edilən hər bir müdaxilə yalnız ixtisaslı həkimlər tərəfindən aparılmalıdır.
Etibar Həsənzadənin “Zəfərlərə doğru” kitabı işıq üzü gördü Kitab Etibarın “Qarabağ Azərbaycandır” layihəsi çərçivəsində nəşr olunan 3- cü ktabıdır və layhə çərçıvəsində Tovuz hadisələrindən başlayaraq Şuşa zəfəri də daxil olmaqla Etibarın yazmış olduğu bütün əsərləri, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanları, Vətən Müharibəsi Qəhrəmanları, Baykar şirkətinin qurucusu Özdəmir Bayraktar, “Baykar Savunma” şirkətinin texniki direktoru, Baykar Makinanın ortaq sahibi Selçuk Bayraktar, Türkiyə, Azərbaycan və Pakistanın böyük dostluq və qardaşlığı haqqında geniş məlumatları əhatə edir. Kitabın üz qabığının tərtibatı Hikmət Əliyevə məxsusdur.
BAŞ DAŞINDA SAAT – Bəxtiyar Vahabzadə poeziyasından bir vərəq
Azərbaycanın Xalq şairi mərhum Bəxtiyar Vahabzadənin (1925-2009) xatirəsini əziz tutmaq və 100 illik yubileyinə ədəbi töhfə olaraq onun poeziya nümunələrinin təhlilini davam etdiririk. Bu dəfə görkəmli şairimizin daha bir şerini təhlil etmək və onu B.Vahabzadə poeziyasının vurğunları ilə bölüşmək istəyirəm…
BAŞ DAŞINDA SAAT
Yazıldı saatsaz məzarı üstdə: «Filan il doğuldu, fi lan il öldü». Mərhumun kimliyi bilinsin deyə Qəbrin baş daşına saat «hörüldü».
Yaşarkən – doğumu keçmiş zamandı, Onun ölümüysə – gələcək zaman. Ölümün özü də onda gümandı, Ölüm gerçəyində dayanır zaman.
Dünyadan köçəndə əslinə baxsan, Qəbrə yox, keçmişə gömülür insan. Elə bil saata gülür qəbir də Nə dönüb dolanır, nə dinir saat.
Vaxtın, hərəkətin donduğu yerdə Nə qədər qəribə görünür saat. Üz-üzə dayanır ölüm həyatla, Zaman üst qatdadır, alt qata sığmır.
Həyatı anbaan ölçdük saatla, Ölümsə zamana, saata sığmır. Burda yatanlara ölüm paylayan Vaxt da onlar kimi ölmüş bu yerdə.
Həmişə öndədir gələcək zaman, Keçmiş zaman isə yatır qəbirdə. Vaxt – yerin üstündə keçəridirsə, Əbədiyyət olur yer altında an.
Yerin üst qatında o, dövr edirsə, Yerin alt qatında nüvədir zaman.
Bəxtiyar Vahabzadə
Şeirin təhlili: Bəxtiyar Vahabzadənin “Baş daşında saat” şeiri zaman, ölüm, həyat və əbədiyyət kimi fundamental fəlsəfi mövzuları dərindən araşdıran, düşündürücü bir əsərdir. Şeir məzar daşına həkk olunmuş saat təsviri vasitəsilə bu anlayışlar arasındakı ziddiyyətləri və bağlılıqları poetik dillə oxucuya çatdırır.
Məzmun və struktur Şeir məzar daşının üzərindəki saat simvolu ilə başlayır. Bu saat mərhumun doğum və ölüm tarixlərini göstərsə də, şair onun funksionallığına şübhə ilə yanaşır. İnsan həyatının zamanla ölçüldüyünü, lakin ölümün zamanın hüdudlarından kənar olduğunu vurğulayır. Şeir zamanın dünyəvi və sonsuzluqdakı vəziyyətini müqayisə edərək, yerin üstündəki keçici vaxtla yerin altındakı əbədiyyət anını qarşılaşdırır.
Əsas temalar və fikirlər Şeirdə mövcud olan əsas tema və fikirlər bunlardır:
Zamanın nisbiliyi və ölüm qarşısında acizliyi; Şeirin əsas ideyalarından biri zamanın həyatda necə vacib olduğu, lakin ölüm qarşısında gücsüzlüyüdür. Şair “Vaxtın, hərəkətin donduğu yerdə nə qədər qəribə görünür saat” deməklə, zamanın maddi dünyadakı əhəmiyyətinin ölümlə sona çatdığını göstərir. Saatın məzar daşında “nə dönüb dolanır, nə dinir” olması, onun funksiyasızlığını və zamanın bu məkanda dayandığını simvolizə edir.
Həyat və ölümün qarşıdurması; “Üz-üzə dayanır ölüm həyatla” misrası, şeirin mərkəzində dayanan ziddiyyəti açıq şəkildə ifadə edir. Həyat anbaan saatla ölçüldüyü halda, ölümün “zamana, saata sığmır” olması, onun insan idrakının və ölçü vahidlərinin fövqündə bir hadisə olduğunu göstərir.
Keçmiş, gələcək və əbədiyyət; Şair doğumu keçmiş, ölümü isə gələcək zamanla əlaqələndirir. “Keçmiş zaman isə yatır qəbirdə” misrası ilə keçmişin ölümlə eyniləşdirilməsi diqqət çəkir. Lakin, “Vaxt – yerin üstündə keçəridirsə, Əbədiyyət olur yer altında an” fikri, ölümdən sonra mövcud olan sonsuz bir anın – əbədiyyətin olduğunu vurğulayır. Bu, zamanın dünyəvi çərçivədən çıxaraq, başqa bir mahiyyət kəsb etdiyini göstərir.
İnsanın ölümlə bütünləşməsi; “Dünyadan köçəndə əslinə baxsan, Qəbrə yox, keçmişə gömülür insan” misrası, insanın fiziki olaraq qəbrə düşsə də, əslində xatirələri və yaşanmışlıqları ilə keçmişə aid olduğunu göstərir. Bu, insanın ölümlə birlikdə öz tarixinin bir hissəsinə çevrildiyi fikrini ortaya qoyur.
Bədii xüsusiyyətlər Şeirdə simvolizm güclü şəkildə istifadə olunur. Saat, zamanın, keçiciliyin və məhdudiyyətlərin simvolu kimi çıxış edir. Məzar isə sonsuzluğun, sükunətin və əbədiyyətin məkanıdır. Şeirdəki dil sadə və aydın olsa da, dərində yatan fəlsəfi mənalarla zəngindir. Bəxtiyar Vahabzadəyə xas olan ritm və ahəngdarlıq şeirin oxunuşunu axıcı və təsirli edir. Metaforalar (“qəbir saata gülür”, “ölüm gerçəyində dayanır zaman”) şeirin bədii dəyərini artırır.
Nəticə: “Baş daşında saat” şeiri, Bəxtiyar Vahabzadənin dərin fəlsəfi düşüncələrə malik bir şair olduğunu bir daha sübut edir. O, bu şeirdə zamanın insan həyatındakı yerini, ölümün zamanı necə üstələdiyini və insanın əbədiyyətlə olan əlaqəsini təsvir edir. Şeir oxucunu həyatın mənasını, zamanın dəyərini və ölümün sirrini düşünməyə vadar edən bir əsərdir. Məzar daşındakı işləməyən saat, insan ömrünün sonunu, lakin ruhun və zamanın başqa bir müstəvidə davam etməsi ehtimalını qəribə bir şəkildə ifadə edir.
Şəhla Rəvan, Cəlilabad rayon Göytəpə şəhər şəhid Vasif Hüseynov adına 2 N-li ümumtəhsil tam orta məktəbnin direktoru, “Ziyadar” Mükafatı, “Həməşəra” və “Nizami Gəncəvi” Fəxri Diplomları laureatı, filoloq, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, şair
Mahirə Nağıqızının poetik dili Əlinə qələn alanların hamısı, bir tərəfdən ədəbiyyat yaradırsa, digər tərəfdən də dilimizə xidmət edir. Bu iş məqsədli və ya məqsədsiz, bilərəkdən, ya bilməyərəkdən, az və ya çox dərəcədə olur. Mahirə Nağıqızında dilə xidmət bilərəkdəndir və qandan, candan gəlir, çünki o, şairəlikdən başqa, elm adamlarındandır, dilçi alimdir. Sözsüz ki, yazanların əsas qüdrət və hikmətini onların dilində axtarmaq lazımdır. Ona görə ki, dil poeziyanın açarıdır.
Mahirə Nağıqızının şeir dili təbiiliyi, sadəliyi və saflığı ilə seçilir. Təsadüfi deyildir ki, mütəxəssislər dili təbii və səmimi olan şairləri “xoşbəxt sənətkar” hesab edirlər. Məzmun gözəlliyi kimi forma gözəlliyini də təmin edən şairlərin əsərləri uzun müddət yadda qalır, onlarla oxucu ürəyi arasında bir ülfət yaranır və bu, dilin, şeirin qanunları ilə bir səviyyədə dayanır.
Mahirə Nağıqızı şeirlərinin nəbzində həssas və zərif bir vətəndaş ürəyi döyünür. Yəqin buna görədir ki, şairə vətəndən həmişə zövq və şövqlə danışır:
Qürbətin mehi üşüdər, Vətənin qışı üşütmür.
Mahirə Nağıqızı dilə, sözə hormət edir, ehtiram göstərir. Bəzən bu hörməti dəbdəbəli söz və ifadələrlə qarışdırırlar. Lakin sözə dəyər vermək dili bəlağətli epitetlərlə doldurmaqdan ibarət deyil, əksinə, dili dərindən bilmək, onun xalq ruhunu qorumaq əsl sənətkarların vəzifə borcudur. Bu anlamda, Mahirə Nağıqızı çağdaş ədəbi-bədii dilimizi onun xalq ruhuna söykənən faktları ilə zənginləşdirən söz adamlarındandır.
Mehr elədin kimə, könlüm, Tikdi səndə kömə könlüm. Bu dünya sənnik deyilmiş, Çıx get, tərəkəmə könlüm.
“Tərəkəmə” türk dillərində, o cümlədən Azərbaycan dilində “köçəri”, “sadə” mənalarını daşıyan sözdür. Bu örnəkdə “koma” sözünün xalq danışıq dili variantında verilməsi əsərin dilinə bir şirinlik, duzluluq gətirir.
Dərdin simsar bilər məni, Qəm ilə sürmələr məni. Anası itmiş quzuyam, Tap, qalmayım mələr məni.
Əsərin dilindəki “qəm ilə sürmələnmək” təravətli poetik ifadələrdəndir. Bundan başqa buradakı “simsar” sözü də diqqəti çəkir. İzahlı lüğətimizdə alınma mənşəli söz kimi qeydə alınan bu sözün mənalarından biri “yaxın”, “daha yaxın” deməkdir. Naxçıvan xalq danışığında bu söz “qohum” mənasında da işlənir. Bəzən dildə milli söz əvəzinə alınmaların işlənməsi təsirli ovqat yaradır. Bu mənada, “yaxın” və ya “qohum” sözlərinin yerində “simsar” sözünün işlənməsi xoşagələndir.
Niyə baxdın yanı-yanı, Mənə qurdun haqq divanı. Nə dedim ki, tənə etdin, Ay ruhumun mizrabanı.
Məlumdur ki, mizrabdan bəzi simli musiqi alətlərinin simlərini ehtizaza gətirmək üçün istifadə olunur. Bu mənada, “ruhun mizrabanı”, doğrudan da möhtəşəm bir ünvan, seçkin bənzətmə və uğurlu poetik sintaksis örnəyidir. Fikrimizcə, buradakı -ban “bağban” sözündə olduğu kimi şəkilçidir və “mizrab vuran”, “ruhu dilləndirən” anlamındadır və bu faktı Mahirə Nağıqızının dilində müşahidə etmək olur. Burada muəllifin dil sənətkarlığından da danışmaq mumkundur. Hər bir əsərdə dil müһümdür, əsasdır. Haqqında az danışılan, lakin Azərbaycan dilcilik elmi tarixində fəxri yerlərdən birinə layiq saydığımız mərhum professor Musa Adilov, yəqin ki, bədii əsərin dilinin ictimai səviyyəsini nəzərə alaraq söz sənətkarlarının bədii əsərin dili üzərindəki işinin xususi, şəxsi iş olmadığını qeyd edərək bunu “ümumxalq işi” hesab etmişdir.
Oxucunun ürəyini isidən, onu düşüncələrə qərq edən aşağıdakı şeirin poetik gücü və ləyaqəti adamı heyrətdə qoyur:
Of, o yosun gözlərin, Mənə ovsun gözlərin. Ölüm, göz yaşın axsın, Məni yusun gözlərin.
Bu şeir bizə aşıq yaradıcılığındakı iki əsəri xatırladır. Onlardan biri Aşıq Ələsgərindir:
Aşığın (və aşiqin) dilindən qopan arzu – hər gün çeşməyə su gətirməyə gedən gözəlin onun məzarından keçməsi, yəni sinəsi üstündən yol salması elə bir bədii təsəvvürə yol acır ki, onu olduğu kimi ifadə etmək mümkün deyil. Burada duyğuların sözlə ifadəsindəki gözəllik ölçüyəgəlməz dərəcədədir. Aşıq Bəhmənin yaradıcılığından alınmış aşağıdakı örnək də insanda Aşıq Ələsgərin əsərindəki duyğuların oxşarını təqdim edir:
Bəhmən qoyub canın yolunda niyaz, O gizlin dərdini sən də mənə yaz. Ölsəm, məzarımı sən özün gəl qaz, Ayaq bas sinəmə yol əvəzində.
Göründüyü kimi, Aşıq Bəhmən Göyçəlinin dilində aşiqin öz sevgilisindən onun məzarını qazmaq təmənnası var ki, yol əvəzinə sinəyə ayaq basılsın. Düşünürsən ki, məhəbbətin dərinliyini bundan daha kəskin tərənnüm etmək mümkün deyil. Mahirə xanım bu ideyanı fərqli bir prizmadan daha incəliklə, yeniliklə təqdim edir:
Ölüm, göz yaşın axsın, Məni yusun gözlərin.
Bu cəhətdən Mahirə Nağıqızının aşağıdakı misraları da maraqlıdır:
Təsəllimdi güman da, Əlim andda, amanda. Gündə ayağın dəyə, Daş olum astananda.
Vəfa, etibar istəyən Mahirə Nağıqızının dilində bu qoşmalarda olduğu qədər dərin dil duyumu vardır. Dili duymaq üçün yazı-pozu vacib və yetərli deyil. Və bu fikri universitet tanımayan böyük Füzuli, yazı-pozu bilməyən Dədə Ələsgər təsdiq elədilər. Dili duymaq şeirə Mahirə xanım kimi ürək qoymaq deməkdir, bu, dilə namusla, vicdanla yanaşmaq məsələsidir ki, onun yaradıcılığı duyğuların əvəzsiz tərənnümünü ortaya qoyan poetik örnəklərlə zəngindir. Mahirə Nağıqızının dili poeziyamızın inkişaf və zənginliyinin davam etdiyini, bir tərəfdən də, şeir dilinin ənənə ilə sıx bağlı olduğunu göstərir.
Azərbaycan dilinin lüğət tərkibində “gəzmək” feili var. İzahlı lüğətimizdə altı mənası verilmişdir ki, onların çoxu “yerimək, dolaşmaq, hərəkət etmək” mənasındadır, bir mənası isə “axtarmaq”dır. Bu feil çağdaş dilimizdə “yerimək” mənasında işlənsə də, tarixən olun “axtarmaq” anlamı daşıdığı məqamlar da çox olub. Lakin hazırda bu məna bir qədər sıxışdırılmış vəziyyətdədir, əsasən, xalq dilinə aiddir və işlənmə dairəsi daralıb, lakin bədii üslubda qorunub saxlanır. Bu baxımdan, Mahirə Nağıqızının yaradıcılığı səciyyəvidir:
Yola çıxma görən var, Dərd əkən yox, dərən var. Qismət gəzməknən deyil, Yazan var, göndərən var.
Mahirə Nağıqızının əsərləri intonasiyaya xüsusi diqqət tələb edir:
Buradakı əsas fikri iki cür təhlil etmək mümkündür: səni görsəydim, dərdsiz-bəlasız gülərdim və ya səni dərdsiz-bəlasız görsəydim, mən də hamı kimi gülərdim. Durğu işarəsi ilə reallaşan intonasiyaya görə ikinci fikir əsasdır.
“Qəmdən xalı toxumaq” şairənin öz qələminə xas olan ifadədir. Şeirdə sözləri düzmək əsas deyil, mühüm məsələ dil faktlarının effektivliyi, hissi cəhətidir ki, bu hisslərin ifadəsini Mahiqə Nağıqızı yetərincə verə bilir:
Çəmən kimi sər məni, Çiçək kimi dər məni. Məndən bir dəstə bağla, Özünə göndər məni.
Mahirə Nağıqızının dili müasir bədii dilimizdə əsas qusurlardan biri olan sözcülükdən uzaqdır. Onun əsərlərində adamı yoran fikir təkrarları ilə qarşılaşmırıq. Hər dəfə fikrin sözlərlə bəzənməsi faktlarına rast gəlirik:
Qıymıram bircə gülün, Xətrinə dəyən olsun. İstəmərəm bu yaylaq, Məzarlığa çevrilsin. Yoxsa deyəcəm məni, Batabatda basdırın.
Poeziyamızda vətən sevgisinin istiliyini hiss və dərk etdirən, sevgilər içərisindəki fərqini bütün özəllik və gözəlliyi ilə tanıdan əsərlərdən biri kimi bu şeir dəyərlidir, səmimiyyəti ilə diqqəti çəkəndir:
Gümüş deyil, qızıldı, Bircə-bircə düzüldü. Göydən yerə düzüldü, Əl-ələ verməz göllər. Yoxsa deyəcəm məni, Batabatda basdırın.
Ədəbiyyatın əbədi mövzularından olan “Vətən məhəbbəti” şeirin dilindən keçib ürəklərə dolur, insanın qəlbini ehtizaza gətirir, rəvanlıq, duyğu və düşüncələrin axarı sözlərin məziyyətini təmin edir:
Zorbulaq dərdə dərman, Dağa aşiqdir duman. İstəmərəm bu çəmən, Tapdalansın, talansın. Yoxsa deyəcəm məni, Batabatda basdırın.
Bədii ədəbiyyatın taleyini dilin vəziyyəti ilə izah edənlər, doğrudan da, haqlıdırlar.
Dilin tarixi inkişaf özəlliklərini anlamaqda, ədəbi dilə material verməkdə, xalqın tarixini və dilini uzlaşdırmaqda əhəmiyyəti olan dialektlər ədəbi dil faktoru olmasa da, bədii üslubda müəyyən qədər mövqeli olduğunu düşünərək şeirin dilindəki “hövlənə” sözünü əvvəlcə dialektizm kimi qəbul etdik. Lakin “Azərbaycan dilinin dialektoloji lüğəti”ndə “hövlənə” adlı söz qeydə alınmamışdır. Bu söz ya dialekt deyil, ya da dialektdir, lakin kitablara düşməyib. “Azərbaycan dilinin izahlı lüğəti”ndə isə bu sözün eyni fonetik tərkibi ilə qarşılaşmadıq. Burada “hövl” köklü, mənasının əsasında “qorxu”, “vahimə”, “dəhşət” anlamları dayanan bir sıra leksik-qrammatik vahidlər vardır. Düşünürük ki, Mahirə Nağıqızının bu fikri “dərddən səksəkəli”, “dərddən qorxmaq” və ya “dərddən usanmaq” mənasına uyğun gəlir.
Gündüzlər uç quşlar kimi, Yuxun olsun daşlar kimi. Qayıt vətən ürəyimə, Yavru qaranquşlar kimi.
Əsasən “körpə”, “bala” mənasında olan “yavru” sözünün şağdaş dilimizdə işlənmə dairəsi daralmışdır. Ümumtürk leksikasına aid olan “yavru” XX yüzilin əvvəlində aktiv mövqeli olmuş, əsrin ikinci yarısından zəif mövqeli leksik vahidə çevrilmişdir. Hazırda bu maraqlı milli dil vahidi Türkiyə türkcəsi üçün fəallığı ilə seçilir. Unudulmaqda olan sözlərin poetik dilə gətirilməsi təqdirəlayiq işlərdəndir ki, Mahirə Nağıqızının bu sahədə də müəyyən qədər rolu vardır. Bu baxımdan, aşağıdakı misralar da diqqətədəyərdir:
Hava sızaqdı, gəlmə, Yolun uzaqdı, gəlmə. Görüb dərdə düşərsən, Dörd yan tuzaqdı, gəlmə.
“Tuzaq” sözü də lüğətlərimizdə yer almayan, lakin qədim abidələrimizin, xüsusilə də “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanının mətnində və çağdaş türk dilində işləkliyi ilə seçilən sözlərdəndir. Nağıqızının yaradıcılığı tarixi dil yadigarlarını yaşadan qaynaqlardan biri kimi də qiymətlidir.
Mahirə Nağıqızının dilində çox sayda aforizm səciyyəli fikirlər vardır:
Xatasız qul olurmu, Ətasız da hökmran?
Özünü öyən yarımaz, Qəribi söyən yarımaz. Ürəyi daş olan kəsin, Qapısın döyən yarımaz.
Mahirə Nağıqızının dilində bədiiləşdirilmiş qarğış örnəkləri də vardır:
Haqsız yara vuranın, Dünya olsun haramı.
Mahirə Nağıqızı sözlü-kəlamlı, dinli-imanlı bir ömür yaşayır. Bu ömrü onun özü belə izah edir:
Bircə anda gəldi keçdi bu ömür, Bilmədim ki, nəyi necə yaşadım. Düzənləyib düzəmmədim günümü, Mən bu ömrü elə belə yaşadım. Gah baharı payız gördü gözlərim, Alaq basdı itdi, batdı izlərim. Ürəyimdə dərd bağladı sözlərim, Dözüb durdum, yana-yana yaşadım. Öz əlimlə möhür vurdum, ağladım, Sevgi adlı məbədimi bağladım. Ürəyimdə matəmini saxladım, Ömrü verdim əsən yelə, yaşadım. Təpə gördüm, deyir, dağdan ucayam. Nadan deyir, bu dünyadan qocayam. Biləmmədim, şux cavanam, qocayam? Uşaq oldum, uşaq ömrü yaşadım.
Belə bir ömrü yaşayan Mahirə Nağıqızının bundan sonra da Azərbaycan poetik dilinə yeni töhfələr verəcəyinə inanırıq.
Sədaqət HƏSƏNOVA, Filologiya elmləri doktoru, professor, Əməkdar müəllim, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü
O TAYDAN BU TAYA: REVAN’DAN IĞDIR’A BİR KAHRAMAN İZİNDE – KERBELAYI İSMAİL ÇİMEN
Halk tabiriyle “O taydan bu taya”, yani Revan’dan Iğdır’a uzanan bir yolculuk yaptım ve Azerbaycan Türklerinin milli kahramanı Kerbelayı İsmail Çimen’in anıt mezarını ziyaret ederek dua ve Fatiha okudum.
1870’li yıllarda Erivan’ın Vedi ilçesinde dünyaya gelen Kerbelayı İsmail, bölgede yaşayan Azerbaycan Türklerinin kahramanı olarak bilinir. Rusların desteklediği Ermeni çetelerine, Rus Çarlığı’na ve ardından kurulan Sovyetler Birliği’ne karşı savaşarak adsız bir Türk yiğidine dönüşmüştür.
1828’de Rus işgaline uğrayan İrevan Hanlığı, Azerbaycan hanlıkları içinde en stratejik bölgelerden biriydi. İşgal sonrası Ruslar, Erivan vilayetini kurarak Osmanlı ve İran’dan Ermeni nüfusu bölgeye yerleştirmeye başlamış, ileride kurmayı planladıkları Ermenistan’ın demografik temelini atmışlardı.
Vedili Kerbelayı İsmail Çimen, 1920’li yıllara kadar yüzlerce yıldır Türk yurdu olan Erivan ve çevresinde yaşamış; Ermeni çetelerinin katliamlarına karşı Türk ahalisini korumuş, Ermeni çetelerini ve Rus askerlerini dize getiren bir kahraman olarak varlığını sürdürmüştür.
Kerbelayı İsmail gibi yiğit Türk evlatları, Ermeni ve Rus işgal ile zulmüne karşı amansız bir mücadele verdi. Onların cesareti, bölgede yaşayan Türk halkına umut ve moral olurken, düşmanlarının yüreğine korku saldı.
Kerbelayı İsmail, yürüttüğü şanlı mücadele ile çevredeki masum Türkleri kanlı çatışmalardan ve pusulardan kurtarıp Aras’ın taşkın sularından geçirerek Iğdır’a, İran’a ve Azerbaycan’a ulaştırdı. Varlıklı ve geniş bir aileye sahip olmasına rağmen esarete boyun eğmedi; özgürlüğü için mücadele eden bir Türk yiğidi olarak yaşamayı seçti.
Öncülük ettiği mazlumların bir kısmını Taşburun köyüne getirdi; bir kısmı İran’a, bir kısmı Azerbaycan’a geçti. Abbas Kulu Bey ve adamı Halil’in öldürülmesinin ardından Sovyet hükümeti tarafından “halk düşmanı” ilan edildi. 1936 yılının ayazlı bir kışında akrabalarıyla birlikte bin bir zahmetle Aras Nehri’ni aşarak Aralık ilçesinin Aşağı Çiftlik köyüne geçti ve bir süre burada kaldı. Ardından, akrabalarının bulunduğu Taşburun köyüne yerleşti.
O dönemde 10 yıldır boş olan Taşburun köyü, Ermenistan’daki baskılardan kaçarak Türkiye’ye gelen 15 köyün insanına devlet tarafından tahsis edildi. Göç 1927’de başlamış ve 1937’ye kadar sürmüştür. Kimisi İran’a geçmiş, kimisi geri dönmüş; fakat büyük çoğunluk Taşburun’da yeni bir yurt kurmuştur. Bugün bile bu insanların kimliklerinde doğum yeri olarak “Revan” yazmaktadır.
Bir zamanlar nüfusunun %83’ü Türk ve Müslüman olan İrevan Hanlığı, Rusların desteklediği Ermeni yerleşimleriyle demografik olarak dönüştürülmüş ve Türk yurdunda Ermenistan kurulmuştur. Bu topraklardan sürülen 2,5 milyon Türk ve Müslüman bugün Türkiye, Azerbaycan ve İran’da vatan hasretiyle yaşamaktadır.
Taşburun köyü 1934’te nahiye merkezi olmuş, daha sonra belde statüsü kazanmış, nüfus düşüşü nedeniyle tekrar köye dönüştürülmüştür. Iğdır merkeze 22, Karakoyunlu ilçesine 7 km uzaklıkta olup Nahçivan ve İran’a giden uluslararası yol üzerindedir.
Soyadı Kanunu çıktığında Kerbelayı İsmail, doğduğu köy olan Çimen kentinin adını almış ve artık Kerbelayı İsmail Çimen olarak anılmıştır. Zengin bir bey iken yıllar içinde mücadelenin ağırlığıyla yoksullaşmış, 1948 yılında fırtınalı yaşamı Taşburun’da sona ermiştir. “Mezarım yol kenarında olsun” diye vasiyet etmiş, bu vasiyeti yerine getirilmiştir.
Bugün Kerbelayı İsmail Anıt Mezarı, Iğdır’ın Karakoyunlu ilçesine bağlı Taşburun köyünde bir tarih nişanesi olarak durmaktadır.
Bu yiğit Türk evladı, zulme boyun eğmemiş; kahramanlıklarıyla birçok masum insanı esaretten kurtarmış, düşmanın yüreğine korku salmıştır. Uğrunda hayatını verdiği mücadelede sevdiklerini kaybetmiş, varlık içinden yokluğa düşmüştür. Ancak unutulmamalıdır ki, böyle kahramanlar tarihimizin temel direkleridir.
Her Türk evladı Kerbelayı İsmail Çimen’in anıt mezarını ziyaret etmeli, dua ve rahmetle anmalıdır. Mekânın cennet olsun, Türk’ün şanlı evladı…
– Boy, boy xoş gördük, a Savet kişi! Ə, Şura arvad nətərdi? Oktyabr nejədi? Neynirsiz? Nağayrırsız? Aprel nağayrır? Üzüm ayağının altına, mən ölüm bağışda, qızın – o aman-zaman bir baleyin, gül baleyin adı yadımdan çıxıf… Heş elə bil hamısını qırğın-davaynan, dava-şavaynan, 40 gün davam edən şəbehdən sonra bu qurumuş əllərlə mən ölmüş yazmıyıf.
– Zoya, qızımın adı Zoyadı. Salamatçılıqdı. Hamısının salam-duası var. Şura bajılığın da saa məxsusi salam göndərif.
– Hə, eşitmişəm. Özünnən qurtardı, indi də keçif gəlinlərə. Amma, ayıfdı. Sən allah bajılıx-zad nədi, bu gij-gij zarafatları qoy bir kənara. Allah-təala neçə ildən sonra qismət eliyif, züryət də verif saa, baba olmusan, eee baba…
– Ə, mən neyniyim e!? Sən öl, bax, bu mən ölüm, hərfiynən çatırıram. Dedi ki, məndən o arvadağız bajıma salam de. Denən ki, elə eləməsin ora gəlim. Bax, məni ora gətirməsin ha… Başın haqqı, canım haqqı, bax, maa beləjənə dedi.
– Ə, gə bəri, gə keç içəri görüm. Onsuz da siz düzələn zzzii.. şey döyülsünüz… Gə bəri. Bilirəm ki, nəvənə müdrüt dəftəri almağa gəlifsən.
– Boy, boy… Ə, yeni termosun da mubarəhdi.
– Ə, az danış, daqameti ver maa, keç otu görüm.
– Ə, dayan görüm bir, sənə iş var burda.
– Ə, ora-bura az boylan nuh-əyyamından qalma kabinetdi. Sən öl, elə düz görmüsən, son 40 ildə termosdan başqa dəyişən bir şey yoxdu. Bax bu qələm də bəlkə, bax o balaja gədeyin adı nəyidi? – Aprel, Aprel – yadıma düşdü. Bax, and olsun o Aprelin şirin canına bəlkə də elə onun adını yazdığım qələmdi…
– Ə, yaxşı ə… Ə, o başıyın üsdəki şikildən ayıfdı. O şikillər dəyişdi, sən dəyişmədin dana kişi kimi.
– Az danış, müxtəsər elə. De görüm uşağın adını nə yazax? İsmini söylə, ismini…
– “Azad” – babamın adıdı. Şura bajılığın dedi ki, bax elə beləjənə də yazsın: “Azadi Azad Oktyabr oğlu”.
– Paho… Yenə başladı dana bullar. Başına dönüm, a Savet, “Azad” olmaz! Başqa ad de.
– Ə, nətər olmaz. Nətər olmaz. Sən diyəsən hələ bu demaqratdarı yaxşı tanımamısan ha… Nətər olmaz, ə? Elə olar bal kimi. Olar! Olajax da!
– Ayə, vallah “Azad” olmaz. Qəti tapşırıx var. Savet, baleyin, balamın canı haqqı olmaz. Gör nə qəşəh addar var. Savet, a Savet, başına dğnüm. Bax, “Ağa” qoy, “Bəy” qoy. Nədi ə, tutmusunuz bu könə-kürüş addardan?!
– Ə, köhnə-kürüş niyə olur? Könə-kürüş belə sənin əbəjdadıyın adı olsun. Gül kimi babamın adıdı. Ayə, o boydana savet höküməti bizim adımıza, familimizə dəymədi, sən indi deyirsən ki, rəhmətlik babeyin adın o nurlu kişinin kötücəsinə qoya bilməzsən. Ayə dünyada o farmazonnu arvaddar var ha, onlar yadıcasın da görür eee. Biz sizin ujbatınızdan nəvədən o tərəfə keçəmmirik. O da, ya qismət. Qismət olsa… Rəhmətlik babam kimi “Azadi Azad” olajax!
– Olmuyajax! A Savet başına dönüm, bax, heç qoşa ad qoymağa icazə vermirlər, amma istəyirsən gə saa imkan yaradım “Ağabəy” qoyax bu uşağın adını, həm də o boyda kişinin adı oluf. Adıynan böyüsün, torpağı-sanı yaşasın, onun kimi adlı-sanlı kişi olsun. Gə, yox demə, bax elə belə də yazax: “Azadlı Ağabəy Oktyabr oğlu”.
– Ə, kiri! “Azadlı” nədi, ə? Biz demoqratıx axı, qağa! Nə tez unutdun ə, bunu sən, nə tez unutun?! Ə, vallah-billahi qojalıxdandı… Ə, qurdnan-qiyamata ha qalasın döyülsən… Çıx get out evində, qoyun bu cavannar işləsin dana başına dönüm… “Azadlı” nədi, ə? “Azadi”yik! “Azadlı” nədi? “Ağabəy” nədi? A başına dönüm, bu nə işdi, biz düşdük?!
– Niyə özündən çıxırsan, a Savet? A başına dönüm, təzə qayda belədi dana famili ta “lı”, “li” ilə yazırıx. “Ov”, “Yev”, “Zadə”, sizin o “ı”, “i”, “u”, “ü” -lər də ta ləğv oluf. “Ağabəy” istəmirsən, başqa ad fikirləşərik. Budeyha bu qalınlığında kitavı görürsən? Sağ olsunlar, başbilənlər göndərif. İçərisində hamısı milli, başucalığı gətirən adlardı. Birini seçərik, vəssalam-şüttamam, bu iş bitsin. Vallahi, billahi “Quran” kimi bir şeydi. Bunnan irəli camaat nətəri seçirdi, ə adı!? Hay!? Molla kitavı açardı, nə ad çıxdı, onu da qoyardılar uşağa. İndi nə oldu? Nə dəyişdi? Pişih asqırıf? Kor tutduğunu buraxmıyan kimi yapışmısan bir “Azad”ın quyruğundan. Ayə, vallah, qivlə haqqı deyiflər yazmıyın. Bir fikirləş ki, nəvən sabah yekəlif lap o qəlvi yerlərdən birində işləyir… Lap elə müdür oluf. Vallahi, billahi işçilər öz aralarında xısınlaşacaqlar ki, “az” gəldi, “az adı” gəldi, “adı az” gəldi, “az adam” gəldi, “balaca adam” getdi… Sən heş istəyərsən sənin nəvənə “xırda”, “dıqqılı” desinlər!?… Kəndimizin adını biyabır eləməh istiyirsən? Bu gözəl kəndimizin uca adını batırıf-batırıf yernən sürütdümək istiyirsən?! Ə, vallah ayıfdı… A Savet, səni and verirəm, o qərib anan Azədənin goruna gə, bu daşı tök ətəyinnən… Nəyidi o? O bir yaxşı söz var e…? Hə alternatif. Əgər, “Ağabəy” xoşlamırsan, onda mən alternatif olarax “Çoxadam”, lap elə “Çox”, “Çoxlux” təhlif eliyirəm.
– Ə, kiri! Kiri, ə! Ə, “Az” nədi? “Çox” nədi? Ə, ləğv oluf nədi, ə… “Lı”, “Li” nədi, ə… Babamın adı “Azad” oluf, nəvəmin də adını “Azadi Azad” qoyajıyıx vəssalam! “Azadlı”, yox bir “Azadlıx”…
– Savet başına dönüm, o kəlməni işlətmə! Vallah kəndimizi başımıza uçurallar, atamızı yandırallar. Bu gözəl kəndimizi yernən bir eliyəllər. Heş izi-tozu da qalmaz.
– Ə, neyniyillər eləsinlər, maa dəxli yoxdu. Qoy, Şuranı çağırım. Hanı ə, mənim o soxaya qalmış telefonum? Hanı mənim bu civ telefonum?! Alo, alo, az Şura, dəstəni də yığ, gə savetdiyə… Hə, bura, savetdiyə… Yazmır dana, bajılığın yazmır. Deyir heylə olmaz. Bilmirəm. Gəlin bura. Tez gəlin.
– A Savet, ə arvad-uşağı niyə tökürsən bura? Özümüz həll edəjeydik dana…
– Qoy gəlsinlər. Bu nədi ə?! Olmaz nədi ə?! Qoy hələ balaja gəlin də salamat qutarsın… And ola, o bir Allaha, onunkun da “Babək” qoyajam. Demirsən, saa qoşa ad palojnadı? Bax, dilindən çıxıf ha, onun adını “Babəkxürrəmi Azadi” qoyajam. Lap elə qoy “Azadlı” olsun! “Babəkxürrəmi Azadlı”.
– “Azad…”!, “Azad…”!, “Azad…”! …
– A Savet, bu nə səsdi ə?! Başına dönüm, bu nə səsdi?! Vay dədə, vay. Evim yıxıldı. De görüm, mən eşitdiyimi sən də eşidirsənmi?! Hıy!? Bu nədi, ayə?! İndi mən haranın külünü töküm başıma ayə!?
– Eşidirəm, Eşidirəm… Nə səs olajax?! Şura bajılığın başının dəstəsiynən gəlir. Bayaxdan maa oxuduğun qəzəldən indi bir-iki ağız da ona oxuyarsan… 07.12.2025. Bakı.
Həmin gün biz qovurmalıq edirdik. Bizim kənddə qovurmalıq xüsusi mərasimdir. Camaat buna avqust ayından etibarən cani-dildən hazırlaşır. Kimi bir quzu, kimi iki quzu, kimi üç quzu, kimi də bir dana bəsləyir ki, oktyabr-noyabr aylarında kəsib qış üçün qovurmalığını hazırlasın. Adətən, nənəm, əmilərim bizə gələrdilər. Əvvəlcə kəsilmiş qoçun içalatını cız-bız edib, elə həyətdəcə yeyərdik. Həmişə, əmim bu işi öz üzərinə götürərdi; erkəkləri kəsər, soyar, elə isti-isti böyrək yağı ilə erkəyin ürəyini, dalağını, böyrəklərini, ciyərini qızardardı. Əti doğrayandan sonra isə iş qadınlara düşərdi. Onlar əti qazana tökər, pörtlədər, böyük süzgəclərə yığıb suyunu o ki var süzər, qalanmış ocaqda yaxşıca qovurardılar. Ən yaxşı qovurmalıq heyvanın öz yağında bişirilmiş ət hesab edilərdi. Kəsilmiş heyvan dana olanda isə əvvəlcədən alınmış qoyun quyruğu əridilər, ət onda basdırılardı. Bu işi də nənəmdən başqa heç kim edə bilməzdi. Ata nənəmi deyirəm… Gəlinlər nə qədər oturuşmuş olsalar da, bü- tün ailənin ətini nənəm qovurardı. Əgər ağbirçək nənəm bu işi görməsəydi, demək, ailədə nəsə problem vardı. Amma bu da mümkün olan iş deyildi. Çünki nənəm bu gəlindən küsüb o biri oğlugilə getsəydi də, hökmən qovurmalıq günü gedib könlünü alar, evə gəlməsi üçün razı salardılar. Ərinmiş quyruqdan çıxan cızlıqdan isə heç xoşum gəlməzdi. “Cızlıq” quyruğun kiçik ti- kələrinin əriyəndən sonra qalan hissəsinə deyilir. Mənim ən çox xoşuma gələn şey isə “cığatar” idi. Pörtlənmiş ətin suyundan hazırlanan bu yeməyə quru lavaş doğrayıb, sonra da yumşaq lavaşla onu yemək bir başqa dad idi. Pörtlənmiş ətin suyuna bir iki tikə ət-qəylə salıb qonşulara paylayardıq. Adətən, bütün qonşularımız belə edərdi. Bu o demək idi ki, “bizdə bişər, qonşuya da düşər”. Bütün qonşular bu cür mərasimlərdə öz ne- mətlərini bir-birilə paylaşardılar. Sanki belə olduqda hamı bir-birinin vəziyyətindən də xəbərdar olardı. Məsələn, əgər bu il İban əmigil qovurmalıq etmədisə,atam onlara göndərilən qəylənin bir az artıq olmasını istəyərdi. Hə, qəylələri həm də qonşu ailənin uşaqlarının sayına görə qoyardılar. – Ay qız, ordan çölməyi gətir, cığatarları bö- lüm, – deyə nənəm anamı səslərdi. Uşaqlıqdan bir xasiyyətim vardı. Yemək biş- məmişdən bir tikə ət, ya da kartofu çölməkdən götürəndə, elə bilirdim, dünyanın ən dadlı yeməyini yeyirəm. Elə ona görə də göz-gözə vurub nənəmin pörtlətdiyi qəylələrdən birini oğurladım. Amma nənəm də nənə idi haaa. Necə görürdüsə, qovurma ağacı ilə yanımdan elə vururdu ki, gizlincə götürdüyüm qəyləm yerə düşürdü. Əslində, birini götürəndə söz deməzdi, am- ma ikinci tikə olanda yaman hirslənərdi. Hələ bir-iki qəşəng yağlı söyüş də dalımca söyərdi. İndi də ətimi birtəhər içəri ötürüb Pıllı əmi- gilə gedəcək çölməyi götürüb aradan çıxdım. Naxçıvanda kiçik qazana çölmək deyilir.
Pıllı əmigil qapı qonşumuz olmasa da, ya- xın qonşu hesab edilirdi. Anamla Afət xala çox yaxşı yola gedirdilər. Bəlkə də, əsas məsələ ikisinin dəsadəliyi idi. Bu onları bir-birinə yaxınlaşdırırdı. İndi də yadıma gəlir ki, Afətxalaheç vaxt heç kimlə dilləşməz, sözləşməzdi. Nə su üstündə, nə təndirdə əppək yapanda, nə də uşaq üstündə. Ona görə də ailəmizin ən yaxın qonşusu hesab edilir, bayramda həmişə ilk olaraq onlara görüşə gedilir, onların payı aparılırdı. Dəmir qapını çiynimlə birtəhər açıb, içəri girdim. Bizim kəndin özünəməxsus xüsusiyyətlərindən biri də qapıların heç vaxt bağlı olmaması idi. Düzdür, sonralar ölkəmizin digər kəndlərini gəzəndə gördüm ki, bəzi yerlərdə heç bizimki kimi hasarlar da yoxdur. Nəinki qapı, qıfıl ola. Bunun da səbəbini özümə izah etmişəm. Adətən, təbiəti zəngin olan dağ kəndlərində hərənin az qala bir hektar həyəti var idi. Onları da hasarlamaq mümkün deyildi. Amma bizdə yaşıllıq olmadığından, camaat, sanki Naxçıvanın sərt soyuğundan qorunmaq üçün bir-birinə sıx yaşayır, palçıq kərpicdən adam boyunda divarlar hörərdilər. Həmin gün çölməyi Afət xalaya verib çıxır- dım ki, oğlu Rahil içəri girdi. Ardınca da Pıllı əmi başılovlu gəlib: – Ay qız, ordan motosikletin açarın ver gö- rüm. Qurumsaqlar deyəsən, yenə qudurublar. Bunların beytərini… – Gəl, min motosikletə. Bunlar, deyəsən, bilmirlər kimə ilişirlər. Günah səndədir axı, onlara maşın saxlayırsan. Dəqiq danış görüm, necə oldu? – deyə Rahildən soruşdu. Rahil üçtəkərli motosikletin tərkinə minə- minə dedi: – Heç nə, ata, mən şəhərdən gəlirdim. Yol polisi əl etdi, saxladım. Sənədlərimi istədi, verdim. Baxandan sonradedi ki, sənin etibarnamən Bakıda verilib. Sonra da məni maşından endirib, maşını da, sənədləri də götürüb getdilər. Dedilər ki, gələrsən idarəyə. Pıllı əmi əsəbi şəkildə motosikletin “pedal”ına bir təpik vurdu və tır-tır səsi aləmi başına götürdü. – Sən də min, qapınızda düşərsən, – dedi mənə. Tələsik “kalyaska”da oturdum. Qapımızda isə nə o saxladı, nə də mən səsimi çıxara bildim. Çünki bütün uşaqlar kimi maşına minmək və uzağa getmək mənim də xoşuma gəlirdi. Birbaşa şəhər polis idarəsinə yollandıq. Pıllı əmi idarəyə çatar-çatmaz düşüb, onun qabağını kəsərək: “Nə lazımdır, yoldaş?”, – deyən polisi itələdi. “Rəisiniz lazımdır”, – dedi. – Rəisi neynirsən? – Rəisinizin bayrağına baxacam. – Başa düşmədim, necə yəni rəisimizin bay- rağına baxacaqsan? – Sənə nə var, əəəəə, küçük, mən rəisinizin bayrağına baxacam, ondan sonra deyəcəm nə edirəm. Pıllı əmi bunu deyib iri addımlarla idarəyə girməyə çalışdı. Bu dəm bir neçə polis də səsə çıxdı. – Ay yoldaş, bura bazar deyil. Bir durun gö- rək, nə məsələdir? Pıllı əmi isə elə tutmuşdu ki,“rəisinizin bay- rağına baxacağam”. Polislər isə vəzifələrini yerinə yetirərək Pıllı əmini içəri buraxmır, sorğu-sual edirdilər. Beləcə, aləm dəydi bir-birinə. Bizim kəndlilərdən olan bir polis Pıllı əmini tanıdığından yaxınlaşıb: “Ay Pıllı, belə olmaz axı, yenə içmisən? Sakit-sakit de görək, nə istəyirsən?”– dedi. – Əşşi, sənə nə var? Mən sənin rəisinin bay- rağını görməliyəm. Sözümü sonra deyəcəm, –deyə Pıllı əmi cavab verdi. Bu arada kimsə rəisə baş verənlər haqda xəbər verdi. Rəis də Pıllı əmini tanıdığı üçün “buraxın gəlsin”, – dedi. Biz də sakit-sakit onun arxasınca getdik. Nə baş verəcəyini gözləyirdik. Polislərlə belə danışdığına görə, Pıllı əmi mənim qəhrəmanıma çevrilmişdi. Axı uşaqlıqdan bizi həmişə polislərlə qorxudurdular. “Polis gəlib atanı tutacaq” ifadəsi, sanki 37-ci illərin yükünü daşıyırdı. Elə bilirdik ki, istənilən halda polis səni tutub apara və həbsxanaya sala bilər. Bu sovet idarəçilik sisteminin bizə verdiyi tərbiyənin nəticəsi idi. Azərbaycan müstəqil olandan, demokratiya yaranandan sonra öyrəndik ki, sən demə, polis təkcə kimisə həbsxanaya salmaq üçün deyilmiş. Həm də hüquqlarımızı qoruyan bir orqan imiş. Pıllı əmi rəisin otağına girən kimi: “Sənin bayrağının rəngi necədir?” – deyə qışqırdı. Polis rəisi də təmkinli şəkildə: “Ay Pıllı, bu nə sözdü? Bəyəm sən bizim bayrağımızın rəngini bilmirsən? Bax, budur, başımın üstündə: göy, qırmızı, yaşıl. İstəyirsən, mənalarını da izah edim”, – dedi. Pıllı əmi gülümsündü, sakitləşdi, sanki da- marlarına birbaşa iynə vurmuşdular. Təmkinlə dedi: – Mən də elə bildim ki, Naxçıvanda Azər- baycan bayrağından imtina ediblər. Bə mənə de görüm, sənin o qurumsaqların niyə uşağın maşınını əlindən alıblar? Bəyəm Azərbaycanın bir bayrağı, bir gerbi, bir prezidenti yoxdur? Nə vaxtdan Bakı ilə Naxçıvanı ayırıblar? Orda verilən sənəd burda keçmirsə, demək ki, bura ayrı dövlətdi, hııı? Onu çağır bura, “paqon”ların sökəcəm … Rəis nəyin baş verdiyini təqribi bilsə də, özü- nü bilməmiş kimi apardı. Maşının nömrəsini soruşub, onu saxlayan polis çavuşunu yanına çağırdı. İçəri girən kimi Pıllı əmi oğlundan soruşdu ki, “bu idi?” Rahilin “hə” deməyi ilə Pıllı əminin çavuşun yaxasından yapışması bir oldu. Yenə aləm bir-birinə dəydi. Pıllı əmini tuturdun, tutulmurdu. “Sən qu- durmusan ki, Naxçıvanı Azərbaycandan ayı- rırsan? Sədr bunu bilsə, bilirsən sənə nə edərlər, ay ovrəş”, – deyib, bar-bar bağırırdı. Pıllı əmini iki polis birtəhər sakitləşdirib, ça- vuşu çölə çıxardılar. Maşını da, sənədləri də Pıllı əmiyə qaytardılar. Və dedilər ki, heç olmasa, orda alınan etibarnaməni burada qeydiyyata saldırsın. Biz kəndə gələndə qovurma mərasimi hələ də davam edirdi. Pıllı əmi bizə gəldi. Həmin gün atamla yaxşıca içdilər də. Sonra içdikləri araq qədəhlərini boşaldıb, zərləri onunla ataraq nərd oynadılar. İkisi də cığal olduğu üçün həmişə belə edərdilər. Pıllı əmi etdiklərini həvəslə danışdı. Hərdən də məni şahid göstərdi. Mən isə birinin üstünə beşini qoyub, bir polisi beş, beş polisi on edərək bu qəhrəmanlıqdan, onun polislərə necə dərs verməsindən danışdım. O gündən hamının demaqoq kimi tanıdığı Pıllı əmi mənim üçün haqqını tələb edən insan simvoluna çevrildi. (2010. “Arvadsız kişi”. Hekayələr kitabından. P.S. Şəkildə gördüyünüz əsərin qəhrəmanı Pullu əmidir.
Yeni kitab təqdimatı Bu günlərdə Cəlilabad ədəbi mühitinin xanım nümayəndələrindən olan, “Həməşəra” Fəxri Diplomu laureatı, dəyərlimiz şairə xanım Zeynəb Alıhüseynqızının sayca üçüncü şeir kitabı öz şəxsi vəsaiti hesabına işıq üzü görmüşdür.
Kitabın əsas məlumatları: Kitabın adı: “Ana sevgisi” (Zeynəb Alıhüseynqızının poeziya dünyasından bir damla) – Şeirlər toplusu Müəllif: Zeynəb Alıhüseynqızı Redaktor: Arzu Əyyarqızı (“Mirvarid Dilbazi Poeziya Məclisi İctimai Birliyi”nin üzvü və Cəlilabad rayonu üzrə rəsmi təmsilçisi, “Həməşəra” Ədəbi Məclisinin yaradıcısı və rəhbəri, “Zərif kölgələr” ədəbi saytının idarə heyətinin üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü, “Həməşəra” və “Nizami Gəncəvi” Fəxri Diplomları laureatı, şair-publisist) Məsləhətçi redaktor və ön söz müəllifi: İlqar İlqar İsmayılzadə (fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, “Həməşəra” mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Ziyadar” Mükafatı, “Qızıl Qələm” və “Zəfər” Media Mükafatları Laureatı, araşdırmaçı, yazıçı-publisist, “Ədəbiyyat və incəsənət” portalının Cənub təmsilçisi) Naşir: “İmza” Nəşrlər Evi, Bakı Nəşr olunduğu il: 2025 Çap növbəsi: Birinci Kağız formatı: 60×84 1/16 Səhifə sayı: 112 səhifə.
Kitab barədə: Bu kitab Zeynəb xanım Alıhüseynzqızının şeir və poeziya sahəsində oxucularının görüşünə gəlmiş sayca üçüncü kitabıdır. Bundan öncə onun 2017-ci ildə “Nə qədər sualım cavabsız qalıb” ilk, 2018-ci ildə isə “Allah, məni Əhli-Beytə dost eylə” adlı ikinci şeirlər kitabı çap olunmuşdur. Şair xanımın bu kitabında əsasən xalq şeiri üslubunda həyatla bağlı, həm də müxtəlif mövzularda qələmə aldığı 80-dən çox yer almışdır. Kitabda təqdim edilmiş şeirlər Cəlilabad ədəbi mühitinin tanınmış nümayəndəsi, şair-publisist Arzu xanım Əyyaqrızı tərəfindən redaktə edilmiş, tərəfimdən isə məsləhətçi redaktor olaraq şeirlərdə müəyyən düzəliş və korrektor işləri həyata keçirilmişdir. Həmçinin, kitabda həm redaktor (Arzu Əyyarqızı), həm də məsləhətçi redaktor (İlqar İsmayılzadə) tərəfindən Zeynəb xanımın həyat yolu və ədəbi yaradıcılığı ilə bağlı iki ayrı ön söz yazılmışdır. Burada fürsətdən istifadə edib Cəlilabad ədəbi mühitinin nümayəndəsi Zeynəb xanım Alıhüseynqızını işıq üzü görən sayca üçüncü şeir kitabına görə səmimi qəlbdən təbrik edir, mənə göstərdiyi etimada və səmimiyyətə görə minnətdarlığımı bildirir, eyni halda ona uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram! Bu arada kitabın redaktoru, əzizimiz və dəyərlimiz Arzu xanım Əyyarqızına, eləcə də “İmza” Nəşrlər Evinin direktoru dəyərli qardaşım Səbuhi Aslana, həmçinin, texniki redaktor və dizayner Nigar xanım Sadıqovaya göstərdikləri diqqət, peşəkarlıq və səmimiyyətə görə təşəkkürümü bildirir, onların hər birinə işlərində davamlı uğurlar diləyirəm!
04.12.2025
İlqar İsmayılzadə, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, “Həməşəra” mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Ziyadar” Mükafatı, “Qızıl Qələm” və “Zəfər” Media Mükafatları laureatı, yazıçı-publisist
İlin son “Ulduz”u Məhsəti Musanın “Özüylə söhbəti və reportajı” ilə açılır. “Şeir vaxtı”nda Elşən Mehdi, Vasif Zöhraboğlu, Təranə Dəmir, Pərviz Arif, Elvin Paşa, Süleyman Abdulladır. “Nəsr”də Orxan İsmayılovun “Keçib gedənlər”, Xatirə Salahzadənin “Qırmızı saat”, Səma Muğannanın “Kabusların bulud parçası” hekayələri yer alır. Qulu Ağsəs ““Altı və sıfır”dan sonra extra time” essesi ilə oxucularını salamlayır. Şahanə Müşfiq “Zəfər yolları” kitabının müəllifi Zemfira Məhərrəmlinin yaradıcılıq dünyasından söz açır. “Tərcümə saatı” Marina Svetayevanın şeirlərini və Məmməd Məmmədlinin ispan dilindən tərcüməsində “Heminqueyə görə həyat” yazısını təqdim edir. “Tribuna”da Cəlil Nağıyev “Bir Bosniya Sevdalinkası: “Həsən Ağaının Xanımı”, Şəbnəm Məmmədova “Ömrünü elmə və nəzəri tənqidə həsr etmiş atam”, Babək Abbaszadə “Məsud Pənahi yaradıcılığı və Azərbaycan animasiyasının intibahı” yazıları yer alır. Elxan Zalın “Sevgilər fontanı”, Narıngül Nadirin, Cavid Fərzəlinin, Elçin Səlimlinin şeirləri, Mina Rəşidin hekayələri, Nəvai Mətnin “Dünya bir ev kimidir” yazısı da bu sayda yer alır. “Dərgidə kitab”da İmir Məmmədli “Sazlı-sözlü Sibir: Simusid” əsəri ilə görüşünüzə gəlib. “Dərgidə sərgi”də rəssam Anar Zahirovun “Ulduz”a həsr etdiyi dostluq şarjları təqdim olunur. Oxu >>>>> 12
