“Mən Arazam, səsim tutqun Arazdı” (Azərbaycan Məmməd Arazın simasında) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Budəfəki söhbətimizin mövzusu Azərbaycan olacaq! Bəli məhz Azərbaycan! Azərbaycanı son nəfəsinə qədər (Babək kimi, Nəsimi kimi, Cavadxan kimi, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə kimi, Üzeyir Hacıbəyov kimi, Heydər Əliyev kimi) “Azərbaycan”, “Azərbaycan” deyə hayqıraraq tanıdan, yaşadan, yaradan hər bir işi ilə bir Azərbaycan olmağı bacaran bu Yurdun övladlarının sözündə, əməlində, simasındakı cizgilərdə axtaracağıq. Sözün əsl mənasında söz böyük qüvvədir. Və bizim artıq neçə illərdir yaradıcılıq şüarımıza (əməli iş devizimizə) çevrilmiş “tərəfsiz ədəbiyyat tarixdir” deyimi reallıqdır. Ədəbiyyat (xalqın yurdsevər övladlarının yaratdığı tərəfsiz bədii nümunələr) eyni zamanda yarandığı coğrafiyanın, dilin, xalqın tarixidir, mədəniyyətidir. Bu baxımdan mədəniyyət tariximizdə elə insanlar olub ki, onlar nəinki əməlləri, sözləri ilə, hətta heç nə demədən – susqunluğu ilə, simasındakı cizgilərilə Azərbaycanı bizə anladıb və anladır… Məsələn, əgər, Səməd Vurğunun “Azərbaycan”ı, Süleyman Rüstəmin “Təbrizim”i bizə Azərbaycanı anladırsa, Məmməd Arazın heç nə demədən, sadəcə bax beləcə məsum, məsum baxması özü bir Azərbaycandır. O, hətta “mamır olub qayalarında bitmək” istədiyi doğuma Yurdu üçün: ““Azərbaycan!” – deyiləndə ayağa dur ki, …” kimi şedevr yatmamış olsaydı belə, onun tək bircə susqun fotosuna baxmaqla təmsil etdiyi Azərbaycanı tanımaq olardı… Məsələn, bax bu yazım üçün seçdiyim foto olsun. Bu şəkil susmur. O, sükutun içindən danışır, baxışların dərinliyindən söz alıb gəlir. Küləkli bir payız gününü xatırladan fon, arxada qalan ömrün təpələrinə bənzəyir: bir az saralmış, bir az yorğun, amma yenə də ucalığını itirməmiş. Ön planda isə düşüncəyə çəkilmiş bir insan var — üzündə zamanın izi, baxışlarında xalqın taleyi. Əli dodaqlarına yaxın, sanki bir misranı içində deyir, amma ucadan səsləndirmir. Bu jest adi bir poza deyil; bu, ömür boyu sözlə yaşayan, sözlə ağrıyıb sözlə ovunan bir şairin vərdişidir. Barmaqlar düşüncəni saxlayır, dilə gəlməsin deyə… Çünki bəzi fikirlər var ki, yalnız şeirə çevriləndə rahatlıq tapır. Bu baxışlarda təkcə şəxsi talenin izi yoxdur. Burada bir xalqın sevinci, ağrısı, üsyanı və səbrinin kölgəsi dolaşır. Elə bil gözlər uzaqlara yox, zamanın içinə baxır. Keçmişin izlərini, bu günün suallarını və gələcəyin nigaran cavablarını eyni anda görür. Bu baxışlar oxucuya yaxşı tanışdır — çünki biz onu hələ deyilməmiş misralarından tanıyırıq. Geyimin sadəliyi də təsadüfi deyil. Bu sadəlikdə təmtəraq yox, ləyaqət var. Şairin böyüklüyü libasında deyil, duruşundadır. Təbiətlə üz-üzə dayanması isə təsadüf yox, seçimdir: o, həmişə torpağın, dağın, küləyin dilini bilib. Bu şəkil də sanki deyir: “Mən bu xalqın sözünü təbiətin səsi ilə demişəm”. Şəkil danışdıqca anlayırsan ki, burada bir insan yox, bir yaddaş dayanıb. Bu yaddaş susanda da danışır, kədərlənəndə də ümid verir. Bu yaddaşın adı Azərbaycan poeziyasında çoxdan bir zirvəyə çevrilib. Amma şəkil bunu ucadan demir — ehtiyac da yoxdur. Çünki əsl söz, əsl şair kimi, səssizcə təsir edir. Bu “danışan şəkil” bizə baxmır, bizi dinləyir. Sanki soruşur: Sözə nə etdin? Vətənə necə baxdın? Həqiqəti deməyə cəsarətin çatdımı? Cavabı isə yenə onun şeirləri verir. Şəkil susur, amma səs uzun müddət içimizdə qalır. Bu fotoya baxanda ilk olaraq sükut danışır. Sözsüz, səs-küysüz, amma ağır və dərin bir sükut… Sanki kadrın içində zaman dayanıb, külək belə ehtiyatla əsir. Qarşımızda oturan insan sadəcə bir şair deyil — o, bir xalqın dərdi, yaddaşı, vicdanıdır. Bu baxışlarda təkcə yaşanmış ömür yox, yaşadılmış talelər var. Bu baxışlarda Arazın axını var — bəzən coşqun, bəzən tutqun, amma həmişə sərhəd tanımayan. Məmməd Araz bu fotoda düşünən bir insan kimi görünmür, düşüncənin özünə çevrilmiş bir varlıq kimidir. Əli üzünə söykənib — bu, adi bir poza deyil. Bu əl sanki minlərlə misranın ağırlığını, minlərlə sualın cavabsızlığını saxlayır. Üz cizgilərindəki dərin xətlər zamanın izi yox, xalqın taleyinin cızdığı yollardır. Bu yollar Qarabağdan keçir, Arazdan keçir, sürgünlərdən, ayrılıqlardan, bölünmüş Yurddan keçir. Əgər, onun bu susqunluğundan doğulmuş və eyni zamanda bu susqunluğun özlüyündə nələri hayqırdığını əks etdirən hər hansı bir nümunəni — əli dodaqlarına yaxın, sanki içində dediyi misranı — eşidərək söhbətimizə davam etsək (gəlin, onu Salvartı yaylağında Gəlin qayası ilə üzbəüz susqun dialoqunu təsəvvür edək): — “Mən Arazam, səsim tutqun Arazdı” — bu misra Məmməd Arazın öz-özünə dediyi söz, onun yaratdığı poeziyanın açarıdır. O, üzünü qayaya tutub, özünü çaya bənzədən, çayla eyniləşdirən şairdir, çünki Araz da onun kimi parçalanmış, yaralı, amma diridir. Araz necə ki, iki sahili bir-birindən ayırsa da, ruhən birləşdirirsə, Məmməd Araz da sözlə ayrılıqları göstərir, amma ümid körpüləri salır. Onun səsi tutqundur, çünki bu səs yalan danışmır. Bu səs bəzən qışqırmır, amma hər zaman oyadır. Fotodakı təbiət fonu da təsadüfi deyil. Arxa planda görünən təpələr, səssiz məkan, açıq səma — bunlar şairin daxili aləminin davamıdır. Məmməd Araz şəhərin səs-küyündə yox, təbiətin sükutunda daha aydın görünür. Çünki o, torpaqdan danışan şairdir. Onun poeziyası masada yox, dağlarda, çay qırağında, kənd yollarında yazılıb. Bu fotoda o, sanki Arazın sahilində dayanıb və axan suya baxaraq yox, axının özü olaraq düşünür. Məmməd Araz üçün vətən anlayışı pafos deyil, ağrıdır. Onun vətən sevgisi bayraq yelləməkdən çox, yaraya əl basmaqdır. Bu fotodakı baxışlarda da həmin ağrı var — səssiz, amma inadkar. Bu baxışlar soruşur: “Bu torpaq niyə bu qədər sınağa çəkildi?” Və eyni zamanda cavab verir: “Çünki bu torpaq müqavimət torpağıdır.” Şairin geyimi belə onun poetik dünyasına uyğundur: sadə, iddiasız, köklü. Nə dəbdəbə var, nə nümayiş. Çünki Məmməd Araz üçün əsas olan görünmək yox, görünməz olanı göstərmək idi. O, sözlə xalqın içindəki susqun fəryadı danışdırdı. Bu fotoda da sanki danışmır, amma hər şeyi deyir. Məmməd Araz poeziyası kimi bu foto da oxunmalıdır. Səthi baxışla yox, diqqətlə, düşünə-düşünə. Bu, bir insan portreti deyil, bir epoxanın portretidir. Sovet dövrünün ideoloji basqıları, milli kimliyin sıxışdırılması, amma ruhun təslim olmaması bu simada cəmlənib. Bu baxışlar çox şey görüb, çox şey susub, amma heç vaxt yalan deməyib. “Mən Arazam, səsim tutqun Arazdı” — bu, təkcə şairin özünü ifadəsi deyil, bütöv bir xalqın etirafıdır. Çünki bu xalq da çox vaxt qışqırmadı, amma axdı. Susdu, amma yaşadı. Bölündü, amma itmədi. Bu foto qarşısında dayananda anlayırsan ki, Məmməd Araz ölmür. Çünki Araz qurumur. Səsi tutqun olsa da, axını davam edir. Və bu axın nə qədər davam edirsə, bu xalqın yaddaşı, sözü, ruhu da o qədər yaşayacaq. O, bu gün də bizim aramızdadır… O da həsrətlə Laçından, Səkidən, Biçənək aşırımından keçməklə Batabata, oradan Səbətkeçməzə getmək istəyir… Uşaq vaxtı olduğu kimi dik yamaclardakı dağ cığırları ilə Dağdağandan aşıb Salvartı yaylaqlarında dolaşmaq, ürəyini Gəlin qayasına boşaltmaq istəyir…. Gömürdən keçib özünün aydan arı, sudan duru Nursusuna yetişmək istəyir… Çox dəyərli oxucum sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Sağ olun! Unutmayın ki, biz çox böyük bir xalqın, Yurdun övladlarıyıq! 09.02.2026.Bakı.
Alla — the quietest yet most powerful voice of uzbek children’s folklore
In Uzbek oral folklore, there are many loud voices: epics, battle tales, proverbs. Yet among them exists a genre that never speaks loudly. It does not shout, does not make claims, does not step onto a stage. And still, it enters human life as the very first cultural experience. This is alla. Alla is sung for children, but it does not belong only to them. It is the first spiritual bridge between mother and child, the first affection given through words, the first education set to melody. Perhaps this is why alla has rarely been studied as a separate genre: it seems too natural, too simple. Yet it is precisely this “simplicity” that is its greatest strength. No one teaches alla. It is not taught at school, not memorized from books. A mother knows it without ever having learned it. This genre has no author, but it has a performer. She is the mother. That is why alla is not written — it is lived. When we speak of children’s genres, we usually imagine playfulness, joy, and simple verses. Alla does not fit into this image. Though it is a children’s genre, it carries the full weight of the adult world: dreams, anxieties, hopes, prayers, and sometimes silently sung pain. The phrase “Sleep, my child” often hides an inner plea: “May you be at peace,” “May your life be light.” Another unique quality of alla is that it addresses not the child’s mind, but the soul. The child does not understand the meaning of the words, but feels the melody. Through that melody, the child senses whether the world is safe or not, whether there is love or not. In this sense, alla is the child’s first psychological school. Today, many products created for children — cartoons, songs, applications — are colorful and noisy. Alla, however, is slow. It moves against time. Perhaps that is why it seems to be gradually retreating in modern life. But in truth, it is not disappearing — it is simply remaining silent. Because alla cannot live in noise. To preserve alla does not mean to bring it onto the stage or formalize it. To preserve it means to preserve the mother’s voice, to find time to be alone with the child, to put the phone aside and allow space for silence. Alla is the oldest, purest, and most neglected form of Uzbek children’s folklore. It does not demand articles from us, nor does it wait for research. It asks for only one thing: to be sung. Softly. With love. Every night.
Tanınmış şair, yazıçı, jurnalist, araşdırmaçı, tədqiqatçı Araz Yaquboğlunun yenicə işıq üzü görmüş “Soyumuz, kökümüz, özümüz” adlı kitabının təqdimatı keçirilib. Araz Yaquboğlu bu barədə təəssüratlarını bölüşüb:
“Dünən doğulduğum kənddə, “Cənnət bağı” restoranında yenicə nəşr olunan “Soyumuz, kökümüz, özümüz” adlı kitabımın təqdimat mərasimi keçirildi. Zəhmət çəkib iştirak edən, dəstək olan, təşkilatçılıq edən hər kəsə dərin təşəkkürümü bildirir, çox sağ olun deyirəm. Tanrı sizləri qorusun.”
Biz də yazarlar cameəsi adından həmkarımızı təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətlərində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!
Kitabçılar Birliyi artıq üç ildir ki, fəaliyyət göstərir və bu müddət ərzində əsas məqsədi gənc istedadları üzə çıxarmaq, onlara motivasiya vermək və ədəbi inkişaf üçün bir məktəb yolu açmaq olub. Bu məqsədlə Birlik tərəfindən şeir müsabiqəsi elan edilir. Münsiflər heyətində görkəmli şairimiz Baba Vəzir oğlu, tanınmış qələm sahibi İlqar Fəhmi və gənc şair Samir Əfsəroğlu yer alacaq. Onların nəzarəti altında qəbul edilən bütün şeirlər oxunacaq, təhlil olunacaq və sonda üç qalib müəyyənləşdiriləcək. Qaliblər mart ayında keçiriləcək möhtəşəm qala gecəsində mükafatlandırılacaq.Birinci yerin qalibinə təqdim olunacaq: İmzalı sertifikat Münsif müəlliflərin imzalı kitabları Jurnal və qəzetlərdə şeirlərin dərc olunması Sosial xəbər portallarında paylaşım Antologiyalarda yer alma imkanı Qiraətçi tərəfindən şeirin səsləndirilməsi və sosial şəbəkələrdə yayımı Kitabçılar Birliyi ilə birlikdə bir yazarın əsərinin təhlil günündə iştirak hüququ Şeirlərin qəbulu 28 fevral tarixinədək davam edir. Qaliblər mart ayında elan olunacaq və onlar üçün xüsusi təqdimat gecəsi təşkil ediləcək.
Ətraflı məlumat üçün göstərilən əlaqə nömrəsi ilə əlaqə saxlaya bilərsiniz:099-862-14-24
PEDAQOGİKA ELMLƏRİ DOKTORU, NAXÇIVAN MÜƏLLİMLƏR İNSTİTUTUNUN PROFESSORU, AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ ƏMƏKDAR MÜƏLLİMİ KAMAL CAMALOV “İLİN ALİMİ” DİPLOMU İLƏ TƏLTİF EDİLMİŞDİR Azərbaycan elminin inkişafına uzun illərdir verdiyi sanballı töhfələr, dərin elmi araşdırmaları və gənc nəslin intellektual formalaşmasında oynadığı mühüm roluna görə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi, professor Kamal Camalov “İlin alimi” fəxri adına layiq görülüb. Professor Kamal Camalovun elmi fəaliyyəti təkcə fundamental tədqiqatlarla deyil, eyni zamanda elmi düşüncənin gənc nəsillərə ötürülməsi, pedaqoji ənənələrin qorunması və inkişaf etdirilməsi ilə seçilir. Onun bilik, zəhmət və səbr üzərində qurulan elmi yolu Azərbaycan elmi ictimaiyyəti üçün örnək xarakteri daşıyır. “Elmin səssiz, lakin dərin dünyasında” qoyduğu izlər bu gün Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun rektor əvəzi, çox hörmətli Elşən müəllim tərəfindən yüksək dəyərləndirilib. Professor Kamal Camalovun “İlin alimi” seçilməsi onun illərlə apardığı məqsədyönlü elmi fəaliyyətin, fədakar əməyin və elmi prinsipiallığın məntiqi nəticəsi kimi qiymətləndirilir. Bu ali ad yalnız fərdi nailiyyət deyil, eyni zamanda elmin, biliklərin və intellektual zəhmətin qələbəsidir. Professor Kamal Camalov biliklə düşüncəni, zəhmətlə məsuliyyəti birləşdirərək elmin ruhuna həyat verən dəyərli alim kimi tanınır.
“İlin alimi” adına layiq görülməsi münasibətilə professor Kamal Camalovu təbrik edir, ona elmi fəaliyyətində yeni uğurlar və daim işıqlı bir yol arzulayırıq.
Uniformologiya və uniformalı dövlət strukturları haqqında
Hörmətli general Qabil Mamedovun UNİFORMA haqqında təklifinin nəzərə alınmasının vaxtı deyilmi? Uniformologiya və uniformalı dövlət strukturlarımıza anlayış gətirmək haqqında Uniformologiya – xidməti (xüsusi) və əsasən də hərbi geyim formalarının yaranma tarixi və inkişafından, onların özünəməxsus xüsusiyyətlərindən bəhs edən köməkçi elmi-tarixi fəndir. Uniformologiya, bu gün digər elmi fənlərlə (geraldika, veksillologiya, faleristika, emblematika) sıx əlaqədə olaraq formalaşan və aktiv şəkildə inkişaf edən yeni elmi sahələrdən biridir. Uniforma (forma, mundir) – korporativ struktur üzvlərini fərqləndirici vahid görkəmə salmaq məqsədilə tiklişinə, stilinə, parçasına və rənginə görə seçilən xüsusi (xidməti) geyim deməkdir. Qədim zamanlarda, bir-birilə vuruşan qəbilə və tayfalar, öz düşmən və müttəfiqlərini üzdən tanıyırdılar. Amma əsrlər keçdikcə, aparılan miqyaslı savaşlar zamanı, öz qoşunlarını düşməndən ayırd edə bilmək ehtiyacı (problemi) üzə çıxdığından, uniforma həyatı tələbata çevrildi və bu günlərə kimi də, öz aktuallığını və texniki inkişafını artırmaqda davam edir. Və bu baxımdan, hər bir dövlətdə, uniformoloji tələbatı təmin etmək məqsədilə, müvafiq orqan (qurum, xidmət) yaradılır və bu orqan, öz fəaliyyətini normativ sənədlər əsasında həyata keçirərək, qəbul olunacaq unformaların standartlaşma göstəricilərini, aidiyyatı üzrə strukturların vəzifəli şəxslərinin əmr və sərəncamları vasitəsilə rəhbər tutduraraq həyata keçirir. Amma çox əfsuslar olsun ki, fəaliyyəti zəruri olan bu orqanın olmamazlığı və fəaliyyətsizliyi ucubatından, Azərbaycanda uniformadan istifadə edən dövlət qurumlarımızda, məntiqi yanaşma və identifikasiya yoxdur, elmi əsaslandırma aparılmadan yanlış standartlar təyin edilir və demək olar ki, artıq bu sahə üzrə çox gülünc bir mənzərə yaradılmışdır. Utancverici haldır ki, bizim bəzi “struktur rəhbərləri”, hətta dövlətin imicini belə düşünmədən, qadir olduqları şit fantaziyalarını (şöhrətpərəstliyə və düşüncəsizliyə söykənən), öz qurumları üçün yaratdıqları unformalarında əks etdirirlər. Və maraqlı olan budur ki, hələlik bu barədə nə düşünən, nə də soruşan bir qurum yoxdur. Mən bu gün burada, sadəcə olaraq bir sualı cavablandırmaq və bu cavabları da əsaslandırmaq istərdim: Dövlət strukturlarında uniformadan istifadə keçmiş zamanlardan qalma bir vərdişdir və ya tələbat? Biz, hərbi qulluqçu (əsgər, çavuş, gizir, zabit, ali zabit) və hərbi rütbə dedikdə, bir assosasiya olaraq, istər istəməz hansısa hərbi hissə və bölmələri, general dedikdə isə tabeçiliyində 10 minlərlə şəxsi heyəti olan bir qoşun komandanını gözlərimiz qarşısında canlandırmağa alışmışıq. Amma Azərbaycanda isə, bu sahəyə cavabdeh olanların şablonçuluğu və konservatorluğı səbəbindən, “hərbi xidmət” anlayışına uyğun gəlməyən bir sıra dövlət qurumlarımızın heyətini, vərdiş halında (pionerinin də uniforması olan SSRİ-dan və daha öncə Çar Rusiyasından qalma ənənə vərdişi), dəyəri milyonlarla ölçülən hərbi və xüsusi rütbəli uniformalarla təmin etməkdə davam edirlər. İndisə gəlin, aşağıda sadalanan uniforma istifadəçiləri olan qurumlara bir nəzər salaq. Onları sadalayıram:
-Gömrük Komitəsi
-Azərbaycan Baş Prokurorluğu
-Azərbaycan Dəmir Yolları
-Bakı Metropoliteni
-Vergilər
-Miqrasiya Xidməti
-Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti
-Xarici Kəşfiyyat Xidməti
-Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağrış üzrə Dövlət Xidməti
-Fövqəladə Hallar Nazirliyi
-Daxili İşlər Nazirliyi
-Dövlət Avtomobil Nəqliyyatı Xidməti
-Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi
-Mülkü Aviasiya
-AR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Dövlət Baytarlıq Nəzarəti Xidməti və digər kiçik strukturlar
Fərqli bir bucaq altında, nəzər salaq və baxaq görək ki, yuxarıda sadalanan strukturların heyətinə uniforma geyməyə ehtiyac varmı və ya bu sadəcə olaraq keçmişdən yaşatdığımız bir vərdişdir? Əgər varsa, o zaman bu kimlərə və necə şamil oluna bilər. Bu məsələ ilə bağlı, özümdə formalaşdırdığım düşüncələrimi diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm. Strukturlar üzrə açıqlamalarım: 1) Gömrük Xidməti: Gömrük postlarında növbədə olan heyətlər – döş nişanları, müəyyən xüsusi kombinzon və ya jiletlərlə təmin oluna bilərlər (ancaq növbədə olduqları zaman). Buna ehtiyac vardır və hətta zəruridir. Misal üçün götürək mətbəxdə çalışan aşbazın (sanitar, ofisant, müxtəlif ustalar və s.) qiyafətini və yaxud iş başında olan tibb personalının iş geyimlərini (xalatları). Onlar işdən çıxıb evə döndükləri zaman, iş geyimlərini soyunaraq öz mülkü geyimlərini geyinib gedirlər. Gömrük Komitəsinin heyəti, ümumən heçbir rütbə və uniformaya malik olmamalıdır. Bu məsələ əsla anlaşılan deyil, hansı zəruri səbəblər əsasında gömrük işçiləri bütünlüklə uniforma geyərək xüsusi rütbə daşımalıdırlar?! 2) Azərbaycan Baş Prokurorluğu Bu sahədə də anlaşılan deyil ki, hansı zəruri səbəblərdən prokurorluq işçiləri uniforma geyərək zabit paqonları daşımalıdırlar?! Onlar üniformasız öz funksiyalarını yerinə yetirə bilmirlərmi?! Prokurorluq işçilərinə döş nişanları və ya vəsiqələri tam kifayət edə bilər. Müstəntiq və digərləri, hansısa cinayətləri araşdırdıqları və ya vətəndaşlardan izahat aldıqları zaman hansı zəruri səbəblərdən irəli gələn ehtiyaclar əsasında uniforma geyməlidirlər??? Absurd deyilmi? Prokurorluqdakı zabit və generallar hansı “qoşunları” idarə edirlər? 3) Azərbaycan Dəmir Yolları Bu sahədə də vəziyyət çox gülüncdür. Əlbəttə ki, qatar heyəti (qatar rəisi, bələdçi, maşinistlər, texniklər və s.), reysə çıxdıqları zaman xüsusi geyimlə (aşbaz və tibb işçiləri kimi) təmin olunmalıdırlar. Amma anlaşılan deyil ki, bu strukturun kabinet məmurları, hansı zəruri səbəblərdən qaynaqlanan ehtiyaclar əsasında xüsusi rütbəli uniforma ilə təmin olunmalıdırlar?! Bəlkə onlar da texniklər və maşinistlər kimi mazuta bulaşa bilərlər? Bunun səbəbini anlada biləcək adam tapılarmı? 4) Bakı Metropoliteni Məncə burada ümumən dayanmağa dəyməz. Çünkü vəziyyət ADY ilə eyni tipdə olduğundan təkrarlanmaq istəmirəm. 5) Vergilər Bəlkə hörmətli nazirimiz özü özündən soruşsun – hansı səbəblərdən döğan zəririyyətlər əsasında vergi müfəttişləri uniforma və xüsusi rütbə ilə təmin olunmalıdırlar? Hər hansı bir şirkətə və ya quruma yoxlama məqsədilə gəlmiş müfəttiş (hətta əgər əynində unforma varsa), öz xidməti vəsiqəsi və göndərişini təqdim etməzsə, o zaman heçkim ona şirkətə daxil olmağa izn verməz. Belə olan təqdirdə, uniformanın müfəttiş üçün yeri və rolu nədir? Bu onun professional və ya texniki imkanlarınımı artırır?! Vergi əməkdaşlarının uniforma ilə təminatına heçbir əsas, ehtiyac və zəruriyyət yoxdur. Sahib olduqları xidməti vəsiqə, yoxlama göndərişləri, onlar üçün tam yetərlidir. Bəlkə belə deyil?! 6) Miqrasiya Xidməti Bu xidmət rəhbərini və onun müavinlərini, general formasında görəndə lap çaşıb qaldım. Ruslar demişkən – “генералы диванных войск”. Bu sahədə çalışanlar, hansı zəruriyyətlərdən doğan tələbatlar əsasında xüsusi rütbəli uniforma geyməlidirlər? Buna səbəb nədir? Bu uniforma, vətəndaşı qeydə alan və ya qeydiyyatdan çıxaran məmurun hansı ehtiyaclarını və nə şəkildə təmin edir?! Bu xidmətin xüsusi rütbəli uniforma ilə təchizatına əsla ehtiyac yoxdur. 7) Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti Adından bəlli olan bu mühüm xidmətin heyəti də özü kimi gözəgörünməz olmalıdır. Onların uniforma geymələrinə, hərbi rütbə daşımalarına əsla ehtiyac yoxdur. Və rütbə ilə ranq anlayışlarını qarışdırmamalıyıq. Bu qurumun tərkibindəki müvafiq güc hissə və bölmələrinin şəxsi heyəti, hərbi qulluqçu statusunda olaraq unifoma və hərbi rütbələrlə təmin edilməlidirlər. Digərlərindən hərbi qulluqçu və hərbi rütbə anlayışı götürülməli, onlar ancaq ranqlara mənsub olmalıdırlar. Xarici Kəşfiyyat Xidməti Adından bəlli olduğu kimi, bu xidmətin heyəti, zatən hərbi rütbələrə ehtiyac duymur və apardıqları fəaliyyət isə, qoşun kəşfiyyatından fərqli olaraq daha incə bir sahəyə aiddir. Onların uniforma geymələrinə, rütbə daşımalarına da əsla ehtiyac yoxdur. Bu qurumda da, ancaq müvafiq güc hissə və bölmələrinin şəxsi heyəti, hərbi qulluqçu statusunda olaraq unifoma və hərbi rütbələrlə təmin edilməlidirlər. Digərlərindən hərbi qulluqçu və hərbi rütbə anlayışı götürülməli, onlar ancaq ranqlara mənsub olmalıdırlar. 9) Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağrış üzrə Dövlət Xidməti Bu xidmət, ümumən müstəqil bir qurum kimi tamamilə ləğv edilməli, onun funksiyaları bölüşdürülərək Baş Qərargaha və rayonların Pasport Qeydiyyat şöbələrinə (DİN) həvalə edilməlidir. Süni şəkildə yaradılmış, şişirdilmiş və çağırışdan başqa digər zəruri fəaliyyəti olmayan (buna hətta nəzəri cəhətcə də olsa mümkünat yoxdur, çünkü səfərbərliklə müstəqil şəkildə məşğulolma imkanlarına malik deyillər) bu quruma əsla ehtiyac duyulmadığından dərhal ləğv edilməlidir. 10) Fövqəladə Hallar Nazirliyi 19 ildir fövqəladə şəkildə büdcəni talayan, səmərəsiz, bu müddət ərzində 1 dəfə də olsun həyatda öz təyinatını döğrulda və təsdiqləyə bilməyən bu qurum – kimə və nəyə lazımdır?! Zaman var idi ki, bu qurumun heyəti, tikintilərdəki rüşvətlə məşğul idilər. Qurumun heçnəyə yaramayan general və zabitləri də, hərbi qulluqçu statusuna malikdirlər. Və bu hal, ordu ilə müqayisədə çox böyük bir ədalətsizlikdir. Bu böyüklükdə şişirdilmiş nazirlik əvəzinə, müqavilə əsaslı mülkü ixtisasçılardan seçilərək komplektləşdirilmiş (hərbi qulluqçu statusuna malik olmayan), xüsusi texnika və avadanlıqlarla təchiz edilmiş 5 regional bölüyün fəaliyyəti, kiçik bir Azərbaycanın tələbatını tam şəkildə ödəyə bilər. Belə olan təqdirdə kimə, nəyə lazım idi bu şişirdilmiş – general, polkovnik ştatları və özləri? Digər funksiyalr isə əvvəllər olduğu kimi aidiyyatı üzrə uyğun strukturlara həvalə edilməlidir. 11) Daxili İşlər Nazirliyi Bu nazirlikdə, PPX və YPX (bu 2 xidmət, vahid funksiya altında öz aralarında birləşdirilməlidir), şəxsi heyəti olan digər hissə və bölmələr (məsələn Çevik Alay, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr və s.) xüsusi rütbə daşıyaraq uniforma ilə təchiz olunmalıdırlar. Əhalinin içində işləməli olan digər struktur bölmələrinin şəxsi heyəti üçün uniforma və xüsusi rütbələrə ehtiyac duyulmur və buna heç lüzum da yoxdur. 12) Dövlət Avtomobil Nəqliyyatı Xidməti Bu xidmət növündə də, uniforma və xüsusi rütbələrə heçbir ehtiyac yoxdur. Yollarda xidmət aparan növbətçi heyət və onların xidməti avtomobilləri, fərqləndirici xüsusi görkəmə malik olmalıdırlar. 13) Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi Üzən gəmi heyəti və ekipajlar, texniki personal, uniforma və xüsusi geyimlə təmin edilməli, digər ofis heyətlərinin xüsusi rütbə və geyimlər isə tam şəkildə ləğv edilməli, adi mülkü geyimdə çalışmalıdırlar. 14) Mülkü Aviasiya Üçuş heyəti və ekipajlar, texniki personal, uniforma və xüsusi geyimlə təmin edilməli, digər ofis heyətlərinin xüsusi rütbə və geyimləri tam şəkildə ləğv edilməli, adi mülkü geyimdə çalışmalıdırlar. 15) AR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Dövlət Baytarlıq Nəzarəti Xidməti (və digər kiçik strukturlar) Baytarlıq (meşəçilik) kimi xidmətlər üçün mən ümumən söz tapa bilmirəm. Əgər insanlara xidmət göstərən Səhiyyə Nazirliyi uniformada deyilsə, o zaman hansı zəruri səbəblərdən doğan ehtiyaclara əsaslanaraq, heyvanlara xidmət göstərən bu qurumun rəhbəri (general formasında və rütbəsində) və işçilərinə xüsusi rütbə verərək onları uniforma ilə təmin etmişik?! Gülünc deyilmi? Qeyd: Bu fikir və yanaşmam, adlarını çəkmədiyim digər bənzər strukturlara da eyni qaydada şamil olunur. Təklif: a) Nazirlər Kabineti, konservatizm əsaslı şablon qərarlarına yenidən nəzər salaraq bu anlaşılmaz vəziyyət üzərində düşünməli, dövlət büdcəsindən səmərəsiz olaraq istifadə olunan vəsait axının qarşısını almaq, milli unformalogiya anlayışına aydınlıq gətirmək məqsədilə təkliflər paketi hazırlayaraq Dövlət Rəhbərinə təqdim etməlidir. b) Bu vəsaitləri, dövlətimizin çətin və sıxıntılı günlərində, bəzənməyə ehtiyacları olmayan məmurlarımızın mənasız bəzək-düzəklərinə sərf etməkdənsə, ehtiyaclı sahələrimiz üzrə səmərli şəkildə istifadə etməyimiz (şəhid ailələri və qazilərimizə) daha məntiqli və anlayışlı olar.
Ramiz Əli oğlu Qasımov (Dəniz) 1965-ci ildə Bakı şəhərində anadan olubdur. 1983-cü ilsə Nizami rayonun 62 saylı orta məktəbini bitirmiş, 1984-1986-cı illərdə Stavropol diyarında SSRİ Silahlı Qüvvələrində hərbi xidmətdə olmuşdur. 1993-1996-cı illərdə Qarabağda gedən Vətən müharibəsində iştirak edibdir. 1988-ci ildən ARDNŞ-ın “Azərneftyağ” NEZ-də işləyir. Ədəbi və elmi yaradıcılığa 1981-ci ildən başlayıbdır və 10 kitabın müəllifidir. Dövrü mətbuatda ədəbiyyat, elm, publisistika ilə bağlı yazılarla çıxış edən, “Qızıl qələm” mükafatı laureatı, Azərbaycan Vətən Müharibəsi Veteranları Birliyi İdarə heyətinin üzvü Ramiz Dəniz 1999-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə üzv qəbul olub, 2009-cu ildə ədəbiyyat üzrə Pzezident təqaüdünə layiq görülübdür. Ədəbi yazılarla birgə erkən və orta əsrlər coğrafi kəşflər tarixinin tədqiqi ilə məşğuldur. Əsərlərin annotasiyaları Azərbaycan ədəbiyyatına novator əsərlər kimi daxil olmuş, tarixi-coğrafi macəra janrındakı trilogiya; 1) I cild – “Konkistadorların Mərkəzi Çili sahillərində faciəli ölümü” tarixi-bədii romanı – 760 səhifə. Əsərdə köstərilir ki, hər hansı bir xalq öz müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparmaq üçün ayağa qalxanda, yadelli işğalçılara qarşı kəskin mübarizə aparmalı, onlarla sərt və amansız olmalı, mübarizə vaxtı azadlığı və müstəqilliyi müqəddəs bir amal kimi hər şeydən üstün tutmalıdırlar. İspanların əsarəti altına düşmüş Amerika qitəsində yaşayan başqa hindu tafalarının aqibəti göz qabağında idi. Əsarət altına düşənlər kölə vəziyyətinə düşmüş və birdəfəlik azadlıqdan, dövlət müstəqilliyindən məhrum olunmuşdular. Araukanlar isə başqa tayfalar kimi qul olmaq və yadelli işğalçılardan asılı olmaq istəmir, ölümün üzünə dik baxaraq silaha sarılmış və əsrlər boyu (300 il) uzanan amansız və dəhşətli mübarizəyə qalxırlar. Cənubi Çilinin kəşfində və mənimsəməsində böyük rol oynamış, tanınmış ispan konkistadoru Pedro Valdiviya bir neçə il araukanlara qarşı müharibə aparmış, 1553-cü ilin dekabrında onlara əsir düşmüş və edam edilmişdi. Azadlığı hər şeydən üstün tutan araukanlar ispanlarla heç bir kompromissə getmirdilər. Araukanların düşmənə qarşı mübarizəsi yenilməzlik, məğlubedilməzlik və cəsurluq simvoluna çevrilmişdir. Onların bəziləri Çilidə yaranmış ictimai quruluşun, siyasi vəziyyətin, mövcud qayda-qanunun fərdi mübarizə nəticəsində dəyişdirilə biləcəyinə o qədər də inanmırdılar, amma bununla bərabər üsyankarlıqdan əl çəkmir, tam qalib gəlməsələr də, bu məqsəd uğrunda vuruşur, həlak olur, azadlığı heç olmazsa ölümdə görürdülər. Əsərdə Fernan Magellanın ekspedisiyası və həmin ekspedisiyadan aralı düşən “Trinidad” gəmisinin taleyi, ispan konkistadoru Pedro Valdiviyanın Çiliyə olan yürüşləri, Vasko de Balboanın ekspedisiyası və Panama ilə Sakit okeanın kəşfi, haqqında, Roma papası İspaniya ilə Portuqaliya) arasında dünyanı necə bölüşdürür, Araukaniya ölkəsinin flora və faunası, Buenos-Ayresin əsasının qoyulması, Cəbəllüttariq qalası və onun tarixi, “Məğlubedilməz armada”nın 1588-ci ildə La-Manşda və 1571-ci ildə Lepanto dəniz döyüşləri, Kanar və Madeyra adaları haqqında maraqlı məlumatlar humanitar fakultələrdə təhsil alan tələbələrin marağına səbəb olacaq. Xüsusən də Xristofor Kolumbun kəşfləri haqqında əsl həqiqət və fərziyyələr nəinki adi oxucuları, hətta coğrafiya elmi ilə dərindən maraqlanan bütün adamları özünə cəlb edəcək. Amerikanın kəşfinə dair bəzi təkziblər və nüanslar məhz bu kitabda verilir.
Bütün qəhrəmanların – istər sərkərdə, istər konkistadorlar, istər alim və səyyahlar, istərsə də araukanlar olsun hamısı qəlbi vətən eşqi, vətən məhəbbəti ilə döyünür. Əsərin qəhrəmanı Migel Kartahena səyyahlar nəslindən olsa belə coğrafi kəşfləri genişləndirmək üçün müəyyən səyahətlərdən imtina edərək, İspaniyanın şan və şöhrətini qorumaq üçün ispan qanunlarını kobud surətdə tapdalayan yerli hinduları cəzalandırmaqdan ötrü Yeni Dünya sahillərinə ağır müharibəyə yollanır. 2) II cild – “Müqəddəs missiya” tarixi-bədii romanı – 378 səhifə. Birinci cilddən məlumdur ki, Mərkəzi Çili sahillərinə yollanan ekspedisiya iştirakçıları aborigenlərlə gedən müharibədə məğlubiyyətə uğrayırlar. Ekspedisiyanın bəzi üzvləri döyüşlərdə həlak olur, bir çoxları isə araukan hindularına əsir düşürlər. Müharibənin ikinci mərhələsinə başlamamışdan əvvəl növbəti ekspedisiyanın rəhbərliyi qərara alır ki, ilk növbədə əsir düşmüş silahdaşlarını əsirlikdən azad etsinlər. Bu müqəddəs missiyanı yerinə yetirməkdən ötrü 16 nəfərdən ibarət olan təcrübəli, bacarıqlı və peşəkar döyüşçülərdən ibarət kəşfiyyat dəstəsi təşkil olunur və həmin dəstə fərdi üsulda düşmənə qarşı sarsıdıcı zərbələr endirərək həmin missiyanın öhdəsindən müvəffəqiyyətlə gələ bilir. Bununla da, Araukaniyada gedən müharibənin ikinci mərhələsi başlanır. 3) III cild – “Cənnətə gedənlər cəhənnəmə düşürlər” tarixi-bədii romanı – 350 səhifə. Bu əsərdə Araukaniyada gedən müharibənin son fazası əks olunub. Perudan gələn güclü ekspedisiya aborigenlərə qarşı bir-birinin ardınca sarsıdıcı zərbələr endirir. Ölkənin demək olar ki, 90%-i ispanlar tərəfindən işğal ediləndən sonra Araukaniyada təsərrüfat işləri görmək və inzibati orqanlar yaratmaqdan ötrü, Perudan yeni-yeni qüvvələr gətirdilməyə başladı. Cürbəcür təbəqəni əhatə edən kolondatorlar Araukaniyanı işğal edilmiş öz torpaqları hesab edirlər. Lakin aylar və illər keçdikcə burdakı əhalinin döyüşkənliyini, yenilməzliyini və ölkənin sərt iqlimini görən ispanlar cənnətə yox, cəhhənəmə düşdüklərini dərk edirlər. Qraf Ferdinand Morelosun səriştəsizliyi ucbatından yüzlərlə əsgərin qanı bahasına əldə edilən qələbə ispanların əlindən çıxır. Gözlənilməz anda üsyana qalxan araukanlar böyük qurbanlar hesabına öz ölkələrini işğalçılarından azad edə bilirlər.
4) Erkən və orta əsrlər coğrafi kəşflər tarixinə aid olan elmi-araşdırma əsəri – “Xristofor Kolumb, Nəsirəddin Tusi və Amerika qitəsinin həqiqi kəşfi” – 294 səhifə. 510 il bundan əvvəl Xristofor Kolumb tərəfindən Amerika qitəsi kəşf edilsə də, çox hallarda hələ də həmin kəşfin bir çox qaranlıq tərəfi dünya ictimaiyyətini dərin düşüncələrə qərq edir. Saysız-hesabsız elmi əsərlərdə bildirilir ki, X.Kolumb kəşf elədiyi torpaqları Şərqi Asiyanın ərazisi ilə səhv salıbdır. Mən bu əsərimdə sübut etməyə çalışmışam ki, Genuyadan olan məşhur dəniz səyyahı Atlantik okeanının qərb hissəsinə yola düşməmişdən əvvəl, İspaniyada olarkən, görkəmli Azərbaycan alimi kimi Nəsirəddin Tusinin məlum olmayan iri bir torpaq ərazisi yerləşir. Bəli, bəli, X.Kolumb özünün transatlantik səyahətinə yola düşməmişdən 220 il əvvəl, dünya ensiklopedisiyasına özünəməxsus şərəfli yer tutmuş N.Tusi Marağa rsədxanasında tərtib etdiyi xəritədə, Amerika qitəsinin konturunu coğrafi koordinatları ilə göstərmişdir. Bu dünyada ən fenomenal kəşflərdən biri sayılır və X.Kolumb praktik olaraq həmin kəşfi həyata keçirmişdir. 5) Erkən və orta əsrlər coğrafi kəşflər tarixinə aid olan elmi-araşdırma əsəri – “Əsrləri qabaqlamış alim – Nəsirəddin Tusi” – 364 səhifə. Tarixdə öz əməli və elmi-bədii irsi ilə dərin iz buraxmış görkəmli Azərbaycan alimi Nəsirəddin Tusi barəsində yazmaq həm məsuliyyətli, həm də şərəfli işdir. Tanınmış fenomenal alimlərlə yanaşı dünya ensiklopediyasının qızıl səhifələrindən biridir. Onu yalnız Şərqin Elmlər Akademiyasının tacında parlayan ən iri qiymətli qaşa bənzətmək olar. Ona görə ki, Nəsirəddin Tusi riyaziyyata, həndəsəyə, astronomiyaya, coğrafiyaya, etikaya dair şah əsərlər yazaraq, bir çox unikal kəşflərin və ixtiraların banisi kimi Azərbaycanın adını Dünya elminin ən yüksək zirvəsinə qaldırmışdır. Alimin əsaslandırılmış qənaətinə görə, Amerika qitəsinin kəşfi bir neçə yüz il tez baş vermişdir. Təəssüflər olsun ki, bu həqiqətlə əksər xalqlar tanış deyil. Bu əsəri yazmaqla mən Tusinin dünya miqyasında necə bənzərsiz alim olduğunu oxuculara çatdırmaq istəyirəm. Bundan sonra yüz illər keçsə belə, Nəsirəddin Tusinin elmi irsi tədqiqatçılar üçün zəngin elmi dəfinə kimi görünəcək. İndiyənə qədər Azərbaycan aliminin ərsəyə gətirdiyi elmi işlərinin demək olar ki, azacıq bir hissəsi araşdırılaraq tam tədqiq edilmişdir. Acınacaqlı haldır ki, Nəsirəddin Tusinin həyatından bəhs edən bir çox sənədlərin səhifələri hələ də acılmamışdır. Güclü idrak sahibi olan alimin ensiklopedik biliyə malik olması, onun elmi-bədii irsinin zənginliyi ondan xəbər verir ki, o, Azərbaycan ölkəsi tərəfindən bəşəriyyətə bəxşiş edilən bir elmi incidir. Zamanına görə Elmlər Akademiyasının məcmuisini özündə cəmləşdirən N.Tusinin necə bir fenomenal alim olduğunu, bizlər bütün dünyaya bəyan etməliik. Bir çox elmlərin arxeoloqu sayılan Nəsirəddin Tusi nəinki Azərbaycanın, Yaxın Şərqin və ya Türk dünyasının, hətta bütün Yer kürəsinin istedadlı və bənzərsiz dühalardan biridir.
6) Dram əsəri – “Fitva” romanı – 288 səhifə. Əsərdəki hadisələr, əsasən iki fərqli təbəqədə böyüyüb başa çatmış aşiqlərin arasında cərəyan edir. Mühəndis ailəsində tərbiyə alan Süleyman, var-dövlətlə zəngin olan məmur ailəsində böyüyən Sevdanı sidqi ürəkdən sevməsinə və bunun əvəzində sevgilisinin məhəbbətini qazanmasına baxmayaraq, bir çox insanların, xüsusən də dostların xəyanətkar müdaxiləsindən sonra onların arasına nifaq salınır. Məhz araya salınan nifaqa görə Sevda öz məhəbbətindən imtina etməli olur və atasının təkidi ilə kobud, zalım, ambisioz bir insana ərə gedir. Məqsəd üzərində qurulan ailə davamlı olmur, nəticədə ürəyini Süleymana bağlayır. Sevadnın qardaşı Anarın fitvası ilə ağlını itirmiş Zaur odlu və soyuq silahla bir neçə günahsız insanı amansızcasına qətlə yetirir. Təəssüflə qeyd etmək lazımdır ki, belə bir faciələri taleyin hökmü ilə zəmanənin özü doğurur. 7) Publisistik əsər – “Qəlblərdən yaşayan Mir Cəlal” – 164 səhifə. Mir Cəlal yaradıcı insan olduğundan təbiətin, insan varlığının sirlərini açmağa can atmışdır. Məhz bütün bu sirlərə yiyələnmək üçün Allah ona qeyri-adi ağlı və zakanı əta etmişdir. O, sözün əsl mənasında əsl insan, dahi şəxsiyyət olmuşdur. Əsl insan isə bu dünyada olan mövcudatın ən şərəflisidir. Mir Cəlal filosoflara, kamil insanlara xas olan qabiliyyətinə – malik idi. O, böyük, müdrik, özü bir aləm olduğundan bir çox hikmət sirlərinə yiyələnmişdir. Bu kitabda adları hallanan tanınmış şəxsiyyətlər milyardlarla insanın arasında zərrəcik kimi görünsələr də, onların hər biri təmsil etdikləri xalqın mədəniyyətini, ədəbiyyatını, incəsənətini, elmini, təhsilini inkişaf etdirməkdə bütün səy və bacarıqlarını səfərbər edərək, bununla da ölkənin tarixini ən yüksək müstəvidə yaşadırlar. Azərbaycanın görkəmli ədibi, pedaqoqu, ictimai xadimi professor Mir Cəlal nəsr sahəsində barokko üslubundakı naxışları və göydəki ulduzları xatırladan ölməz əsərlər yaratmış, pedaqoji fəaliyyəti dövründə elə tələbələr yetişdirmişdi ki, onlar çağdaş dövrdə Elmlər Akademiyasında və elmin müxtəlif sahələrində əvəzsiz xidmət göstərirlər. XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının gözəl nümayəndələrindən biri olan Mir Cəlalın həyat və yaradıcılığından bəhs edən bu kitab ictimaiyyətin bütün nümayəndələri üçün maraqlı olacaq. 8) Erkən və orta əsrlər coğrafi kəşflər tarixinə aid olan elmi-araşdırma əsəri – “Braziliyanın müəmmalı kəşfi” – 160 səhifə. “Braziliyanın müəmmalı kəşfi” elmi-tədqiqat əsəri coğrafi kəşflər sahəsində mahiyyətinə görə diqqəti cəlb edəndir. Rəsmi olaraq Braziliya aprelin 22-i 1500-cü ildə Pedro Alvareş Kabral tərəfindən təsadüf nəticəsində kəşf eilibdir. Uzun illər apardığım araşdırmalardan aydın oldu ki, həmin ərazyə P.Kabraldan hələ 6 il əvvəl yəni, 1494-cü ildə Duarti Paşeku Pireyranın başçılığı ilə Portuqal kralı II Juanın göndərdiyi ekspedisiya yan alıbdır. Elə həmin ildə Roma papası VI Aleksandr Borcia verdiyi bulla ilə dünyanı, Portuqaliya ilə İspaniya arasında iki yerə bölür və Tordesilyas müqaviləsinə görə portuqallar indiki Braziliyaya yiyələnirlər. Həmin tarixi hadisədə təsiredici hal odur ki, portuqallar Roma papasının vasitəsilə ispanların nümayəndəsini aldatmağa müvəffəq olmuş və bu işdə D.Pireyranın səyahətinin nəticəsi mühüm rol oynamışdır. Bir sözlə, qeyd etmək istəyirəm ki, adı çəkilən hər üç elmi əsər əldə olunan faktlara və fərziyyələrə görə, coğrafi kəşflər tarixi sahəsində çalışan hər bir mütəxəssis üçün lazımi mənbə ola bilər və bu kəşflərlə bağlı elmi ocaqlardan reaksiya verilməsinin gözlənilməsi labüddür. Geniş oxucu kütləsinin həmin əsərlərə olan tələbatına şübhə etməmək olar. Lakin bunun üçün həmin əsərlər rus, ingilis və digər dillərə tərcümə olunmalıdır.
9) Mənəviyyatla bağlı trilogiya, I cild – “Qismət” romanı – 280 səhifə. Əsərdə cərəyan edən hadisələr cəmiyyətdə baş verən müəyyən prosesləri özündə əks etdirir. Bir çox ailələrdə, xüsusən də, təlim-tərbiyəyə önəm verilməyən ailələrdə Avropaya inteqrasiya adı altında adət və ənələrdən uzaqlaşma baş verir. Sırtıqlıq, abırsızlıq, həyasızlıq, əxlaq və mədəniyyətə üstün gəlir. Bu, problem başağrısına çevrildiyindən ziyalılar, alimlər, alicənab insanlar, təfəkkür sahibləri həyəcan təbili çalmağa başlayırlar. Burada əxlaq, mənəviyyat uğrunda mübarizə aparan bir müxbir; mənəviyyatı maddiyyatdan üstün tutan rəssam qız, halbuki füsunkar gözəlliyi ilə özünü hər hansı bir sponsora qurban verərək varidat toplamağa imkanı var; pula, zəngin həyata hərisli olan, həya-abırını itirərək bədənini alver mənbəyinə çevirən naşı müğənni; həmin müğənninin sponsoru olan və onunla eşq-macəra həyatı sürən vergidən yayınan, asan gəlir mənbəyi əldə edən yaşlı biznesmen; müğənninin havadarından əldə etdiyi pulları hiylə yolları ilə mənimsəyən, onunla yüngül həyat tərzi keçirən alfons oğlan; əxlaq və tərbiyəyə zidd olan bütün naqis hərəkətlərə sinə gərən ziyalı ailələrin fəaliyyəti maraqlı səhnələrin yaranmasına rəvac verir. Oxucunu diqqət mərkəzində saxlayan o haldır ki, həm müxbirin ailəsi, həm onlarla yaxın olan ziyalı ailəsi, həm də məşuqəsi olan müğənniyə bağ evi alan və vaxtının müəyyən hissəsini onunla bir yerdə keçirən həmin yaşlı biznesmen bir-biriləri ilə yola getməyən bağ qonşularıdırlar. Bütün bu təzadlar fonunda iki gəncin qeyri-adi məhəbbəti önə çəkilir. İş ondadır ki, yaxın rəfiqələr bir-biriləri ilə qohum olmaq istəyirlər. Lakin bu yerdə anlaşılmamazlıq ucbatından əsl sərgüzəştlər baş verir… 10) II cild – “Aqibət” romanı – 276 səhifə. Dünyaya olan baxışları və aldıqları tərbiyə ilə bir-birindən fərqlənən insanların qonşu kimi yaşaması, istər-istəməz onların arasında böyük ədavətin yaranmasına gətirib çıxarır. Yeni qonşu olan müğənni Zemfira neft sənayesində uzun müddət işləmiş Arif adlı ziyalının və Elmlər Akademiyasının elmi işçisi Xədicənin ailəsi ilə yola getmir və özünün tərbiyəsiz hərəkətlərilə həmin qonşularda ikrah hissi yaradırdı. Bundan əlavə bəlli olur ki, həmin qondarma müğənni əsl havadarını aldadaraq, ona aldığı evdə, tamamilə başqa bir oğlanla görüşüb xəyanət edir. Yüngül həyat tərzi keçirən Zemfira adlı naşı müğənnini qəzet səhifələrində ifşa edən Əliyusif adlı müxbir həmin müğənni və onun havadarları tərəfindən kəskin təzyiqllərə məruz qalır. Lakin bütün bu təzyiqlərə baxmayaraq müxbir televiziya kanallarında istedaddan kənar olan “müğənniləri”, mənəviyyata zidd olan hadisələri, mentalitetə təsir edən bazar qalmaqallarını, kənar mədəniyyəti təbliği ilə məşğul olan verilişləri tənqid atəşinə tutur və paralel olaraq istedadları, sənətkarları, əxlaq kodeksinə riayət edən müğənnilərin fəaliyyətini önə çəkib, onları öz adları ilə saf cəmiyyətə təqdim edir. Neqativ hallara göz yuman bəzi işbazlar və redaksiya rəhbərləri Əliyusifi sıxışdırmağa başlasalar da o, öz əqidəsindən dönməyərək, mübarizəsini davam etdirir. Ondan sonra Zemfira qonşusunu şərləməyə qərara alır. Bunun üçün o, ilk növbədə Əliyusif ilə xoş münasibət quraraq, prinsipial müxbiri öz tərəfinə çəkməyə çalışır. Alfons havadarı olan Namiqin planına əsasən, Zemfira qonşusunun boynuna oğurluq yıxıb onu tutdurur.
Bu materialın dərcindən artıq 13 il keçib – 13.08.2013. Ramiz Daniz dən xahiş edək Kİ!! Yeni mə’lumatlar təqdim etsin!!..
Baxış sayı 15544 (06.02.2026) “AqRA” EİDİB – nin 10 ildən artıqdır Kİ!! Üzvüdür.
