SƏN ÖLƏN GÜN
Yadındamı?!
Sən çıxıb gedən gün
“getmə”deyə
sankı göz yaşlarım
əl açmışdı.
Ürəyimin ağrısına
bələnmış baxışlarım
ayaqlarına düşüb
yalvarmışdı…
Yadındamı?!
Səni dəlicəsinə sevdiyimi
O gün bildin
və insafın üzünə
dəyən sillə tək güldün…
Kaş bilsəydin,
kaş bilsəydin o gün
ürəyimdə
necə öldün!…
Bu ölümə
bir damla göz yaşından
başdaşı qoymağa
heyfim gəldi.
Ürəyimdə pıçıldadım;
Açın qapıları,misralarım,
açın
bu sevgiyə
ölüm gəldi…
Müəllif: Şəfəq SAHİBLİ
Tərcümə etüdləri
Bir neçə Avropa ölkəsində səfərdə olmuşam. Səməd Vurğunun “Azərbaycan” şeiri dilimizin, poeziyamızın pasportu kimi görüşlərdə tez-tez karıma gəlir. Bu şeirin bir neçə bəndini gözəl şairimiz, müəllimim Ənvər Rzanın tərcüməsində də oxumuşuq. Amma Səməd Vurğun ilhamının bu şedevrini ingilis tərcüməçilər ingilis sillabizmində və ingilis poetexnikasında daha dəqiq, daha ekspressiv ifadə ediblər. Şeirin birinci bəndinin rus dilindən edilmiş iki tərcüməsini təqdim edirəm. Hansı yaxşıdır, bir baxın.
Steal the soul from its breast? Never let it be said!
You’re my very own breath, my water and bread!
See before me your cities and countryside spread.
And forever your son-take this poet and man,
Azerbaijan! Azerbaijan!
(Herbert Marshall)
Full well our people understand:
You are my nest, my haven and
My mother, dearest native land.
As dear as soul to any man!
Azerbaijan, Azerbaijan!
(Peter Tempest)
Mənbə və müəllif: Firidun Ağazadə
YETMİŞ YEDDİNCİ YAZI
SENTYABR SARISININ SƏSSİZ SARSINTISI
(Səlim Babullaoğlu şeirində güzun güzəranı)
Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfəki söhbətimizin mövzusu tanınmış şair Səlim Babullaoğlunun “Sentyabr. Eylül. Veresen. September” şeiri haqqında olacaq. Mövzuya keçməzdən əvvəl müəllif haqqında qısa arayış təqdim etmək istəyirəm.
QIŞA ARAYIŞ
Şair, tərcüməçi, esseist, müstəqillik illəri Azərbaycan şeirinin öncüllərindən biri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin beynəlxalq əlaqələr və tərcümə məsələləri üzrə katibi Səlim Babullaoğlunun müstəqillik dövrü ədəbiyyatımızın inkişafında, xüsusilə də şeirimizin yeni ideya-məzmun keyfiyyətləri, eyni zamanda fərqli forma və üslub imkanlar qazanaraq yüksəlməsində, dünya poeziyasındakı mütərəqqi meyllərlə səsləşməsi yolunda xidmətləri əvəzsizdir. Bir yaradıcı şəxs kimi təkcə öz uğurları üçün deyil, ümumilikdə ədəbiyyat, kitab, kitabçılıq adına onun gördüyü bütün işlər təqdirəlayiqdir. Bu yazını yazdığım gün Səlim Babullaoğlunun 53 yaşı tamam olur. Şairi doğum günü münasibətilə təbrik edir, tutduğu yolda bolluca uğur arzulayıram!
Yuxarıda qeyd etdiyim kimi, bu yazımda bütün digər fəaliyyətlərini bir kənara qoyub, müəzzəm bir şeir haqqında söhbət edəcəyik:
Sentyabr. Eylül. Veresen. September
Sentyabr – il təqviminin sadəcə bir vərəqi deyil. O, zamanın içində səssizcə yetişən bir xatirədir. Payızın ilk nəfəsidir. Sarı rəngin, kədərin, yüngül, amma dərin melanxoliyanın ilk cümləsidir. Səlim Babullaoğlunun “Sentyabr. Eylül. Veresen. September” şeiri də məhz bu nəfəsdir: dörd dildə bir ayın adı, dörd tərəfdən eyni duyğunun səsləndiyi bir poeziya aləmi.
HAŞİYƏ
Sentyabr. Eylül. Veresen. September
eyni ayı – sentyabrı – müxtəlif dillərdə verir:
Azərbaycan: Sentyabr
Türk: Eylül
Ukraynaca (Slavyan mənşəli): Veresen
İngiliscə: September
Bu, ayın müxtəlif mədəniyyətlər və dillərdə eyni kədərli payız duyğusu ilə yaşanmasını vurğulayan poetik bir üsuldur.
Şair bir ayı sadəcə adlandırmır – onu yaşayır, ona çevrilir, onun ritmində danışır. Şeirin ilk sətri artıq bir manifestdir. Sentyabr bir coğrafiya deyil, bir xəyal durumudur. Ay sanki dörd dilin arasında dolaşır, sözlərin səddini aşır, “yerlə göyün arasında” gizli bir təlatümü çatdırır.
Dil dəyişir, duyğu dəyişmir:
Sentyabr.
Eylül.
Veresen.
September.
Dörd ayrı söz, dörd ayrı mədəniyyət. Və eyni sarı rəng, eyni kədər.
Sanki dünya kiçilib bir vərəqə yerləşib: yağış köndələndən yağır, külək göz doldurur, yarpaqlar qəpik kimi səpələnir. Şairin poetik kamerası geniş panoramı çəkmir – o, detalı göstərir: tozlu əlcək, sapsarı arı, çətir çiçəyi, köynəyin altındakı ürək. Bütün bunlar payızın metaforasıdır. Və bu metafora heç vaxt təmtəraq axtarmır. O sadədir, ləngərsizdir və buna görə də təsirlidir. Yarpaq bir rəngdə olsa da, şair onu müxtəlif rakurslardan çəpandazı süzərək, gah gözlərini qıyır, gah da daha geniş açaraq təbiətin möcüzəsi olan payız səhnələrini öz gördüyü kimi müxtəlif spektrli çalarlala bizə təqdim edir. Müəllifin baxış bucağı saniyələr çərçivəsində dəyişdikcə dillər və coğrafi sərhədlər dəyişsə də insan və onun hissləri dəyişməz olaraq qalır.
Şeirdə ayların dilini dəyişmək, sanki mədəniyyətlərin arasında sərhədsiz bir təcrübə yaratmaq deməkdir. Təqvimlər “özünü biyabır” eləyir: çünki insan onsuz da bilir – payız gəlib. Təqvimə baxmağa ehtiyac yoxdur. Güz gözün içindədir.
Şeirin ikinci bölümü sükutun fəlsəfəsinə dayanır. Sükut – qalib gəlir. Sözlər, dillər, təqvimlər yarışır, amma sonunda barmağını dodaqlarına qoyan bir səssizlik hamını susdurur. Qələmin ucu şimşək kimi “çaxanda” çiçək açan çətirlər həm qorunma, həm də təslimiyyət simvoludur.
Bu mənzərənin içində bir kədərli insan obrazı peyda olur – sədəqə istəyən. Şair ona pul verir, təbəssüm verir, diləyir: “Qoy, arzun çin olsun, qoy, üzün gülsün!” Bu, yalnız bir sosial səhnə deyil. Payızın içində insanın insana son sığınmasıdır. Pəncərənin dalından göyə uçan sözlər insanın içində yaşarıb gözə çevrilir.
Üçüncü bölümdə göy üzünün “tənbəl-tənbəl” ağarması – həyatın ritminin yavaşımasıdır. Məğrurluq miskindir burada. Çünki insan əvvəldən göylərə məğlubdur. Payızın fəlsəfəsi də budur: “Biz ki göylərə əvvəldən məğlubuq.”
İmre Kertesin açıq qalmış kitabı – yaddaşın, tarixin, fəlsəfənin bir simvoludur. Vərəqlər geri çevrilir, amma ömür geri dönmür. “Еh… kaş…” misrasının nəfəsi oxucunun sinəsində səslənir.
Həqiqət yalanlardan daha ağırdır. Buna görə süni gülün üzərində qalan miçək öpüşü belə təsirlidir. İnsan yalanı dinləməyə alışır. Çünki yalan sığallayır, həqiqət isə üşüdür.
Şeir finalda sanki kinonun son kadrı kimi dayanır. İşıq, kölgə, qızarmış üfüq, frigid qadıntək bir qələm. Və divarda bitən sevgi oyunu. Film bitir. Payız isə bitmir. Çünki payız yalnız bir fəsil deyil, insan ruhunun halıdır.
Bu şeir bir fəsil (ay) haqqında deyil – insanın öz içindəki payız haqqındadır. Sarı rəng və kədər, qüssəli tembr… Bunlar yalnız təbiətin deyil, düşüncənin rəngləridir.
Səlim Babullaoğlu payızı dilə gətirmir – payızı dildən azad edir. Ona görə dörd dil eyni nəfəsdə səslənir. Bu şeir coğrafi deyil, metafizikadır. Bu şeir fiziki təqvim deyil, ruh təqvimidir.
“Sentyabr. Eylül. Veresen. September” – təqvim dəyişəndə deyil, insan dəyişəndə başlayan bir aydır, ömrün payızdır.
O səssiz fırtınadır.
Sapsarı təlatümdür.
Bir tozlu əlcəkdir pəncərə önündə.
Dünyadan əl çəkmək yox, dünyanı sakitcə seyr etməkdir.
Bu şeir həm mətn, həm də güzgüdür. Payız hər kəsə bir başqa cür görünür. Amma sarı rəng hamının kədərinə uyğundur.
Və sual hələ açıqdır: Sentyabr, Eylül, Veresen, September… Adın nə fərqi var? Ay həmin aydır. İnsan, həmin insandır. “Payız” və ya “güz” de, nə fərq edər, fəsil həmin fəsildir, insan həmin insan…
Ayın adı dəyişir. Duyğunun adı dəyişmir.
Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm, əziz və çox dəyərli oxucum. Allah amanında.
10.12.2025. – Bakı .
Şeiri buradan oxumaq mümkündür: >>
|>>Sentyabr. Eylül. Veresen. September
Müəllif: Zaur USTAC,
“Yazarlar” jurnalının baş redaktoru,
AYB və AJB-nin üzvü.
DƏRDİMİZİN GÖYNƏRTİSİ MİSRALARDA
(Təranə Dəmir yaradıcılığından bir məlhəm)
Hər bir insan ömür yolunda müxtəlif məhrumiyyətlərlə, ağrı və acılarla qarşılaşır. Bu təcrübələr ayrı-ayrılıqda fərqli görünsə də, ümumiləşdirəndə hamısının təməlində eyni mənzərəni sezirik. Sanki bütün bunlar, Çeçenistanın ilk prezidenti Cövhər Dudayevin adından tez-tez qarşıma çıxan bir fikrin təsdiqi kimidir. Dudayev deyirdi:
“Əgər indiki ataların qorxaqlığını ‘ehtiyatlılıq’ adlandırırlarsa, elə bir zaman gələcək ki, uşaqların köləliyini də ‘sadiqlik’ adlandıracaqlar.”
Yazıya bu qədər uzaqdan başlamamağın xüsusi bir səbəbi var: bizim tərbiyə metodlarımızda kök salmış gerilik anlayışının, ədəbiyyatımızda – xüsusilə şairlərimizin yaradıcılığında – necə əks olunduğundan bəhs etmək niyyətindəyəm.
Çünki yuxarıda qeyd etdiyim kimi, fərd olaraq yaşadığımız hər bir ağrının ümumiləşdirib onu poetik çalarlarla oxucusuna çatdırmaq əsil ziyalılıq və istedad tələb edir.
Hələ XX əsrin əvvəlində Mirzə Ələkbər Sabir yazırdı ki, “Qeyrətimiz bəlli bütün millətə”, amma ardınca sərt bir həqiqəti də üzümüzə vururdu:
Dindirir əsr bizi – dinməyiriz,
Açılan toplara diksinməyiriz;
Əcnəbi seyrə balonlarla çıxır,
Biz hələ avtomobil minməyiriz…
Sabirin bu fəryadından sonra dayanıb düşündükcə anlayırsan ki, üzərimizə çökmüş gerilik yalnız bir əsrə aid deyil; bu gün də, başqa adlarla, başqa biçimlərlə qayıdıb bizi tapır. Nə qədər zaman keçsə də, dəyişən yalnız görünüşdür, mahiyyət isə eyni qalır: aldadılmağın, yalan ümidlərlə yaşamağın nəsillərdən-nəsillərə ötürülməsi.
Elə buna görədir ki, ötən gün çağdaş ədəbiyyatmızın öncül şairindən biri olan Təranə Dəmirin “ALDATDI BİZİ” şeiri qarşıma çıxanda oxuduqca misralar məni eyni sızıltı ilə göynətdi:
Balım, şəkərim dedilər,
Noğullar aldatdı bizi.
Göydən üç alma düşmədi,
Nağıllar aldatdı bizi.
Uşaqlıqdan dilimizə hopdurulan “balım, şəkərim” kimi nəvazişli sözlər, nağılların bəzəkli axarı bizi reallığın sərtliyindən uzaqlaşdırır. Şair burada çox sadə görünən bir həqiqəti açır: bizə həqiqət yox, gözəlləşdirilmiş təskinlik öyrədilib. Bu təskinlik isə illər sonra aldanışa çevrilir.
Düşdük fələyin dalınca,
Suyun, çörəyin dalınca,
Ac qaldıq, çapdıq qılınca,
Cığırlar aldatdı bizi.
Bu misralarda Sabirin “əsr bizi dindirir – dinməyiriz” gileyinin davamını görürük. Hərəkət var, mübarizə var, çarpışma var — lakin istiqamət yenə səhvdir. Çığırların aldadıcı olması, əslində, bizə yön verənlərin, bizi yetişdirənlərin, tərbiyə edənlərin yol göstərməkdə yanılması deməkdir. Hərəkət etmək kifayət deyil; doğru istiqaməti görmək lazımdır.
Dərədən, təpədən keçdik,
Dənizdən, ləpədən keçdik,
Necə cür zirvədən keçdik,
Çuxurlar aldatdı bizi.
Tarixin bütün sınaqlarından keçən bir xalqın yenə də eyni çuxurlarda ilişib qalması təsadüfi deyil. Burada şair çox incə bir məqamı göstərir: biz çox zaman görünən təhlükələrdən qorunmuşuq, amma görünməyənlərə hazırlıqsız olmuşuq. Bu da tərbiyənin nəticəsidir — bizə qəhrəmanlıq öyrədilib, amma ayıqlıq yox; dözüm öyrədilib, amma düşünmək yox.
Yalanlara arxalandıq,
Bar verdikcə uralandıq,
Medal-medal qaralandıq,
Uğurlar aldatdı bizi.
Burada isə cəmiyyətin yanlış dəyərlər sistemi açılır. Həqiqətin əvəzinə görüntüyə inanmağımız, mahiyyətin yerinə medalı üstün tutmağımız — bunların hamısı uşaqlıqdan formalaşan tərbiyənin nəticəsidir. Görünənin arxasında boşluq olanda uğur belə aldatmacaya çevrilir.
Ürək qaldı, gözə qaçdıq,
Sükut qaldı, səsə qaçdıq,
Sevgidən həvəsə qaçdıq,
Sığallar aldatdı bizi.
Ən ağrılı sonluq budur: dəyər dəyişməsi. Ürəyi qoyub gözə qaçmaq — daxili mahiyyəti qoyub zahirə sarılmaq — bu gün tərbiyənin ən böyük itkisidir. Sükutu, dərinliyi, düşüncəni itirib səsliliyin, görüntünün, ötəri həvəsin arxasınca qaçmaq — bu, yalnız cəmiyyətin deyil, fərdin də taleyini alt-üst edir.
P. S : Təranə xanımın yaradıcılığına ikinci dəfədir ki, müraciət edirəm. Hansı ki, onun hər bir şeiri bu cür dərdlərimizi özündə əks etdirən müzakirəyə və təhlilə layiqdir.
Bu kiçicik yazı ilə gözəl şairimizə sağlam can sağlığı ilə bərabər sevincli günlər və yaradıcılıq uğurları diləyirəm.
Müəllif: Elxas Comərd
AYB-nin, “İti Qələm” Respublika Ədəbi Birliyinin və “Ağsu Yazarları” Ədəbi Birliyinin üzvü
Sentyabr. Eylül. Veresen. September
1.
Sentyabr. Eylül. Veresen. September.
Sarı rəng və kədər. Qüssəli tembr.
Uzaqda batıq səs: halsız və yorğundu.
Diş yoxdu, deməli işlər də yoğundu:
nədən ki, adamın tamahı itidir;
hər adam bir az da tamahın itidi.
Eylül, veresen, september, sentyabr
işğal eləyir bütün diyarı
köndələn yağışla, gözdeşən küləklə.
Sonrası rəsmdi: nə toxun, nə rənglə!
Payızdı. Sonbahar. Osen. Autumn.
Sarımtıl inqilab. Sarışın təlatüm.
Veresen.September. Sentyabr. Eylül.
Yarpaqlar qəpik tək elə hey tökülür.
Elə bil kim isə anladır könülsüz:
Bax, budur, dünyanın dəyəri, görürsüz.
Pəncərə önündə tozlu əlcək
sözsüz bir yazıdır: dünyadan əl çək!
September. Sentyabr. Eylül. Veresen.
Ad üçün hansı söz doğrudur, görəsən?
Sözdən yükünü boşaldıb kağıza
mənalar ehtiyac duymur ağıza.
Otaqda bürküsə kim deyir bu pisdi?!
Bürkünü hiss edən bədən var ipisti.
2.
Sentyabr.Eylül. Veresen.September.
Lüğətlər arası ən adi tender
qalib edərdi yəqin ki sükutu.
Sonrası nöqtədi: qələmin ucu;
o isə lap çoxdan yazıbdı: şimşək
çaxanda açacaq çətirlər çiçəktək.
Eylül.Veresen. September. Sentyabr.
Təqvimlər özünü eləyir biyabır.
Onlara baxmadan bilirsən hətta
qiyabi tanışdı təqvimlər həyatla.
Açıqdı pəncərə, uçuşur bir arı.
Onun da rəngi sənintək sapsarı.
Veresen. September. Sentyabr. Eylül.
Qızılı alovdan doğulur qara kül.
Hirsinə nida tək siqaret kötüyü
küldanda dik durub. Ağzının köpüyü,
hirsin yatır. Elə öz qanında boğulur ürəyin,
gizlənib altında ağappaq köynəyin.
September. Sentyabr. Eylül. Veresen.
Sədəqə istəyir birisi, verirsən:
bir ovuc xırda pul, bir ilıq təbəssüm.
“Qoy, arzun çin olsun, qoy, üzün gülsün!”-
qapının dalından sezilən sözlərin
ünvanı göylərdi. Yaşarır gözlərin.
3.
Sentyabr. Eylül. Veresen. September.
Göyüzü ağarır tənbəl-tənbəl.
Baxışın səmada marafon yürüşü
geridə buraxır uçağı və quşu.
Miskindi bu yerdə hər hansı məğrurluq.
Biz ki göylərə əvvəldən məğlubuq.
Eylül. Veresen.September. Sentyabr.
Gecələr mavrdı, səhərlər kentavr
gödəni, bədəni, rəngi ilə hər kəs.
Divanda açıqdı İmre Kertes.
Vərəqi geriyə çevirir sərinkeş.
Ömürsə yenidən yaşanmır… eh…kaş…
Veresen. September.Sentyabr. Eylül.
Miçəkdən bir öpüş qazanır süni gül.
Yalanlar daha çox çəkici, güvənli.
Saxta bir avazla oxuyur müğənni:
“Dərdimi göylərə danışsam alışar…”
Eybi yox, qulaqlar buna da alışar …
September. Sentyabr. Eylül. Veresen.
Frigid qadıntək qələmdən bezirsən.
Üfüqü qızardan qürubun şəfəqi
güldanda bərq vurub anladır fərqi.
İşıqla kölgənin sevgi oyunu
qurtarır divarda. Filmin sonu.
Müəllif və mənbə: Səlim Babullaoğlu
Hörmətli Salim Babullaoğlu!
Azərbaycan Yazıçılar Birliyi adından doğum gününüz münasibətilə Sizi səmimi qəlbdən təbrik edirik.
Siz müasir ədəbiyyatımızın ən önəmli şairlərindən biri kimi dərin fəlsəfi məzmunu, orijinal poetik üslubu və özünəməxsus yaradıcılıq xəttinizlə seçilirsiniz. Kitablarınız ölkəmizdə geniş tirajla nəşr olunur, xarici ölkələrdə çap edilir, müxtəlif dillərə tərcümələri isə Sizin poetik səsinizi beynəlxalq ədəbi mühitə daha da yaxınlaşdırır.
Şeirə, bədii tərcüməyə və ədəbi tənqidə verdiyiniz töhfələr ölkədə və ölkə xaricində yüksək qiymətləndirilmişdir. Layiq görüldüyünüz mükafatlar uzun illər ərzində göstərdiyiniz fədakar yaradıcılıq fəaliyyətinin, sənətkarlığınızın və sözə olan məsuliyyətinizin bariz göstəricisidir.
Ədəbi layihələrdə, beynəlxalq proqramlarda və nəşr təşəbbüslərindəki iştirakınız Azərbaycan ədəbiyyatının dünyaya layiqincə təqdim olunmasına, mədəni əlaqələrin möhkəmlənməsinə mühüm töhfə verir.
Bu əlamətdar gündə Sizə möhkəm cansağlığı, yaradıcılığınızda davamlı ilham, yeni uğurlar və geniş oxucu rəğbəti arzu edirik. Hər yeni əsəriniz Sizə həm sevinc, həm də yeni üfüqlər gətirsin.
Dərin hörmətlə,
Elvira Atluxanova
Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin rəsmi saytının
baş redaktoru
Уважаемый Салим Бабуллаоглы!
От имени Союза писателей Азербайджана примите наши сердечные поздравления по случаю Вашего дня рождения.
Вы являетесь одним из наиболее значимых поэтов современности, чьё творчество отличается особой глубиной, философской насыщенностью и ярко выраженным индивидуальным стилем. Ваши книги издаются широкими тиражами в Азербайджане, публикуются за рубежом, а переводы на различные языки делают Ваш голос узнаваемым и весомым в международном литературном пространстве.
Ваш вклад в развитие поэтической мысли, художественного перевода и литературной критики получил высокую оценку как в стране, так и за её пределами. Награды и премии, которых Вы удостоены, служат признанием многолетнего самоотверженного труда, тонкого мастерства и неослабевающей творческой ответственности перед словом.
Ваше участие в литературных проектах, международных программах и издательских инициативах способствует укреплению культурных связей и достойному представлению азербайджанской литературы мировому читателю.
В этот знаменательный день желаем Вам крепкого здоровья, долгих лет плодотворного творчества, новых вдохновений и больших читательских успехов. Пусть каждый Ваш новый труд приносит радость, признание и открывает новые горизонты
С глубоким уважением,
Эльвира Атлуханова
главный редактор официального сайта
Союза писателей Азербайджана (СПА)
YAMAN OLUR YURD İTKİSİ
Bir neçə gün əvvəl yola çıxıb, mənzil başına vaxtında çatmaq üçün bir taksiyə əyləşdim. Salamımı nəzakətlə alan sürücü Qərbi Azərbaycan İcmasına getdiyimi biləndə mənimlə həmsöhbət oldu. Xəbər aldı ki, orada işləyirsiniz? Yox, – dedim, İcmada bir nəfərlə görüşməliyəm. Sürücüdən ikinci sual gəldi:
– Siz də Qərbi Azərbaycandansınız?
– Bəli, köküm İrəvandandır, valideynlərim 1950-ci ildə “könüllü köçürülmə” siyasətilə ilan mələyən Mil düzünə, Beyləqana gəliblər.
Onun növbəti sualı bu gün bəlkə də yerindən-yurdundan didərgin olan bütün Qərbi Azərbaycanlıların ürəyini göynədən həsrətin açıq-aşkar ifadəsiydi:
– Görəsən, yurdumuza qayıda biləcəyikmi? Televizorda bu barədə elə hey danışırlar, kəndlərimizi göstərirlər, doğma yurd yerlərimizi görəndə gözlərim dolur. Amma nə vaxtsa elimizə qayıdacağıma heç inanmağım gəlmir…
– Nahaq inanmırsan. Çoxumuz Qarabağımızın, ona bitişik yeddi rayonumuzun, ələlxüsus da Şuşanın, Xankəndinin, Xocalının erməni tapdağından azad olacağına inanmırdıq. Bayraqlarımızın o yerlərdə dalğalanacağını ağlımıza belə gətirmirdik. Şükürlər olsun ki Prezidentimiz, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi altında Şanlı Ordumuzun sücaəti, igid oğullarımızın qəhrəmanlığı sayəsində torpaqlarımız işğaldan azad olundu… Biz mütləq Qərbi Azərbaycana da qayıdacağıq. Bu məsələ nə vaxtdır beynəlxalq müstəvidə ən aktual mövzu olaraq müzakirə edilir…
Sürücü susdu, amma hiss etdim ki, dediklərim illərdir doğma yurduna həsrət qalmış bu insanda azacıq da olsa, ümid yaratdı və bu inamın işığında xəyallara daldı. Handan-hana araya çökmüş sükutu da elə özü pozdu…
Sürücü bildirdi ki, o da Qərbi Azərbaycandandır, özü də Ləmbəlidən. Mənə yurdundan, tərcümeyi-halından danışdı. Altmış yaşlı Yaqubun səsindəki kədər, həsrət, nisgil qəlbimi üşütdü:
– 36 ildir ki, gözüm yollardan yığılmır. Yuxularımda elə hey Ləmbəliyə, evimizə sarı yol gedirəm, gedirəm, amma çata bilmirəm. Və qəflətən ayılıram… Allah baisin evini yıxsın, oturmuşduq allı-güllü yurdumuzda. Meyvəçiliklə məşğul olurduq. Bağlarda elə dadlı, ətirli şaftalı yetişdirirdik ki, yedikcə dadından doymaq olmurdu. Yalan olmasın, 2-si, 3-ü bir kilo gəlirdi. Hələ almanı, armudu demirəm. Sərin bulaqlarımız, Çubuqlu kimi yaylağımız vardı. Camaatımız çox qoçaq, qürurluydu. İnandığımız haqqı, ermənilər bizdən çəkinirdilər. Öz qaydalarımızla yaşayırdıq. Hə, meyvə bağlarımızın arasında qonaqların dincəlməsi üçün böyük, yaraşıqlı besetka vardı. Meyvələrin yetişən vaxtı Ermənistanın o vaxtkı I katibi Dəmirçiyan şaftalıdan ötrü bu bağlara gələrdi, ağacların arasında gəzər, özü budaqdan şaftalı dərib yeyərdi. Gedəndə də iri səbəti meyvəcatla doldurub maşınına qoyardılar. Burunlarından gəlsin əməyimiz..
Yaqub kişi köksünü ötürdü, deyəsən, bütün ruhuyla Ləmbəlidəydi, həyətində, bağında gəzirdi…
– Deyirəm, görəsən indi barından budaqları torpağı öpən o meyvə bağlarımız dururmu, bulaqlarımızın dişgöynədən suyu yenə də şırıltıyla axırmı… Növrağımızı pozdular, bizi ağacı dibindən qoparan təki yurdumuzdan çıxarıb qovdular…
Ürəyimdə deyirdim, eh, Yaqub qardaş, bu hisslər mənə elə tanışdı ki! Yurd itkisinin acısı valideynlərimin qanından, canından keçmişdi yaddaşıma. Əzab-əziyyətlə özlərinə çiy kərpicdən ikimərtəbəli ev tikdirən ata-anam rayonda oturuşub, müəllim kimi elin hörmətini qazansalar da yurd itkisinin nisgili həyatları boyu gözlərindən çəkilmədi. Anam deyirdi, yatanda da üzümü Ləlvər dağımıza sarı çevirirəm ki, yuxumdasa yaylağımızı, Qarabulaq meşəsini gəzim…
Allahdan möhlət istəyirəm ki, Qərbi Azərbaycana ləyaqətli qayıdışımızda ata yurdum İrəvana, anamın doğulduğu Allahverdi rayonunun Böyük Ayrım kəndinə gedə bilim. Ata-baba torpağımızı ayaqlarım tutunca gəzim, görüm, bu ziyarətimlə Beyləqanda uyuyan valideynlərimin ruhunu şad edim…
Mənzilbaşına çataçatda Yaqub qardaşdan xəbər aldım:
– Dədə-baba yurdumuza, qədim torpaqlarımıza dönüşümüzdə Ləmbəliyə qayıdacaqsanmı?
Səsindəki həsrətin odu elə bil üzümü qarsdı:
– Hələ bir soruşursan da! Qayıdaram nədi? Dizin-dizin sürünüb gedərəm. Torpağımı, bağımızdakı ağacları bir-bir öpərəm. O gün gəlsin, həyətimdə gözü qara, dizi qara bir qoç da qurban kəsəcəm…
Xudahafizləşdim:
– İnşallah, Ləmbəlidə görüşənədək!
Bu, mənim Yaqub kişi ilə ötənilki söhbətimdən qalan bir xatirə yazısıdır. Bu bir ildə nə qədər sular axdı, qabağını kəsən daşı-kəsəyi, kol-kosu yuyub apardı… sular duruldu. İndi dünyanın tarixi, mənəvi yaddaşında bir oyanış, tərpəniş yaranıb. Dillərdə “Sülh” kəlməsi dolaşır. Bütün xalqlar müharibədən, didərginlikdən bezib, öz torpaqlarında rahat yaşamaq istəyir. Nə xoş ki Qərbi Azərbaycana qayıdış məsələsi Beynəlxal müstəviyə gətirilib. Soydaşlarımız 1988-ci ildən üzü bəri dədə-baba torpağına qayıtmağın intizarındadır.
Nəhayət, Azərbaycanla Ermənistan arasında bağlanacaq sülhün astanasındayıq. 8 avqust 2025-ci ildə ABŞ-ın köməkliyi ilə Azərbaycan və Ermənistan arasında Vaşinqtonda sülh memorandumu imzalandı. Düşünürəm ki, bu sülh müqaviləsi yaxın vaxtlarda həyata keçəcək. İndi biz qədim Oğuz yurdlarımızdan olan Qərbi Azərbaycan torpağının astanasındayıq…
Ləmbəli elinin övladı, Yaqub kişi, yəqin Sülh söhbəti meydana gələndən sənin də sis-duman içində itən ümidlərin yenidən göyərməyə başlayıb. Hazırlaş, eloğlu, elinə, yurduna, kəndinə qayıdacaqsan…
Müəllif: Şəfəq NASİR,
Yazıçı, publisist