Yarımçıq hörük
(hekayə)
O, həmişə elə geyinərdi ki, yaxasına asılacaq medal mütləq görünsün. Son vaxtlar medalların sancaqla taxıldığını bilsə də, əvvəllər medalın sancaqla, yoxsa vintlə bərkidiləcəyini öncədən hesablayar, geyimini onun yaxada necə dayanacağına uyğun seçərdi. Uzun saçlarını yarıya qədər hörər, açıq rəngli kolqotka isə heç vaxt geyinməzdi. Onu görəndə adamın ağlına ilk gələn fikir bu olurdu:
“Yenə hansısa səhnədən çıxıb gəlib, hələ də roldadır…”
Yubkası üst geyimindən həmişə uzun olardı. Yaşıl rəngdən başqa hər çalarda yubkası vardı. Ayaqqabı seçəndə qotazlardan xoşu gəlmədiyini desə də, ayaqqabıları əksərən elə qotazlı olardı. Al-qırmızı dodaq boyası çantasından əskik olmazdı, amma onu yalnız axşamlar, xalq arasına çıxanda çəkərdi. Addımları adətən sürətli olsa da, dodaqlarına boya çəkilən günlərdə küçələrin bağrına sancılan həzin addımlarla yeriyərdi.
Güləndə yanaqlarında yaranan çökəkləri göstərmək üçün əvvəlcə yerə baxar, sonra başını qaldırar, çöhrəsinə qonmuş o xoş ifadəni baxışları ilə ətrafdakılara paylayardı.
Uzun barmaqlarında həmişə gümüşü üzüklər olardı. Çeçələ barmağı digərlərindən bir qədər qısa olsa da, ilk baxışdan fərq sezilməzdi. Əli üşüyəndə ilk sızlayan baş barmağı olardı. İctimai nəqliyyatda həmişə öz yerini tutar, əlini heç vaxt cibinə salmazdı. Bəlkə də buna görə ciblərinin ağzı tikili paltarlar seçərdi. Boynundan zərif zəncirlə işləməyən qədimi bir saat asardı. Hərdən o saatı barmaqları ilə sığallayaraq sanki zamanın nəbzini yoxlayardı. Sağ çiyninə aşırdığı çantadan isə darağın sapı həmişə görünərdi.
Göz yaşları axanda heç kim ayırd edə bilməzdi ki, sevincdir, yoxsa kədər. Hər iki halda bəbəklərində dərin bir hüzn kölgəsi dolaşardı. Danışarkən sağ əli sola, sol əli sağa elə hərəkət edərdi ki, bədən dilini ondan öyrənmək olardı. Gözünü gözə toxundursa da, kipriklərinin rəqsi heç bir emosiyanın ritminə tabe olmazdı.
Ülfət qədər nazik dodaqları incə belindən daha çox diqqət çəkirdi. Mənim üçün bütün bunlar keçici bir ovqat yaratsa da, ondakı qadınlıq başlanğıcı həmişə özünü göstərirdi. Tanışımın “Qadınların hamısı aktrisadır” deməsi, mənim dərhal “Elə kişilər də…” cavabımı doğururdu. Bu dialoq mənə Asif Atanın məşhur deyiminin yaddaşımda dəyişdirdiyim formasını xatırladırdı:
“Sovet ailəsi bir dam altında iki gəda biri erkək, biri xanım.”
Maraqlısı o idi ki, bu xanımı heç vaxt kiminləsə qoşa görə bilmirdim. Sovet dövründə hamı hansısa cütün parçası idi. İndi isə onda o ənənəvi ailə mənzərəsini görmürdüm. Nə də onu sərbəstliyin simvolu adlandırmaq olardı. O, görünməz, amma sərt bir nizamın içində təkbaşına hərəkət edirdi.
Kim onun haqqında məndən nəsə eşitmişdisə, söz düşən kimi onu soruşurdu. İnsanların onu məndən soruşması boynuma məsuliyyət qoydu ona görə də daha dərindən maraqlanmalı idim. Mən isə qəribə bir qısqanclıqla cavab verirdim. Sanki onu hamıdan qorumaq, bu gizli “rolun” yeganə şahidi olmaq istəyirdim.
Artıq uzaqdan müşahidə yetərli deyildi. Onun dünyasına daxil olmaq üçün onun dilində danışmalı idim. Mən də geyimimdə onunla səsləşən, amma məni də fərqləndirən bir obraz yaratdım. Pencəyimin yaxasındakı köhnə gümüşü sancaq onun medalına bir “parol” idi. Ciblərimi açıq buraxıb əllərimi gizlətməyim, onun tikili ciblərinə sakit bir üsyan idi. Öz sərbəstliyimlə onun nizamını sınağa çəkirdim.
Bir gün onun avtobusdan düşüb uça-uça getməsi məni heyrətləndirdi. Yeniyetmə kimi fırlanması, sol əli ilə tutduğu çantası, palıd rəngli ayaqqabısı, bənövşəyi kəlağayısı… Amma ən çox saçı diqqətimi çəkdi. Hörükləri yenə yarımçıq idi. İçimdə qəribə bir məğrurluq oyandı.
O anda avtobusun pəncərəsindən sıraya daxil olan bir avtomobilə baxdım. Sükan arxasında oturan qadın bir vaxtlar bu yarımçıq taleni tərk edib gedən idi. İndi isə uşağını tək böyüdən fədakar ana kimi öz həyatını yaşayırdı. O da dayanacağa baxdı. Baxışlarında tanış bir həsrət vardı bəlkə də bir zamanlar arzuladığı ailə tablosunun kölgəsi.
Bir anlıq göz-gözə gəldik. O getdi. Mən avtobusda qaldım. Hər ikimiz keçmişin modelindən uzaqlaşmışdıq.
Mən isə yarımçıq bir hörüyün şahidi olmaq arzusu ilə avtobusdan düşdüm və ona yaxınlaşdım.
Gəl saçlarını hörüm…
Qadın yavaşca döndü. Yaxamdakı gümüşü sancağa, boynumdakı şarfa baxdı. Yanağındakı məşhur çökəklər yenə göründü. Çantasından darağı çıxarıb mənə uzatdı və baxışlarındakı hüznü bir cümləyə sığdırdı:⁷
Hörmək asandır… əsas odur ki, düyünləri çözə biləsən.
Zaman öz dairəsində fırlanır, amma heç nəyi dəyişmir. Gərdiş eyni nənniləri eyni ritmlə yelləyir. Hər uzanan saç hörük taleyi yaşamır. Və hər paslanmış saatın əqrəbləri yenidən yerimir.
Bir hündürboylu tanışım deyirdi ki, hündür qadınlardan xoşu gəlmir, uzun saçlar isə yalnız hörükdə gözəl görünür. Mənə isə elə gəlirdi ki, o qadın kimin üzünə baxırsa baxsın, baxışlarında bir sual gizlidir.
Görəsən, qarşısındakı insan onun yarımçıq hörüyünü sona qədər hörə bilərmi?
26.02.2026
(100 illik Türkoloji Qurultay günü yazılıb)
Müəllif: Hacıyev Rizvan
Hacıyev Rizvanın digər yazıları
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında
