GÜLÜM (Qəndab – Çarəsizəm) Gecənə Ay ollam, gününə Günəş, Bu sevgin tacımız qoy olsun, gülüm! Utanma sevginin al çohrəsindən, Verəcək bacımız qoy olsun, gülüm!
Usanma cəfadan, usanma yoldan, Çəkinmə nə sağdan, nə də ki, soldan, İnsan sevgisini ötürür qoldan, Ağuşun yuvamız qoy olsun, gülüm!
Səni yaşadacaq bu sevgi inan, Ustacı xatırla hər zaman, hər an, Bu sevda oduna mənim kimi yan, Gur yanan odumuz qoy olsun, gülüm! 18.05.2026. Bakı.
MERAC YOLUNDA ( Zaur Ustac – Gecələr) Tanınmış şair, publisist və ədəbi düşüncə adamı Zaur Ustac tərəfindən qələmə alınmış “Gecələr” şeiri klassik nəzirə ənənəsinin müasir poetik düşüncə ilə qovuşduğu təsirli nümunələrdən biridir. Şeir görkəmli ədəbiyyatşünas alim-şair Qəndabın “Gecələr” şeirinə nəzirə kimi yazılsa da, müəllif burada yalnız bir poetik davamçılıq nümayiş etdirmir, həm də öz daxili aləmini, eşq fəlsəfəsini və insan ruhunun gecələrdə yaşadığı mənəvi çırpıntıları yeni poetik çalarlarla təqdim edir. Azərbaycan poeziyasında “gecə” obrazı daim sirrin, həsrətin, tənhalığın, etirafın və mənəvi hesabatın rəmzi olmuşdur. Füzulidən Vaqifə, Səməd Vurğundan Bəxtiyar Vahabzadəyə qədər bir çox sənətkar gecəni yalnız zaman anlayışı kimi deyil, insan ruhunun aynası kimi təqdim etmişdir. Zaur Ustac da bu ənənəni davam etdirərək gecələri bir duyğu məkanı, daxili məhkəmə və sevgi məhşəri kimi mənalandırır: “Kim, kimi daha çox sevir bilmirəm, Məlum o, məhşərdir, qara gecələr.” Bu misralarda müəllif sevginin ölçüyəgəlməz mahiyyətini göstərir. Buradakı “məhşər” ifadəsi təsadüfi seçilməmişdir. Şair gecələri sadəcə qaranlıq saatlar kimi deyil, duyğuların sorğu-sual olunduğu, insanın öz vicdanı və sevgisi ilə üz-üzə qaldığı bir məkan kimi təqdim edir. Bu poetik yanaşma şeirə həm fəlsəfi, həm də psixoloji dərinlik qazandırır. Şeirin diqqət çəkən məqamlarından biri də gündüz və gecə qarşıdurmasının uğurlu poetik təqdimidir: “Gündüzlər sözlərin çəkir meraca, Gözlərin çəkirlər, dara gecələr.” Burada gündüz zahiri ünsiyyətin, gecə isə daxili iztirabın daşıyıcısına çevrilir. “Söz” və “göz” qarşılaşdırılması müəllifin poetik məharətini göstərir. Gündüz insanı sözlər düşündürürsə, gecələr baxışların yaratdığı duyğular insanı mənəvi dara çəkir. Bu, sevginin insan taleyində yaratdığı hökmün poetik ifadəsidir. Şeirin ikinci bəndində müəllif artıq daha dərin daxili qatlara enir: “Xəyalın taxt qurar başımın üstə, Qurundan od sıçrar yaşımın üstə.” Bu misralarda romantik lirika ilə yanğı dolu hisslər birləşir. “Xəyalın taxt qurması” sevgilinin ruh üzərində hakimiyyətini göstərirsə, “od sıçraması” artıq həmin sevginin ağrı və yanğı tərəfini simvollaşdırır. Şair burada həm sevən insanın məğrurluğunu, həm də acizliyini eyni anda təqdim edə bilir. Digər maraqlı poetik tapıntı isə aşağıdakı misralardır: “Arzular cücərir daşımın üstə, Bağrımın başında, yara gecələr.” Burada daş obrazı ümidin bitmədiyi sərt həyat həqiqətlərini simvolizə edir. Şair ən ümidsiz məqamda belə arzuların cücərdiyini deyir. Lakin bu arzular yenə də yaraya çevrilir. Bu, sevginin həm yaşadan, həm də incidən mahiyyətini açır. Zaur Ustacın poetik dili sadə olsa da, onun misralarında güclü emosional yük və dərin metaforik qat vardır. Şeirin son bəndi isə əsərin fəlsəfi yekunu kimi səslənir: “Hər gecə bir ümid çırağı yanır, Hər gecə əvvəlki gecəni danır.” Bu misralarda insan ruhunun tükənməz ümid hissi əks olunur. Hər yeni gecə yeni bir ümid, yeni bir gözlənti gətirir. İnsan nə qədər yorulsa da, nə qədər ağrı yaşasa da, yenə də sabaha, sevgiyə və işığa inanmaq istəyir. Bu, poeziyanın ən ali həqiqətlərindən biridir. Şairin öz adını poetik mətnə gətirməsi də klassik Şərq poeziyasının gözəl ənənələrindəndir: “Hər gecə özünü astana sanır, Ustacı aparır, hara gecələr?” Burada “Ustacı” müraciəti müəllifin öz poetik kimliyini mətndə təsdiqləyir. Eyni zamanda bu misralarda qəribə bir mistik hərəkət duyulur — gecələr sanki şairi özü ilə aparır, onu xəyal və düşüncə yollarında naməlum bir səfərə çıxarır. Zaur Ustacın “Gecələr” şeiri müasir Azərbaycan poeziyasında nəzirə janrının uğurlu nümunələrindən biri kimi dəyərləndirilə bilər. Müəllif klassik poetik ənənəyə sədaqət göstərməklə yanaşı, öz fərdi üslubunu, daxili ağrılarını və çağdaş insanın mənəvi tənhalığını poetik dillə ifadə etməyi bacarmışdır. Şeir oxucunu yalnız duyğulandırmır, həm də düşündürür. Çünki burada gecələr yalnız zaman deyil — insan ruhunun aynasıdır.
1. What inspired you to write “A Book with the Scent of Roses”?
The main inspiration behind A Book with the Scent of Roses was my deep admiration for Azerbaijani poetry and the spiritual beauty hidden within our literary heritage. While reading the poems of Qandab Haqverdi, I felt a sincere emotional and cultural richness that deserved broader literary attention. I wanted to present that beauty to readers through analysis, reflection, and artistic interpretation.
2. How did you choose Qandab Haqverdi’s (Aliyeva) “Fragrant Flowers” to analyze in your book?
Fragrant Flowers attracted my attention because of its sincerity, lyrical spirit, and strong connection to national values. The poems carry deep emotional layers while preserving the simplicity and elegance of the Azerbaijani poetic tradition. I believed that analyzing this work would help readers better understand the spiritual world of the author and the cultural atmosphere reflected in her poetry.
3. What is the significance of analyzing literary works in understanding Azerbaijani culture?
Literature is the spiritual memory of a nation. By analyzing literary works, we better understand the traditions, moral values, historical experiences, and emotional world of the Azerbaijani people. Poetry and prose preserve the voice of generations. Through literary analysis, we not only study texts, but also discover the national identity and worldview of our people.
4. How do you see the role of poetry in expressing national culture and identity?
Poetry has always been one of the strongest expressions of Azerbaijani national identity. From classical poets to modern writers, poetry reflects our love, pain, patriotism, and moral values. Azerbaijani poetry carries the spirit of our language, folklore, music, and traditions. It protects our cultural identity and passes it on to future generations.
5. What challenges did you face while writing “A Book with the Scent of Roses”?
One of the greatest challenges was approaching the literary material with complete objectivity while still preserving its emotional atmosphere. I also wanted to maintain a balance between academic analysis and artistic language so that both scholars and ordinary readers could enjoy the book. Another challenge was presenting poetic subtleties in a way that would not weaken their original beauty.
6. How do you think your book will impact Azerbaijani readers?
I hope the book will encourage readers to pay more attention to contemporary Azerbaijani literature and especially to poetic creativity. I would be happy if readers discover new literary perspectives and become more interested in analyzing literary texts. I also believe the book can strengthen appreciation for national literary values among younger generations.
7. Are there plans to publish the book in other countries or translate it into other languages?
Yes, I would very much like to see the book translated into other languages and introduced to international readers. Azerbaijani literature possesses a rich artistic and philosophical heritage that deserves global recognition. Translation projects would help build cultural bridges and promote Azerbaijani literary thought abroad.
8. How do you see the future of Azerbaijani literature?
I believe the future of Azerbaijani literature is promising. Today, many talented young writers and poets are emerging with fresh ideas and modern literary approaches while still respecting national traditions. If literature continues to receive proper support from publishers, cultural institutions, and readers, Azerbaijani literature will become even more visible internationally.
9. What is the importance of preserving Azerbaijani literary heritage?
Preserving literary heritage means protecting the cultural soul of the nation. Our classical and modern literary works reflect centuries of wisdom, ethics, and artistic thought. If we fail to preserve and study this heritage, future generations may lose connection with their cultural roots. Therefore, literary preservation is not only a cultural duty, but also a national responsibility.
10. How do you see the role of publishers and editors in supporting Azerbaijani literature?
Publishers and editors play a crucial role in the literary process. They help authors reach readers, improve the quality of publications, and support the promotion of literary works. Professional editorial work and strong publishing initiatives can significantly contribute to the development and international recognition of Azerbaijani literature.
11. What advice would you give to young Azerbaijani poets and writers?
I would advise young writers to read extensively, remain loyal to their native language, and write sincerely. Literature requires patience, discipline, and continuous self-development. At the same time, writers should never lose their individuality while following literary trends. True literature is created through honesty, deep observation, and spiritual responsibility.
12. Do you have any upcoming literary projects planned?
Yes, I am currently working on several new literary and publicistic projects related to Azerbaijani poetry, literary criticism, and cultural heritage. I also plan to continue researching contemporary Azerbaijani authors and contributing to the promotion of our national literature both locally and internationally.
“Gül ətirli kitab” əsərini yazmağa sizi nə ilhamlandırdı? “Gül ətirli kitab” əsərinin yaranmasının əsas ilham mənbəyi Azərbaycan poeziyasına və milli ədəbi irsimizin mənəvi gözəlliyinə olan dərin sevgim olmuşdur. Qəndab Haqverdinin şeirlərini oxuyarkən orada səmimi duyğuların, milli-mədəni zənginliyin böyük bir poetik güclə ifadə olunduğunu hiss etdim. Bu gözəlliyi təhlil, düşüncə və bədii yozum vasitəsilə oxuculara təqdim etmək istədim.
Kitabınızda Qəndab Haqverdinin (Əliyeva) “Ətirli güllər” əsərini təhlil etmək qərarına necə gəldiniz? “Ətirli güllər” əsəri səmimiyyəti, lirik ruhu və milli dəyərlərlə sıx bağlılığı ilə diqqətimi cəlb etdi. Bu şeirlər Azərbaycan poeziya ənənəsinin sadəliyini və zərifliyini qorumaqla yanaşı, dərin emosional qatlara malikdir. Düşündüm ki, bu əsərin təhlili oxuculara müəllifin mənəvi dünyasını və poeziyasında əks olunan mədəni mühiti daha yaxşı anlamağa kömək edəcək.
Azərbaycan mədəniyyətini anlamaqda ədəbi əsərlərin təhlilinin əhəmiyyəti nədir? Ədəbiyyat xalqın mənəvi yaddaşıdır. Ədəbi əsərləri təhlil etməklə biz Azərbaycan xalqının adət-ənənələrini, mənəvi dəyərlərini, tarixi təcrübəsini və duyğu dünyasını daha yaxşı anlayırıq. Poeziya və nəsr nəsillərin səsini yaşadır. Ədəbi təhlil vasitəsilə biz yalnız mətnləri öyrənmir, həm də xalqımızın milli kimliyini və dünyagörüşünü kəşf edirik.
Milli mədəniyyətin və kimliyin ifadəsində poeziyanın rolunu necə görürsünüz? Poeziya hər zaman Azərbaycan milli kimliyinin ən güclü ifadə vasitələrindən biri olmuşdur. Klassik şairlərdən müasir yazarlara qədər poeziya sevgimizi, ağrımızı, vətənpərvərliyimizi və mənəvi dəyərlərimizi əks etdirir. Azərbaycan poeziyası dilimizin, folklorumuzun, musiqimizin və adətlərimizin ruhunu daşıyır. O, milli kimliyimizi qoruyur və gələcək nəsillərə ötürür.
“Gül ətirli kitab” əsərini yazarkən hansı çətinliklərlə qarşılaşdınız? Ən böyük çətinliklərdən biri ədəbi materiala tam obyektiv yanaşmaqla yanaşı, onun emosional atmosferini qoruyub saxlamaq idi. Həmçinin istəyirdim ki, akademik təhlillə bədii dili taraz şəkildə təqdim edim ki, həm alimlər, həm də adi oxucular kitabdan zövq ala bilsinlər. Digər bir çətinlik isə poetik incəlikləri onların ilkin gözəlliyini zəiflətmədən təqdim etmək idi.
Sizcə kitabınız Azərbaycan oxucularına necə təsir göstərəcək? Ümidvaram ki, kitab oxucuları müasir Azərbaycan ədəbiyyatına, xüsusilə də poetik yaradıcılığa daha çox diqqət yetirməyə təşviq edəcək. Oxucuların yeni ədəbi baxışlar kəşf etməsi və ədəbi mətnlərin təhlilinə daha çox maraq göstərməsi məni sevindirərdi. Həmçinin düşünürəm ki, bu kitab gənc nəsildə milli ədəbi dəyərlərə olan sevgini daha da gücləndirə bilər.
Kitabın başqa ölkələrdə nəşri və ya başqa dillərə tərcüməsi planlaşdırılırmı? Bəli, kitabın başqa dillərə tərcümə olunmasını və beynəlxalq oxuculara təqdim edilməsini çox istərdim. Azərbaycan ədəbiyyatı zəngin bədii və fəlsəfi irsə malikdir və dünya miqyasında tanınmağa layiqdir. Tərcümə layihələri mədəni körpülərin qurulmasına və Azərbaycan ədəbi düşüncəsinin xaricdə tanıdılmasına kömək edərdi.
Azərbaycan ədəbiyyatının gələcəyini necə görürsünüz? Mən Azərbaycan ədəbiyyatının gələcəyini ümidverici hesab edirəm. Bu gün milli ənənələrə sadiq qalmaqla yanaşı, yeni ideyalar və müasir ədəbi yanaşmalarla çıxış edən çoxlu istedadlı gənc yazar və şairlər yetişir. Ədəbiyyat nəşriyyatlar, mədəniyyət qurumları və oxucular tərəfindən lazımi dəstəyi almağa davam etsə, Azərbaycan ədəbiyyatı beynəlxalq səviyyədə daha da görünən olacaq.
Azərbaycan ədəbi irsinin qorunmasının əhəmiyyəti nədir? Ədəbi irsi qorumaq millətin mənəvi ruhunu qorumaq deməkdir. Klassik və müasir ədəbi əsərlərimiz əsrlərlə formalaşmış müdrikliyi, əxlaqı və bədii düşüncəni əks etdirir. Əgər bu irsi qoruyub öyrənməsək, gələcək nəsillər öz mədəni kökləri ilə bağlarını itirə bilərlər. Buna görə də ədəbi irsin qorunması yalnız mədəni vəzifə deyil, həm də milli məsuliyyətdir.
Azərbaycan ədəbiyyatının dəstəklənməsində nəşriyyat və redaktorların rolunu necə qiymətləndirirsiniz? Nəşriyyatlar və redaktorlar ədəbi prosesdə çox mühüm rol oynayırlar. Onlar müəlliflərin oxuculara çatmasına, nəşrlərin keyfiyyətinin yüksəlməsinə və ədəbi əsərlərin tanıdılmasına kömək edirlər. Peşəkar redaktə işi və güclü nəşriyyat təşəbbüsləri Azərbaycan ədəbiyyatının inkişafına və beynəlxalq səviyyədə tanınmasına böyük töhfə verə bilər.
Gənc Azərbaycan şair və yazıçılarına hansı tövsiyələri verərdiniz? Gənc yazarlara çox oxumağı, ana dilinə sadiq qalmağı və səmimi yazmağı tövsiyə edərdim. Ədəbiyyat səbir, intizam və davamlı özünüinkişaf tələb edir. Eyni zamanda, yazıçılar ədəbi tendensiyaları izləyərkən öz fərdiliklərini itirməməlidirlər. Həqiqi ədəbiyyat dürüstlük, dərin müşahidə və mənəvi məsuliyyət üzərində qurulur.
Qarşıdakı dövr üçün yeni ədəbi layihələriniz varmı? Bəli, hazırda Azərbaycan poeziyası, ədəbi tənqid və mədəni irslə bağlı bir neçə yeni ədəbi və publisistik layihə üzərində çalışıram. Həmçinin müasir Azərbaycan müəlliflərini araşdırmağa və milli ədəbiyyatımızın həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasına töhfə verməyə davam etməyi planlaşdırıram.
(Qəndab – Ara-sor məni) Hər gün oyananda səhər mehində, Sübhün şəfəqində, danındayam mən. Telinin cığasın pozan küləyəm, Hər zaman səninlə, yanındayam mən.
Hərdən eyvandakı göyərçin səsi, Hərdən ilğımların ilıq nəfəsi, Hərdən bir qönçənin açmaq həvəsi, Hər zaman, hər yerdə, qanındayam mən.
Ustacı həmin gün aldın özündən, Əyləşdin yanında, getdi özündən, O gündən xəbəri yoxdu özündən, Sormağa gərək yox, canındayam mən. 05.05.2026. Bakı.
