Kulis.az “İlin hekayəsi” müsabiqəsində iştirak edən bütün hekayələrin (archive.vn) siyahısını təqdim edir. Bu siyahıdan hər iştirakçı öz hekayəsini asanlıqla tapa və linkə daxil ola bilər.
Qarabağ döyüşlərində qəhrəmancasına varlıqlarını qurban verənlərin əbədi xatirəsinə:
Üç gün idi kəndi erməni quldurlarından təmizləiyb, mərkəzlə əlaqə saxlamışdılar, quvvə göndərsinlər. mərkəzdən ona qəti cavab verməiyb demişdilər: “görək nə edə bilərik.”
Üç gün idi kəndin ətrafına gözətçi qoyüb və özləri kəndin körpü kənarında olan yeməkxanada yerləşib mərkəzlə əlaqə yaratmağa çalışırdılar. Əlaqə yaranmırdı. Bütün dəstə təşviş içındə idi. “Bəlkə mərkz ələ keçib, odur ki cavab vermirlər” Bir an ürəıyəndən keçdi. ürəıyndəkını dilinə gətirmədi. Yeməkləri qurtarmaq üzrə idi. Telçi bir an dəstəiy yerə qoymürdü. Ancaq o tərəfdən cavab gəlmirdi.
Səhərə yaxın hava soyuqlamışdı. Tək-tək qar ələnırdı. postdan gələn gözətçilar yatırdılar. Hava ayazılayıb çiskin kəndin və yeməkxananın üzərındən çəkilirdi. Onbeş-iyirmi metirlik aydınca görünürdü.
Birdən kəndin yuxarı başında atışma başladı. Tez ayağa durub iki nəfər o tərəfə göndərdi: “Tez olun siz ikiniz yuxarıya gedin. bizdə o bırı postları möhkəmləndirməliyik.” – dedi.
Neçə an keçmədən kəndin aşağı tərəfində də atışma başladı. Atş səsləri çoxaldı. postlara kömək yolladı. Hər posta bir başçı təyin edib və tapşırıq verdi: “Çalışın quldurları kəndin içərisinə çəkib dərslərini verin.”
Atışma güclənmişdi. Pilimiyotlar bır an səngimirdilər. Hava ışıqlanıb ətraf aydınca görünürdü. Erməni quldurları böyük bir neçə dəstə ilə bunlara hucüm etmişdilər. Onların sayı qat-qat bunlardan artıq idi. Güclü silahlarla təchiz olunmuşdular. Quldurları kəndin içərisinə çəkib böyük tələfata məruz qoymuşdular. Döyüş şidətlə davam edirdi. Mərmiləri qurtarmaq üzrə idi. Postlara xəbr göndərdi: “Mərmilərinizdən yetərincə yararlanın. Mühasirəiə alınmışıq. Son mərmi bizi onların əlindən qurtarmalı dır. Onlar gərk bizə qalib gəlməsinlər. Biz ölümümüzlə onları nakam qoymalıyq.”
İrəlidə ermənilər hucuma başlamışdılar. hər tərəfdən atş yağırdı. Getdikcə sayları azalırdı. Geri çəkildilər. Yeməkxana arxadaydı. Özlərini yeməkxanaya yetirib ikinci qata qalxdılar. Üç nəfər qalmişdilar. Divarları özlərinə səngr edib pəncərədən onları atşə tutdular. Ermənilər xəzl yarpağı sayağı yerə tökülürdülər. Ancaq beşi ölürdüsə, altısı yerini tütürdü.
Ermənilər qumbara atdılar. Yeməkxananı toz-tustu və barıt qoxusu bürüdü. İçəridə qalmaq mümkün olmadığından özünü yeməkxananın bayırına saldı. Yeməkxananın manqalı onun gözünə çarpdı. Oranı yaxşı tanıyrdı. Buranın ustu manqal və aşağısı kömür anbarı idi. Manqal dörd dəmir ustündə ətrafı taxtayla örtülmüşdü. Enı bir metir ozunu iki və ucalığı yerdən həştad santim idi. Çox kömür tütsün deyə içərısini ovub bir metir yerdən aşağı salmışdılar. Özünü oraya yetirib kömür taylarının altında gizləndi. Atş səsi azalırdı. Bırazdan yeməkxananın pilləkənlərindən ayaq taqqıltıları eşidildi. Deməli bütün yoldaşlarını itirmişdi.
Yerindən tərpənmirdi. Nəfəsini sinə buşluğunda həbs etmişdi. Bütün hissləri ilə bayiri dinşəiyrdi. Taxtanın cırığından bayiri görürdü. Quldurlar gəl-get edirdilər. O onların ayaqlarını, dizdən aşağı görürdü.
Erməni başçısı “sıraya düzülün” -deyə səsləndi. Dəstə sıraya düzüldü. Əllı-altmış nəfər olardılar. Neçə nəfər səsləiyb tapşırıq verdi: “Bütün kəndin bur-bucaqlarına kimi dolaşın. Bir şey nəzərdən qaçmasın” -dedi. Dəstəiə rahatlıq verdi. Hərə öz durduğu yerdə sərələndi. Başçı ona yaxın olduğundan bütün əmrlərı ayndınca eşidirdi.
Gedənlər bir-bir qayidib raport verdilər: “Bütün kənd zərərsizləşib. Bu kənd bizim əlimizdə olduğundan onlar əks hucumla kəndi ələ keçiriblər. Sayları az olduğundan kəşfıyatçıimışlar. Heç biri canını sağ qurtara bilməiyb. Yaralılarıda yoxdur. Bütün kənd və öndəki kənədlərdə bizim əlimizdədir”.
Başçı telçini səslədi: “Qərargahla əlaqə saxla” -dedi. Telçi əlaqə yaradib dəstəiy ona verdi: “Bütün kənd ələ keçib. əllı nəfərə yaxın itirmişk. Ondürd nəfər ağır yaralı dir. Əmrinizi gözləiyrəm.” Telin o tərəfində danışanın sözlərini eşidə bilmədi. “Baş üstə, əmrinizə əməl olunur.” -deyə dəstəiy telçiyə verdi.
Başçı dərhal xəbrdarlıq verdi. hamı öz yerində sıraya düzüldü. “İrəlidə ağır döyüş gedir. bizimkilər tab gətirməiyb, geri çəkilirlər. Onların bizim köməimizə ehtıyacı var. On kilometir qabaqda xəstəxana var. Yaralıları da özümüzlə aparmalıyq. Arxadan ağır texnıka və tanklar bizim köməimizə gəlir. Tələsin yola düşürük.” -dedi.
O durduğu yerdə onların getməsini görürdü. O nə edəcəiyni bilmirdi. Tanklar və ağır texnıka onun fikrini darmadağın etmişdi. İçəridə boğulurdu. Dəstə sırayla körpünün ustündə irəliləiyrdi. Onlar uzaqlaşdıqda ətrafı dinşədi. Səs-küy kəsilmişdi. Manqalın anbarından çıxıb sürünə-sürünə yeməkxanaya tərəf yönəlib özünü zerzəmiyə saldı.
Nərman dayı bu yeməkxananı bağının qırağı və yolun kənarında tikmişdi. Yol tərəfdən bir və bağ tərəfdən iki mərtbə idi. Yeməkxananın arxasında böyük bir qovaq ağacı varidi. Bu qovağın dövrə kölgəsində dürd-beş masa yerləşrdi. Ağacın gövdəsi elə böyük idi ki, bu masada oturanlar o biri masalarda oturanları görməzdilər. Muştrilər yaz-yay mövsümündə aşağı və payız-qiş aylarında ust qatda oturardılar…
Özünü qovağın arxasına çəkdi. axırıncı quldurlar körpünün ustundən keçirdilər. O qərara gəldiki körpünü partlatsın. Körpü otuz-qirx metirlikdə idi. Ora necə getəmli idi? Onu görə bilərdilər. Birdən bir xatirə yadına düşdü.
…Yeməkxananın arxasında nərman dayının bağı yerləşirdi. Bu bağın süyü bir köhüldən gələrdi. Yazın ortalarından yayın əvvəllərinə qədər çayın süyünün səthi qalxardı. Sü ayağı ilə gəlib bağı suvarardı. Süyün səthi aşağı düsənədə dəcəl uşaqların sınaq meydanı olardı.
Yayın axırları idi. Orta məktbi qurtarmışdılar. Hərə öz sənədini istədiyi instuta vermişdi. Namıq kənd təssərufatı instutu, İntiqam inşaat, oda ukrayna yer quvvələr instutuna. Cavablar gəlib, üçünüdə götürmüşdülər. Günlərini nərman dayının bağında keçirirdilər. Bir gün axşam ustu intiqam dedi: “Gəlin mərcləşək. Köhülün bu başından girib o biri başından çıxmalıyq. Bir-birimizdən aralı olmalıyq. Hərkəs geri qayidsa uduzur. O hamını yeməyə qonaq etməlidir”.
Köhülə əvvəl namıq, ondan bir neçə dəqiqə sonra intiqam və axırda o keçdi. On-onbeş metir getmişdi, onu vahimə bürüdü. Qaranlıq ,nəm qüxülü hava və divarda oçuşan yarasalar onu qıcıqlandırdı. Tab gətirə bilməiyb, geri döndü. Dostların qonaqlıqı onun hesabına verildi.
Ukrayına instutunu qurtarıb, cəsarətinə görə medal alıb, kəşfıyat bölümündə zabıt vəzifəsinə yiələnmişdi. Sovetlər dağılıb, Azərbaycan mustəqil olduqda bakı da yer quvvələr alanın kəşfıyat bölümünün komanderı olmuşdu. Qarabağ, erməni quldurları tərəfindən ışğal olduqda, könüllü cəbhəiə gəlib, kəşfıyat bölümün yaratdı.
Onların kəndi böyük strateji yönlərə malik idi. Kənd erməni işğalında olduğundan o bırı cəbhələrdə çətinlik çəkirdilər. Baş komanderın iclasında ayağa dorüb on beş nəfərlik bir dəstə ilə kəndi erməni quldurlarından azad etməiə söz verdi. Baş komanderdən xahış etdi ki kənd azad olduqda quvvə göndərilsin.
İkicə gün çəkmədən dəstəni yaratdı. Dəstə özvlərinin çoxü həmyerlisi idi. Onlar kəndi əllərının ıçı kimi bütün bur-bucaqlarına kimi bəld idilər. Gün batar-batmaz kəndə yaxınlaşdılar. Çayın içərisində gizlənib havanın qaralmasını gözlədilər. Bütün lazımı tapşırıqları verib dörd tərəfdən kəndi qomaralayib və səssiz-səmirsiz bütün postda olan quldurları soyuq alətlə aradan götürdülər. Erməni qərargahını dinamitləiyb kənara çəkildilər. Qərargah bir anın içində partlayıb havaya sovruldu. Içərıdən canını qurtaran da bayirda güllələndi……
Zerzəmiyə keçib dinamit yeşiyini götürdü. Bir kəndirlə sağ ayağına bağlayıb və köhülə girdi. İndi ətrafına fikir vermədən, dörd əl-ayaqlı irəliləiyrdı. Onu düşündürn ancaq köhüldən o tərəfə çıxması və körpünü dinamitlə partlatması idi.
Nəhayt körpüdən çıxdı. Dinamit yeşiyini ayağından açıb boynuna keçirdi. İlk sutundan qalxıb dinamitlərı sutuna yerləşdirdi. Sutunlar bir-birindən beş metir arali idi. Duşüb birdə qalxmaq vaxt itirməkdən əlavə ehtiyatsızlıq idi. Körpünün tirindən yapışıb var gücüylə irəliləiyb sutunları dinamitləıyrdı. Qol saatına baxdı. on dəqiqəiə iki sutun dinamitləmışdı. Hələ səkkiz sutun arxada qalırdı. Deməli azı əlli dəqiqə vaxt lazım idi ki işini qurtarsın. Yeşiyi gözdən keçirdi. Yetərincə dinamit vardı. Xərcləri bırazda artırdı.
Altıncı sutunu qurtarmışdı. Birdən tankların səsini eştdi. Dörd sutun hələ arxadaydı. Bu az muddətdə sutunların hamısını dinamitləiyb, qurtara bilməyəcəkdi. Dinamitlərı yoxun fasilə ilə körpünün tirlərinədə yerləşdirirdi.
Yeddinci sutuna çatmışdı. Körpü birdən titrədi. Tanklar körpünün ustünə çıxırdılar. qalan dinamitləri yeddinci sutunda yerləşdirdi. Hər an taqqıltı çoxalırdı. Boş yeşiyi boynundan çıxarıb tirdən asdı. Dinamit işə salan cihazı əlinə aldı. Qan-tər içində boğulurdu.
Hər an sankı bir gün idi. Ayaqlarını tirə dayayaraq kürəiyni sutuna yapışdırdı. İndi əllərı azad olmuşdu. Taqqıltı beyninə düşürdü. Körpü elə silkələnirdi ki, az qala tərazlığını itirirdi. Var gücünü ayaqlarına verib özünü sutuna yapşdırdı. Tanklar başının üstundə idi. Cihazı işə saldı.
Bir anın içində böyük bir partlayış yarandı. Duman qarışq alov ətrafı bürüdü. Körpü havaya sovrüldü. Ustündə olan tanklar və bütün hərbi texnikalar yuvarlanıb çayın içinə tökülüb alovlanıb yenidən partlayış səsi aləmi bürüyürdü………..
….Deyilənə görə səməndər quşü oddan yaranır. Məncə qarabağ qartalıda oddan yaranır. Onun cismi dağılsada ruhu qartal kimi qarabağın səmasını dolaşır…..
Fəth etdiyin zirvədən uca zirvə yox daha, İndi həmin zirvədən xalqın baxır sabaha! Xalqın bütöv bir ordu, Sən Alı Baş Komandan! Tarixdə ən möhtəşəm Zəfəri Sən çalmısan! * * * Sən ey Ölkə Rəhbəri, Sən ey Dövlət Başçımız, Başımızda əbədi qalibiyyət tacımız! Sən ey Odlar Yurduma Yeni Bir Tarix Yazan, Sən ey əbədiyaşar, cahanşümul Qəhrəman! * * * Heydər dühası olub əsrə yol xəritəmiz, Qəlbimizdə yaşayan ən əziz xatirəmiz! Xalqının taleyinə günəştək doğulmusan, Əzminlə sübut etdin, Ulu Öndər oğlusan! * * * …Şöhrətin sığan deyil bir şeirin çərçivəsinə, Milyonlar qoşulacaq Atəşinin səsinə! Sən bütün varlığınla Vətəninə bağlısan! Güclüsən, çünki daim ədalətlə, haqqlasan!
Müqəddəs hiss – vətənpərvərlik! Doğma yurda, torpağa, bayrağa, ocağa məhəbbət! Vətənin taleyi üçün narahatçılıq hissi keçirmək! Vətənin maddi və mənəvi sərvətlərinə, zəhmətkeş və fədakar insanlarına, elm, mədəniyyət, incəsənət xadimlərinə, vətənin dünya şöhrətli tarixi şəxsiyyətlərinə görə iftixar və qürur hissi yaşamaq!
Budur vətənpərvərlik!
Vətənpərvərlik, Vətənə bağlılıq, Vətən eşqi insanın damarlarına çökür, qanına qarışır. Biz, hər birimiz doğma adamlarımıza bəslədiyimiz duyğuları eyni zamanda Vətənə münasibətdə ifadə edirik.
Vətən mənə oğul desə, nə dərdim,
Mamır olub qayasında bitərdim. (Məmməd Araz)
Şairə Adilə Nəzər isə deyir:
Günəş olmaq istəyirəm, Vətən!
Hər səhər üzünə işıq gətirim deyə.
Qarış-qarış torpağına
İsti nəfəs ötürüm deyə .
Gözlərin olmaq istəyirəm, Vətən!
Adilə Nəzər niyə Vətənin gözləri olmaq istəyir? Bu suala “Vətən” şeirində özü cavab verir: dünyanın gərdişini, əyrini, düzü, yaxşını, pisi görmək üçün:
Öz şərəfsizliklərini,
Görməmək üçün gözlərini bağlayanları,
Gözlərimdən itirim deyə!
Adilə Nəzər öz şeirlərində bir çox sosial problemləri, adət-ənənləri, inancı, sevgi, məhəbbət mövzularını şair səriştəsi ilə qələmə alıb. Fəqət vətənpərvərlik, Vətən onun ən çox müraciət etdiyi mövzulardandır. Mən deyərdim ki, bu xanım, bu vətənpərvər şair Vətənə qırılmaz tellərlə çox bağlıdır.
Bu yazımda mən onun digər gözəl şeirləri üzərində deyil, yalnız Vətən soraqlı, vətən sevgili şeirləri üzərində dayanmaq istəyirəm.
Adilə Nəzər filologiya üzrə fəlsəfə doktorudur. Bir neçə elmi kitabı işıq üzü görüb, bu istedadlı xanım eyni zamanda bir sıra şeir kitablarının nəşrinə də nail olub və həmin əsərlərdə vətənpərvərlik, Vətənə məhəbbət, ölkəmizin gözəllikləri, xeyirxahlıq, səmimiyyət, şəxsiyyətlərarası qarşılıqlı gözəl münasibətlər, dostlar, sevgənlər arasındakı məhəbbət sevə-sevə vəsf olunub. Mənfi hallar, naqis tərbiyə üsulu tənqid olunub, düşmənə nifrət hissi alovlanıb.
Biz Adilə Nəzərin Vətən, vətənpərvərlik, yurda bağlılıq, Vətənin müdafiəsi ilə bağlı şeirlərini iki yerə ayırardıq. 2020-ci ilin 27 sentyabrına qədər olan dövr (torpaqlarımızın işqal altında olduğu illəri əhatə edən, qəm-qüssəli dövr, nisgilli bir yaşantı); 2020-ci il sentyabrın 27-dən, xüsusən noyabrın 8-dən, 10-dan sonrakı bir dövr (zəfər, qələbə, sevincli günlər).
Adilə Nəzər bir zamanlar ərazisinin beşdə bir hissəsi işğal altında olan Vətənin ağrı-acısını yaşayır, lakin özünü ələ alaraq ona ürək-dirək verirdi:
Gün gələcək səbrim qalxıb coşacaq,
Nifrətin sel olub aşıb-daşacaq.
Bağlı olan bütün sədlər aşacaq,
Mübarizə qürur verər millətə!
Adilə xanım sözlərində haqlı idi. “Mübarizə qürur verdi millətə.” Vətən deyilən Şuşa, Ağdam, Kəlbəcər, Laçın, Füzulu, Qubadlı, Zəngilan silkələnib ayağa qalxdı. Qarabağ Azərbaycan idi, Azərbaycan oldu.
30 ilə yaxın idi ki, torpaqlarımız erməni-faşist işğalçılarının əsarəti altında idi. Bu, hər bir azərbaycanlı kimi Adilə xanımın da dincliyini, rahatlığını əlindən almışdı. Yana-yana deyirdi:
Bilərək Vətənin can olduğunu,
Heyif ki, asanca itirdik onu.
Bu zülmün-zillətin yoxmu bir sonu?
Sən özün bir əlac eylə, Allahım!
Adilə xanım bu sətirləri 2012-ci ildə yazmışdı. Allah onun haqq səsini eşitdi, səsinə səs verdi.
44 günlük Vətən müharibəsi ötən il uğurla başa çatdı. Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin başçılığı və müzəffər ordumuzun fədakarlığı, cəsurluğu və igidliyi ilə düşmən – erməni ordusu darmadağın edildi. İşğal altında olan torpaqlarımız – şəhər, rayon və kəndlərimiz azad olundu.
Bütün vətənpərvərlərimiz, soydaşlarımız kimi Adilə xanımın da sevincinin həddi-hüdudu olmadı.
Şair torpağın qədrini bilməyi, hər zaman ayıq-sayıq olmağı, yurdu-yuvanı qorumağı vacib sayırdı. Şairin şeirlərində dediyi bu idi ki, vara-dövlətə uyub arxayınlaşmayın, Vətənin qədrini bilin. Torpaq, ərazi əldən gedəndə xoşbəxtlik də yoxa çıxır, var-dövlət də:
Sevinməyin boş yerə,
Malınıza, pulunuza,
Hələ kim olacağını
Bilmədiyiniz övladınıza.
Heç kimin olmayacaq bu dünya,
Siz uymayın tamaha.
Bunları diqqət mərkəzinə gətirən şair axırda aşağıdakı qənaətə gəlir:
Qürurunuz, bayrağınız,
əbədi yatdığınız
torpağınız olacaq.
Qoruyun bu torpağı,
Qoruyun Qarabağı.
Yaman günün ömrü az olar deyərlər. Bu yaman günün ömrü amma uzun çəkdi – 28 il. Fəqət “Ədalət zəfər çaldı!” Azərbaycan diplomatiyası, Azərbaycan ordusu qələbə qazandı. Azğınlığı, vəhşiliyi, qəddarlığı, xəyanətkarlığı, satqınlığı, yaltaqlığı, namərdliyi ilə Yer üzündə misli-bərabəri olmayan düşməni – erməni faşist işğalçılarını diz üstə çökdürdük.
Qüssə-kədəri bir yana atıb sevinc donuna bürünən Adilə Nəzər qələmə sarılıb “Bu zəfər bizimdir” şeirində yazdı:
2020-ci il dekabrın 10-da Azadlıq Meydanında Zəfər bayramı qeyd olundu. Minlərlə insan meydana axışdı. Ordumuzun paradı keçirildi.
Bu il Zəbər Bayramında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev və Türkiyə Cumhuriyyətinin Prezidenti cənab Rəcəb Tayyib Ərdoğan çıxış edib qələbə münasibətilə xalqımızı təbrik etdilər.
Adilə Nəzər də bu böyük günün şəninə“Zəfər günü Bakı Bulvarı” şeirini yazdı:
Bu gün Bakı bulvarı Zəfər rəngində idi.
Köklənmişdi hər yerdə “Cəngi”yə sazın simi,
Axırdı insan seli coşqun dağ çayı kimi.
Kimi təlaşlı idi, əlində şanlı bayraq,
Kimi xəyallarında ovuclayırdı torpaq…
Adilə Nəzərin Vətən mövzulu şeirləri saysız-hesabsızdır. Onların hamısını diqqət mərkəzinə gətirmək imkanımız xaricindədir. Onun “Vətən, sənin köksündə gül tək bitəm” şerinə müraciətlə bu istedadlı şairə uğurlar diləyirəm:
Keşiyində bir ömür ayıq və sayıq olam,
Qoruyam öz yurdumu, canıma tən saxlayam.
Gərək gözümün üstə, şanına layiq olan,
Azərbaycan adında ana Vətən saxlayam.
Adilə Nəzər şeirinə, şeiriyyətinə hörmətlə,Akif ABBASOV Pedaqogika üzrə elmlər doktoru, professor, Əməkdar müəllim.
İNLƏYƏN MƏZAR Uzanan yollara baxan bir məzar daşı vardı…hündür təpəlikdə özünə məskən salmışdı.. burdan yayda gözəlliyə bürünən meşələrə, al -əlvan rəngə boyanan çəmənliklərə , sevinclə oynayan uşaqlara baxardı bu soyuq məzar daşı..Payız gələndə saralar solar, qışda qarın buzun altında buzlaşardı sanki, nə gələni vardı , nə gedəni vardı,kimsəsi yoxdu bu məzar daşının …kimsə bilməzdi kimin yadigarıdı burda mışıl- mışıl uyuyan. Yaxınlıgına hərdən uşaqların topu gəlib düşərdi ..onlar da qorxa qorxa yaxınlaşıb götürərdilər topların. Bir də hərdən özü kimi bir kimsəsiz çoban gələrdi bu tənha məzarın yanına …qəmli qəmli tütək çalardı ..bu məzarın ana laylası da, Quran sədası da o qəmli musiqi idi… Əslində kimsənin bilmədiyi ,sirlərlə dolu olan bu məzar daşı şəhid məzarıydı.. vətən yangısının qurbanı idi…atasının anasının yeganə göz qarası,bacısın ürək parası.,yarının can parası,övladının hər şeyi idi bu məzar daşı. Uzaq – uzaq ellərdə onu gozləyən neçə – neçə arxasınca həm aglayan, həm axtaran ,həm ümid edən ürəklər vardı…Qəlblər qəhrəmanı idi bu şəhid məzarı… Nənəsi nəvəni dizi üstə oturdub ,oxşayıb atasının qəhrəmanlıqlarından tez tez danışardı .Babası atasının döyüş yoldaşlarının yanına aparardı ,anası gecelər xısın xısın aglayıb.,taleyinə boyun əyib, gözüyaşlı bagrına basar,oxşayardı onu; qayıdacaq can bala atan deyərdi, qayıda bilməsə bizə göylərdən baxacaq deyərdi, sən böyüyüb atan kimi olacaqsan deyirdi. Balaca qızarıb şişmış gözlərini silib, mən səni qoyub getməyəcəm ,atam kimi deyirdi…Anası onu hər dəfə qucaqlayıb ; – atan bizi qoyub getmədiki? ! O bizi qorumaga getdi deyərdi… İllər keçdi …Tənha məzar daşı yenə də uzanan yollara qəmli qəmli baxırdı ,bir az olardı çoban laylasın çalıb getmişdi … Yaxınlıqdan maşın səsi gəldi, sanki məzar daşı işıqlandı… Bir yaşlı ,qoca babayla bir cavan oglan ona yaxınlaşırdı …yaşlı baba oglana nəsə danışırdı..Get – gedə səs aydınlaşırdı.: bax bala ,dediyim məzar budu, illərdi burda ziyarətsiz qalıb…gələni yox gedəni yox….sənin axtardıgın adam ola bilərmi ? … Cavan oglan ürəyi əsə- əsə , ürkək baxışlarını ad yazılan daşa yönəltdi…sanki ildırm vurdu onu…..Ola bilməz! Ola bilməz! Kişi bir anlıq qorxdu….Nə oldu mənim balam?. Bu ola bilməz! Mənim atam ölə bilməz! O qayıdacaq ..deyə hayqırırdı cavan ….Kişi onu sakitləşdirməyə çalışdı..bir az su verdi, oglan suyu içib daşı.qucaqladı…hönkürməyə başladı….Bu anda illərlə tənha qalıb, özünü məgrur tutan məzar daşı kiçilməyə , əyilməyə başladı sanki…Daşdam qəribə bir inilti qopdu ; daglara ,daşlara əks səda verdi…o artıq təhna deyildi…
1. Nəzakət Kərimova – Əhmədova, nədən həm Kərimova həm Əhmədova ?
56 ildir ki, mətbuatda mənim imzam Kərimova olub ata imzam ailə quranda Əhmədova olub şəxsiyyət vəsiqəmi dəyişəndə dedim ki, imzam qalsın dedilər olmaz Əhmədova yazmalıyıq mən “fb” da gördüm ki, həm Kərimova həm də Əhmədova Nəzakət var dolaşıqlıq olmasın deyə belə yazıram.
2. Mətbuat imzanız Kərimova ata imzanız Əhmədova sonradan yaradıcılığınıza bir təsiri olub Kərimova Əhmədova yazmaq necə bir hissdir?
Kərimova mənə atamı “hmədova isə həyat yoldaşımı xatırladır Nəzakət Kərimova “hmədova: Prezidentimizin sərəncamı ilə “İlin müəllimi” müsabiqəsində qalib olarkən Kərimova, ikinci sərəncamı ilə “Tərəqqi” medalına layiq görüldükdə isə Əhmədova imzası ilə təltif olunmuşam. Nəzakət Kərimova Əhmədova: Və bu imza ilə yazmağımla qürur duyuram.
3. “Tərəqqi” medalına layiq görülmək,,ilin müəllimi, müsabiqəsində qalib olmaq mətubatda 56 ilinizin ən gözəl dəyəridir necə bir duyğudur nəzakət xanım?
İstər “İlin Müəllimi”,istərsə də “Tərəqqi “medalını alarkən sevincimi təsəvvür edə bilməzsiniz . çox müsabiqələrin qalibi olmuşam ,pul mükafatları və diplomlar almışam. həmişə əvvəl həyəcan , sonra isə sevinc göz yaşları….bilirsiz müsabiqələrə gedəndə məni maddiyyat yox, mənəviyyat daha çox maraqlandırır..yüzlərlə pedaqoqların içində qalib olmağın sevincini təsəvvür edə bilməzsiz!!!” İlin müəllimi ” müsabiqəsində nəticəni gözləməyin həyacanı ağıla gəlməzdir! O vaxt qaliblərin adını televiziyada bir bir oxuyurdular ..biz ailəlikcə oturub baxırdıq ki görəsən müsabiqədən keçə bildimmi? növbə çatanda Kərimova Nəzakət Emin qızı adımı eşidəndə qonşuluqda yaşayan qızımın necə həyəcanla sevinc göz yaşları ilə gəlib məni qucaqlaması hələ də gözümün önünə gəldi! Çünki nəticəni bütün rayon pedaqoqları və bölgələrdəki dostlarım da gözləyirdi İndi təsəvvür edin zənglərə cavab verib qurtara bilmirdim….bu hissləri keçirənlər bilər.. “Tərəqqi “medalı ilə təltif olunmağımı da bilmirdim səhər tezdən təhsil şöbəsinin müdiri bu xoş xəbəri verəndə dərsə gedirdim …Məktəbə çatanda gördüm ki artıq televiziyadan müxbirlər həyətdə məni gözləyirlər…Əlbəttə zəhmətinə ,uzun illərin əziyyətinə dəyər verib qiymətləndirmək unudulmaz gözəl və kövrək hisslərdir…
4. Müəllimlik ali peşədir şagirdlər necə nəzakət müəlliməsindən razıdırlarmı?
Razı olmaya bilərlərmi?! Onları sevərək vətənpərvər, cəmiyyətə faydalı şəxsiyyət kimi təqdim etmişəmsə…
5. Ailənizdə necə narazılıq edən olub ədəbiyyaçı olmağınıza görə narazılıq olsun istəməsinlər?
Əksinə bütün fəaliyyətimin arxasında uğurlarımın sevincinə ilk sevinib məni ruhlandıran həyat yoldaşım oğlum qızım, sağlığında isə atam, anam bacılarım elə bu gün də uğurlarıma yaxın bildiyim həmkarlarım ,keçmiş iş yoldaşlarım sevinclərimə şərik olur,mənə mənəvi dəstək verirlər. Bu sahədə özümü qismən xoşbəxt hesab edirəm Atam dünyasını dəyişəndə depresiyaya düşdüm uzun müddət Respublika xəstəxanasında müalicə aldım həkimlər mənim müalicəmi yalnız diqqətimi nəyəsə cəlb etməyi lazım bildilər..Və mən o zamandan elmi işlə məşgul oldum…sonra nəvəmin vaxtsız ölümü məni çox sarsıtdı və fikirdən onkoloji xəstəliyə düşdüm..uzun müddət marağım həyata söndü…
6. Ailə də neçə uşaq idiniz Allah rəhmət eləsin atanız necə biri idi övladlarına qarşı sərt adam idi atanızda müəllim idi?
Allah razı olsun ailədə 8 uşaq olmuşuq. hamımız təhsil almışıq. Atam təhsilimizə qarşı çox diqqətli idi. BVM veteranı idi (jurnalda qeyd etmişəm) Sərtliyi təhsilimizlə bağlı olub.
7. Nəvənizin neçə yaşı var idi ruhu şad olsun xəstə idi yoxsa adı nə idi nəzakət xanım nəvənizə həsr ediyiniz yazılar var?
Nəvəm sağ qalsaydı 21 yaşı olacaqdı gözəl şeirləri, rəsmləri mətbuatda jurnalda dərc olunmuşdu..onu anadan olandan (2000 ci il 4 oktyabr)özüm saxlamışdım. 5 yaşında uziyə salanda (OMD də) bildik ki böyrəyi multikistoz imiş.. Cavadzadə dedi ki, bu ilin sonuna kimi qala bilər .((Amma mən onun müalicəsi ilə daha ciddi məşgul oldum havalanırdım ki belə zəkalı dünya görüşlü uşagı necə itirə bilərik!! Yaxşi həkim tapmaq üçün hacı nurana müraciət etdim. Allah ona kömək olsun rayona gəlib evimizdə çəkiliş apardı və çəkilişdən sonra bir səxavətli mərhəmətli oğul nəvəmin Türkiyədə böyrəyini dəyişmək üçün yardım edəcəyini deyib uşağı gətirməyi xahiş etdi..İrandan böyrək də köçürmək üçün razılıq aldı və Gülhanədə(45 min ə) əməliyyata gedərkən həkimdən göndəriş almağa getdik. həkim dedi ki, yaşla çəki düz gəlmir narkozdan çıxa bilməz!!təsəvvür edin !!!Nə hala düşdüm. qalan illərinə görə fəaliyyətimi kənara qoyub yalnız onunla oldum …Çoox duyğusal uşaq idi..birdən nəsə demək istəyirdi ama susurdu..yalvarıb soruşurdum deyirdi Bakıya bulvara gedərdim ..həmən taksi tutub gətirir gəzdirib aparırdım…onun bütün arzularını yerinə yetirmişəm deyə özümdə rahatlıq tapıram(((…mayın 20 sində dedi ki, nənə həkimlərimin yanına apar…biz Bakıya urologija xəstəxanasına gəldik analizləri verdik kreatinin cavabını görəndə dəli oldum 676!!!!dedim cavab səhv olar..həkim dedi olduğudur!mən hər dəfə müayinəyə gətirəndə onun kreatinini aşağı salmaq üçün müalicə alırdıq 300 lə 400ə yaxın olurdu həkimdən soruşdum ki neçə olanda insan ölə bilər demişdi 400..Birdən görürəm ki hansı həkimə gedirik hamısına üzrxahlıq edir, halallıq alır!!!((((sən demə Bakiya halallıq almaq üçün gətirdib. rayona qayıtdıq 21 ində rayona təhsil naziri gəlmişdi konfransa məni dəvət etdilər getmək istəmirdim…asimanım dedi ki, nənə get mən yaxşıyam…getdim konfrans qurtarıb yola çıxırdım qızım zəng etdi ki, tez gəl asimanın vəziyyəti pis oldu. 22 si söhbət edə edə gülə gülə dünyasını dəyişdi. 13 yaşında. yoldaşım da asimanın ölümünə dözə bilmədi ayaqları yığıldı gəzə bilmədi..sonda yatağa düşdü 3 ildir ki , dünyasını dəyişdi. qızım da oğlundan sonra depresiyaya düşdü.. tam sağlam olduğu halda pis vəziyyətdə idi həkimlər onun mühitini dəyişməyi dedilər ona görə də Bakıda işə qoyduq cəmiyyət içində şəhərin hay küyündə olmaq onu qismən də olsa fikirdən ayıra bildi qızım.
8. Bu dərd qəmin yaradıcılığınıza təsiri olub…
Əlbəttə sevib həyatımla bağlandığım əzizimi itirəcəyimə görə ağır zərbə aldım.
9. Dəstəkçilərinizdən biri də yoldaşımdı dediniz o da yazmağa cəhd edirdi yoxsa işi başqa idi…
O da müəllim idi bir məktəbdə işləyirdik..O yalnız mənim yazılarımı köşkdən birinci alırdı ilk oxucum idi.. çox maraqlı idi ona mənim həvəslə maraqlanıb fəaliyyət göstərdiyim ictimai işlər…heç vaxt mənim hərtərəfli pedaqoji fəaliyyətimə zidd olmayıb əksinə mənə mənəvi dəstək idi həmişə…
10. Yenə o dərd həmişə sizi göynədir ağladır o dərdən sonra sizi güldürən nələrsə oldumu həyatınızda..?
Bəli bu dərd bu gündə mənimlədir…həyat yoldaşım gözəl ömür sürüb nəvə toyu da gördü. amma nakam nəvəmin arzuları çox idi yazıb qoyub ki, həcc ziyarətinə gedəcəyəm.. O zaman teleaparıcı leyla xanımdan çox xoşu gəlirdi zaurla görüşmək arzusu vardı….Mübarizin şəhid olduğu gün sarılıb ağladı və ona şeir yazdı həmin şeir mətbuatda çap olundu, tədbirlərdə söylənib..mən biləsuvarda Şəhid anaları ilə ev muzeyində olarkən həmin şeiri şəhidimizin anası Tamara xanıma təqdim etdim ….ani təbəssüm gülüş olsa da o daim ürəyimdədir. İnanırsız qohumlarım mənim uşaqlara münasibətimin sevgimin soyuq olduğunu hiss edirlər ,çünki ondan sonra uşaqlara sevgim qalmayıb…bəzən xoşladığım uşaqlar olub onda elə bilirəm ki, asiman məni görür …qısqanır…
11. Son günlər nələr yazırsınız mövzularınız nələrdir yeni kitab düşünürsünüz inşallah həccə gedərsiniz Allah niyyətləriniz qəbul olar ?
Son il, son aylar və günlər Şəhidlərimiz Qazilərimiz Müharibə Veteranları ilə keçirdiyimiz tədbirlər, ziyarətlər, Şəhid anaları ilə regionlara olan səfərlərimizdən, kitab təqdimatlarından müxtəlif görüşlərdən və s yazıram. Ümumiyyətlə Respublika qəzetinin baş redaktoru, mərhum Teymur Əhmədov həmişə təkid edirdi ki, Xatirə kitabı yazım… Müharibəyə görə ləngidim..Yəqin nə vaxtsa ömür vəfa etsə kitabı da yazacağam. Pedaqoji fəaliyyətimin 40 ilə yaxın dövrünü N. Nərimanovun Bakıdakı ev muzeyinin filialı kimi yaradıb təşkil etdiyim və rəhbəri olduğum muzey işinə həsr etmişəm.. İctimai işlərə olan marağım, həvəsim mənim həyatda olmağıma stimul verir ömrümü həsr etmişəm bu maraqlı sahəyə. hər hansı bir mövzu məni maraqlandırırsa onu oxucularımla bölüşməyə tələsirəm… mənim çox yaxın dostum var onunla fikirlərimi bölüşürəm… ədəbi fəaliyyətimdə onun roluna güvənirəm.
12. Qızınızın dövlət qulluçusu olduğunuzu dediniz o da sizin kimi bu işlərin öhdəsindən gələ bilir yəqin ki o da sizin kimi həvəslidir bu işlərə?
Qızımın öz marağı var işi və 2 oğlunun təhsili ilə məşguldur ev işləri…
13. Bəs bu sahəyə maraq haradan yarandı maraqlıdır bu işlərin öhdəsindən gəlmək çətin deyildi indi geri dönüb baxdığınızda bu sahəyə maraq sizdə təssüf hissi yaradıb yoxsa?
Əksinə belə işlərdən mənəvi rahatlıq duyuram həyatım mənalı və maraqlı keçir sanki ömrümə ömür qatılır…
14. Dostlarınızla aranız necədir? Dostlarınız sizə qarşı vəfalıdır?
Mən özüm dostlara etibarlı və sədaqətliyəm,mehribanam çalışıram ki ,kimin nə problemi olsa köməklik edim…Dostlarımın vəfalı olmasına gələndə bəzən olur da…Amma əksəriyyəti vəfalıdır.
15. Mütailə edirsiniz? Edirsinizsə kimləri mütailə edirsiniz yeni gənclik qane edir sizi təbii ki söhbət yazarlardan gedir?
Günü bu gün də mütaliəsiz qala bilmərəm ..Allahdan arzu edirəm ki ,kitab təqdimatlarından mənə hədiyyə edilən kitabları oxuyub qurtara bilim… Yeni gənclik deyəndə indi hamı şeir yazır. Gənclər öz üzərlərində çox çalışmalı, yaşlı nəsildən çox məsələləri öyrənməlidirlər. Mənim bütün sahələrə marağım var, siyasət,iqtisadiyyat, mədəniyyət və incəsənət, elmin müxtəlif sahələri. Gənclərin ədəbi fəaliyyəti məni qismən qane edir…
16. Sizin kitablarınızın təqdimatı olmuşdumu yoxsa?
Mən hələ kitab yazmağa vaxt tapa bilmirəm başlasam qısa müddətdə yazacağam söz!
17. Son olaraq sizə öz minnətdarlığımı bildirirəm oxucularınıza son sözünüz?
Birinci növbədə sizə təşəkkür edirəm ki ,mənə vaxt ayırdınız və sizə də oxucularıma da can saglığı,xoşbəxtlik ,ailə səadəti,yeni -yeni yaradıcılıq uğurları arzulayıram.
Baharın son ayının ilk günü Təbrizin havaları isinsədə, zindan zerzəmidə yerləşdiy üçün hələ bəndin duvarları qış soyuğundan ayılmamışdı. eni uç uzunu dörd metr olan yer köhnə ədyalla örtülmüşdü. duvarları kir basmış, əyri-üyrı bəlli olmayan cızıqlar duvara əibəcər görkəm verəmişdi. tavanda əlçatmaz hündürlükdə balaca bir işıq lampası öləziyrdi. bəndin qapısıla üzbəüz duvarında tavandan bir qarış boyu aşağı balaca bir dəmir daraqlı pəncərə vardı. günəş batan çağda oradan sarı-qırmızı qat işıq içəri düşər. bu az çəkərdi. məhəbusların burada yeganə sevinc və fərəh vaxtı elə günmaşin batan çağı o neçə dəqiqə olardı. günəş sonra zəndanın uca duvarları arasında gizlənərək qəm-qusəni bəndə yenidən qaytarırdı. bəndin nəmli və soyuq havası orada oturan dustaqları büzüşməyə vadar etmişdi. hərkəs öz xəial aləminə dalaraq, dizlərini qocaqlayıb bəlli olmayan gələcəyi düşünürdü….
Milli hökümət dövründə dadistan vəzifəsində çalışan zaman boş vaxtlarını bu dustaqxanada keçirərdi. Riza şah dövrünün dustaqlarının pərvəndə(qovluq)lərini oxuyub gönahsızları buraxmışdı. yenə dustaqxanaya gəldi. oxumağa pərvəndə qalmamışdı. bəndləri dolaşmağa başladı. dustaqlarla hal-əhual tutdu. vəziyyətlərin öyrəndi. şikaytlərin dinlədi. giriftarçılıqların eşitdi. salonun küncündə yerləşn bənd, ömürlük cəza almışlara məxüsus idi. qapının açılmasını istədi. içəri girdilər. bənd işıqsız və ürək sıxıcı şərayitdə olduğundan darıxdı. ətrafa göz gəzdirdi. gözləri qaranlığa alışan zaman dörd nəfərin burada olduğunu bildi. bir-bir onları nǝzǝrdən keçirdi. nǝzǝrı qoca bir dustağın uzundə dayandı. yaşı əllini haxlamışdı. üz-gözünün qırışları, ənginin batığı onu daha da qoca göstərirdi. saçı-saqqalı yarı ağ-yarı qara olduğundan məsüm bir görkəm ifadəsı almışdı. adını və gönahını soruşduqda, qoca utancaq və kədərli halda: «adım əyyub dir. gönah deyində qismətim bu imiş qadan alim. nə bilim, kaş o gün heç evdən bayıra çıxmayaydım. işdir başıma gəlib, kişinin də başına iş gələr, qadan alim»….demişdi.
Zindan rəiysi onunla birlikdə idi. tapşırıq verdi: «əyyub dayını yanıma gətir». deyib bənddən çıxdı. zindanın təmizlini və yer örtüklərini, duvar-qapılarını nǝzǝrdən keçirdi. qayıdıb rəiysin dəftərində oturdular.
Əyyubun pərvəndəsini istədi. əyyub hələ də ayaq üstə durmuşdu. ona səndəlini göstərib uturmağın istədi. Rəiys mətantlə pərvəndəni onun qabağına qoyub kənara çəkildi. pərvəndəni varaqlayıb, oxuyandan sonra uzunu qocaya tutdu:
-Əyyub dayı, burada etiraf edib və barmaq basmısan ki mərəhü zeinalı qəsdən, ölüm amacı ila vurmusan. və məhkəmənin qərarına etiraz etmədən gönahlarını boynuna almısan.
Əyyub əllərini bir-birinə sortərək, başını aşağa salıb:
– Başına dönüm. mən savadsız bir adam nə bilim orada nə yazılıb. məni heç danişdiran olub ki, barmaqda basam? bayaq dedim. indi də deyirəm, kaş qıçım sınaydı o gün evdən bayıra çıxmayaydım.
O fikrə dalaraq, pərvəndəni varaqlayıb, birdə oxudu. çox susandan və düşünəndən sonra:
– Əyyub dayı, o günü xatirlayırsan? yadında qalanı və nə hadsə baş verdiyni deyə bilərsənmi?
Qoca yerində bıraz qurdalandı. sanki danışmağa söz axtarırdı. haradan, nə yerdən başlamısından, yaddaşını ələk-vələk edirdi. dərindən nəfəs alib köks ötürdü:
– Yazın orta ayının ilk on günlüyü olardı bala… səhər çağı sübh namazından sonra mənım su nüvbəm idi. hava hələ qaranlıq idi. yoxudan ayıldım. dedim bevaxta qalmayım, namazı da elə örüşdü qılaram. durdum ayağa bağlamanı və beli götürüb getdim yoncalı bağa. hava hələ ayazımamışdı. küçələr saktlık idi. yoncalı bağ kənddən bir az aralı idi. mən bağa çatar-çatmaz hava ayazıyrdı. başladım vərganları sahmanlayıb, su yolunu rahatladım. yan-yüvrəni dolandım. dan yeri sökülmüşdu. kəndin naxırları və çobanlarının hay-harayıları eşidilirdi. azan səsi gəldi. qabda gətirdiyəm su ila dəstəmaz alib, başladım namazımı qıldım. namazı qurtarandan sonra arxa su gəldiyni gördüm. başladım su yollarını yenidən təmizləməyə, vərganı möhəkəmləndirməyə. elə bu zaman zeinal peida oldu. və başladı mənilə dedi-güdü eləməyə: «su növbəsi mənimdir. sən niyə bağını suvararırsan?». mənədə dedim: «səhər-səhər ovqatımı korlama, oğul! bütün kənd əhli bilir bu saat mənım növbədir». baş ağrısı verəməyim, sözümüz çəp gəldi. yaxamdan tutdu. mən biləyindən yapışıb itələyib, özümdən kənarlarşdırmaq istədikdə, yer soruşkən olduğundan o tərazlığını saxlaya bilməyib, vərgana tərəf yixildi. başı vərganda olan böyük sal daşa diyb üydu. mən onun qollarından yapışıb silkələdim. üymuşdu…
Xəbər saldım. hay-haray çəkdim. qonşu kəndçilər gəldilər. onun öldüsünü bildirib məni qinadılar. bu zaman zeinalın atası kəndin ərbabının mubaşırı gəldi və məni döyə-döyə pasgaha aparıb verdi. və bu günəcn burdayam.
Araya suküt çökdü. məhəbüsün aparılmasını istədi. sonra uzunu həbsxana rəiysinə tutub, dedi:
– Bu pərvəndəni yenidən istintaqa qoyun. kənddə yerli adamlardan tǝhqiq edin. ətraflı mövzünü öyrənin. gönahsız olduğu isbat olunarsa azad edin. nəticəni mənə guzariş verəməyi unutmayın.
Bəndlərin təmizlənib boyanması barədə, həzinə və xərcini bilmək istədi. durub gedəndə, bəndi bir həftə içində boyatdırıb, təmizlənməsini istəmiyşdi. növbti görüşdə rəiysin işindən razı qalmışdı. əyyub dayının işinin nə yerdə olduğunu soruşduqda, rəiys: «istintaq gedir. yəqin edirəm bir iki günə yekunlaşar. kənddə hamı bu kişinin sadə və qayğıkş olduğunu vuruğulayırlar. gənahsız olduğuna əlimizdə yetərli dəlillər var. sənədləri toplayıb sərəncam üçün sızındə qolluğunuza göndərrəm».-demişdi. indi lal səküt içində o gönləri xatirlayıb, gələcəyin nə olacağının fərqində deyildi.
Bəndin dəmir qapısı ət ürpədici səslə açıldı. uca, qarnı yüğün gözlərindən şərarət tökülən gözətçi kobud səslə çığırdı:
– Firidun! sən üçün bağlama var.
Firidun təmkinlə ayağa durub bəndin qapısna tərəf getdi. bağlamanı alib geri döndü. dustaq yoldaşlarını təbəssümlə süzərək yerində oturub, bağlamanı açdı.
Səliqəylə ütülnmiş qara pencək-şalvar, dom ağ yaxası və qolları nişastalı əbrişəm köynək, al qırmızı rəngdə qalustuk, parlaq qara verni başmaq, bir cüt təzə curab və bir məktüb paketı. bu əşyaları ayırdıqda bir-bir kənara qoydu. paketı ehmal göturub tələsəmədən açdı. yazı xəti tanış idi. fəridə yazmışdı:
«əzizim Firidun.
istədiklərini göndərirəm. çox üzgünəm. bu paltarları ütüləyib qurtarınca yüz dəfə ölüb-dirilmişəm. həqiqət nə qədər acı olsada, onu dərək edib və düşünmək, olduqca ağırdır. bu şərayitdə sənin nə fikərdə olduğunu və nə düşündüyünü ağlımada belə gətirə bilmirəm.
Dustaqxananın rəiysilə çox danişdim. yalvardım, xahiş elədim. ancaq görüş icazəsı verilmədi. bilirəm sənin tutduğun və çalışdığın həqiqət və insansevərlik yol, davamlı olacaq. inaniram sən bu günlərə həmişə hazır idin. inam və iradəylə bu yola qədəm qoymuşdun. sənsiz yaşamaq mənimçün çox ağır və dözülməz olacaq.
Mən bütün quvvəilə çalışacağam, oğlumuz Aydını vətənpərvər və insansevr ruhda böyudub, tərbyiə edəm. bu dunyada hərkəs düşüncəsi qədər iz qoyur. sənlə mənim tale yülümüz bu imiş. sən bacardığın qədər iz qoya bildin. hər addımın gələcək naminə, vətənin azadlığı uğrunda mebarizə yülünün məşəlinə çevrildi. inaniram bu işıqlı yol davam edəcək. sənin düşüncələrin və fədakar iradə və inamin gələcək vətən oğullarının yolunu işqlandiracaq. vətənimiz, əbədi azadlıq bayrağı altında, səni və mübariz yoldaşlarını əbədi xatirlayacaq.
Əminəm ki, bu yolda bütün var gücünlə mübarziə apardın. nə qədər dunya yaşayır, sənin ruhun, düşüncə və fikirlərin Azərbaycan və vətənsevərlərin yoluna işıq saçacaq.
səni sevirəm: fəridə».
Məktubu səliqəylə qatlayıb, paketə qoydu. «Aydın» sözü onu çox sarsıtdı. doqquz aydan artıq idi oğlu bu dunyaya göz açmışdı. bir dəfə də olsun onu görməmişdi. qoxulayıb bağrına basmamışdı. «ata»nin nə olduğunu dadmamışdı.
«yəqin indi iməkləyir. bəlkədə əlindən yapışsan ayağa durub bir-iki addım da atar. bıraz dəcəlləşibdə. qığıldaya-qığıldaya, şeytanlıq da edir. neçə aydan sonra sözləri öyrənməyə başlayacaq. görəsən ilk deyəcəyi söz nə olacaq». yəqin bilirdi «ata» sözcüyünü o hələ başa düşməyəcək, bəlkə də ömrunun sonuna qədər heç anlamayacaqda…
Oğlunun acı taleyni duşundu. ata nəvazişındən uzaq olacağını, atasız böyuməsini, ruzigarın qəddar pəncəsində arxasız və köməksiz olmasını, ruhı zədələrə məruz qalmasına acıyrdı.
Fəridə ilə birlikdə bu adı seçmişdilər. bir gün axşam şam yeməyindən sonra sözləri uşaq haqqda oldu. onu necə böyudub başa çatdırmasından, oxudub vətən qayğısı çəkməsindən danişdilar. Fəridə oğlan uşağı olmasını dedikdə Firidun, uşağın cinsi haqqda heç bir söz demədən sağlam və salim olmasını istəmişdi. necə də onun gəlməsini, bu dunyaya göz açmasını sevinclə gözləyirdilər. ancaq belə olmadı. bu səadəti yalnız onlara yox bütun Azərbaycana çox gördulər. şah üsul idarəsı böyuk əmpryalıst Amerıka və İngilis dövlətlərının boyunduruğu altında və onların nizami quvvələri və savaş təchizatı ila Azərbaycana təcavuz etmişdi. milli hökuməti darmadağın edərək, böyuk və əsrin acınacaqlı taleyni Azərbaycan xalqına yaşadıb və soyqirima məruz qoyub, Təbrizin küçələrindəki qnularda su yerinə qızıl qan axıtmışdı.
Şəhərdə güllə səsi bir an səngimirdi. hər gülləylə bir aylə başsız qalırdı. vay oğul! vay qardaş! vay ata səsi bütün şəhəri burumuşdu. Təbrizə yağan və yerə çökən ağ-appaq qar, igid və aslan oğulların, ataların və qardaşların isti qanı ilə əriyb və qnulara qərmizi yol salmışdı…
Pencək-şalvarı əlinə alib, sağa-sula çevirdi. bütün varlığı ila yaddaşını vərəqlədi. gözləri yül çəkərək, sımasını şux bir təbəssüm bürüdu:
«ikinci dunya savaşı başa çatmışdı. mütəfiq dövlətlərlə Alman faşizmi arasında sulh müqavıləsı bağlanmışdı. Fransanin parıs şəhərində sulh konfransı adından bütün dunya dövlətlərindən numayəndə istənilmişdi. Azərbaycan milli məclisi tərəfindən onu Fransə dilini mükəmməəl bildiy və bacarıqlı sıası dıplomat olduğu üçün numayndə təyin etmişdilər. konfransın vaxtına bir ay fursət variydı. ədliyə idarəsində tapşırıqlarını işçilərin öhdəsinə buraxıb hazırlıq görürdü.
Təbrizin məşhür dərzisinin dükanına gedib parçanı bəyənmişdi. dərzi onun ölçülərini götürdükdə onun tikəcəyi pencək-şalvara inamini artırıb demişdi:«maşallə, göz dəiməsin. bu ölçülrlə lap naşı dərzinin də işi əla alınar». Firidun isə gülümsəiərək demişdi: «görək nə edirsən. elə bir iş görməlisən, bütün konfrans iştrakçıları bilməlidirlərəki, ancaq bu Təbriz dərzisinin işi ola bilər». dərzi onun gözlərinin dik içinə baxaraq: «narahat olmayın. sız hər nə geyinsəniz, sızə gözəl yaraşacaq. bu qəd-qamət və duruşuq hər naşı dərzinin işinin qusurlarını örtər»-demişdi».
Pencək-şalvarı bir tərəfə qoydu. köynəyi götürüb burnunun ucuna toxundurdu. gözlərini yümdü. həmişə səhər evdən çıxmamış vurduğu ətrin qoxusu, beynini xomarlandırdı. bir an olsun belə dustaqda olduğunu unutdu. sanki səhər tezdən işə getməyə hazırlaşdığını düşündü. bu xoş doyğu onun beyninin hüceirələrinə qədər işlədi.
«iki gün səfrə qalmış, Fəridə ilə Təbrizin bütün köynək və başmaq dükanlarını dolaşmışdılar. hər köynəyə əl qoyduqda, Fəridə yox demişdi. nəhayt dükanların birəndə, Fəridə bu köynəyi götürüb: «bax! necə də qar kimi ağ-appağ dir» -demişdi. Firidun:«axı bu köynəyi bir dəfə geydin gərək yüyüb və yaxası ila qollarını nişastalayıb, ütüləyəsən. bu səninçün çətin olar.» -deyib yox fikrini bildirəmişdi. Fəridə:«eybi yoxdür. konfransa gey, sonrasına da baxarıq» -deyə onun razılığını almışdı. parlaq qara başmaq və al-qırmızı qalustuku da Fəridə bəyənmişdi».
Bayaqdan dinməz-danışmaz hamı onu suzurdu. Firidun xəialdan ayrılarkən dostlarının baxışlarını üzərində həs etdi. utancaq halda, təbəssümlə: «çox bağışlayın, başım qarışdı.» -dedi.
Ona yaxın oturan, bu son gönlər ona məhəbbətlə yanaşan əhməd, dərindən ah çəkib, köks oturdu: «eh… dunyanın işini bilmək olmur. dünən hökm verib, qərar çıxaran hakım, bu gün məhkəmə olunub, ağır cəza alır.» -dedi.
Heç kim danişmirdi. bəndin havası ağırlaşmıdı. lal suküt içində dustaqlar naməlum gələcəyi düşünürdülər xatirələrə dalaraq, keçmiş günləri xıallarında canlandırıb ömürlərinin yadda qalan sevncli və kədərli anlarını xəıal aləmindən göz önünə gətirərək, öz aləmlərində seir edirdilər. birdə yenidən doğulsaydılar, yəqin yenə bu yolün yolçüsü olaraq, keçmişdə olan nöqsanlarını və bilmədən etdikləri səhvləri aradan qaldırıb uğurlu gələcək üçün, inamlı addımlar atardılar. bəlli olmayan sabah onları öz içinə qapadıb, əzizlərinin naməlum taleynin nə olacağını fikirlərşirdilər. neçə gün yaşayacaqları və buradan necə qurtaracaqları bəlli deyildi.
Gecə yarıdan keçmişdi. dustaqxananı ağır və darıxdırcı bir suküt bürümüşdü. hərə bir tərəfdə uzanıb öz içinə qapanaraq gözləri yol çəkirdi. bayırda cırcıramaların kəsik-kəsik səsi eşidilrdi. hardasa uzaqda, it hürdü.
Firidun durdu. gedib barmaqlarının ucu ilə qapının suyuq canını taqqıldatdı. dustaqxana gözətçisi qapida qoraşdirilmiş balaca siyirməni çəkib boğuq və yuxulu səslə: «nədir? gecənin bu vaxtı nə istəyirsən?» -deyə ona zəhmili baxışlarıla naraziliğini bildirdi.
Firidun sağ əlinin barmaqlarının ucu ilə çənəsinin biz tüklərini tumarlayaraq: «islah etmək istəyirəm.», -deyib gülümsədi.
Gözətçi işitdiklrinə inanmayib gözlərini bərəldib:«necə? islah etmək! gecənin bu vaxtı?»-deyib, könülsüzcəsinə qapını açıb, onu salona yol verdi. yenidən qapını bağlayıb, onunla bərabər gözətçi otağına gəldilər.
Balaca kir basmış güzgü, bir tas, firça, sabun və islah tığını duvarın küncündəki balaca mizin üstünə qoyub, otağın o biri kuncundə olan odun ocağının üstündəki çaynıkı göturub , tası yarıya qədər isti su ilə doldurub, yenidən çaynıkı yerinə qoyaraq, təxtin üstündə əiləşdi.
Firidun təşəkkur edib səndəldə oturdu. gözgünü duvara söykəyib, firçanı isti suda dolandırıb, islatdi. firçanı sabunlayıb uzundə gəzdirdi. isti sabunlu su üzünə toxunduqca xoş bir hiss onu bürüyürdü. neçə vaxt olardı bu təhər ilıq su həsrətində idi. tələsəmədən uzunun hər yerini sabunlayıb, sifətini sabun köpuiundə gizlətdi. islah tığın götürüb aram və səliqəylə uzunu qırxmağa başladı.
Kənarda təxt üstə oturan gözətçi heıranlıqla onu suzur. hər bir hərəkətini izləyib, göz qoyurdu. öz-özünə:«vallə adam mətəl qalır. bonlar nə ürəkləri böyuk insanlardırlar. bunun ömründən heç iki saatda qalmır, ancaq hər şeyi düşünür, bircə ölümdən savayı. sanki toy hicləsinə hazırlaşır. elə bil iki saatdan sonra bunu yox,məni asacaqlar» -mizıldandı.
İslahı qurtarıb, qalxdı. köynəyinin ətəyilə uzundə qalan köpükləri silib: «çox sağ olun. şərait yaratdığın üçün təşkkur edirəm», -deyib getməyini bildirdi. gözətçi də qalxaraq onula bəndin qapısına qədər gəldi. qapını açıb içəri buraxdı.
Firidun içəri girəndə hamının uzundə təəccüb dolu sual gördü. bir söz demədən, keçib yerində əiləşdi. bayırda bayquş oladı. uzaqlardan it hürəməsi gəlirdi.
əhməd gözlərini ona dikrək: «mən sənin bu əxlaqinin heıranıyam. canım bəlli deyil bir saat ya nə qədər diri qalaq, sənsə toya hazırlaşanlar kimi özünə yetişirsən.» -deyib, gözünü ondan çəkmədi.
Firidun gülumsiərək aram və həlim səslə: «dostlar! mənim də halım sızdən qalan deyil. Məndə insanam. hissyatım var. ancaq mübarizə etmək yalnız vuruşmaq deyil. bizim hər bir hərəkət və izimiz mübarizə yolünün məşəli dir. biz vətən və düşüncəmizin yolunda özümüzü fəda etməklə, gələcəyin ilk uğurlu addımlarını atiriq. qoy gələcək nəsil və vətənin azarkeşləri, bizləri yad edəndə, qrür və fəxrlə xatrlasınlar.
Mübariz insanların aldığı nəfəs və atdığı bütün qədəmləri mübarizə yolunda olmalıdır. ölüm fəlsəfəsi çox da bürüşüq bir fəlsəfə deyil. insanların hamısı ölümə məhəküm dur. gec-tez hamı bu dunyadan köçməlidir. yalnız, yaşamaq kimi, ölməkdə mübarizədır. necə yaşamaq kimi, necə və nə təhər ölməkdə sənin düşüncə və fikirindən doğmalıdır. ola bilər yol gedərkən qəza baş verə və bu dunyanı tərək edəsən. ölüm-ölümdür. ancaq necə ölmək və ölümlə mübarziə məşəlini gurlandırmaq və yeni nəsilin yolünü işıqlandıran ölüm hərkəsə qisəmt olmur. mən bu növ ölümü həyat kimi yaşayıram. bu ölüm deyil, əbədi həyat dir. hərkəs bir növ və yolnan bu dunyanı tərək etməlidir. önəmli ölüm odur ki, iz qoya və insanları düşündürəməyə vadar edə. bizim ölməyimizdə gərək diktaturlar üçün bir kabus olub, onların asayşını və rahatlıqını əllərindən alib, gələcəyin aydın yolünü işıqlandırsın.
Məndə bu dunyanın şirinliyni duyuram. yaşamaq gözəldi. ancaq necə yaşamaq! bizim ölməyimiz yeni yaşam olacaq. biz ölümlə son sözümüzü deyirik. və dunya durduqca bizlər bu dunyada, bütün azad düşüncəli insanların ürəklərində yaşayacağıq». –dedi və dostlarından üzr istəyib, üzlərini dündrəmələrini xahiş etdi ki, paltarını diyşin.
O dustaq küynyi və şalvarını çıxardıb, səliqəaylə büküb, küncə qoydu. ağ əbrişəm küynəyi geyib qara şalvarı ayağına çəkdi. küynəyinin ətəklərini şalvarın içində səliqəyə salıb, kəməri bərkitdi. al-qırmzı qalustuku boynundan salıb düyunləyıb, buğazının altında rahatladı. corabları ayağına çəkib, bərq vuran qara verni başmağı geydi. qara pencəyi əininə aldı. gülümsər halda dostlara baxıb: «necədir?» -sualını verdi.
Hamı onu suzurdu. dostların gözlərində sevinc və ürəklərində kədər həiəcan içində idilər. danışmağa söz tapmırdılar. o isə barmaqları ila qara şəvə kimi telini darayıb, sahmanlayırdı. sanki bir tədbir, ya böyük bir təntnəli zal onu gözləyirdi…
Bəndin cingilti ilə qapısı açıldı. səliqəli forəm libasında bir sərhəng qapı ağzında göründü. Firidunü görcək, təəccübünü gizldə bilməyib, dərindən nəfəs aldı. heıranlıqla onu suzub nə edəcəyini unutdu. bu übuhətli və yaraşıqlı insanın dustaq olduğunun dərəkindən aciz qaldi. özünü güclə ələ alib: «bu nə görkəm dir? görüşə hazırlaşırsan?» -deyib. cavab gözləmədən gözətçiyə işarə etdi.
Gözətçi içəri girib, Firıduna yaxınlaşdı. onun əllərini qabaqda qandallayıb: «gedək» -dedi. Firidun iradə və təmkinlə, qapıya yaxınlaşdı. sərhəng salonda olan yaraqlı əfsərlərə işarə edib, vəzifələrini xatirlatdı. iki əfsər əli tüfəngli sərhəngin sağ və solunu quruyaraq Firidunü öndən nǝzǝr altına aldılar. ikisidə Firidunün arxasında əllri silahın qəbzəsində atəş halında hərəkət edirdilər.
Salondan dustaqxanın həiətinə düşdülər. səhərin sərin yeli onları qarşıladı. zindanın həiətindəki ağaclarda civildəşən sərçələr bir an susdular. onlar nəzmlə dustaqxananın dərvazasına tərəf hərəkət edib, dərvazanın yaxınlığında duran hərbi maşına yaxınlaşdılar. sərhəng keçib şüferin yanında, Firidun və əfsərlərdə maşinin arxasında iki oturacaqda, əfsərlərin ikisi Firidunün sağ və solunda, obırısılər üzbəuz oturdular. maşinin qapılarının örtülməsilə dərvazanın açılması bir oldu. maşin nərildəyib dərvazadan xiyavana şütüdü…
Təbrizin səttarxan xiyavanı obaş-bubaş nizami qovvəlrlə əhatə olunmuşdu. gəl-get kəsilib, xiyavan xəlvət edilmişdi. gulustan bağının qabağında izdiham vardı. əhrab məhləsində molla hüseyn məscidinin guldəstəsindən subh azanı ucaldı. ağacların yarpaqları səhər mehindən titrəşirdilər. quşcuğazlar civildəşə-civildəşə ağacların qol-budaqlarında hərəkət edirdilər. bu səhərin açılmasını və dan yerinin sökülməsini andırırdı.
Sirəylə düzülən əfsərlər, yorulduqlarından və nigrançılıqdan öz içlərinə qapanmışdılar. xiyavanın bağ tərəfini iki sirə əfsər quruyurdu. hər sirə də iyrmi əfsər vardı. ilk sirəylə ikinci sirə kürk-kürəyə dayanaraq yaraqlarını hazır tutmuşdular. iknci sirə bağa tərəf hazır duraraq qabaqlarındakı camaatdan gözlərini çəkmirdilər. ikinci sirədən beş-altı qədəm aralı sıx camaat namuntəzəm şəkildə bağın içində ayaq üstə intizar dayanmışdılar.
Xıabanın kənarında ilk sirəynən üz-üzə on metr aralıda yerdən bir metr hündürlükdə eni uç və uzunluğu beş metr olan taxtadan bir səki qurulub və ayrı əfsərlərlə səki əhatəyə alınmışdı. xiyavanın səthi beş pillə ilə səkinin səthinə birləşirdi. səkinin ortasında bir dar ağacı gözə çarpırdı. dar ağacından asılan edam ipi səhər yelindən saat pandolu kimi var-gəl edirdi.
Ərkin uca duvarından boylanan günəş, Təbrizin səhərin işqlandirib, xiyavanın Qonqa tərəfindən gələn maşinin şuşəsində əks olunub, insanların gözlərini qamaşdırdı. maşin səkinin yanında dayandı. sərhəng maşından enən kimi əfsərlər nizami görkəm alib, odun kimi qurudular. sərhəng azad deyib, pillələrdən səkiyə qalxdı. maşinin dal qapısı açıldı. iki əfsər cəld yerə atılıb hazır dayandılar. Firidun əllri bağlı maşindan düşdü. onun arxasınca iki əfsərdə maşindan düşüb qapını örtüb hazır vəziyyətdə dayandılar. maşin yerindən hərəkət edib əlli metr gedib, xiyavanın kənarında dayandı.
Firidun aram və təmkinlə səkiyə tərəf yönəldi. adi baxışlarla ətrafı nǝzǝrdən keçirdi. yaraqlı əfsərlərdən savayı gözünə heç kim dəimədi. pillələri qalxdı eləbil parıs şəhərinin sulh konfransı binasının pillələrini adlayırdı. Mətantlə hərəkət edib bütün orada olanları özünə cələb etdi. səkiyə qalxandan sonra bağın içində olan insanları gördü. dodaqlarında təbsəm yarandı.
Camaatın içində böyuk həmhəmə yarandı. heıranlıqlarını gizlətməyib, «urra» dedilər. bütün camaat onun görkəminin heıranı olmuşdu. hər saniyə sərhəngə bir il keçirdi. qəzəbindən dil-dodağın gəmirib, yerində laxlayırdı. işarə ilə hər şeyn tez qurtarmasını tələb etdi.
İki əfsər gedib Firidunün əllrinin qandalını qabaq tərəfdən açıb, arxada bağlamaq istədikdə , o mane oldu. dar ağacının altında aslaq ipə yaxınlaşıb başından buynuna salaraq əllərini arxa tərəfdə bir birinə keçirdib hazır dayandı. bayaqkı əfsər qolları biləkdən qandallayıb yerinə çəkildi.
Firidun başını dik tutaraq, buğazında qəhəri buğdu. günəş ərk qalasının duvarından bir qarış ucalmışdı. uzaqlarda göyün səmasında bir dəstə göyrçin göründü. o gözlərinin açısında Təbrizi yaddaşına köçürür və keçmiş gönlərini xatrlayır. sanki parısın sulh konfrans tribununda danışmaq üçün hazırlaşırdı. sərhəngin qəzəbli və yüğün səsini eşitdi. sərhəng edamın əcrasını tələb etdi. bu an Firidunün ürək dolu səsi Təbrizin bütün küçələrini dolaşıb və onun öz qulaqlarında « yaşasın Azərbaycan…»əks-səda eləyib, ayaqları səkidən üzüldü…
Xatırladaq ki, onlayn səsvermə yalnız xüsusi yer üçün nəzərdə tutulub. “20-lik”i, “10-luq”u, üç yerin qalibini münsiflər seçəcək. Qaydalara uyğun olmayan və hekayə qəbulunun son tarixindən sonra (dekabrın 10-u, saat 18:00) göndərilən hekayələr müsabiqədə iştirak edə bilməyib.
