Bu gecə ulduzları boyayıb kül rənginə, Adımı asa billəm bir nəğmənin notuna. Söykənib gözləyərkən bir əcəlin zənginə, Uyub gedə bilərəm səssizliyin qatına.
Nə var düşürə billəm bu gecə gözlərimdən, Yarpaq üstdən şeh kimi buxarlanıb çəkilləm. Bir anlıq inad edib dönərəm sözlərimdən, Həyat səhifəsinə son cümlə tək əkilləm.
İçində eşq olmayan ömür deyil, gün deyil, Yaşanmış olsa belə, o gün yaşanmış deyil. Sevgisiz dünən heçdir, bugün də bugün deyil, Açan bu çiçək deyil, ötən də o quş deyil.
…Mən yazı çox sevirəm, Ay işığı – haləni, Doldurub qədəhimə içmiş ola bilərəm. Əgər sevgi ölməksə uğruna sevilənin, Bu gecə sənə, bir də yaza ölə bilərəm.
Müəllif: Adilə NƏZƏR Azərbaycan Respublikasının Təhsil İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent
БУЛ КЕЧТЕ
Бул кечте жылдыздарды гүлгө боёп, Ыр күүсүнө атымды салсам толот. Ийкемдүү коңгуроосун чалса убакыт, Түнкү уйкуга бейкапар кетсем болот.
Менде эмне бар, карегимден көрсөң болот, Шүүдүрүмдөй жалбырактан төгүлгөн, Өжөрлөнүп баштагыдай кеп айтпасмын, Ал элестер күзгү сымал көрүнгөн.
Жашоо, күн да сүйүүсүз кызык эмес, Өмүр жолум өткөргөн узак эмес. Кечээки күн, бүгүн да махабатсыз, Өткөн нерсе соолуган гүлдөй элес.
Ай нурунун жарыгында жазгым келет, Сүйүү балын толтуруп таткым келет. Сүйүү үчүн эгер өлүм керек болсо, Сен үчүн мен бүгүн кечте өлгүм келет.
Hava yavaş-yavaş qaralırdı. O, yorğun addımlarla evinə tərəf gedirdi. Yaşadığı binanın qarşısına çatanda qeyri-ixtiyari ətrafa boylandı. Nə həyətə çıxan vardı, nə də tanış sima gözə dəyirdi. Dərin nəfəs alıb giriş qapısından içəri keçdi. Mənzili birinci mərtəbədə idi. Buna görə də çox keçmədən qapısının önündə dayandı. Əlini cibinə atıb açarı axtardı. Tapmadı. Qapının zəngini basdı. İçəridən səs gəlmədi. Bir qədər gözləyib qapını ehmalca döydü. Yenə cavab verən olmadı. “Görəsən, hardadılar?” Bir neçə dəqiqə də gözlədi. Sonra yenidən qapını döydü. Səs gəlmirdi. Axırda aşağı enib həyətdə gözləməyə qərar verdi.
Skamyada oturmuşdu ki, birdən gözü şüşəbəndə sataşdı. Açıq pəncərədən 8-9 yaşlarında bir uşaq həyətə baxırdı. Az sonra onun yanında gənc qadın göründü. Qadın uşağa nəsə deyib pəncərəni örtmək istədi. O, cəld ayağa qalxıb səsləndi:
— Ay xanım, olar bir dəqiqə?
Qadın sanki onu eşitmədi. Pəncərəni bağladı və uşaqla birlikdə otağa çəkildi. Onun ürəyinə narahatlıq çökdü: “Bunlar kimdir? Mənim evimdə nə edirlər? Niyə qapını açmırlar?” Tələsik yenidən binaya girdi. Qapını bir neçə dəfə döydü, zəngi ard-arda basdı. Açan olmadı. Həyəcanı getdikcə artırdı: “Yoxsa səhv gəlmişəm? Bura mənim evim deyil? Elədirsə, niyə içəridəkilər səs vermirlər?” Yenidən aşağı düşüb çaşqın halda ətrafa baxdı və keçib skamyada oturdu. Artıq hava tamam qaralmışdı. Pəncərədən sızan işıq və hərəkət edən kölgələr göstərirdi ki, evdə adam var. Başının içində dolaşan fikirlər bir-birinə qarışırdı. Gözlərini yumdu. Nəyisə xatırlamağa, bu anlaşılmazlığın səbəbini tapmağa çalışdı…
Qəfil gələn maşın səsi onu diksindirdi. Gözlərini açdı. Ətrafa baxdı. Nə bina vardı, nə həyət, nə də skamya. Qarşısında ensiz asfalt yol uzanırdı. Yolun kənarındakı daşın üstündə oturduğunu anlayıb cəld ayağa qalxdı. Bura onun doğulub boya-başa çatdığı kənd idi. Səhər yenicə açılırdı. Qəribədir, az əvvəl şəhərdə idi, indi isə kənd yolunda dayanmışdı. Necə gəldiyini anlamadan addımlamağa başladı. Ata evi çox da uzaqda deyildi.
Darvazanın ağzında dayanıb həyətə baxdı. Divarlar uçub tökülmüş, həyəti kol-kos basmışdı. Evin damı əyilmişdi, sanki bir azdan çökəcəkdi. Hər yerdən viranəlik yağırdı. Bəlli idi ki, bu qapıdan illərdir girib-çıxan olmayıb. Geri çəkilib nə baş verdiyini anlamağa çalışdı. Qəhər onu boğdu.Öz-özünə: -Qoy görüm, tanış adamlardan kimi tapıram, -deyə yola düzəldi. Kəndin küçələri, yolları, həyətlər, ağaclar ona doğma idi. Amma qarşısına çıxan üzlərin heç biri tanış gəlmirdi. Bir neçə qohumunun evinin önündən keçdi. Həyətdə yad adamlar vardı. “Mənə nə olub? Yaddaşımı itirmişəm? Axı hər yeri tanıyıram. Bəs insanlar niyə yaddır?” Bu suallar beynində səsləndikcə addımları ağırlaşırdı. Birdən özünü məzarlığın girişində gördü. Necə gəldiyini özü də bilmədən içəri keçdi. Atasının məzarı olan tərəfə yönəldi. Uzaqdan baxanda atasının qəbrinin yanında yeni başdaşı gördü. Addımlarını sürətləndirdi. Sinəsində qəribə ağrı baş qaldırdı. Yaxınlaşıb başdaşının üzərindəki şəklə baxanda qanı dondu. Şəkildəki adam özü idi. Nəfəsi kəsildi. Dizləri üstə yerə çökdü: “Bu necə ola bilərdi? Nə vaxt ölmüşdü? Kim gətirib onu burada basdırmışdı?” Qışqırmaq istədi. Səsi çıxmadı. Sinəsi daralırdı. Nəfəs ala bilmirdi. Təlaş içində ətrafa boylandı və var səsi ilə qışqırdı:
— Mən kiməm?!
Qan-tər içində yatağından dik atıldı. Dodaqları əsə-əsə eyni sözləri təkrarlayırdı: “Mən kiməm? Mən kiməm?” Bədəni titrəyirdi. Gözlərini otaqda gəzdirəndə yorğan-döşəyin içində olduğunu gördü. Tədricən nəfəsi düzəldi. Gördüklərinin yuxu olduğunu anladı. Ancaq yuxunun təsiri canından çıxmamışdı. O, yuxuda gələcəyinə getmişdi. Elə bir gələcəyə ki, orada onu tanıyan yox idi. Adı, varlığı, iddiası, qüruru heç nəyə çevrilmişdi. O, heç kim olmuşdu. Elə həmin anda dünən baş verən hadisə yaddaşında canlandı.
Bir gün əvvəl oğlu məktəbdən evə cırılmış paltarla, üz-gözü göyərmiş halda qayıtmışdı. Məlum olmuşdu ki, sinif yoldaşı ilə dalaşıb. Dərhal məktəb direktoruna zəng etdi, səhər məktəbə gələcəyini bildirdi. Oğlunu döyən uşağın valideyninin də orada olmasını tələb etdi. Səhər tezdən oğlunu götürüb məktəbə yollandı. Direktorun otağına daxil olan kimi uşağı görüb özünü saxlaya bilmədi. Atasının və direktorun gözü qarşısında uşağa şillə vurdu. Sonra qəzəblə bağırdı:
— Sən kimsən ki, mənim oğluma əl qaldırırsan?!
Ardınca üzünü direktora və uşağın atasına tutdu. Səsi daha da sərtləşdi:
— Siz bilirsiniz mən kiməm? İstəsəm, bir günə sizi yox edərəm. Mənim uşağıma heç kim əl qaldıra bilməz!
Otaqda ağır sükut çökdü. Direktor dinmədi. Uşağın atası ona yaxınlaşdı. Gözlərinin içinə baxıb aramla dedi:
— Sənin kim olduğunu bilmirəm. Amma onu çox yaxşı bilirəm, bir gün heç kim olduğunu anlayacaqsan.
Sonra oğlunun əlindən tutdu və iti addımlarla otaqdan çıxdı
““ULDUZ”LU GÖRÜŞLƏR”IN NÖVBƏTI QONAĞI YAZIÇI-PUBLISIST GÜNEL ANARQIZI OLUB ““Ulduz”lu görüşlər” çərçivəsində Bakı Kitab Mərkəzinin direktoru, yazıçı-publisist Günel Anarqızı ilə görüş keçirilib. “Ulduz” jurnalı ilə Azərbaycan Universitetinin birgə layihəsi olan tədbirdə jurnalın baş redaktoru Qulu Ağsəs, baş redaktor müavini Təranə Vahid, universitetin bakalavr tələbələri iştirak ediblər. Günel Anarqızı öz yaradıcılıq yolundan, Bakı Kitab Mərkəzinin yaranma tarixçəsi və kitabların insan həyatındakı rolundan danışıb. Səmimi ovqat və polemika şəraitində keçən görüşdə G. Anarqızı çoxsaylı suallara cavab verib. Sonda yazıçı gənc filoloqlara avtoqrafla “Sərhədsiz səma” kitabını hədiyyə edib. Tədbirin sonunda mərkəzin əməkdaşı Leyla Əsgərova tələbələri Bakı Kitab Mərkəzinin bölmələri ilə tanış edib və onları həftənin sonunda kitab endirimlərindən yararlanmağa çağırıb.
EYNŞTEYNİN NİSBİLİK NƏZƏRİYYƏSİ — SADƏ VƏ ƏHATƏLİ İZAH
MƏNBƏ: A. Einstein — Special and General Theory of Relativity (1905–1915) Klassik fizika: Nyuton mexanikası (kütlə, qüvvə və hərəkət qanunları) NASA — Relativity and time dilation izahları (elmi məlumatlar) QISA QEYD: Bu mətn elmi kitablar və ümumi qəbul olunmuş fizika prinsipləri əsasında sadələşdirilərək hazırlanmışdır.
EYNŞTEYNİN NİSBİLİK NƏZƏRİYYƏSİ — KAINATIN QƏRİBƏ HƏQİQƏTİ Kainat bizə gündəlik həyatda çox sadə görünür: zaman hamı üçün eyni keçir, məkan dəyişmir, hər şey sabitdir. Amma Eynşteyn göstərdi ki, bu belə deyil. Onun nisbilik nəzəriyyəsi deyir ki: -zaman, məkan və hətta “indi” anlayışı belə sabit deyil — onlar hərəkət və cazibədən asılı olaraq dəyişir. Bu ideya nisbilik nəzəriyyəsi adlanır. ZAMAN SABİT DEYİL Biz düşünürük ki, saat hər yerdə eyni işləyir. Amma Eynşteyn deyir: -çox sürətli hərəkət edən üçün zaman daha yavaş keçir. Bu hadisə zaman genişlənməsi adlanır. Yəni, sakit halda, zaman normaldır Çox sürətli hərəkətdə isə zaman yavaşıyır ƏKİZ PARADOKSU İki əkiz düşünün: –biri Yer üzündə qalır –digəri kosmosa çox sürətli səyahət edir Geri qayıdanda kosmosa gedən daha gənc qalır Yer üzündə qalan daha çox yaşlanır Səbəb: sürətli hərəkət edən üçün zaman daha yavaş keçib BİOLOJİ QOCALMA Zaman yavaşlayırsa, bədəndəki proseslər də yavaşlayır: hüceyrə bölünməsi maddələr mübadiləsi yaşlanma prosesi Yəni, bioloji qocalma da zamanla birlikdə yavaşıyır Bu effekt yalnız çox yüksək sürətlərdə (işıq sürətinə yaxın) hiss olunur, gündəlik həyatda çox zəifdir CAZİBƏ QÜVVƏSİ DƏ ZAMANI DƏYİŞDİRİR Güclü cazibə qüvvəsi olan yerlərdə: -zaman daha yavaş keçir -saatlar fərqli işləyir Məsələn, qara dəliklərin yaxınlığında zaman demək olar dayanır KOSMİK SƏYAHƏTİN NƏTİCƏSİ Əgər bir insan işıq sürətinə yaxın gedə bilsə: -onun üçün az vaxt keçər -Yer üçün çox böyük zaman keçə bilər Bu o deməkdir ki, gələcəyə “səyahət” etmək mümkündür DAHA MARAQLI HƏQİQƏTLƏR “Eyni indi yoxdur” Kainatda hamı üçün eyni “indi” anlayışı yoxdur. Hadisələr hər kəs üçün fərqli vaxtda baş verə bilər. İşıq sürəti limitdir Heç nə işıqdan sürətli gedə bilməz. Çünki sürət artdıqca enerji tələbi sonsuz olur. GPS belə Eynşteynlə işləyir Peyklərdə zaman fərqli keçdiyi üçün GPS sistemi nisbilik nəzəriyyəsini düzəliş kimi istifadə edir. Qara dəliklərdə zaman demək olar dayanır Güclü cazibə zamanı “uzadır” və çox yavaşıdır. Gələcəyə getmək mümkündür, keçmişə yox Sürətli hərəkət insanı gələcəyə apara bilər, amma keçmişə qayıtmaq elmi olaraq sübut olunmayıb. ƏN VACİB FİKİR Eynşteyn bizə bunu öyrədir: -Kainatda “mütləq zaman” yoxdur -Hər şey sürət və cazibədən asılıdır -Hər müşahidəçi öz zamanını yaşayır Kainatda zaman, məkan və hətta yaşlanma belə sabit deyil — onlar hərəkət və cazibənin içində dəyişən nisbi bir reallıqdır. Zamanın yavaşıması kosmosda yox, Yer üzündə də var. Sadəcə çox kiçikdir Amma GPS, təyyarə təcrübələri və atom saatları ilə sübut olunub Bir cümlə ilə Yer üzündə zamanın yavaşıması gündəlik hiss olunmasa da, GPS peykləri, təyyarə saatları və yüksəkliyin fərqi ilə real olaraq ölçülə bilən bir fiziki hadisədir.
Kolumbiyanın Azərbaycandakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri xanım Nelsi Rakel Munar Xaramiyon Milli Kitabxananın qonağı olub
24 aprel tarixində Kolumbiya Respublikasının ölkəmizə yeni təyin olunmuş fövqəladə və səlahiyyətli səfiri xanım Nelsi Rakel Munar Xaramiyon və Kolumbiyanın Azərbaycandakı konsulu və mədəniyyət işləri üzrə məsul şəxs cənab Andres Felipe Giraldo Lopez Azərbaycan Milli Kitabxanasının qonağı olublar. Qonaqları Azərbaycan Milli Kitabxanasının direktoru, professor Kərim Tahirov qəbul edib.
Qonaqları salamlayan direktor Azərbaycanın Kolumbiya Respublikası ilə yaxın, dost münasibətdə olduğunu bildirərək, Milli Kitabxananın fəaliyyəti, həyata keçirdiyi layihələr haqqında ətraflı məlumat verib. Azərbaycan Milli Kitabxanasının dünyanın 65 Milli Kitabxanası ilə qarşılıqlı əmakdaşlıq haqqında memorandum imzaladığını, 90-dan artıq ölkə ilə kitab mübadiləsi apardığını, Kolumbiya Milli Kitabxanası ilə isə qarşılıqlı əməkdaşlıq haqqında memorandumun 2023-cü ildə imzalandığını bildirib.
Görüş zamanı direktor hər iki ölkənin Milli Kitabxanalarında milli Ədəbiyyat bölmələrinin açılmasının vacibliyi məsələsini xüsusi vurğulayaraq bu ilin oktyabrında Bakıda keçiriləcək Beynəlxalq Kitab sərgisi zamanı Azərbaycan Milli Kitabxanasında Kolumbiya ədəbiyyatı guşəsinin təşkilini məqsədəmüvafiq hesab edib.
Səfir Nelsi Rakel Munar Xaramiyon səmimi qəbula görə təşəkkür edərək Kolumbiya Milli Kitabxanası ilə Azərbaycan Milli Kitabxanası arasında qarşılıqlı əlaqələrin, eləcə də beynəlxalq kitab mübadiləsinin genişləndirilməsində öz dəstəyini göstərəcəyini bildirib. O, Azərbaycan Milli Kitabxanası ilə əməkdaşlığa hər zaman hazır olduğunu bildirərək gələn ilin aprelində Kolumbiya Milli Kitabxanasında Azərbaycan ədəbiyyatı bölməsinin açılmasına lazımi dəstək verəcəyini söyləmişdir.
Sonra qonaqlar Azərbaycan Milli Kitabxanası ilə tanış olub.
Direktor prof. Kərim Tahirov qonağa “İrs” nəşriyyat evinin çap etdiyi “Tükənməz xəzinə” kitabını və “Azərbaycan Milli Kitabxanası” fotoalbomunu və Azərbaycanın xəritəsini hədiyyə edib.
Azərbaycan Silahlı Qüvvələri intizam qaydalarını ehtiyatda və ya istefada olan zabitlərə də tətbiq edir. Onlar hərbi şərəf və rütbəyə uyğun davranmalı, rütbədən sui-istifadə və ya intizam qaydalarını pozduqda məsuliyyətə cəlb oluna bilərlər. Bu qaydalar yalnız aktiv xidmət zamanı deyil, ehtiyat və istefa dövründə də onlara şamil olunur. Hərbi ierarxiyada bir birinə açıq təhqir və ya söz atmaq çox ciddi nəticələrə gətirib çıxara bilər. Bu, intizam qaydalarını pozur, peşə etikasına ziddir və nəticədə disiplin tədbirlərinə səbəb ola bilər. Buna görə də bu cür münasibətlər rəsmi və nəzakətli şəkildə həll olunmalıdır. Əslində, bu cür münaqişələr çox incə bir məsələdir. Yəni, hərbi xidmət keçmiş zabitlər , təxris olmuş zabitlər, sosial şəbəkədə bu cür mübahisələrdən uzaq durmalıdır. Çünki bu, həm peşəkar nüfuzlarına, həm də ordunun ciddi qaydalarına ziddir. Yəni, bu cür mübahisələrin aradan qaldırılması daha çox məxfi və rəsmi kanallarla olmalıdır. Əslində, bu, bir şəxsin peşəkar və ya hərbi nüfuzuna, hörmətinə, vəzifə mövqeyinə açıq şəkildə zərər vermək deməkdir. Yəni, bu, bir başqasının şəxsiyyətinə, liderliyinə və ya statusuna hörmətsizlik edərək, onun ciddiliyini və etibarlılığını sual altına qoyur. Məncə, onlara ən önəmlisi, dərhal sosial şəbəkə mübahisələrini dayandırmağı, rəsmi kanallarla, və ya cavabdeh qurumlar vasitəsilə danışmağı tövsiyə etmək lazımdır. Onlar öz aralarında birbaşa əlaqə saxlasalar, vəziyyəti daha konstruktiv və nəzakətli şəkildə həll edə bilərlər. Azərbaycan Silahlı Qüvvələri intizam və şikayət mexanizmləri əsasən Silahlı Qüvvələr Qanunu və intizam nizamnaməsi ilə tənzimlənir. Hərbi qulluqçular şikayətləri ilk olaraq rəsmi olaraq yazılı şəkildə bildirməlidirlər, daha ciddi hallar üçün isə hərbi prokurorluğa və ya mülki məhkəmələrə müraciət etmək mümkündür. Sosial şəbəkədə şikayətləri açıq paylaşmaq isə risklidir, ona görə də rəsmi, yazılı və qurumlar vasitəsilə şikayətlərin həllini tövsiyə edilir. Əks halda bu, həm onların peşəkar nüfuzuna, həm də hərbi intizam qaydalarına zidd ola bilər. Ən yaxşısı, bütün anlaşmazlıqları daxili, rəsmi yollarla, qurumların nəzərdə tutduğu prosedurlar çərçivəsində həll etməkdir. Əslində, bu, başqasının mövqeyindən, nüfuzundan və ya təsirindən öz maraqlarını və ya öz mövqeyini gücləndirmək üçün istifadə etmək deməkdir. Yəni, bu, adətən manipulyasiya, təzyiq və ya qeyri-adi üstünlük əldə etmək cəhdləri ilə bağlı olur. Ən yaxşısı, bu cür halları aşkar edəndə, açıq və şəffaf şəkildə sübutlarla yanaşmaq, rəsmi qurumlara məlumat vermək və şəxsi maraqlardan kənar qalmaqdır. Yəni, faktlara söykənərək, emosional reaksiya vermədən və şəxsiyyətə yönəlmədən, prinsipial və obyektiv davranmaq lazımdır. Bu, adətən peşəkar intizam və ierarxiya qaydalarının pozulması deməkdir. Hərbiçilər arasında bu cür ziddiyyətlər, həm nüfuz itkisinə, həm də insanların ruhdan düşməsinə zərər verə bilər. Bu səbəbdən də, belə hallar adətən rəsmi qaydada, daxili intizam prosedurları vasitəsilə həll olunmalıdır.
“SƏN DƏ ƏLƏSGƏRSƏN, MƏN DƏ ƏLƏSGƏR” Ədəbi mühitdə dillərdə dolaşan bu misranın müəllifi şair Ələsgər Talıboğlunun “Könül yaza tələsir” şeirlər kitabından fraqlentlər
Şair var, böyük bir külliyyat yaradır, şair də var bappalaca bir kitab bağlayır… Yaxşı halda hər şairin bir misrası dillərdə dolaşar, o da kimə qismət ola, ya olmaya… Ələsgər Talıboğlu Azərbaycan ədəbiyyatının XX əsrin sonu – XXI əsrin əvvəlləri dövründə imzasını tanıtmış şairlərdəndi. Yaradıcılığında Məmməd Araz məktəbi duyulur. El arasında Dədə Ələsgərə həsr etdiyi şeirindən bir misra dolaşır: “Sən də Ələsgərsən, mən də Ələsgər!” Bu misrada çox məna ifadə olunur. Ələsgəri bu gün yaşadan, gələcəkdə yaşadacaq bu misra onun yaradıcılığına açar rolunu oynayacaq. Ədəbi tənqidçilər, tədqiqatçı-araşdırmaçılar məhz bu misranı rəhbər tutaraq Ələsgər Talıboğlu yaradıcılığını incələyəcəklər. Buna adım kimi əminəm. Çünki Ələsgər Talıboğlu yaradıcılığında belə möhtəşəm, ölməz misralar onlarladır və bəlkə də daha çoxdur. Ələsgər Talıboğlu ilboyu başının üstü açıq səma olan Naxçıvan diyarında dünyaya gəlib. Hərdən Zəngəzur dağlarından öyüb keçən pambıq kimi ağappaq buludların səmasını gözəl tabloya çevirmiş Şərur rayonunun Kərimbəyli kəndində zəhmətkeş bir ailədə doğulub, boya-başa çatmışdır. İxtisasca filoloqdur, dilimizin zənginliyini bilir və yaradıcılığında bəhrələnir. Hər şairə nəsib olmayan Məmməd Araz və İsa Muğanna mükafatları laureatıdır. Həm də bəxtəvər şairlərdəndir ki, şeirləri bir sıra xarici dillərə tərcümə olunub, sözlərinə mahnılar bəstələnib. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin fəal üzvlərindəndir. Bu günlərdə oxucuları ilə növbəti görüşə gəlib. Sayca 21-ci olan şeirlər kitabı “Könül yaza tələsir” adlanır. Bütün bunlara rəğmən Ələsgər Talıboğlu olduqca təvazökardır. Elə bu kitabının üz qabığına seçdiyi şeir parçasında qeyd etdiyi kimi özünü azman şairlərlə müqayisə etmir, “Bir kol dibində tər bənövşəyəm” deyərək cahana yeni qədəm basdığını, hələ sözünü demədiyi, sinəsi dolu novcavan enerjili biri olaraq təsvir edir. Çoxşaxəli yaradıcılığa malik Ələsgər Talıboğlu poeziyanın bütün formalarında nümunələr yaratmaqla qələmini snaqdan çıxartmışdır. Yaradıcılığı müxtəlif vaxtlarda ədəbi tənqidçilərin, şair və yazıçıların, jurnalistlərin, yaradıcılığı olan digər sənət adamlarının diqqətini çəkmiş, onun poetik dünyası barədə müxtəlif səpkili məqalələr, resenziyalar, dost yazıları yaranmışdır. Sözsüz ki, növbəti kitabı da əldən-ələ keçərək oxunacaq, layiqli dəyərini alacaqdır. Ələsgər Talıboğlu da Dədə Ələsgər kimi daima el arasında olan, elin dərd-səri ilə yaşayan, yeri gələndə giley-güzar kimi yox, bir tarix olaraq elin qovxasını mərdanə şəkildə nəzmə çəkən şairdir. “Hər qarış torpağı ləl-gövhər olan vətəndə, hamının bəhrələndiyi halda yerli, aborogen millətin zillət içində yaşadığını, oğulların səfalət ucbatından dərbədər düşdüyünü” yana-yana təsvir edir. Mənim oğullarım yad ölkələrdə, Bax, min bir zəhmətlə qultək işləyir. Ən yağlı loxmanı məmləkətimdə Yadlar mənimsəyir, özgə dişləyir. “Könül yaza tələsir” – şair kitabına belə bir ad seçib. Könül yaza niyə tələssin? Baharın, yazın gəlişini, demək olar ki, bütün şairlər öz yaradıcılıqlarında, özü də bəziləri dönə-dönə təsvir etmişlər. Onlardan Şah İsmayıl Xətai qədər gözəl, bənzərsiz və yüksək səviyyədə baharı təsvir edən ikinci bir şair yoxdur. Baharın gəlişi təbiəti oyadır, canlandırır. Hər dəfə gözoxşayan, könülaçan, ruhu ilhamlandıran bir mənzərə ilə qarşılaşan şair ürəyi, könlü yaza niyə tələsməsin? Ələsgər Talıboğlunun hikməti bundadır. Ələsgər Talıboğlu xalq folklorunu kifayət qədər yaxşı bilən, yeri gəldikdə yaradıcılığında məharətlə bəhrələnən şairlərdəndir. Bu yaşında özünün də folklor nümunəsi yarada biləcək cəhdləri uğurlu alınır. Sözün mahiyyətindən mahir usta kimi istifadə etməyi bacaran şair bənzətmələr vasitəsilə sözünü deyir, necə deyərlər, fikrini sətiraltı ötürür. Bu gözəlin gün doğmadı baxtına, Bu gözəlin dərdi dağdan ağırdı. Bu gözəlin ürəyinə toxunma, Bu gözəlin köksü dərddən yağırdı. Heç şübhəsiz ki, ayıq oxucu şairin bənzətməsini dərhal anlayır. Bütün yaradıcılığı boyu el-obaya, doğma yurda, sevgili vətənə, milli mənsubiyyətə bütün varlığı ilə bağlı olan Ələsgər “bu gözəl” dedikdə ana vətəndən başqa nə düşünə bilər? Bu gözəlin sevdaları olub puç, Bu gözəlin eşqi daşa dəyibdi. Bu gözəlin çarxı dönüb tərsinə, Bu gözəlin ruhunu qar döyübdü. Odur ki, şair könlü yaza tələsir. Yaz təkcə təbiət fəsli deyil, yaz arzularımızın çiçək açacağı bir dövrdür. Qəlbimizdə bəsləyib saxladığımız, müstəqilliyə qovuşduğumuzdan bəri gerçəkləşəcək planlarımızın gələcəyi, müharibələrin, soyuq davaların olmayacağı, əmin-amanlığın yaranacağı dövrdür. Hələ ki, şair dediyi kimidir: “Bu gözəlin eşqi daşa dəyibdi”, “Bu gözəli dayağı yox söykənə”, “Bu gözəlin yaraları qaysaqsız”, “Bu gözəlin məlhəm gərək dərdinə”. “Orxan” Nəşriyyat və Poliqrafiya müəssisəsi tərəfindən nəfis tərtibatla 300 nüsxə ilə nəşr olunan 248 səhifəlik kitabda şairin, əsasən, son bir ildə yazdığı şeirlər toplanmışdır. Bu da Ələsgər Talıboğlunun müdrik yaş dövründə məhsuldarlığının göstəricisidir. İndi o, təkcə öz fikirlərinin ifadəsini nəzmə çəkmir, böyük bir millətin saf niyyətinin, ülvi və pak amalının rəsmini sözlə ifadə etməyə çalışır, bir rəssam kimi göz önündə canlandırmağa çalışır. Üzüm dirənibdi yoxuşa daha, Gah duman, gah çovğun, yağışa daha. Mat qaldım buncalıq axışa daha, Keçilməz qayalar, sallar görünür. Hər bir Azərbaycan aydını kimi Ələsgər Talıboğlu vətənin üzləşdiyi problemləri aydınca görür. Otuz ildən artıq başımızın üstündə dolaşan Qarabağ problemi həll olunsa da, milli əndişələr çözülmək bilmir. Milləti yetmiş yeddi yerə parçalayırlar. Hicaba bürünmüş azyaşlıların sayı artdıqca göbəyi açıq qızlar da durmadan çoxalır. İslami dəyərləri hörmətə mindirənlərlə özünü ateist adlandırıb hər şeyə qarşı çıxanların qovxası bitmək bilmir, günü-gündən də dərinləşir. Xarici təsir altına düşmüş üzüdönüklər vətəndən, millətdən üz döndərənlərin sayını durmadan artırırlar. Ələsgər Talıboğlunun silahı sözdür və o, sözünü deyir. Sözü isə qanana deyərlər, həm də kəskin sözü deməyin fərqi yoxdur, ya pıçıltı ilə söylə, ya Koroğlu nərəsi ilə hayqır. Gəldim məzarlığa ziyarətə mən, Bir bilsəniz burda off… kimlər yatır. Ömrünü dopdoli yaşayanla bir Çiçəyi burnunda nakamlar yatır. Dil, din və torpaq uğrunda döyüşdə, mübarizədə canını fəda etmişlər şəhidlik zirvəsinə yüksəlirlər. Ələsgər Talıboğlu gəncliyində Azərbaycanın digər dəliqanlı, comərd cavanları ilə bərabər silaha sarılıb, vətəni erməni separatçılarından, qəsbkarlarından qoruyub. Əlinə qələm aldığı gündən dilimizin saflığı uğrunda cəngə girib. Ağsaqqal yaşında elin adət-ənənələrinə, milli-mənəvi dəyərlərə, ən əsası da İslam dininin məntiqi əsaslarına söykənən yaşam tərzinə dayaq olub. Yetkin ömrü mübarizələrdə keçib. Günü gündən artan, özü də ildırım sürəti ilə artan Şərlə mübarizədə Xeyirin gücsüzlüyünü görüb bəzən bədbinliyə düçar olur, nikbinliyini zəiflədir. Qəlbimi yurd etdim dərd köhlənimə, Sevincin dadını dada bilmədim. Bunca ağrıları hey çəkə-çəkə, Verdim bir ömürü bada, bilmədim. Amma, necə deyərlər, haqq nazilər, üzülməz. Məzarlığı ziyarət edərkən ürək ağrısı və təəssüf hissi ilə orda kimlərin, hansı dahi və fədakarların yatdığını qeyd edən şair bilməlidir ki, haqq iş həmişə davam etdiriləcəkdir. Şagirdləri isə zaman özü yetişdirəcək. Daşıya-daşıya bu fil yükünü, Yaşadım min ağrı, acı içində. Göyləri boyadı ahımın rəngi, Bir üzüm gülmədi ömür köçündə. Başı müsibətlər çəkmiş Azərbaycanın ömrü min illər boyu ağrı, acılar içində keçib, amma heç vaxt sarsılmayıb. Bilib ki, onun mərd oğulları ən çətin, ümidlərin üzüldüyü son anda belə yetişəcək, dayağında duracaq. Nə qədər Ələsgərlərlər gəlib getsə də belə olub, belə olacaq. Təki könüllər pərvaz olsun, üzü yaza köklənsin!
GÜLZAR (hekayə) Bu əhvalat XX əsrin sonlarında – XXI əsrin əvvəllərində baş verib. Sovetlər Birliyi dağılandan sonra yeni yaranmış ölkələrin əlaqələri bir-birindən qırıldığı kimi insanları da perik düşməyə başladı. Kamilin həyatındakı kimi…
Maddiyatı mənəvi həyatdan üstün tutanlar bir həqiqəti unutmamalıdırlar: insan dünyaya gələndə onun varlığı heç də sahib olacağı sərvətlərlə ölçülmür. Onun gəlişi daha çox mənəviyyatın, saf ruhun və insanın daxili dünyasının zənginliyi ilə dəyərləndirilir. Maddiyat insana yaşamaq imkanı verə bilər, lakin mənəviyyat ona azad, vicdanlı və həqiqi insan kimi yaşamağın yolunu göstərir. Maddiyat bədəni doyurar, mənəviyyat isə ruhu yaşadar. Kamil illərlə Ukraynada yaşamışdı. O, zəhməti, ağlı və uzaqgörənliyi ilə böyük uğurlar qazanmışdı. Onun adını eşidəndə insanlar hörmətlə baş əyirdi. Öz zəhməti ilə yaratdığı Şirkətləri genişlənmiş, restoranları şəhərin ən məşhur məkanlarına çevrilmişdi. Hər şey vardı — pul, şöhrət, rahat həyat… Amma bütün bunların içində Kamilin ürəyində bir boşluq vardı… Axşamlar görənləri heyrətə salan dəbdəbəli evinə qayıdanda sükut onu sıxır, o boyda zənginliyin içində tənha qalırdı. Onun ailə həyatı da bu boşluğun bir hissəsi idi. Ukraynalı həyat yoldaşı ilə qurduğu ailə sevgi üzərində deyil, daha çox uyğunluq və rahatlıq üzərində qurulmuşdu. İllər keçdikcə bu münasibət daha da soyudu. Eyni evdə yaşasalar da, iki yad insan kimiydilər. Kamil mədəni insan idi, bu hal onu çox narahat edirdi. O, tez-tez düşünürdü: — İnsan hər şeyə sahib olub, yenə də niyə xoşbəxt olmaya bilər?.. Bir gün o, iş məqsədilə Azərbaycana — doğma torpağa qayıtdı. Şamaxının sakit, saf havası, dağların qoynunda yerləşən o qədim diyar onun ruhuna qəribə bir rahatlıq gətirdi. Elə burada, təsadüf kimi görünən bir anda Gülzarla tanış oldu. Gülzar həyatın çətinliklərini yaşamış, amma qəlbini saf saxlamış bir qadın idi. Onun baxışlarında sakitlik, danışığında səmimiyyət vardı. İlk ailəsi uğursuz olmuş, övladı olmamışdı. Tək yaşayırdı, amma heç vaxt həyatdan küsməmişdi. İnsanlara inamını itirməmişdi. Onların ilk söhbəti də sadə keçdi, amma o sadəliyin içində dərin bir istilik vardı. Kamil uzun illərdir hiss etmədiyi bir duyğunu hiss etdi — rahatlıq. Gülzarın yanında o, olduğu kimi görünə bilirdi. Nə varlı iş adamı, nə də nüfuzlu şəxs… sadəcə, bir insan kimi. Bu tanışlıq zamanla böyük bir məhəbbətə çevrildi. Kamil hər dəfə Azərbaycana gələndə Gülzarı görmədən geri qayıtmırdı. Onlar birlikdə Şamaxının dağ yollarında gəzir, qədim küçələrində addımlayır, sadə çay süfrələri arxasında saatlarla söhbət edirdilər. Kamil üçün bu anlar onun bütün var-dövlətindən daha dəyərli idi. O, ilk dəfə idi ki, həyatın əsl mənasını anlayırdı. Amma xoşbəxtlik uzun sürmədi… 45 yaşına çatanda Kamil ağır bir xəstəliyə tutuldu — xərçəng. Bu xəbər onun həyatını alt-üst etdi. Dünənə qədər güclü, sağlam, hər şeyə qadir olan insan indi zəifləyirdi. Klinikalar, müalicələr, ağrılar… günlər bir-birinə qarışırdı. Ən ağır zərbə isə yaxınlarından gəldi. Həyat yoldaşı onu bu vəziyyətdə tərk etdi. Uşaqlarını da götürüb başqa şəhərə köçdü. Maddi maraqlar, rahat həyat istəyi insanlıq hissini üstələmişdi. Kamil üçün bu, xəstəlikdən də ağır idi. Bu xəbəri eşidən Gülzar bir an belə tərəddüd etmədi. O, dərhal bilet alıb Kiyevə getdi. Kamilin müalicə aldığı klinikaya çatanda onun vəziyyətini görüb ürəyi param-parça oldu. Amma özünü itirmədi. Onun yanında qalmaq üçün bir otaq ayırdılar. Gülzar gecə-gündüz Kamilin yanında oldu. Ona dərman verdi, yemək yedizdirdi, əllərindən tutub sakitləşdirdi. Bəzən Kamil ağrılardan danışa bilmirdi, amma Gülzar onun gözlərindən hər şeyi anlayırdı. O, sadəcə qulluq etmirdi — o, sevgisini yaşayırdı. Kamil bəzən gözlərini açıb Gülzara baxırdı və pıçıltı ilə deyirdi: — Kaş, səni daha tez tanıyaydım… Günlər keçdikcə Kamilin vəziyyəti daha da pisləşdi. Həkimlər artıq ümidin az olduğunu deyirdilər. Gülzar bunu hiss edirdi, amma yenə də ümidini itirmirdi. Son ana qədər onun yanında oldu. Bir gün Kamil son dərəcə halsız idi. Otaqda dərin bir sakitlik vardı. Gülzar onun əllərini sıxaraq yanında oturmuşdu. Kamil son gücünü toplayıb gözlərini açdı, Gülzara baxdı və titrək səslə dedi: — Gülzar… nə yaxşı ki, sən mənim həyatımda oldun… Bu, onun son sözləri oldu… Amma həmin günlərdə baş verən bir hadisə bu hekayətin ən dərin mənasını ortaya qoydu. Bir gün Kamil tam halsız vəziyyətdə idi. Gülzar sakitcə onun evinə getdi. Evdə olan bütün zinət əşyalarını, dəyərli əşyaları topladı. Heç birinə sahib çıxmaq istəmədi. Onları bir torbaya yığıb Kamilin valideynlərinə göndərdi. Bu, sadəcə bir addım deyildi — bu, insanlığın, vicdanın, təmiz qəlbin ən ali nümunəsi idi. Kamil bir neçə gün sonra dünyasını dəyişdi… Onu doğma torpaqda — Şamaxıda dəfn etdilər. Dağların qoynunda, sakit bir məkanda torpaq onu öz bağrına aldı. Dəfn mərasimi sadə keçdi. Hamı kədər içində idi. Amma bir nəfər uzaqdan, səssizcə baxırdı — Gülzar. O, heç kimə görünmədi… İllər keçdi. Amma Kamilin məzarı hər zaman təmiz, səliqəli və tər çiçəklərlə bəzədilmiş olurdu. Qohumları hər dəfə ziyarətə gələndə bunu görür və təəccüblənirdilər. Bir gün onlar qəbiristanlığın gözətçisindən soruşdular: — Bu çiçəkləri kim gətirir? Gözətçi sakitcə cavab verdi: — Təxminən 35-36 yaşlarında bir xanım gəlir… Həmişə tək olur. Saatlarla bu qəbrin üstündə dayanır. Elə bil kiminləsə danışır… Sonralar Kamilin ailəsi bir həqiqəti öyrəndi: o qiymətli əşyaları onlara göndərən qadın — Gülzar idi. Onlar heyrətə gəldilər. Çünki belə bir addımı yalnız böyük qəlbə sahib insan ata bilərdi. O qadın Gülzar idi… O, hər dəfə gizlicə gəlirdi. Heç kim bilmədən. Məzarın üstə diz çökür, sakitcə danışırdı: — Mən buradayam… sən heç vaxt tək deyilsən… Onun gətirdiyi tər çiçəklər sadəcə çiçək deyildi. Bu, sədaqətin, saf sevginin və insanlığın yaşayan bir nişanəsi idi. Bu hekayət bir həqiqəti xatırladır: “Maddiyyat insanın həyatını davam etdirməyə kömək edir, amma mənəviyyat onun necə insan kimi yaşayacağını müəyyənləşdirir. İnsan anlayır ki, var-dövlət, şöhrət, rahat həyat — bunların hamısı keçicidir. Amma insanlıq, sevgi, sədaqət — bunlar əbədi dəyərlərdir”. Bəzən bir insanın saf sevgisi, bütün dünyanın sərvətindən daha qiymətli olur… Gülzarın sevgisi kimi. Çünki həqiqi zənginlik ürəkdədir.
Zaur Ustacın “Həyat simvolu” şeiri haqqında Zaur Ustacın “Həyat simvolu” şeiri müəllifin yaradıcılığında dərin fəlsəfi mənaya malik, eyni zamanda sadə və səmimi dili ilə seçilən nümunələrdən biridir. Bu şeir həm insanın həyat yolunu, həm də multikultural dəyərlərlə səsləşən ümumbəşəri prinsipləri özündə əks etdirir. Şeirin əsas xüsusiyyətləri və təhlili barədə bunları qeyd etmək olar: 1. Həyatın vəhdəti və müxtəlifliyi Zaur Ustac bu əsərində həyatı vahid bir sistem kimi təsvir edir. Onun yaradıcılığındakı multikultural ruh burada da özünü göstərir: həyat fərqliliklərin birliyidir. Müəllif vurğulayır ki, necə ki təbiətdə müxtəlif rənglər və fəsillər bir bütövü təşkil edir, cəmiyyətdə də müxtəlif düşüncəli və mədəniyyətli insanlar bir harmoniya yaratmalıdır. 2. Simvolizm Şeirin adından da göründüyü kimi, müəllif müəyyən obrazlar vasitəsilə “həyatın kodu”nu verməyə çalışır. O, həyatı daim hərəkətdə olan, yenilənən və hər kəs üçün fərqli bir məna kəsb edən uca bir dəyər kimi təqdim edir. Şairə görə həyatın əsas simvolu sevgidir. 3. Fəlsəfi yanaşma Zaur Ustacın bir çox şeirlərində olduğu kimi, “Həyat simvolu”nda da didaktik (öyrədici) elementlər var. O, oxucunu həyatın maddi tərəflərindən çox, mənəvi tərəflərinə diqqət yetirməyə çağırır. Şeirdə insanın dünyaya gəlişi, yaşaması və qoyub getdiyi izin əhəmiyyəti poetik dillə ifadə olunur. 4. Dil və üslub Şeir Zaur Ustacın üslubuna sadiq qalaraq, olduqca anlaşıqlı, xalq dilinə yaxın bir tərzdə yazılmışdır. Bu da onun həm böyüklər, həm də gənclər tərəfindən rahat qavranılmasına şərait yaradır. Bu şeir həm də müəllifin geniş oxucu kütləsi tərəfindən sevilən və sosial şəbəkələrdə, ədəbi portallarda (məsələn, yazarlar.az) tez-tez paylaşılan nümunələr sırasındadır. Siz bu şeiri ədəbi təhlil üçün araşdırmaq istəsəniz aşağıdakı mənbələrdən istifadə etmək olar:
