Etiket arxivi: Sədulla Şirinovun hekayələri

www.USTAC.az

Sədulla Şirinovun hekayəsi

Bir şərh yazın

KİMDİR DƏLİ?

     (hekayə)

  Həsən kişi televizorun pultunu əlinə alıb Azərbaycanın, Türkiyənin kanallarını aradı. Zövqünü oxşayan baxılacaq bir çey tapmadıqda, söndürüb yatağına uzandı. Adəti üzrə on il qabaq dünyasını dəyişmış həyat yoldaşını xatırlayıb, xəyalən onunla dərdləşdi. Ailəsində, ətrafında baş verən gündəlik məlumatı ona çatdırdı. Zal otaqda az qala divarın yarısını tutan geniş ekranlı televizorda Türk serialına baxan kiçik oğlu ilə gəlininin söz atışması, onun dərmanla nizamladığı ürək döyüntüsünü norma həddini aşırdı. İki gün qabaq oğlu onu həkimə aparmışdı. Kardioloq-Şücaət onu müayinə etdikdən sonra, yazdığı resepti oğluna verib aptekə göndərdi. Təklikdə ona ciddi xəbərdarlıq etmişdidi ki, stresdən, qalmaqallı yerlərdən uzaq dursun. Televizorda təsir edici verilişlərə baxmasın.

  Onda o, həkimə demişdi:

  – Doxtur desəniz ki, televızora baxma! Bu, mənim əlimdə su içmək kimi bir şeydir. Onsuz da mən xeyli vaxtdır televizorda ancaq xəbərlərə baxıram. Bu dövrün qocaları zamanın elə bir mərhələsində yaşamağa məhkum olublar ki, stresdən yayınmaq mümkünsüzdür. Dabanıma tüpürüb hansı yana qaçsam da qarşıma çıxacaq.

  – Aqressiv,amormal ünsürlərdən uzaq durmaq çoxmu çətindir?

  – Kənarda olsaydılar çox asan olardı. Özümü elə bir dalana dirəmişəm ki, qurtuluşum ancaq əzrayılın əlindədir.

  Onun nə demək istədiyini dərk edən kifayət qədər həyat təcrübəsi olan həkim soruçdu:

  – Pensiya alırsınızmı?

  – Alıram.

  – Ev-eşik kimin adınadır?

  – Mənim.

  – Həsən dayı, sizi yaxşı tanıyıram. Elə də zəif adam deyilsiniz. Bunun çox qısa, həm  də rahat yolu var axı.

  Həkimin fikrini göydə tutan Həsən kişi gülümsündü. Dərindən köksünü ötürüb barmaqlarını ona göstərib soruşbu:

  – Bu barmaqlar kimindir?

  – Sizin.

  – Bunlardan biri zədələnərsə, ağrısını kim çəkəcək?

  – Əlbəttə, siz.

  – Evimdə böyüyən dörd nəvəm də canımın bir hissəsi deyilmi? . Fikriniz mənə çatdı. Reallaşsa ən çox zərər çəkən onların olacağını bildiyim halda nə etməliyəm? Ya insanlıq naminə səsiz-səmirsiz yurddan uzaqlaşmalıyam, bu da maddi imkanım daxilində deyil. Ya da layiq olmadığım acını uda-uda əzrayılın

gəlişini gözləməliyəm.

  Həsən kişinin sağlamlıq durumuna yaxşı bələd olan həkim ona ürəyincə olmayan proqnoz vermişdi:

  – Həsən dayı, ömrün müddətini təyin edən Tanrıdır. Əlimdəki müayinələrinin cavabına görə tam əminliklə deyə bilərəm ki, yolunu gözlədiyin əzrayılın gəlişi  qarşıdakı on-on beş ildən sonralara uzanır.

  Həkimin proqnozu onun üçün müştuluğa layiq olmadığından, Həsən kişi bunu, təəssüf hissi ilə qarşıladı.

  – Doktor, əzrayılla üz-üzə gəlsəm, ona ilk sualım bu olardı: mənim kimi, yolunu gözləyən hay-hayı gedib, vay-vayı qalan qocaları qoyub, cavanların canına qıymağın ədalətsizlik deyilmi?

  – Həsən dayı, əsrayılı qınama! O, Allahın icraçısıdır. Tanrımız hər birimizin ömrümüzün müddətini alın yazımızda qeyd eləyib. Əcəl yaşa baxmır. Kimi tez-kimi gec yaxalayır. Hələ dünyaya gəlincə əbədiyyətə qovuşdurulan  döllərin sayı bəlkə də dünyaya göz açan körpələri ustələyir.

  – Doktor, fikrinizlə tam şərikəm. Dediklərimi ciddiyə almayın. İçimdə tüğyan edən dərdimdən yayınmaq üçün ağzıma gələni üyüdürəm. Anaların bətnində yetişdirdiyi dölün qətlinə fərman verib, dünya işığına həsrət qoymasını Allah onlara bağışlayarmı? Bu, dünyada törədilən cinayətlərin ən dəhşətlisi deyilmi? Təəssüf ki, bu, cəmiyyət tərəfidən qınanılmayan, laqeyid qalınan, yeganə ən qatı cinayətdir.

  Həsən kişinin mərhun həyat yoldaşı da ondan xəbərsiz bir-neçə dəfə, bətnində dölünü tələf eləməşdi. Bu dünyada onu düşmən gözündə görən yeganə adam-gəlıni də, qaynanasının yanlış əməlini təkrarlamışdı. Heç birinin Allahın qadağa qoyduğu bəd əməlinə qarşı müdaxilə etmək iqtidarında olmamışdı o. Heç birində ailə başçısı kimi onun rəyi nəzərə alınamışdı. Alınsaydı, əlbəttə, o, buna qarşı çıxardı.

  İndi gəlininin qızışıb ərinə qarşı cəngə girişməsinin kökündə- ailə daxili probem qaynamırdı. Psixi durumu sarı xətti aşmayan normal insanlar üçün, bu ailənin maddi səviyyəsi qənaətbəxş idi. Təəssüf ki, bu onu qane eləmirdi. Özünü daha artığına layiq sanırdı. İzlədiyi seriallarda özündən əskik sandığı obrazların meşşan həyat tərzinin paxıllığını çəkirdi o. İstəyirdi ki, o da onlar kimi qulluqçu buyursun. Bahalı maşın idarə eləsin. Ziyafətlərdə hamının diqqət mərkəzində olsun. Bu axşam da ər-arvad həmişəki kimi uşaqlarını yatdırıb seriala baxırdılar. Ziyafət səhnəsində xanımların ədalı davranışları onun tarıma çəkilmiş kövrək hissini alovlandırdı.

  – Onlar da deyir: yaşayırıq, biz də. Dırnağımın kirinə də layiq olmayanların yaşayışına baxanda, məni dünyaya gətirənlərə nifrət edirəm. Deyə mızıldayanda, Ənvər emosiyasının ipini darta bilmədi.

  – A bədbəxt! Onlar tamaşada, rola giriblər. Roldan çıxdıqdan sonra ust-başlarında nə varsa təhvil verəcəklər. Bəlkə də real həyatda onların maddi durumu sənə qibtə edəcək vəziyyətdədir.

  – Düz deyirsən, bədbəxtəm. Səninlə evlənməyə razılıq verməklə özüm özümü bədbəxt eləmişəm. Mən kəndin ortasında sürünə-sürünə yaşamağa layiq bir qız deyildim. Şəhərdə qalsaydım bilırsənmi səsim haralardan gələrdi?

  – Səni məndən yaxşı tanıyan varmı?

  – Bu nə sualdır mənə verirsən?

  – O sualdır ki, sənin qabında nə qaynadığını məndən yaxşı bilən yoxdur. Qabiliyyətinə də bələdəm, zehni potensıalına da, ağlına da. Faktiki dərrakənə görə tam əminliklə deyə bilərəm ki, xəyalında canlandırdığın sədan yüksəkliklərdən yox, ancaq çökəkliklərdən eşidilər.

  – Budurmu mənə verdiyin dəyər? Nail olduqlarını mənim sayəmdə əldə etmisən. Tələb etməsəydim bunların heç birini yuxunda da görməzdin.

  – Hansı birində bir qəpiklikdə zəhmətin olub. Götürdüklərim kreditlər atamın pensiya kartı ilə ödənilib. Kartının rəngini vaxtı bitəndən-bitənə görür, atam.

  – Yeyib-içdiyinin, geydiyinin, həkimə, iynə-dərmana xərclədiklərinin hesabı göydənmi yağır?

  – Sadaladıqların onun kartından istifadə etdiyimin cüzi bir hissəsidir. Bunu dərk etməməyin cımxır dəli olduğuna, məndə şübhə yeri qoymur.

  – Mənim dəli olduğuma yox, dəlilərin içində qaldığıma camaat yanıb-yaxılır. Heç bilirsənmi neçə adam məndən soruşub: bu can-zürənlə kişi qəhət idimi ki, ömrünü dəlilərin işində çürüdürsən?

  – Daha sənə sözüm yoxdur. Dəlixanadakılar bilsələr ki, sənin kimilərə dəli demirlər, üsyan edərlər.

  – Sizinkiləri onlara qatmırlar deyə üsyan edırlər.

  – Atam həmişə mənə deyib: dəliyə baş qoşub, özünü onun səviyyəsinə endirmə! Sənin kimilərə insaniyyətin nə olduğunu qandırmaq eşşəyə əttəhiyyət surəsini izah etmək kimi bir şeydir.

  Ənvər qapını çırpıb həyətə çıxdıqdan sonra da gəlinin ağzı yumulmadı. Mızıldana-mızıldana nəsil-kökünü qatıb-qarışdırmaqda davam elədi. Televizorun səsni artırıb astadan danışdığından, nə sayaqladığını eşitməsə də, nədən bəhs etdiyini anlayırdı Həsən kişi.

  Tez-tez təkrarlanan belə hallarda ürəyinin doyüntüsü yüzü keçən Həsən kişi rəhmətlik həyat yoldaşı-Münəvvər müəllimə ilə təmasda olurdu. M.C. Qluzadənin “ Ölülər” əsərindəki kefli İsgəndərin monoloqunu başqa variantda səsləndirirdi:

 – Əgər Rəbbimiz Cəbrayıl mələyin vasitəsi ilə sənə ismarıc göndərsə ki, yenidən bu dünyaya qayıtmaq istəyirsənmi? Əsla razılaşma! Dəlisinin say tərkibi ağıllısını üstələyən, dəlisi ağıllını dəli zən edən bu dünyada, sakit təbiətli, saf insanların hüzur içində yaşaması günü-gündən çətinləşir. İki gün qabaq sonbeşik oğlumuz məni səni müalicə edən Şücaət doxturun yanına aparmışdı. Ciddi xəbərdarlıq elədi ki, stresdən özümü qoruyum. Başımıza elə bir daş salmışıq ki, bizim evdə bu, mümkünsüzdür. Belimizə bələdiyin- xətrini çox istədiyin qohumun dədəsi evində qarıyası qızı- gəlinimiz hələ də başımızda od qalayır. Özümüzünkidir deyə yola verdikcə, baş qoşmadıqca ayağı yer aldı. Özünə yer elədi. Verdiyimiz yola gül əvəzinə tikan döşədi. Sənə nə var ki? Cənnətməkanda öz keyfindəsən. Bu dünyanın dəlilıyi sübuta yetirilməz ünsürləri gözün görmür, könlün bulanmır.

  Axşam izlədiyi serialdakı meşşan qadın obrazlarının canlandırıldığı-təmtəraqlı həyat tərzinin paxıllığını çəkən gəlininin havalanıb, həyatından giley-güzar etməsinin təsirindən gecəni kəm yuxulu keçirmişdi, Həsən kişi. O seriallara baxmasada, bilirdi ki, orda ibrət götürəsi, nəticə çıxardası, müqayisə edəndə özünün yaşadığı həyat tərzinə şükür ediləsi səhnələr də yer alıb. Onu yandırıb-yaxan, təəccübləndirən, təəssüfləndirən – gəlini kimi dayaz düşüncəli düşüklərin müsbəti duymayıb, məfiyə köklənməsidir.

  Gecəni natamam yuxulu keçirməsinə baxmayaraq, həmişəki kimi obaşdan oyanan Nəsən kişi dəstəmazını alıb, sabah namazının azanının səsləndirilməsini gözlədi. Namaz qıldıqdan sonra mətbəxə keçdi. Qaz sobasını alışdırdı. Çaydandakı suyu boşaldıb, yaxalayıb, doldurub qaynamağa qoydu.

  Çayı dəmlədikdən sonra dəm aldığı müddətdə qəlyanaltısının hazırlığını gördü. Soyuducudan kərə yağ götürüb masanın üzərinə qoydu. Qapalı dolabdan yarıya qədər boşaldılmış, yarım litirlik bankədən bir xörək qaşığı xarramış cökə balı çıxardıb, qaşıq qarışıq nəlbəkiyə qoydu. Bir ədəd yumurtanı kiçik qazançada sarısı qırmızı hal alana qədər bişirib, qəlyanaltısını elədi.

  Hirsı soyumayan gəlin də oyanıb, qaynatasına fikir vermədən səhər yeməyinin hazırlığına başladı.

  Həsən kişi gəlininin  işini sərbəst görməsinə şərait yaratmaq üçün yeməyini tamamlayıb, otaığına keşdi.

  Televizoru açdı. Gəlini kimi serial axtarışına çıxmadı. O, hər səhər qəlyanaltıdan sonra əvvəlcə yerli xəbərləri izlədikdən sonra, kanalı dəyişib TRTE – 1 xəbərlər proqramına baxardı.

  İstirahət günü olduğu üçün Ənvər yatağından gec qalxmışdı. Əl-üzünü yuyub, həmişəki kimi mətbəxə keçmədi. Gəlib divanda əyləşib televizora baxan atasının yanında oturdu. Həmişəki kimi onun hal-əhalını xəbər aldı. Səhəti ilə maraqlandı. Şücaət həkimin yazdığı dərmanları qəbul etməsini soruşanda, gileyləndi:

  – Qocalığımı görməsəm də, hiss eləməsəm də, altdan-altdan işini görürmüş. Nə yeməkdən əvvəl, nə də sonra işəcəyim dərmanları unutmuşam. Nə yaxşı ki, yadıma saldın.

  – Bax, bu olmadı. Şücaət doxtur tapşırmadımı ki, qalan ömrünü ağrı-acısız başa vurmaq istəyirsənsə, dərmanlarını vaxtlı-vaxtında qəbul elə. Laqeyid yanaşsan, ara versən faydası olmayacaq.

  – Bilirəm. Qalan ömrüm azar-bezarsız, dəva-dərmansız ötüşməyəcək. Cavanlıqda dua edəndə Tanrıdan  çox çey istəyirdim. İndi isə yeganə istəyim: yatağa düşmədən, heç kəsi incitmədən, qəfil ölümdür. Məni indən sonra yaşayacağım müddətdə qaçılmaz olacaq ağrı-acım əsla narahat eləmir. Narahatçılığım-necə öləcəyimdir.

  Həsən kişi cəhd eləsə də, doluxsunduğunu oğlundan gizlədə bilmədi. Yanaqlarında gilələnən göz yaşı da sübut elədi ki, nə qədər açı olsa da, hamı kimi  o da, öz xoşu ilə bu dünyadan ayrılmaq istəmir. İstəyə baxan varmı ki? … Yaranış elə proqnozlaşdırılıbdır, yaradılan hər-bir canlı bu dünyanın müvəqqəti sakinidir.

  Körpəliklə başlayan insanın ömrü qocalıqla sona yetir. Qocalıq mərhələsinə çatmadan tamamlanan-natamam ömürlərin sayı təəssüf ki, tam ömürləri üstələyir. Taleyin hər bir inssanoğlunun qısmətinə yazdığı ömür payının son mərhələsi-qocalıq çağını yaşayanlar gözlənilən ağrıları həkimlərin yazdığı dərmanlarla dəf edə bilərlər. Ətrafındakı anormal ünsürlərin isə, yanğısı daha dəhşətli olan – neqativ enerjisının əlacı təbibin yox, əzrayılın əlindədir.

  Həyat yoldaşının anormal davranışından zara gələn Ənvər düşünəndə ki, qarşıdakı yaxın illərin bir günündə anası kimi atası da onu əbədi tərk edəcək, canına üşütmə düşürdü.

  İndi onun atasına körpəlik çağında olduğundan daha çox ehtiyacı var idi. Atasının yardımı olmasaydı danışığının başı-ayağı bilinməyən, dayaz düşüncəli, israfçılıqda tayı-bərabəri olmayan, həm qohum, həm də uşaqlarının anası olduğuna görə hər kaprizinə dözdüyü həyat yoldaşının imkanxaric tələbini reallaşdırmaqda çətinlik çəkərdi.

  Həsən kişi nəmli gözlərini oğlundan gizlətmək üçün diqqətini televizora yönəltmişdi. Ənvərin nəzərləri atasına zillənmişdi. Cavanlıq illəri ilə müqaisədə onun indiki görkəminin bu qədər nəzərə çarpacaq dərəcədə dəyişdiyini bu anadək hiss eləməmişdi o. Buna səbəb kiçik yaşlarından atası ilə danışanda  üzünə baxmaması idi. Anasının vaxtsız dünyasını dəyişməsindən sonra atasının uzun müddət qaşqabağı açılmamışdı. Deyib-gülən, zarafatcıl bir adamın yüz səksan dərəcə dəyişilib qaraqabaq bir insana çevrilməsi, tez-tez tənhalığa çəkilib gözünü bir nöqtəyə dikib uzun-uzadı fikrə getməsi, verilən suallara ləng cavab verməsi, Ənvərlə bacılarını çox narahat edirdi. Onu özünə qaytarmaqdan ötrü dəridən-qabıqdan çıxsalar da, cəhdləri nəticəsiz qalırdı.

  Bir gün onların bacarmadığını Ənvərin kiçik oğlu –    Arif reallaşdırdı. Həmin gün bacıları uşaqları ilə onlara gəlmişdilər. Böyük bacısı Səba xətrinə dəydiyinə görə Arif küsüb ağlaya-ağlaya həyətdəki calğanın altındakı oturacaqda oturub, həmişəki kimi dərin fikrə gedən babasın yanına getdi.

  Həsən kişi nəvəsini qucağına aldı. Saçını sığallayıb, soruşdu:

  – Yenə kimdir sənin xətrinə dəyən?

  – Kim olacaq? Hamınızın çox istədiyi bacım.

  – Sənə kim dedi ki, onu sədən çox istəyirik.

  – Özü belə deyir.

  – Sənə bir sir açsam heç kəsə deməzsan ki?

  – Demərəm. Bir daş altda, bir daş üstə. Buyur gəlsin.

  Dörd yaşlı nəvəsinin böyüklər kimi danışması, Həsən kişinin sifətindən qeybə çəkilən təbəssümünü geri qaytardı. Oğlunun da bu yaşlarda olarkən nəyisə bacıları ilə bölşə bilmədikdə, ağlayaraq ona sığındığı vaxtlarını xatırladı. Bir vaxt oğlunun keyfini yüksəltmək üçün səsləndirdiyi ifanəni nəvəsinə təkrarladı:

  – Mən səni hamıdan çox istərirəm.

  – Bacılarımdandamı?

  – Nəinki onlardan, bu dünyada yaşayan insanların hamısından çox istəyirəm. Bilirsənmi niyə?

  – De bilim də.

  – Çünki sən mənim balamın balasısan.

  – Bacılarım da sənin balanın balasıdır axı.

  – Onlarda mənə əzizdir. Sən isə evimizin bir kişisisən. Buna görə də səni hamıdan daha çox istəyirəm.

  – Kişiyəm deyəndə, bacım deyir ki, mən hələ uşağam. Kişi olmağıma çox qalıb. Keybaş qanmır ki, kişinin böyüyü kiçiyi olur. Mən bu evin balaca kişisiyəm.

  – Onlara fikir vermə. Mən səni gerçəkdən də çox istəyirəm. Amma bu, ikimizin arasında qalsın. Fikrimi onlara çatdırsan, xətirlərinə dəyər. Məndən də küsərlər. Sözündə duracağına əmin ola bilərəmmi?

  – Ağzında deyirsən: kişiyəm. Kişi sözündə durar da.

   Nəvəsindən – atasının təxminən bu yaşlarda olarkən, eynən buna bənzər ifadənin təkrarını eşidənə, heç zaman ağlından keçməyən bir fikir peyda oldu beynində. Xeyli götür-qoy edib, düşündü: bu, təsadüfdürmü, yoxsa?… Cavabı qəliz yoxsanın ətrafında da xeyli baş sındırdıqdan sonra, ağlına gəlsə də, heç vaxt dilinə gətirməyə cürət etməyəcəyi bir fikir formalaşdı təxəyyülündə: İnsan oğlunun ilahi yaranış barədə olan təsəvvürü yanlış istiqamətə köklənib. Yaranışın gerçək sirrini ucaTanrımız bəndəsinə hələ açıqlamayıb.

  O nəvəsinin üzünə diqqətlə baxdı. Bu məsum sifətdə oğlunu da gördü, özünü də, atasını da, babasını da. Əlbəttə orda üzünü görmədiyi N sayda babalar da vardı. Daha diqqətlə baxdıqda, itgisi həyatını alt-üst edən, onu bu dünyanın nəşəsidən məhrum edən nənəci – rəhmətlik həyat yoldaşını da görəndə, sanki onu qəflət yuxusundan ayıtdılar. Birdən-birə onda elə təəssürat yarandı ki, ölüm – insanın bu dünyadakı varlığının sonu deyilmiş. Əbəs yerə- ömür payının ən gözəl çağını ona sərf edən həyat yoldaşının yoxluğuna üzülürmüş. Onun ruhu tək halda əbədiyyətə qovuşsa da, bu dunyada hələ neçə-neçə Münəvvərlər həyatını davam etdirəcəklər.

  – İndi də mənim sənə sualım var. Kişi kimi mərdi-mərdanə söylə: evimizdə kimi daha çox istəyirsən?

  – Səni də istəyirəm. Xətrinə dəysə də, düzünü bılmək istəyirsənsə, bil ki, atamı daha çox istəyirəm. Nədənsə, anamı heç istəmirəm. A baba, o, nə üçün hamımızın üstünə bağırır?

  Nəvələrinin heç birindən belə bir sual gözləmirdi Həsən kişi. Üzdə olan cavabı səsləndirməkdə sətinlik çəkdi o. Əlbəttə, nəvəsinə deyə bilməzdi: – a bala, o, dəliliyin astanasındadır. Atanla mənim kimi baş qoşma ona.

  – Analar uşaqlarına bağırar da, səbəb olanda döyər də. O, sizi çox istədiyindən döyür ki, ağıllanasınız.

  – Vallah baba, sənin belə düşünəcəyini gözləmirdim. O məni bağırmaqla, döyməklə ağıllandıracağını zən edisə, yanılır. Bizi çox istəsəydi, üstümüzə bağıra-bağıra, döyə-döyə yox, şirin dillə, əzizləyə-əzizləyə ağılandırmağa cəhd edərdi.

  Səkası yaşını qabaqlayan nəvəsinin məntiqinə məətəl qalan Həsən kişi onun dünaya gəldiyi günü xatırladı. Gecə yarıdan keçmişdi. Sancısı tutan gəlinini oğlu ilə yoldaşı-Münəvvər doğum evinə aparmışdılar. O həyacanla təzə xəbər gözləyirdi. Ürəyində Allaha yalvarırdı kı, üçüncü nəvəsi oğlan olsun. Nəhayət günortaya yaxın telefonuna zəng gəldi. Oğlu sevinclə xəbər verdi:

  – Ata! Gözün aydın olsun! Muşduluğunu hazırla. Oğlumuz olub – deyəndə, o dərəcədə sevindi ki, bəd xasiyyətinə görə danışdırmadığı gəlini yanında olsaydı, bağrına basardı.

  – Təbrik edirəm. Atalı-analı xoşbəxt böyüsün!

  – Anam deyir ki, adını Həbib qoyaq. Sən nə deyirsən?

  – Yox. Bu adı ikincisinə qoyarıq. Mən onu atamın adlyla çağıra bilmərəm. Arif qoysaq necə olar?

  – Ay ata, bəs ikincisını necə çağıracaqsan?

  – Onu bunun qədər istəməyəcəyəm axı.

  – Nəyə görə bu adı seçdin?

  – Ona görə bu adı düşündüm ki, dünyamız arif adamlara möhtacdır. Mən tələb etmirəm ki, hökməm bu adı qoyun. Öz aranızda düşünüb, bəyəndiyiniz adı seçə bilərsiniz.  

  Adın insanın həyatındakı rolu barədə heç bir məlumatı yox idi Həsən kişinin. Nəvəsinə ad seçərkən ilk ağlına gələn bu olmuşdu.

  Nahara gələn Ənvər oğlunun nə dedisə, atasının qəhqəhə çəkib güldüyünü görəndə, həm sevindi, həm də təəccübləndi. Anasının ölümündən sonra ilk dəvə atasının ürəkdən güldüyünü görəndə, özü də çox sevinmişdi.

  – Baba ilə nəvə birləşib kimin qeybətini qırır? – dedi.

  Arif həmişəki kimi atasının qabağına gedib, özünü öpdürdükdən sonra dedi:

  – Ay ata, arvadlar qeybət qırar. Evin kiçik kışısiylə böyük kişisi öz aramızda söhbət edirdik.

  Həsən kişi nəvəsini çiynyndən tutub sinəsinə sıxıb, alnından öpdü. Sonra başını qaldırıb oğluna baxdı.

  – Eşitdinmi?

  – Dünən buna vurduğuna görə anasına acıqlanmışdım. Ona dediyini eşitsən dəhşətə gələrsən.

  – Nə demişdi?

  – Anası deyəndə: sənə urcah olan günə daş yağaydı, canım çıxaydı, sənin kimi qədirbilməzə qismət olmayaydım. Bu, çəkinmədən demişdi: – elə özün daşın yekəsisən də düşmüsən başımıza. 

  Həmin gündən sonra Həsən kişi deyib gülməyə başladı. Nəvələrinə sevgisi bəd xasiyyətli  gəlinininə qəlbində közərən nifrətinin qarşısına  sipər çəkmişdi. Onun anormal davranışından zəhləsi getsə də, məntiqsiz, ət tökücü danışığına əhəmiyyət vermirdi.

  O gün Ənvər atasını həkimə apararkən, onun normanı aşan ürək döyüntüsünü qaydasında saxlamaq üçün hansı pəhriz növündən istifadə etməyin vacib olduğunu soruşanda, Şücaət dokror gülümsəyərək demişdi:

  – Atan pəhriz haqda kifayət qədər bigiyə malikdir. Hətta mənə də bu sahədə dərs verə bilər. Sən onu gücün çatırsa stresdən qoru. Əks təqdirdə yazdığım dərmanların efekti olmayacaq.

  Ənvər həkimin nə demək istədiyini anlamışdı. Dərindən kösk ötürüb ürəyində demişdi: elə bir əhvi ilan bəsləyirik, evimizdə bu mümkünsüzdür.

                                                  ***

  Gəlininin axşamkı absurd giley-güzarının təsirini dəv etmək üçün, yaxınlıqda yaşayan qızı – Şahnaz gilə getməyə qərar verən Həsən kişi yolda, gözləmədiyi hadisə ilə üzləşdi. Evlərindən təxminən iki yüz metr aralıqdakı üç yolda beş – altı nəfər gənc oğlan, otuz-otuz beş yaşlarında olan əqli qüsurlu Əhmədlə mübahisə edirdilər. Yanlarından keçəndə Əhməd ona səsləndi:

  – Həsən dayı, tələsmirsənsə bir dəqiqə dayansana.

  – Əhməd, səndən ötrü bir saat da dayanaram.

  – Həsən dayı, günün hansı vaxtı keçirəmsə bu şeyləri burda görürəm. Bunların evlərində iş-gücləri yoxdurmu? Nə boyük sayırlar, nə kiçik. Ağızlarına gələni sayaqlayırlar. Başımı sallayıb yolumla gedirəm. Çevrilib üzlərinə də baxmıram. Söz atırlar, cavab vermirəm. Çünki axmaq-uxmağa baş qoşmaq istəmirəm. Dinməzcə ötüb-keçirəm. Yenə dillərini dinc qoymurlar. Arxamca:-dəli Əhməd – deyə məni təhqir edirlər. Sən bu kəndin sözü keçən, nüfuz sahibi, dünya görmüş  ağsaqqalısan. De görüm burda dəli kimdir? Bunların hansı məndən ağıllıdır?

  Həsən kişi gənşlərə baxanda, başlar aşağı sallandı. Gözləyirdilər ki, danlanacaqlar bu baş vermədi. Allahın məğmun bəndəsınin qəlbini qıracaq səviyyədə ağlı olan insanı, bir-neçə kəlmə ilə ağıllandırmağın mümkünsüzlüyünü dərk edən Həsən kişi onlara baxıb, təəssüflə başını bulamaqla kifayətləndi. Üzünü Əhmədə tutub, onun qırılmış könlünü almaq üçün dedi:

  – Sən baş qoşmadıqlarının hamısından ağıllısan.

                                                                                    21.07.2024

Müəllif: Sədulla ŞİRİNOV

SƏDULLA ŞİRİNOVUN YAZILARI

SƏDULLA ŞİRİNOVUN KİTABLARI

Sədulla Şirinovun yaradıcılığı

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

LAĞLAĞIÇILAR

1 Şərh

LAĞLAĞIÇILAR

(hekayə)

     Allahın yaratdığı canlı varlıqlar arasında, gözlə görmədiyimiz mikro orqanizmilərdən tutmuş okeanlardakı balinalarla, qurudakı fillərlə müqayisədə insan qədər çətinliklə böyüyüb öz ayaqları üstə sərbəst hərəkət edən ikinci bir canlı varmı? Böyüyüb, ahıllıq çağını yaşamaq şərəfinə nail olmuş heç kəs deyə bilməz ki, doğmalarının qayğısı, cəmiyyətin dəstıyi olmasaydı, olduqları mərhələrdə qərar tutmazdılar. Heyvanlar təbiət qoynunda tək-tənha sərbəst yaşaya bilərlər. İnsanların isə cəmiyyətdən təcrid olub tənha yaşaması mumkün deyil. İbtidai icma quruluşunda insanlar qəbilələr halında birləşərək, yırtıcı heyvanlardan qorunublar. Birlikləri sayəsində onlara qənim kəsilən nəhəng dinozaurların kökünü kəsiblər. Yırtıcılardan gözlənilən təhlükə səngidikdən sonra  mövcud olan qəbilələr arasında baş verən münaqişələrdə də birləşərək müdafiə olnublar. Ölkələr arasında baş verən qanlı müharibələrdə də xalqlar sıx birliyi nəticəsində mövcudluğunu qoruyub, saxlayıblar. 

  Bəşərin heç bir dönəmində insanoğlunun tənha yaşaması mümkünsüz olub. Zamanın sakit dövründə də, hər kəs istəyib ki, asudə vaxtını səmərəli keçirməsi üçün öz dövrəsi olsun.

  Fərhad müəllim orta məktəbi bitirdiyi il ali məktəbə qəbul olub. İnstitutu bitirib təqaüdə çıxana qədər Bakıda qalıb, işləyib. İldə bir dəfə verilən məzuniyyət vaxtını Qara dəniz sahillərində keçirdiyinə görə doğma rayonuna ancaq, xeyir-şərdə gələrdi. Çalışdığı zavodda məsul vəzifədə çalışdığına görə, asudə vaxtın nə olduğunu bilmirdi. Onun üçün məhdud iş saatı yox idi. Axşamlar evə on-on bir radələrində gələrdi. Çox vaxt şənbə, bazar günlərində də iş yerində olurdu. Yaxşı münasibətdə olduğu iş yoldaşları vardı. Bir – birinin adgünlərində, xeyir-şərində fəal iştirak edərdilər. İşdən kənar sıx münasibətdə olduğu dost-tanışı yox idi.

  Eyni vaxtda işə başladıqlarına görə, eyni vaxtda da təqaüdə çıxdılar. Dünyaya gətirdikləri qızı ilə, oğlu ali təhsil alıb, ixtisaslarına uyğun işlə təmin olunmuşdular. Onların yardımına ehtiyacları yox idi. Aldıqları təqaüd normal yayışları üçün kifayət edirdi. Digər iş yoldaşları kimi əlavə qazanc gətirən obyektləri yox idi. Ona iş ortaqlığı təkliv edən iş yoldaşlarından birinə demişdi: – dövlətdən aldığım məvacibim dolanışığıma yetir. Görməmiş deyiləm. Olanıma şükür edirəm.

  İşlədiyi müddətdə gərgin keçən günlərin axşamlarında düşünərdi: təqaüdə çıxsaydım, başım dincələrdi.

  Təqaüdə çıxdı. Başı düncəlmədi. İşlədiyi müddətdə hiss eləmədiyi günlərin uzunluğu onu bezdirdi.

  Bir gün o şəhəri gəzib-dolaşıb bazarlıq edib, yorğun halda evə gələndə gördü ki, həyat yoldaşı-Solmaz nahar hazırlığı görüb onu gözləyir.

  Solmaz xanım ərinin aldığı meyvəni, göyərtini, ərzağı yerbə-yer edib, divanda oturub yorğunluğunu alan, taqətdən düşmüş ərinə baxıb gülümsədi.

  – Noldu Fərhad müəllim, bunları bazardan alıb daşımaq çoxmu asandır? – dedi.

  – Şəxsi həyətimiz olsaydı, özümüz əkib-becərsəydik daha rahat olardı. – deyib Fərhad nüəllim köks ötürdü.

  – Sənin şəxsi həyətin yoxdurmu? Atanın sənin adına vəsiyyətnamə yazıb imzaladığı yurd-yuva ev qarışıq yolumuzu gözləmirmi? Bizim burda qalıb yaşamağımız oğlumuza yükdən başqa bir şey deyil. Köçək rayona. Əkək-becərək. Bazardan aldığımız kim biıir neçə əldən çıxan göy-göyərtiyə, mer-meyvəyə xərclədiyimiz qalar cibimizdə.

  Bu gün bazarlıq edib qayıdarkən yol boyu bu barədə güşünmüşdü Fərhad müəllim. Yoldaşının da bu fikirdə olması ürəyincə oldu.

  – Elə mən də səninlə bu haqda danışacaqdım. Açığını deyim ki, belə asanlıqla razılıq verəcəyini gözləmirdim.

  – Sənin də mənə güvənməyəcəyini gözləmirdim. Yaşadığımız müddətdə hər hansı bir fikrinə qarşı çıxmışammı?

  – Nə bilim. Düşündüm ki, ömrünün çox hissəsini şəhərdə yaşadığın üşün kəndi bəyənməzsən.

  – Ömrümün ən gözəl çağı – uşaqlığım kənddə keşibsə, nəyə görə kəndi bəyənməməliyəm? Şəhərdə yaşamaqla, şəhərmi görürdüm? Evdən çıxanda işə, işdən çıxanda evə tələsirdim. İşə gedəndə də marşurutlarda sıxlıq olurdu, qayıdanda da. Nadir hallarda ayna tərəfdə oturub şəhəri seyredirdim. Məndən olsa malqara da saxlayardıq. Təsəvvür edirsənmi? Səhərlər tezdən oyanırsan. İnəyin yelini təmiz su ilə yuyursan. Dəsmalla qurulayırsan. Ağzı tənziflə bağlanmış vedrəyə sağırsan. Təzə südü qaynadıb içirsən. Hələ bunun qaymağı, kərə yağı, qatığı, pendiri, süzməsi, şoru, ayranı var.

  Oğlu-Rəşadla, gəlini-Məhbubə işdən gələndə Fərhad müəllim yoldaşı ilə verdikləri qərarı onlara danışdı.

  Gözləmədiyi qərardan pərt olan Məhbybənin ilk ağlına gələn bu oldu ki, yəqin onların incikliyinə səbəb olacaq yalışlığa yol verib.

  – Ay papa, ay mama, əgər sizə qarşı hörmətsizlik etmişəmsə, üsür istəməyə hazıram.

  – Qızım, verdiyimiz qərarın səninlə heç bir əlaqəsi yoxdur. – dedi Fərhad müəllim.

  Solmz xanım da, ərinin dediyini təsdiqlədi:

    – Qızım, səndən heç bir narazılığımız yoxdur. Bu gün qaynatan ömründə ilk dəfə bazara gedib. Torba dolmayan meyvəyə, göyərtiyə xərclədiyi pulun dəyəri ürəyinə od salıb, gözünü açıb. Qərara gəlib ki, atasından miras qalan qıfılı paslanmış yurduna sahib çıxsın. Doğrusu, təqaüdə çıxdığımız gündən özüm də bu haqda fikirləşirdim. Yaxşı ki, …

  Ürəyi dolu Fərhad müəllim yoldaşının sözünü kəsdi.

  – Bazarı dolaşdım. Gördüm ki, tərif yağdıra-yağdıra satılan meyvələrin qat-qat yaxşısı yurdumuzdakı ağacların dibində çürüyüb itib-batır. Orda yaşasaq tərkibi nitratsız, zərərsiz meyvəmizlə, göyərtimizlə qidalanarıq.  Onların rayona köçməsinin qəti əleyhinə olan Məhbubə baldızlarına zəng  edib xahiş elədi ki, ata-analarını fikirlərindən döndərsinlər. Gözlənilməz xəbər baldızların böyük sevincinə səbəb olması ona: özünüz bilərsiniz. Amma mən belə olmasını istəməzdim. – deməkdən başqa çarə qalmadı.

                                                                              ***

  Onların kəndə köçməsi bir həftə olardı. Fərhad müəllimin qardaş-bacıları, əksər qohum-əqrabası onun ata yurduna köçməsini toy-bayram kimi qəbul elədilər. Evin səliqə-sahmana salınmasında, canla-başla köməklik etdilər. Onları bir an belə darıxmağa qoymadılar. Solmaz xanım heç xaxt üzünü görmədiyi kəndin sakinlərinindən də bu cür isti münasibət görəcəyini gözləmirdi. 

  Fərhad müəllimin kənd sakinləri ilə sıx əlaqəsi olmasa da, çoxunun dalana dirənmiş işlərini təmanna güdmədən, telefon zəngi ilə həll eləmişdi. Onda, nə vaxtsa kəndə köçəcəyi ağlından da keşməzdi. İndi o elədiklərinin bəhrəsini görürdü. İş-gücündən ayrılıb köməyinə çatanlara təşəkkür edəndə, ürəyində deyərdi: bu dünyada qanana edilən yaxşılıq itmirmiş.

                                                                             ***

   Sənbə günü idi. Fərhad müəllim qohumları arasında onunla ən sıx əlaqədə olan, özündən on yaş kiçik əmisi oğlu-Salmanın opel markalı maşını ilə rayon mərkəzinə gəlmişdilər. Salman maşınını təmirə verib əvvəlcə bazarı, sonra da ticarət mərkəzlərini dolaşdılar. Usta təmirin uzun çəkəcəyini bildirmişdi. Salman vaxtlarını keçirmək üçün əmisi oğlunu çayxanaya dəvət elədi.

  Çayxananın geniş zalına daxil olanda, səhərdən göy üzünü örtən, boşalmağa məqam gözləyən buludlar sanki, onların çayxanaya daxil olmalarını gözləyirmiş. Bidən-birə yağış elə yağmağa başladı ki, az da ləngisəydilər bir-neçə saniyə ərzində tam islanardılar.

  Çayxananın yuxarı başında stolları birləşdirib söhbət edən orta yaşlı kişilərdən biri ayağa qalxıb onlara tərəf əlini uzadıb səsləndi:

  – Salman, bura gəlin.

  Onlara yaxınlaşanda içlərindən biri də ayağa qalxdı.

  – Fərhad müəllim! Nə xoş təsadüf! Əəə, mən səni sonuncu dəfə gördüyüm tarixi unutmuşam – deyib ona tərəf gəldi. Qucaqlaşıb görüşdülər.

  O, Faiq adlı bu adamla orta məktəbi birlikdə bitirmişdilər. Tələbəlik illərində ayrı-ayrı institutlarda oxusalar da, tez-tez görüşərdilər. Şəhəri, hava sakir olanda, bulvarı gəzib-dolaçardılar. Bir dəfə axşam vaxtında, təzə bazarın yaxınlığında kirayədə qalan kəndçilərinə qanaq getmişdilər.  Bazarın qabağındakı qazlı su aparatından siroplu su içmək istədilər. Ciblərində nə qədər üç qəpiklər varsa saldıqları aparat xəsislik elədi, onlara su vermədi.

  – Bu şəhərdə mənə atanlar az idimi ki, aparat da son qəpiyimi uddu, haramzadalıq elədi.- deyə gileyləndi.

  Fərhad cibindən son iyirmi qəpiyini çıxardıb gileyləndi:

  – Bədxərclik elədik, cibimdə bu qaldı.

  Faiq əllərində olan-qalan iyirmi qəpiyi dostundan götürüb, aparata üzünü çevirib qəpiyi pul salınan deşiyə dirəyib şikayətləndi:

  – Ay insanı əvəz edən atançik! Cibimizi silıb-süpürdün, bir udumluq da su vermədin. Sən insanın ancaq bir işini görə bilərsən. Heç vaxt insanı əvəz edə bilməzsən. İnsan olsaydın pulumuzu udub suyumuzu kəsməzdin. İndi səni necə qandırım ki, al bu iyirmi qəpiyi altı qəpik çıx, bizə iki stəkan su ver!

  Bu vaxt əlindəki qəpik sürüşüb aparata daxil oldu. Stəkana şarıltıyla su süzüldü.

  – Əəə, nə eylədin? Yataqxanaya necə gedəcəyik? – deyib Fərhad üstünə cumanda, Faiq qaçıb canını qurtardı. Görəndə ki, dalından çatmayacaq qayıdıb dolu stəkanı başına çəkdi. Bir müddətdən Faiq geri döndü. Yaxınlaşıb dedi:

  – Fərhad, bircə sualıma cavab ver, sonra sal təpiyinin altına iti kimi döy. Cavab qaytaran kişi deyil. De görüm, iyirmi qəpiklik su çoxmu dadlı idi?

  O, yenə nəsə demək istəyirdi ki, gülməkdən özünü saxlaya bilməyib qarnını tutub diz çökdü.

  Fərhadın artıq hirsi soyumuşdu. Hadisəni gözünün önnünə gətirəndə, özü də özünü gülməkdən saxlaya bilmədi. Həmin gecə uzaq məsafəni piyada getməli olsalar da, maraqlı hadisə kimi hələ də yaddaşlarından silinməmişdi. Hər dəfə rastlaşanda o gecəni xatırlayırdılar. Bütun dost-tanışlarına bu hadısəni danışıb, gülüşmüşdülər.

  Faiqin cayxor dostları da ayağa qalxıb Fərhad müəllim ilə Salmanla əl verib görüşdülər. Fərhad müəllimə Faiqin, Salmana da tanışı-Mirinin yanında yer elədilər.

  – Fərhad, səni görən kimi bilirsənmi nəyi xatırladım? –deyə Faiq əlini onun çiyninə qoydu.

  – Bunu bilməyə nə var ki? O, gecə təzə bazarın yanında başımıza açdığın hoqqanı hələ unutmamısanmı?

  – Unudulası kimi hərəkət eləmişdinmi ki? Bakıya gedəndə təzə bazarın yanından keçərkən, indi orda izi-tozu qalmayan su aparatları öz yerini tutur. Həmin səhnə gözümün qabağında canlanır. Sən də mənə qəzəblə baxa-baxa bir stəkanı – iyirmi qəpiklik suyu içirsən.

  Faiq yanındakıların bir-neçəsinə bu hadisəni danışmışdı. Eşitməyənlərin maraqla ona baxdığını görəndə üzünü köhnə dostuna tutub dedi:

  – Nə deyirsən, danışımmı?

  – İstəyirsənsə danış. Mən də bunu çox yerdə danışmışam. Burda utanacaq nə var ki? O yaşlarda belə şeylər hamının başına gələ bilər.

  Faiq danışdıqca qarşı-qarşıya oturan iki nəfər bir-birinə him-cim edə-edə, onun ağzından çıxan hər ifadəni məsqərə edirdilər. “İyirmi qəpiklik syun çoxmu şirin olduğunu” soruşduğu yerə çatanda, şaqqanaq çəkib gülməyə başladılar. Faiq söhbətini tamamlayan kimi, onlardan biri – Hidayət dedi:

  – Fərhad müəllim, görürəm sizin də dost sarıdan bəxtiniz gətirməyib. Bunun bəxti gətirib ki, o gecə yerinizdə mən olmamışam. Bilirsinizmi mən nə edərdim? Eşşəyi kimi minib, sürərdim onu yataqxanaya qədər. Yanındakı ona zuy tutan alçaq boylu, dolu bədən quruluşlu – Qafar dostunun şit məsqərəsinə əlavə elədi:

  – Yanında olsaydım mən də arxanda oturardım.

  Ətrafdakıların kinayəli baxışlarına məhəl qoymadan onlar şit zarafatlarına ara vermədilər. Ucaboy, enli kürək, özündən razı Hidayət sanki Faiqi gözdən salmaq üşün qəsdən sərhədi aşırdı. Gözünü ondan çəkmədən, ağına-bozuna baxmadan, ağzından nə çıxdı alqışlayan, zuy tytanına göz basıb sayaqlamasına davam elədi.

  – Fərhad müəllim, bu dostunuzun əvvəlindən xəbərim yoxdur. Qonşumuzun evini alıb köçəndə arvadlı-uşaqlı yekə kişi idi. Təbii haldır ki, hər kəs təzə qonşunun kim, nəçi olması ilə maraqlanır. Qonşulardan ilk qapısını açan mən oldum. Təbrik etdim. Təzə mənzilində san sağlığı ilə yaşamasını dilədim. Özüm, qonşularımızın hər biri haqda məlumatlandırdım. Öyrənəndə ki, alı təhsilli iqtisadiyyatçıdır çox sevindim. Düşündüm ki, ali təhsilli adamdır, özü də cavandır, vəzifə tutar, böyük adam olar, işimizə yarıyar. Pensiyaya çıxdı. Nə boyu böyüdü, nə vəzifəsi, nə də özü. İşlədiyi idarədə baş buxalter (mühasib) də olmadı, bir işə yaramadı.

  Hidayətin yanında oturan, onunla həmyaşıd olan Bəhramın səbri tükəndi.

  – Hidayət! Həddini aşma! Burda oturanların hamısı Faiqi də yaxşı tanıyır, səni də. Fərhad müəllim, bunun bu cür sayaqlamasının səbəbi var. İki gün qabaq Faiq Bakıdan gələn tələbə yoldaşının şərəfinə verdiyi ziyafətə bunu, ağzı xarabdır deyə dəvət eləməmişdi. Biz toplaşanda Faiq bizdən soruşanda ki, bunu dəvət eləsinmi? Toplaşanların çoxu etiraz elədi. Hətta biri dedi ki, o gələcəksə, mən gedəcəyəm.

  – Mən toplaşdıqlarınızın hansından əskikəm? – deyə, Hidayət qızışdı.

  – İnsanın əyər-əskikliyi – görünüşü, boy-buxunu, çəkisiylə yox, ağzından çıxan cözlə ölçülür.

  Hidayətin yersiz çıxışının təsirindən hiddətlənən Miri ona səsləndi:

  – Hidayət! Biz bura bir-birimizin kimliyini müzakirə etmək üşün yığılmamışıq. Vaxtımızı asudə keşirmək üçün bir araya gəlmişik. Haq-nesab çayxanada yox, meydanda çürüdülər. Sən nə qədər coşub-daşsan da, lağa qoysan da, Faiq müəllimi bizim gözümüzdə dəyərdən sala bilməzsən. Fərhad müəllim, biz işsiz-gücsüz adamlarıq. Hər gün bu vaxtlarda  bura toplaşırıq. Bu, başabəla, dili xarab dostumuzun gop da olsa maraqlı söhbətindən həzz alırdıq. Bu gün cildinin dəyişilməsinin səbəbi bəlli oldu. Bəhram nəyə görə onun dəvət edilmədiyinə aydınlıq gətirdi. Mənə təəccüblü gələn budur ki, niyə bəzi adamlar öz günahını özgəyə bələyirlər. Özündə olmayanı özgədə arayırlar.

  Hidayət ona qarşı yönələn iradları qəbul eləmirdi. İlk dəfə onlara qoşulan Fərhad müəllimin sıradan biri olmadığını dərk elədiyindən, haqqında danışılanlara reaksiya vermədi. Gücü çatdığı qədər dözdü. Birdən səbri tükəndi. Barıt çəlləyinə dönüb partladı.

  – Əəə! Nə hərəniz bir tərəfdən düşübsünüz üstümə. Heç kimin mənə ağıl dərsi keçməyə haqqı yoxdur. Müəllim, -deyib üzünü Fərhad müəllimə tutub sözünə davam elədi.- siz bunları tanımırsınız. Hamısından ağıllıyam, hər sahədə də üstünəm. Mərdəm. Sözü üzə deyənəm. Buna görə də məni gözləri götürmür. Siz ağıllı adama oxşayırsınız. Kimin kim olduğunu anlamamış olmazsınız.

  Fərhad müəllim ətrafındakıları bir-bir nəzərdən keçirib, başını aşağı salıb gülümsündü. O, artıq kimin kim olduğunu təxmin eləmişdi. Hidayət isə özünün necə biri olduğunu tam çılpaqlığı ilə üzə çıxartmışdı.

   Bu qəlibdən olan tiplərlə çox üzləşmişdi Fərhad müəllim. Amma bu cür açıq şəkildə lovğalananına rast gəlməmişdi. Öz rayonunda beləsini mövcudluğuna təəssüfləndi.

  Faiqin qonşusunun qeyri normal davranış – lağ etməsinə baş qoşmamasının bir-neçə səbəbi vardı: Birincisi – onun sözünə söz qaytarmaq, arı pətəyinə çubuq soxmaq kimi bir şeydir. İkincisi – onun özündən fərqli olaraq çox gözəl xasiyyətə malik həyat yoldaşının öz həyat yoldaşı ilə rəfiqə olması. Üçüncüsü – uşaqlarının dostluğu. Dördüncüsü – bir-neçə gündən sonra, heç nə olmamış kimi üzünə hırıldayıb, əl uzadıb görüşəcəyi.

  Qonşusu tərəfindən nahaqdan lağ edilməsini veşinə almayan Faiq heç keyfini də pozmadı. Coxdan görüşmədiyi köhnə dostu ilə rastlaşmasının sevincinin yanında, qonşusunun lağlağısı – ağcaqanad vızıltısı kimi bir şeydir onun üçün. Əlini  dostunun çiynunə qoyub üzünə diqqətlə baxdı.

  – O, Fərhaddan bu Fərhadın fərqi – alnındakı qırışlar və ortası seyrəlmiş ağarmış saçlarındır. Maşallah! Yaxşı qalmısan. Neçə günlüyə gəlmisən?

  – Sualındakı yanlışlığa düzəliş ver. Soruşmalıydın: neçə illiyə gəlmisən? Sən kənd həyatını bəyənməyib, şəhərə köçmüşdün. Mən isə bir dəfəlik o böyüklükdəki şəhərdən ata yurduma dönmüşəm.

  – Lap əcəb eləmisən! Bu oldu mənim üçün son yüz ilin ən şad xəbəri. – deyib Faiq ayaya qalxıb, əlavə elədi. – Belə xəbər çayla qeyid ediləsi deyil. Getdik!

  Hidayətlə Qafardan başqa hamı ayağa qalxdı. Mirinin: – hara? Sualına Faiq:- seçim sizindir. – deyə cavab verdi. Sonra da çayçıya yaxınlaşıb, içdikləri çayın haqqını ödədi.

  Artıq yağış kəsmişdi. Buludlar isə səmadan çəkilməmişdi. Bu günki havaya Hidayət kimilər kimi güvənmək olmaz. Hər an qəfildən yağa bilər. Vaxt itirmədən yaxınlıqdakı kafelərdən birinə özlərini yetirməlidirlər ki, yağış onları yaxalamasın.

Faiq oturduqları yerdən tərpənməyib altdan-altdan onlara tərəf baxıb öz aralarında nəyisə müzakirə edən Hidayətlə Qafara baxdı. Yaxınlaşıb onları da dəvət eləmək keçdi ürəyindən. Bunu hiss edən Bəhram ürəyində onun bu cəhdini dəyərləndirdi. Xoşməramlı addımının nəticəsinin xoşa gəlməz sonluqla toqquşa biləcəyindən şübhələnib, onu durdurdu. Özü onlara yaxınlaşdı.

  – Sizə xüsusi dəvətmi gərəkdir? – deyə soruşdu.

  Hidayət susdu. Qafar ağır iş görüb yorulub, haldan düşən adamlar kimi taqəqətsiz halda başını qaldırıb cavab verdi:

  – Bizim vacib görüşümüz var. İndilərdə gəlməlidirlər.

  Bəhram yaxşı bilirdi ki, indilərdə kimlərsə gəlib onlarla çay içəcək. Ancaq dedikləri kimi vacib görüş təyin etdikləri önəmli şəxslər olmayacaq. Heç nə demədən onlardan aralandı. Opel markalı maşınına əyləşdi. Qabaqda oturan Fərhad müəllimə dedi:

  – Bağışlayın, bir az qanqaraçılıq oldu. Hidayətdir də, necə olsa da yola verməliyik. Özü belə olsa da çox gözəl ailəsi var. Uşaqlarının heç biri ona bənzəməyib. Hamısı analarına çəkib.

   Fərhad müəllim rastlaşdığı lağlağıçılarla Hidayəti müqayisə elədi. Bir bezin qırağı olsalar da, bundan betərinə rast gəlməmişdi. Onun bir iş yoldaşı da vardı. O da başqalarının danışığını yozar, lağa qoyardı. Bu xasiyyətinə görə ona “prikolçik Həsən” ləqəbi qoymuşdular. Hidayətdən fərqli olaraq onun lağlağısında təhqirə yol verilmirdi. Həm də mənəmliyini qabardıb lovğalanmırdı. Heç kəs də ondan incimirdi. İlk görüşdə onda xoş təəssürat yaradan Bəhrama baxdı. Bir az öncə çay içdiyi digər – ilk dəfə üz-üzə gəldiyi şəxsləri də gözünün önnünə gətirdi. On nəfərin içində iki anormaldan başqa səkgizinə artıq qanı qaynamışdı. O, işdən ayrılmışdı. Həyatdan isə ayrılacağı vaxtdan xəbərsizdi. Taleyinin proqnozlaşdırdığı ömür payını cəmiyyətdən təcrid olunmuş halda yaşaya bilməzdi. Çünki o, arxada qoyduğu ömürünün gümrah, fəal dövrünü fasiləsiz ictimaiyyət arasında keşirmişdi. İndi onun öz çevrəsi olmalıdır. İstəməzdı ki, bu çevrədə Hidayət, Qafar kimi lağlağıçılar yer alsın. Cünki bu cür tiplər – xoş ovqatın qara kabuslarıdırlar.

28.07.2024.

Müəllif: Sədulla ŞİRİNOV

SƏDULLA ŞİRİNOVUN YAZILARI

SƏDULLA ŞİRİNOVUN KİTABLARI

Sədulla Şirinovun yaradıcılığı

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

SƏDULLA ŞİRİNOVUN HEKAYƏLƏRİNDƏ İNSAN VƏ CƏMİYYƏT PROBLEMLƏRİ

Bir şərh yazın

SƏDULLA ŞİRİNOVUN HEKAYƏLƏRİNDƏ İNSAN VƏ CƏMİYYƏT PROBLEMLƏRİ

(onuncu yazı)

      Salam olsun çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu Sədulla Şirinovun yaradıcılığından seçdiyim bir neçə hekayə əsasında mənəvi dəyərlər, ailə münasibətləri və vicdan qarşısında məsuliyyət, vətəndaşlıq mövqeyi haqqında olacaq. Ümumiyyətlə, “tərəfsiz ədabiyyat tarixdir” şüarımıza sadiq qalaraq deyə bilərik ki, ədəbiyyatın əsas missiyalarından biri insanı özünə tanıtmaq, onu həyatın mürəkkəb həqiqətləri ilə üz-üzə qoymaq, düşündürmək və mənəvi kamilliyə doğru istiqamətləndirməkdir. Əsl ədəbi əsər yalnız müəyyən hadisəni nəql etmir, həm də həmin hadisənin arxasında dayanan səbəbləri, insan xarakterinin görünən və görünməyən tərəflərini, cəmiyyətin mənəvi mənzərəsini açmağa çalışır. Bu baxımdan Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, tanınmış yazıçı Sədulla Şirinovun haqqında söhbət açacağım bu hekayələri diqqətəlayiq mövzu rəngarəngliyi, həyat hadisələrinə münasibəti və insan davranışlarına yönələn tənqidi baxışı ilə seçilir.

       Müəllifin hekayələrində gündəlik həyatın içində rast gəlinən hadisələr bədii düşüncənin predmetinə çevrilir. Ailə münasibətləri, valideyn və övlad məsuliyyəti, qocalıq, sevgi və ailə qurmaq, insanın xarakteri, təhsil və tərbiyə, cəmiyyət daxilində davranış mədəniyyəti, mərhəmət və qəddarlıq, vicdan və xəyanət kimi məsələlər əsərlərin əsas məzmun istiqamətlərini təşkil edir. Yazıçı insanı yalnız söylədiklərinə görə deyil, davranışlarına, verdiyi qərarlara, başqalarına münasibətinə və həmin qərarların nəticələrinə görə qiymətləndirməyə çalışır.

      Sədulla Şirinovun təqdim olunan aşağıda haqqında söhbət açacağımız hekayələrini birləşdirən başlıca cəhət budur ki, müəllif hadisələrin zahiri görünüşü ilə kifayətlənmir. O, oxucunu insanın daxili aləminə, ailə daxilindəki münasibətlərin incəliklərinə, bəzən illərlə gizli qalan həqiqətlərə və həyat təcrübəsinin yaratdığı qənaətlərə yönəldir. Onun qələmə aldığı obrazların bir qismi öz səhvlərindən nəticə çıxarmağa çalışır, digərləri isə yanlış davranışlarının mahiyyətini dərk etməkdə belə çətinlik çəkirlər. Bu qarşılaşdırma oxucunu insan xarakteri və mənəvi məsuliyyət haqqında düşünməyə sövq edir.

      Sədulla Şirinovun hekayələrinin diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri mövzuların həyatın özündən götürülməsidir. Müəllif ailədə baş verən adi bir söhbətdən, yaşlı insanın xatirələrindən, bir gəncin davranışından, insanların bir-birinə münasibətindən çıxış edərək daha geniş ictimai nəticələrə gəlir. Beləliklə, ayrı-ayrı şəxslərin yaşantıları ümumi mənəvi problemlərin ifadəsinə çevrilir.

      Həyatda bəzən böyük faciələrə səbəb olan hadisələr əhəmiyyətsiz görünən bir qərardan başlayır. Bir vaxtında deyilmiş söz, göstərilmiş laqeydlik, düşünülmədən atılmış addım və ya insanın öz nəfsinə hakim ola bilməməsi sonradan bütöv bir ailənin taleyinə təsir göstərir. Yazıçının hekayələrində bu cür səbəb-nəticə əlaqələrinə xüsusi diqqət yetirilir. Obrazların bugünkü davranışları keçmiş təcrübələri ilə, yaşadıqları peşmanlıqlar isə vaxtilə qəbul etdikləri qərarlarla əlaqələndirilir.

      Bu yanaşma müəllifin əsərlərinə müəyyən mühakimə və təhlil xarakteri verir. Hadisələr yalnız baş verib bitmir; onların mənəvi nəticələri də nəzərdən keçirilir. Oxucuya təqdim olunan həyat mənzərəsi onu belə bir qənaətə gətirir ki, insanın xarakteri ən çox gündəlik münasibətlərdə, çətin seçimlər qarşısında və başqalarının taleyinə təsir göstərən məqamlarda üzə çıxır.

     Yazıçı insanın mənəvi keyfiyyətlərini zahiri görünüş, sosial mövqe və maddi imkanlarla eyniləşdirmir. Onun üçün əsas meyar insanın necə yaşaması, başqalarına nə verməsi, ailəsinə və cəmiyyətə hansı münasibəti göstərməsidir. Bu səbəbdən hekayələrdə bəzən adi, sadə həyat sürən insanlar mənəvi üstünlükləri ilə seçildikləri halda, zahirən hörmətli görünən şəxslərin davranışları ciddi tənqidə məruz qalır.

KAŞ Kİ, GÖZƏL OLAYDI

      Müəllifin təhlilə cəlb etdiyimiz “Kaş ki, gözəl olaydı” hekayəsi müəllifin insan xarakteri, ailə münasibətləri və həyat seçimləri haqqında düşüncələrini əks etdirən əsərlərdən biridir. Hekayənin mərkəzində Səlim kişinin taleyi, gənclik xatirələri, ailə həyatı və keçmişdə verdiyi qərarların sonrakı illərdə doğurduğu mənəvi nəticələr dayanır.

       Əsər Səlim kişinin səhhətində yaranan problemlə başlayır. Onun ətrafına övladları və nəvələri toplaşır, narahatlıq keçirir, özünə gəlməsini sevinclə qarşılayırlar. İlk baxışdan sadə ailə səhnəsi təsiri bağışlayan bu epizod əslində hekayənin əsas ideya xəttinə giriş yaradır. Yaşlı insan artıq övladlarının maddi təminatına deyil, mənəvi dayağına, qayğısına və hörmətinə ehtiyac duyur. Vaxtilə övladlarını böyüdən ata indi onların münasibətlərində öz həyatının mənasını görür.

       Nəvələrin babalarını qorumaq üçün söylədikləri zarafatlar, özlərini qəhrəman kimi təqdim etmələri və bir-birləri ilə söz yarışına girmələri səhnəyə yumor gətirir. Lakin bu yumorun arxasında ailə birliyinə dair ciddi fikir dayanır. Səlim kişi uşaqlara başa salır ki, ailə üzvləri bir-birinə nə qədər mehriban yanaşsalar, bir-birlərinin ağrılarına və sevincinə həssas yanaşsalar, ailənin mənəvi dayaqları da bir o qədər möhkəm olar.

      Bu epizodda yazıçı nəsillər arasında mənəvi bağın əhəmiyyətini önə çəkir. Ailə yalnız eyni evdə yaşayan insanların birliyi deyil; ailə üzvlərinin bir-birinin taleyinə görə məsuliyyət daşıdığı mənəvi mühitdir. Böyüklərin vəzifəsi uşaqlara təkcə yaşayış qaydalarını öyrətmək yox, həm də mərhəmət, hörmət və qarşılıqlı anlayış nümunəsi göstərməkdir.

      Hekayənin əsas məna qatlarından biri isə Səlim kişinin gənclik xatirələri ilə bağlıdır. Keçmişə qayıdış vasitəsilə oxucu insanın bəzən həyatının ən mühüm qərarlarını hansı meyarlarla verdiyini görür. Gəncliyində Səlimin qarşısına müxtəlif xarakterli insanlar çıxır. O, xarici gözəlliyin təsiri ilə mənəvi gözəllik arasındakı fərqi zaman keçdikcə daha dərindən anlayır.

      Mehriban obrazı bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müəllif onu xarici görünüşünə görə deyil, xasiyyətinin saflığına, abır-həyasına, davranışına və mənəvi keyfiyyətlərinə görə dəyərləndirir. Səlimin həyatında qarşılaşdığı digər qadın obrazları ilə müqayisə fonunda Mehribanın daxili zənginliyi daha aydın görünür. Hekayə insan seçimlərində zahiri cazibəyə həddindən artıq üstünlük verməyin hansı peşmanlıqlara səbəb ola biləcəyini göstərir.

      Səlimin taleyində əsas faciə yalnız keçmişdə verdiyi qərarın nəticələri deyil, həm də itirilmiş imkanların insan yaddaşında uzun müddət yaşamasıdır. İllər keçir, insan ailə qurur, övlad sahibi olur, həyatın müxtəlif mərhələlərindən keçir, lakin vaxtında düzgün qiymətləndirilməmiş münasibətlər onun yaddaşında qalır. Bu mənada əsər keçmişə qayıtmaq istəyindən daha çox, keçmişdən nəticə çıxarmağın zərurətini vurğulayır.

      Hekayənin adı da məhz bu məqamda simvolik məna qazanır. “Kaş ki, gözəl olaydı” ifadəsi zahiri gözəlliyə bağlanan düşüncənin sonradan mənəvi peşmanlığa çevrilməsini xatırladır. İnsan bəzən bir xüsusiyyəti ön plana çəkərək qarşısındakı şəxsin digər keyfiyyətlərini görməzliyə vurur. Halbuki uzunömürlü münasibətlərin təməli zahiri görünüşdən daha çox xarakter, qarşılıqlı hörmət, sədaqət və anlayış üzərində qurulur.

      Beləliklə, “Kaş ki, gözəl olaydı” yalnız bir insanın ailə tarixçəsi deyil. Əsər seçim və məsuliyyət, gənclik və qocalıq, xatirə və peşmanlıq, zahiri və daxili gözəllik haqqında düşünməyə çağıran mənəvi-psixoloji hekayə kimi diqqəti cəlb edir.

     Sədulla Şirinovun təhlil etdiyimiz bu və digər hekayələrində ailə mövzusu mühüm yer tutur. Lakin müəllif ailəni yalnız sevgi, qayğı və xoşbəxtlik məkanı kimi təsvir etmir. O, ailə daxilində yarana bilən ziddiyyətləri, valideynlərin övlad tərbiyəsində buraxdıqları səhvləri, övladların böyüdükdən sonra valideynlərinə münasibətini və ailə nüfuzunun məsuliyyətlə qorunması məsələsini də araşdırır.

      Yazıçı üçün valideyn olmaq sadəcə övlad dünyaya gətirmək və onun maddi ehtiyaclarını ödəmək demək deyil. Övladın mənəvi tərbiyəsi, şəxsiyyət kimi formalaşması, başqalarının hüquqlarına hörmət etməsi və öz hərəkətlərinə görə cavabdehlik daşıması da valideyn məsuliyyətinin ayrılmaz hissəsidir.

      Hekayələrdə valideynin övladına bəslədiyi məhəbbətlə onun səhvlərinə münasibəti arasında mürəkkəb əlaqə görünür. Övladın hər istəyini yerinə yetirmək, onun yanlış hərəkətlərinə göz yummaq və məsuliyyətdən yayınmasına şərait yaratmaq əsl qayğı ilə eyniləşdirilə bilməz. Əksinə, düzgün tərbiyə insana sərhədləri tanımağı, özünü idarə etməyi və başqasının haqqını qorumağı öyrətməlidir.

     Bu düşüncənin əks qütbündə ailənin etimadını doğrultmayan, doğmalarına mənəvi zərbə vuran və öz davranışları ilə yaxınlarının nüfuzuna xələl gətirən obrazlar dayanır. Belə personajların təqdimatında müəllifin tənqidi münasibəti aydın hiss olunur. O, doğmalıq münasibətinin insanı məsuliyyətdən azad etmədiyini, əksinə, ailə üzvlərinin bir-birinə qarşı daha diqqətli olmasını tələb etdiyini göstərir.

     Hekayələrdən çıxan mühüm nəticə budur ki, ailənin möhkəmliyi yalnız qohumluq əlaqələri ilə təmin olunmur. Qarşılıqlı etimad, sədaqət, məsuliyyət və mənəvi dürüstlük olmadıqda ən yaxın insanlar arasında belə uçurum yarana bilər.

LAĞLAĞIÇILAR

      Şəxsən tanımayanlar belə Sədulla Şirinovun yarıdıcılığına əsasən onun istənilən hadisə və prosesə vətəndaş mövqeiyinə yaxşı bələddir. Ümumiyyətlə, təkəbbür və lağ-lağa birinci növbədə hər bir insanın özü üçün ziyandır. Bu kimi hallar hər bir şəxs üçün fərdi inkişafına maneə ola biləcək başlıca əngəllərdən hesab olunur. Üstgəl dinimizdə məqbul buyrulmamış, əksinə pislənmişdir. İslam dinində və Məhəmməd peyğəmbərin (s.ə.s.) hədislərində lağ-lağa etmək, insanları ələ salmaq, məsxərəyə qoymaq və rişxənd etmək qəti şəkildə qadağan olunur və böyük günahlardan biri hesab edilir. Qurani-Kərimdə və peyğəmbərin sünnəsində bu mövzu ilə bağlı çox ciddi xəbərdarlıqlar var. İslamda insanların bir-birini ələ salması birbaşa ayə ilə qadağan olunub. “Hucurat” surəsinin 11-ci ayəsində buyurulur:

“Ey iman gətirənlər! Bir qövm digərini məsxərəyə qoymasın. Ola bilsin ki, onlar (əla salınanlar) özlərindən daha yaxşı olsunlar…”.  Məhəmməd peyğəmbər (s.ə.s.) insanları güldürmək üçün belə yalan danışmağı və ya kimisə alçaltmağı pisləmişdir. İnsanları güldürmək üçün yalan danışanlar barədə: “İnsanları güldürmək üçün yalan danışan kəsin vay halına! Vay halına, vay halına!” (Əbu Davud, Tirmizi). İslam alimləri peyğəmbərin tövsiyələrinə əsaslanaraq lağ-lağanın bu zərərlərini qeyd edirlər:

-Qəlbləri korlayır. İnsanlar arasında kin, nifrət və düşmənçilik yaradır.

-Hörməti azaldır. Çox lağ-lağa edən və hər şeylə məsxərəyə qoyan insanın cəmiyyətdəki sanbalı və hörməti itir.

-Qəlbi öldürür.  Peyğəmbərimiz buyurmuşdur ki, “Çox gülmək qəlbi öldürür.” Buradakı “çox gülmək” xüsusilə başqalarının qüsuruna, fiziki görünüşünə və ya uğursuzluğuna lağ edərək gülməyi əhatə edir. İslam əxlaqına görə, bir insanın fiziki qüsuru, yoxsulluğu və ya hər hansı bir xətası ilə lağ etmək, dolayısı ilə onu yaradan Allaha qarşı hörmətsizlik sayılır.

      Bütün bu yuxarıda sadaladıqlarımdan sonra Sədulla Şirinovun problemə münasibəti xüsusilə böyük əhəmiyyət kəsb edir. Müəllifin “Lağlağıçılar” hekayəsi cəmiyyətdə lağ etmək, başqalarını alçaltmaq və insanın fərqli xüsusiyyətlərini təhqir predmetinə çevirmək kimi davranışları diqqət mərkəzinə gətirir. Əsərdə əqli qüsurlu Əhmədin bir qrup gəncin təhqir və istehzasına məruz qalması təsvir olunur. O, özünü müdafiə etmək üçün nüfuzlu, dünya görmüş Həsən kişiyə müraciət edir və haqlı olaraq soruşur: əslində, burada ağılsız davranan kimdir?

      Bu sual hekayənin daşıdığı mənəvi yükü əks etdirir. Əhmədin cəmiyyətdəki vəziyyəti onu təhqir edənlərin özlərini üstün hesab etməsinə əsas vermir. Əksinə, onun başqalarına mane olmamaq, mübahisədən yayınmaq və sakitcə yoluna davam etmək cəhdi gənclərin davranışları ilə müqayisədə daha sağlam mənəvi mövqe kimi görünür.

     Həsən kişinin gəncləri danlamaq əvəzinə Əhmədin könlünü almağa çalışması da təsadüfi deyil. O, insan ləyaqətinə hörmətin yalnız sərt cəza və ya yüksək səslə deyilən nəsihətlə təmin olunmadığını anlayır. Bəzən insanın qəlbini qıranlara verilən ən güclü cavab, təhqirə məruz qalan şəxsin ləyaqətini qorumaq və ona mənəvi dayaq olmaqdır.

      Hekayənin əsas mesajı aydındır: insanın əqli və fiziki imkanları onun ləyaqətini müəyyən etmir. Cəmiyyətdə insanı qiymətləndirən əsas meyar davranış, mərhəmət, ədalət və başqasının ağrısını anlamaq qabiliyyətidir.

      Lağ etmək çox vaxt zarafat adı altında təqdim olunur. Ancaq hər zarafat məsum deyil. Qarşı tərəfin şəxsiyyətini alçaldan, onun həssaslığından sui-istifadə edən və insanları başqalarının bədbəxtliyi hesabına əylənməyə alışdıran davranışlar mənəvi qüsurun əlamətidir. Bu mənada “Lağlağıçılar” təkcə bir qrup gəncin hərəkətlərini deyil, ümumilikdə cəmiyyətdə davranış mədəniyyətinin səviyyəsini müzakirəyə çıxarır.

     Müəllif oxucunu özünə sual verməyə sövq edir: biz başqalarını güldürmək naminə kiminsə qəlbini qırmağa nə dərəcədə haqqımız olduğunu düşünürükmü? İnsanın fərqliliyinə hörmət etməyi bacarırıqmı? Qarşımızdakı şəxsin zəifliyindən istifadə etmək əvəzinə onun yanında dayanmağa hazırıqmı?

     Bu sualların əhəmiyyəti yalnız hekayənin qəhrəmanları ilə məhdudlaşmır. Onlar məktəbdə, iş yerində, ailədə və ictimai münasibətlərdə hər gün qarşılaşdığımız mənəvi seçimlərə aiddir.

     Sədulla Şirinovun hekayələrində təhsil məsələsinə yalnız bilik əldə etmək vasitəsi kimi baxılmır. Müəllifin təqdim etdiyi düşüncələrdə təhsil və tərbiyə bir-birini tamamlayan, lakin eyni məna daşımayan anlayışlardır. İnsan yüksək bilik səviyyəsinə malik ola bilər, amma davranışında məsuliyyət və mərhəmət çatışmazlığı varsa, bu bilik onun şəxsiyyətini bütövləşdirməyə kifayət etməz.

     Usta Rəhimlə bağlı epizodlar bu fikri aydınlaşdırır. O, məktəbdə əlaçılar sırasında yer tutmasa da, öyrənmək üçün səy göstərir və zaman keçdikcə öz sahəsində tanınan bir mütəxəssisə çevrilir. Müəllimi Gülnarə xanım onun çətinliyini lağa qoymur, əksinə, çalışmağa davam etməyin əhəmiyyətini izah edir. Bu münasibət şagirdin özünəinamını qoruyur və zəhmətə hörmət hissini gücləndirir.

      Burada müəllimin rolu xüsusilə əhəmiyyətlidir. Əsl müəllim yalnız dərs materialını öyrədən deyil, həm də şagirdin imkanlarını düzgün qiymətləndirən, onun zəif tərəflərini təhqir predmetinə çevirməyən, inkişafına kömək edən insandır. Şagirdlərin hamısı eyni sürətlə öyrənmir, eyni qabiliyyətlərə malik olmur. Təhsilin məqsədi yalnız ən yüksək nəticə göstərənləri seçmək deyil, hər bir uşağın potensialını üzə çıxarmağa kömək etməkdir.

      Usta Rəhimin sonrakı uğuru göstərir ki, insanın məktəbdəki göstəriciləri onun bütün gələcəyini əvvəlcədən müəyyən etmir. Səy, təcrübə, peşəyə maraq və öyrənməyə davam etmək bacarığı insanın həyat yolunda mühüm rol oynayır. Bu, müəllifin təhsil və zəhmət barədə irəli sürdüyü müsbət qənaətlərdən biridir.

     Eyni zamanda, müəllif təhsil sistemində davranış və mənəvi tərbiyə məsələlərinin diqqətdən kənarda qalmasını təhlükəli hesab edir. Onun yanaşmasına görə, təhsil müəssisəsi yalnız bilik verən yer deyil, həm də insan yetişdirən mühit olmalıdır. Bu baxımdan hekayələr oxucunu müəllimin məsuliyyəti, pedaqoji etika və şəxsiyyətin formalaşmasında ailə ilə məktəbin qarşılıqlı rolu haqqında düşünməyə çağırır.

 SİRR

     “Sirr” hekayəsi mövzu baxımından digər əsərlərdən fərqli bir istiqamət açır. Əsərin başlanğıcında dünyanın sirlərlə dolu olması, insanın əsrlər boyu cavabını axtardığı suallar və bəşəriyyətin hələ də tam dərk edə bilmədiyi hadisələr barədə düşüncələr irəli sürülür.

     Burada diqqət yalnız gündəlik münasibətlərə deyil, insanın idrak imkanlarına və həyatın naməlum tərəflərinə yönəlir. İnsan dünyanı anlamağa çalışır, xəstəliklərin səbəblərini araşdırır, ömrün uzanması və sağlam həyatın mümkün yolları barədə düşünür. Lakin hər yeni cavabın qarşısında yeni suallar da yaranır.

     Bu yanaşma insanın bilmədiklərini etiraf etməsinin əhəmiyyətini xatırladır. Həyatın bütün sirlərinə sahib olduğunu düşünən insanla daim öyrənməyə çalışan insan arasında ciddi fərq var. Birincisi öz qənaətlərini son həqiqət kimi qəbul etməyə meyilli ola bilər, ikincisi isə yeni məlumatlara və fərqli fikirlərə açıq qalır.

     “Sirr” hekayəsinin bu başlanğıc xətti müəllifin yalnız sosial münasibətlərlə kifayətlənmədiyini, insan və dünya haqqında ümumiləşdirici düşüncələrə də yer verdiyini göstərir. Əsərin bütöv məzmunu nəzərə alınmadan onun bütün ideya nəticələrini qəti şəkildə müəyyənləşdirmək doğru olmazdı. Bununla belə, təqdim olunan hissə həyatın naməlumluqları qarşısında insan marağını və düşünmək ehtiyacını ön plana çıxarır.

      Yazıçının hekayələrində tez-tez rast gəlinən mövzulardan biri insanın zahiri görünüşü ilə daxili mahiyyəti arasındakı fərqdir. “Kaş ki, gözəl olaydı” əsərində bu məsələ sevgi və ailə seçimi fonunda işlənirsə, başqa hekayələrdə insanın nüfuzu, sosial mövqeyi və başqaları qarşısında yaratdığı təəssüratla bağlı şəkildə üzə çıxır.

     Cəmiyyət insanları çox vaxt ilk baxışda qiymətləndirir. Gözəl görünüş, yaxşı geyim, maddi imkan, nüfuzlu vəzifə və ya təsirli nitq müəyyən üstünlük yarada bilər. Lakin bu xüsusiyyətlər insanın vicdanlı, sədaqətli və mərhəmətli olduğunu sübut etmir. Həqiqi xarakter insanın başqaları ilə münasibətində, xüsusilə də ondan asılı vəziyyətdə olanlara davranışında üzə çıxır.

     Müəllifin obrazları bu baxımdan müxtəlif mənəvi sınaqlardan keçir. Kimisi çətin vəziyyətdə sədaqətini qoruyur, kimisi öz marağını başqalarının rifahından üstün tutur. Kimisi səhvini dərk edib peşmanlıq çəkir, kimisi isə törətdiyi əməlin məsuliyyətini qəbul etmək istəmir.

     Belə qarşılaşdırmaların məqsədi yalnız mənfi obrazları qınamaq deyil. Onlar vasitəsilə oxucu öz davranışlarını da nəzərdən keçirməyə dəvət olunur. Çünki ədəbiyyatın mənəvi təsiri yalnız başqasının səhvini tanımaqdan ibarət deyil; insanın həmin səhvlərin öz həyatında təkrarlanmaması üçün nəticə çıxarması da vacibdir.

    Sədulla Şirinovun təhlil etdiyimiz bu hekayələrində ailə etimadını sarsıdan davranışlar, doğmalarına qarşı məsuliyyətsizlik və insanın öz səhvləri ilə üzləşməkdən yayınması da diqqət mərkəzindədir. Müəllif bu cür halları sadəcə şəxsi münaqişə kimi deyil, mənəvi dəyərlərin pozulması kimi təqdim edir.

    İnsan səhv edə bilər. Həyat təcrübəsi göstərir ki, yanlış qərarlar, düşünülməmiş addımlar və zəiflik anları hər kəsin başına gələ bilər. Ancaq səhvin etirafı, onun nəticələrinin aradan qaldırılması üçün səy göstərilməsi və zərərçəkən şəxsin haqqının tanınması insanın mənəvi səviyyəsini müəyyən edən əsas göstəricilərdəndir.

    Müəllifin tənqidi münasibəti xüsusilə öz hərəkətlərinə görə peşmanlıq hiss etməyən, başqalarına vurduğu zərəri adi hal kimi qəbul edən obrazlarda aydın görünür. Belə davranışlar yalnız ayrı-ayrı şəxslərə zərər vurmur, həm də ailədə və cəmiyyətdə etimad mühitini dağıdır.

     Bağışlanma məsələsi də bu kontekstdə mürəkkəb məna qazanır. Bağışlamaq insanın mərhəmətini və mənəvi böyüklüyünü göstərə bilər. Lakin bağışlanma anlayışı məsuliyyətsizliyin təşviqi və ya törədilmiş haqsızlığın əhəmiyyətsizləşdirilməsi demək deyil. İnsan həm mərhəmətli olmağı, həm də ədaləti qorumağı bacarmalıdır.

     Bu baxımdan hekayələrdəki mənəvi mühakimələr oxucunu sadə hökm verməkdən daha çətin bir sual qarşısında qoyur: insanın etdiyi hərəkətlə onun şəxsiyyəti arasında hansı əlaqə var və hansı məqamda səhv bağışlanmaz mənəvi xəyanətə çevrilir?

     Bu sualların hər birinə eyni cavabı vermək mümkün deyil. Lakin müəllifin əsərləri insanı vicdanın səsini dinləməyə, öz hərəkətlərinin nəticələrini nəzərə almağa və başqasının etimadını qorumağa çağırır.

     Sədulla Şirinovun hekayələrində qocalıq yalnız bioloji yaş mərhələsi kimi təqdim olunmur. Qocalıq insanın keçmişlə üzləşdiyi, yaşadığı həyatın nəticələrini qiymətləndirdiyi, doğmalarının münasibətinə daha həssas yanaşdığı dövr kimi də mənalandırılır.

    “Kaş ki, gözəl olaydı” hekayəsində Səlim kişinin taleyi bu mövzunu aydın göstərir. Gəncliyin imkanları geridə qaldıqca insan keçmişdə etdiyi seçimlərə başqa gözlə baxmağa başlayır. Bir zamanlar əhəmiyyətsiz görünən məqamlar sonradan böyük məna qazanır. İnsan bəzən əldə etdiklərinin deyil, vaxtında dəyərləndirmədiklərinin haqqında daha çox düşünür.

      Qocalıq dövründə övladların münasibəti də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Valideyn ömrünün böyük hissəsini övladlarının qayğısına qalmaqla keçirir. Övladlar böyüdükdən sonra isə münasibətlərdə müəyyən dəyişiklik baş verir: bir zamanlar qayğı göstərən valideyn özü diqqətə və mənəvi dəstəyə ehtiyac duyur.

     Bu, ailə daxilində qarşılıqlı məsuliyyətin təbii davamıdır. Valideynə hörmət yalnız xüsusi günlərdə göstərilən ehtiramdan ibarət deyil. Yaşlı insanı dinləmək, onun hisslərini anlamaq, səhhətinə və gündəlik ehtiyaclarına diqqət yetirmək, özünü ailənin yükü kimi hiss etməsinə imkan verməmək də övladlıq borcunun tərkib hissəsidir.

     Müəllifin yaratdığı ailə səhnələri oxucunu yaşlı nəslin mənəvi ehtiyaclarını unutmağa qoymur. Onlar xatırladır ki, insanın qocalıqda ən böyük ehtiyaclarından biri özünü doğmalarının yanında dəyərli hiss etməkdir. Maddi imkanlar həyatın müəyyən çətinliklərini yüngülləşdirə bilər, lakin səmimi münasibətin və qayğının yerini tam tuta bilməz.

     Sədulla Şirinovun hekayələrində dialoqların və yumorlu epizodların müəyyən yeri var. Obrazların gündəlik danışığı, hazırcavablığı, zarafatları və bir-birinə verdikləri cavablar hadisələri daha canlı edir. Lakin yumor burada yalnız oxucunu əyləndirmək vasitəsi deyil. Bəzi hallarda o, insan xarakterini üzə çıxarmaq və ciddi həqiqəti daha təsirli şəkildə çatdırmaq üçün işlədilir.

    “Kaş ki, gözəl olaydı” hekayəsində nəvələrin babalarını qorumaq barədə söylədikləri sözlər ailə münasibətlərinin səmimiyyətini göstərir. “Lağlağıçılar” hekayəsində isə yumor adı altında başqasını alçaltmaqla insanları birləşdirən sağlam zarafat arasındakı fərq üzə çıxır.

     Bu iki vəziyyət arasında mühüm fərq var. Birinci halda zarafat sevgi və doğmalıqdan qaynaqlanır, ikinci halda isə istehza insan ləyaqətinə zərər vurur. Deməli, zarafatın mənəvi dəyəri yalnız deyilən sözlə deyil, onun hansı niyyətlə deyilməsi və qarşı tərəfə necə təsir göstərməsi ilə müəyyənləşir.

     Müəllifin bu məsələyə münasibəti oxucuya davranış mədəniyyəti haqqında düşünmək imkanı verir. İnsan başqasını güldürə bilər, amma bunun üçün kiminsə qəlbini qırmağa ehtiyac yoxdur. Həqiqi hazırcavablıq alçaltmaqdan deyil, vəziyyəti düzgün qiymətləndirməkdən və sözün yerini bilməkdən yaranır.

    Bədii ədəbiyyat cəmiyyətdəki problemləri birbaşa qanun və ya qayda dili ilə deyil, insan taleləri vasitəsilə göstərmək imkanına malikdir. Oxucu bəzən nəzəri mülahizələrə laqeyd qala bilər, lakin konkret bir obrazın yaşadığı ağrı, peşmanlıq və ya sevinc onun düşüncəsində daha uzun müddət qalır.

     Sədulla Şirinovun hekayələrinin əhəmiyyəti də məhz bu xüsusiyyətdə görünür. Müəllif ümumi mənəvi problemləri konkret insanların münasibətləri, qərarları və yaşantıları vasitəsilə təqdim edir. Oxucu ailədəki laqeydliyin nəticəsini, insanı alçaltmağın doğurduğu mənəvi zərəri, səhv seçimlərin uzunmüddətli təsirini və səmimi qayğının dəyərini obrazların taleyində görür.

     Belə əsərlərin ictimai əhəmiyyəti onların oxucunu düşündürmək imkanından irəli gəlir. İnsan öz davranışlarını başqalarının təcrübəsi ilə müqayisə edir, münasibətlərində hansı məqamları dəyişməli olduğunu anlayır və cəmiyyətdə birgəyaşayış qaydalarının yalnız formal tələblərdən ibarət olmadığını dərk edir.

     Mənəvi dəyərlər gündəlik həyatın kiçik görünən davranışlarında qorunur. Böyüyə hörmət, kiçiyə qayğı, fərqli insana anlayış, ailədə sədaqət, peşədə məsuliyyət və sözünə sahib çıxmaq cəmiyyətin sağlamlığını müəyyən edən əsas amillərdəndir. Bu dəyərlər zəiflədikdə insanlar arasında etimad da sarsılır.

     Yazıçının hekayələri oxucunu həmin dəyərlərin əhəmiyyətini yenidən düşünməyə çağırır. Müəllifin tənqid etdiyi mənfi davranışlar da, müsbət nümunə kimi təqdim etdiyi münasibətlər də insanın cəmiyyət qarşısında məsuliyyətini ön plana çıxarır.

     Sədulla Şirinovun yaradıcılığından seçdiyim bu mətnlərdə müəllif mövqeyi çox vaxt aydın və birbaşa ifadə olunur. Obrazların söhbətləri, hadisələrdən çıxarılan nəticələr və bəzi ümumiləşdirici mülahizələr oxucunun diqqətini konkret mənəvi problemə yönəldir. Bu xüsusiyyət hekayələrə publisistik düşüncə çaları verir.

     Belə təqdimatın üstün cəhəti müəllifin toxunduğu məsələlərin asanlıqla anlaşılmasıdır. Oxucu ailə münasibətləri, tərbiyə, məsuliyyət və vicdan haqqında irəli sürülən fikirləri hadisələrin içində izləyə bilir. Xüsusilə gündəlik danışığa yaxın dialoqlar obrazların həyat təcrübəsini və dünyagörüşünü göstərmək baxımından əhəmiyyətlidir.

     Digər tərəfdən, bəzi epizodlarda hadisələrin özünün oxucuya düşündürücü nəticə çıxarmaq imkanı verməsi, müəllif mühakimələrinin isə daha yığcam təqdim olunması bədii təsiri gücləndirə bilər. Bu, mətnlərin mövcud məziyyətlərini inkar etmir; əksinə, həyat materialının və ideya zənginliyinin daha da təsirli bədii formaya salınması üçün mümkün istiqaməti göstərir.

     Müəllifin hekayələrində diqqət çəkən cəhətlərdən biri də obrazların təkcə fərdi xüsusiyyətlərlə deyil, müəyyən mənəvi seçimlərlə təqdim olunmasıdır. Bir obrazın əməlləri ailədə etimadın qorunmasına, digərinin davranışı insan ləyaqətinə hörmətə, başqasının təcrübəsi isə düzgün seçim etməyin vacibliyinə işarə edir.

    Bu mənada Sədulla Şirinovun hekayələrində insan xarakteri hadisələrdən ayrı mövcud deyil. Xarakter seçimlərdə üzə çıxır, seçimlərin nəticələri isə obrazın mənəvi portretini tamamlayır.

     Bütün bu geniş təqdimat və təhlilin sonunda belə bir nəticəyə gəlirik ki, “İnsan” adlandırdığımız əslində olduqca mücərrəd obyektin təzahür forması onu ətraf aləmə tanıdan əməlləridir. Daha dəqiq ifadə etsək insan əməlindən ibarətdir. Sədulla Şirinovun  bu  hekayələri mövzu və yanaşma baxımından rəngarəngdir. Bu mətnlərdə ailə münasibətləri, qocalıq, övlad sevgisi, xarici və daxili gözəllik, insan ləyaqəti, təhsil və tərbiyə, vicdan və məsuliyyət kimi məsələlər müxtəlif hadisələr və obrazlar vasitəsilə işıqlandırılır.

    “Kaş ki, gözəl olaydı” insanın zahiri görünüşə aldanaraq mühüm həyat seçimlərində yanılmasını, keçmiş qərarların uzun illər sonra doğurduğu peşmanlığı göstərir. “Lağlağıçılar” başqasının fərqliliyini təhqir predmetinə çevirməyin mənəvi qəbuledilməzliyini ön plana çıxarır. Usta Rəhim və Gülnarə müəllimə ilə bağlı epizodlar isə zəhmətin, səbrin, düzgün pedaqoji münasibətin və öyrənmək iradəsinin əhəmiyyətini vurğulayır. “Sirr” insanın dünya və həyat haqqında cavabını axtardığı suallara yönələn düşüncələrə yer verir.

      Bu əsərləri birləşdirən əsas ideya insanın mənəvi məsuliyyətidir. İnsan yalnız özü üçün yaşamır; onun hərəkətləri ailəsinə, dostlarına, ətrafındakı insanlara və bütövlükdə cəmiyyətə təsir göstərir. Buna görə də hər bir qərar yalnız şəxsi maraq baxımından deyil, onun doğuracağı nəticələr baxımından da qiymətləndirilməlidir.

      Əsl insanlıq başqasının zəifliyindən istifadə etməkdə deyil, ona dayaq olmaqda; doğmaların etimadını istismar etməkdə deyil, onu qorumaqda; öz səhvini gizlətməkdə deyil, onu etiraf edib düzəltməyə çalışmaqda üzə çıxır. İnsan xarakterinin həqiqi ölçüsü də məhz bu məqamlarda müəyyənləşir.

     Sədulla Şirinovun hekayələrinin oxucu qarşısında açdığı mənəvi suallar bu gün də aktuallığını qoruyur. Ailə münasibətlərinin möhkəmliyi, valideynlərə qayğı, uşaqların düzgün tərbiyəsi, insan ləyaqətinə hörmət və vicdanlı davranış hər bir dövr üçün vacib məsələlərdir. Bu problemlər haqqında düşünmək yalnız yazıçının deyil, oxucunun da mənəvi məsuliyyətidir.

    Nəticə etibarilə, Sədulla Şirinovun hekayələri insanı başqalarının həyatına baxaraq öz həyatını qiymətləndirməyə çağırır. Bu mətnlər xatırladır ki, insanın dəyəri nə zahiri gözəlliklə, nə var-dövlətlə, nə də cəmiyyətdə tutduğu mövqe ilə ölçülür. Onun əsl dəyəri vicdanında, əməllərində, doğmalarına münasibətində və başqalarının qəlbində buraxdığı izdə yaşayır.

    Ədəbiyyatın gücü də elə bundadır: insanın qarşısına həyatın güzgüsünü qoymaq, onu düşündürmək və daha mərhəmətli, daha məsuliyyətli, daha vicdanlı yaşamağa səsləmək. Sədulla Şirinovun təqdim olunan hekayələri bu mənəvi söhbətə qoşularaq oxucunu insanlığın ən vacib dəyərləri haqqında yenidən düşünməyə dəvət edir. Çox dəyərli oxucum, sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik!

13.10.2026. Bakı.

Müəllif: Zaur USTAC

AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir, naşir

SƏYYAD ƏHMƏDLİ (GÖYÇƏLİ)NİN YAZILARI

Zaur Ustacın “Buta”sı

İki əsrin tək nasiri

Sədulla Şirinoun yazıları

SƏDULLA ŞİRİNOVUN KİTABLARI

Sədulla Şirinovun yaradıcılığı

GÜNAY ƏLİYEVA – “NƏRGİZ”

Zaur Ustacın “Buta”sı barədə

GÜNAY XANIMIN YAZILARI

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

ZAUR USTACIN YAZILARI

QƏNDABIN DİGƏR YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

"İLİN YAZARI" MÜKAFATI

KAŞ Kİ, GÖZƏL OLAYDI

1 Şərh

KAŞ Kİ, GÖZƏL OLAYDI

(hekayə)

  Səlim kişi gözlərini açanda başına toplaşan övladlarının, nəvələrinin bir ağızdan xorla:-Allaha şükür!-dediklərini eşidəndə, anladı ki, yenə də epilepsiyası tutub.

  – Ay ata! Niyə həkimə gedib özünü yoxlatmırsan?–deyib sonbeşik qızı-Arzu əyilib atasının alnından öpüb, özündən yaş yarım böyük qardaşı-Raufa üzünü tutub onu da qınadı:

  – A lələ! Niyə atamızı həkimə aparmırsan?

  – Sözə baxırmı ki?

  Tək oğul övladı olduğu üçün ərköyün böyüdülən oğlunu uşaqkən sözə baxmadığına görə çox tənbeh eləmişdi Səlim kişi. O vaxtlar ağlına gəlməzdi ki, vaxt gələcək özünü də sözə baxmamadığına görə övladları qınayacaqlar. O, indi başına toplaşan övladlarını nəzərdən keçirdi. Onların yaşında olduğu vaxtlarını xatırladı. Onda onlar indi onun qəfldən yaxalandığı epilepsiyanın təsirindən təlaşa düşən nəvələri yaşda olardılar.

  O zamanlar övladları ondan asılı idilər. Maddi, mənəvi yardımına, qayğısına möhtac idilər. İndi isə o, övladlarının maddi yox, mənəvi dayağına və sayğısına möhtacdır.

  Qayınatasının özünə gəldiyini görən Nargilə mətbəxə qaçıb bal şərbəti hazırlayıb gətirdi.

  – A dayı, yaman qorxutdun bizi. Özünü necə hiss edirsən?

  Səlim kişi qalxıb çarpayıda oturdu. Şərbəti içib gəlininə təşəkkür elədi:

  – Sağ ol qızım! Əbəs yerə qorxmusunuz. Ətrafındakıları nəzərdən keçirib, əlini nəvələrinə uzadaraq gülümsünüb, sözünə davam elədi: – Bu cür qoçuları olan babanın əzrayıl cürət edib həndəvərindən də keçməz.

  Nəvələrin ən kiçiyi beş yaşlı Eldar sinəsini qabardıb, məğrur görünüş yaradıb dedi:

  – Baba! Bunlara çox da güvənmə! Dediyin əzrayılı görən kimi pərən-pərən düşəcəklər. Mən isə, heç cürə ona imkan vermərəm ki, sənə yaxın dursun.

  Böyüklər əhəmiyyət verməsə də Eldarla eyni yaşda olan maması (bibisi) oğlu Fizuli çiyinlərini dartıb, sinəsini qabardıb babasına yaxınlaşdı.

   – A baba! Eldara da güvənmə! O da, əzrayılı görəndə hamıdan qabaqda qaçacaq. Mən isə, Əzrayılın sənə tərəf yaxınlaşacağını görsəm, badalaq atıb yıxaram yerə. Qoymaram onu sənə toxunsun.

  Hazırcavablığı ilə böyükləri də heyrətə gətirən dördüncü sinifdə oxuyan Pərvanə qardaşı – Eldarala maması oğlu – Fizulinin özlərini öymələrinə dözmədi.

  – Doğrudan da uşaqsınızmış. Əzrayıl mələkdir, gözə görsənmir. Əcəli çatmayanların canını almır. Babamız zarafat edirdi. Siz keybaşlar bunu qanmadınız.

 – Buna bax ee! Özünü babamdan da şox bilmiş sanır. Azz! Əzrail dırnağımızın arasına dolan mikrobdurmu ki, gözlə

 görünməsin. Düz demirəmmi baba?

  Həmişə qəliz sualları ilə başını qatan Eldarla Fizulini Səlim kişi çağırıb hərəsini bir dizinin üstündə oturdub  Pərvanəyə də əli ilə işarə elədi ki, yanında əyləşsin.

  – Pərvanə düz deyir. Gerçəkdən də əzrail mələkdir, gözə görünmür. Əcəli çatmayanın canını almır. İndi də diqqətlə əlimə baxın və barmaqlarımı sayın! Neçəsi var?

  Səlim kişinin sualına nəvələr xorla cavab verdilər:

  – Beş.

Səlim kişi ikinci əlini də qaldırıb dedi:  

  – Görürsünüzmü? Bunda da beş barmağım var. Bunların hər hansı  birinə iynə batırsalar, hansınızın canı ağrı hiss edəcək? Əlbəttə, məndən başqa heç birinizin. Çünki, bu barmaqlar mənim canımın bir parçasıdır. Hər hansı birinizə dəyən zərbənin ağrısı isə, sizdən çox, məni yandıracaq. Ona görə ki, hər biriniz canımın bir parasısınız. Siz bir-birinizlə nə qədər mehriban olsanız, mən o qədər sevinəcəyəm. Sizin bir-birinizə olan xoş münasibətiniz mənim heç kəsin yayına bilmədiyi əcəlimin vaxtını üzadır, aqresivliyiniz isə, qısaldır. Mənim də sizin yaşınızda olarkən babam, nənəm olub. İndi hanı onlar? Görürsünüzmü? Yoxdular. Mənim yanınızda daha çox olmağımı istəyirsinizsə, mehriban olun. Bir-birinizə iradınızı it dili-aqresiya ilə yox, insan dilində nəzakətlə emosiyasız bildirin. Kütləvı kin, nifrət, öpkə, aqressivlık cəmiyyətimizi uçuruma sürükləyir. Sadaladığım neqativ anormallıqda bişən bəndələrini uca Allahımız gec-tez qovuşacaqları əbədi yaşayacaqları axirətin cənnətindən məhrum edəcək, od-alovla qaynayan cəhənnəmə göndərəcək.

  Mən adi bir insan oldduğum halda, sizin bir-birinizə qarşı olan aqressiv münasibətinizə dözə bilmirəmsə, ucaların ucası-Allahımız insan kimi yaratdığı bəndələrinin bir-birinə olan vəhşi qəddarlığına dözərmi?

  Az öncə ailəni lərzəyə salan gərginlik sovuşmuşdu. Hamı diqqətlə Səlim kişini dinləyirdi. O danşdıqca, Pərvanə bir –neçə il qabaq anasının maraqla izlədiyi Türk dizisi “Baba sandır“ dizisinin baş qəhrəmanı ilə babasını müqayisə edirdi. Anası ilə birlikdə həmin dizini maraqla izlədiyi vaxtlar,  Pərvanənin ağlına gəlməmişdi ki, ordakı ata obrazı ilə babası eyni taleyi yaşayırmış. Hər ikisi həyat yoldaşını itirib övladlarını tək böyütməli olublar. Atası gündüz vaxtları işdə olduğundan, vaxtının çoxunu birlikdə keçirdiyinə görə o, babasını atasından da, anasından da daha çox istəyirdi. Sözinü bitirdikdən sonra onları, diqqətə süzüb kövrəldiyini görəndə:

  – Babam candır. – deyib boynuna sarılıb üzündən öpdü.

  Digər nəvələrin də Pərvanənin etdiyini təkrarlaması, atalarının nəsihətini dinlədikcə, onun da, yaxın vaxtların bir günündə, “İndi hanı onlar?“ sorduğu babasına, nənəsinə qovuşacağının təlaşını yaşayan Raufla, bacısı Tükəzbanı, kövrəltdi. 

  Neçə saat idi ki, Rauf telefonuna gələn zənglərə cavab verməyib söndürürdü. Bu dəfə gələn zəngi qapada bilməzdi. Çünki, zəng edən urusetdə yaşayan böyük baçısı Maral idi.

  – Bacı, necəsən nə var nə yox?

  – Bizdə salamatçılıqdır. Sizdə nə var nə yox? Keçən axşam qarışıq yuxular görmüşəm. Atamız necədir?

  – Allaha şükür yaxşıdır. Nəvələrinə dərs keçir.

  – Yəqin ki, bizə keçdiyi dərsləri təkrarlayır. Dərs saatını bildirsəydi, mənimkilər də onlayın qoşulardılar. Ona deginən növbəti dərsə məndən xəbərsiz başlamasın.

  – Özün desən daha yaxşı olmazmı?

  Rauf telefonunu atasına verdi.

  – Ata, necəsən?

  – Mən yaxşıyam. Səni gördüm daha da yaxşı oldum. Özün, uşaqlar necəsiniz? Yeznənin işləri necə gedir? Vətənə dönmək fikrinizdən keçmirmi?

  – Ay ata, məndən olsa bir gün də burda qalmazdım. Doğmalardan uzaq düşməyin nə olduğunu özün də görmüsən. Ən çox da, səndən ötrü darıxıram.

   – Mənim dərdimi çəkmə! Görürsənmi yanımdakı cangüdənlərimi? Möhkəm söz veriblər ki, hətta əzrayılı da həndəvərimə buraxmayacaqlar. 

  Nargilə qayınatasına yaxınlaşıb üzünü telefona tutub baldızına əl yelləyib salamlaşdılar, bir-birinin hal-əhvalını sordular. Tükəzban da, telefona üzünü tutub bacısı ilə salamlaşdı.

  – A bacı, olmazmı ki, yeznə qalıb işləsin sən uşaqlarını götürüb gələsən? Biz də, sizdən ötrü narahatıq.

  – Niyə olmurmur ki, olardı. Bir neçə dəfə cəhd də eləmişəm. Tez də fikrimdən daşınmışam. Çünki, Rüstəmlə şəhərə çıxanda, buranın qadınlarının ona, qarşısına dovşan çıxan canavar kimi baxdıqlarını görmüşəm. Yadındadırmı atam yuxuda tez-tez Mehriban adlı bir qadının adını çəkərdı. Rəhmətlik anam o, qadının kim olduğunu soruşanda atamız deyərdi: Adamın yuxusuna cin-şeytan girər. Belə bir adam tanımıram. Ay ata, yadına gəlirmi bir dəfə sən yuxuda sayaqlamışdın: A Mehriban! Mən də çox istərdim. Nə edim ki, alınmadı. Axı səni başa salmışdım. Bunu eşidən anam uzun müddət səni danışdırmdı. Dilə tutub çox çətinlıklə barışdırsaq da, sənə qarşı olan əvvəlki münasibətini bərpa edə bilmədik.

  – A dayı, Son illər nədənsə, yuxuda çox zarıyırsan. Bəzən, Rayfu oyada bilməyəndə, özüm sənə baş çəkirəm. Bir dəfə də olsun qaynanamın adını çəkdiyini eşitməmişəm. Həmişə Mehribanı haraylamısan. Kimdir o qadın?

  Gözəl xasiyyətinə görə qızlarından seçmədiyi gəlininin sualına qeyri-ixtiyari cavab verdi:

  – Urusetdə olduğum zamandakı gəncliyimin acı xatirəsi.

 Raufla Tükəzban təəccüblə bir-birinə baxıb gülümsündülər. Onlar dəfələrlə soruşsalar da, ataları bu sualdan yayınmışdı.

  – Ay ata, ola bilərmi ki, olduğum yerin yaxınlığında baçı-qardaşım olar, mənimsə, bundan xəbərim olmaz. Vardırsa ünvanı bildir, axtarıb tapım.

  Övladlarının ilki olduğuna görə ürəyində xüsusi yeri olan Maralı yanlış təxmininə görə Səlim kişi qınadı:

  – Yaxşı tanıdığın atanı keçmişində qara iz buraxacağında şübhələnəcəyini səndən gözləməzdim.

  – A ata, bağışla. Doğmalarımı birlikdə görəndə, elə sevindim ki, ağzıma nə gəldi üyüdüb tokürəm.

  Doğmaların nəyə görə bir araya gəldiklərini, bir-neçə saat ərzində necə kritik anlar yaşadıqlarını, Maraldan  keyfi  pozulmasın deyə gizlətdilər.

  Çoxdan danışmadıqlarına görə söhbətləri uzun çəkdi. Şam yeməyindən sonra Səlim kişi vərdişini pozdu. Həmişəki kimi televizoru açıb xəbərlərə baxmadı. Otağına gedib çarpayısına uzandı. Uzun illər keçməsinə baxmayaraq hələ də unuda bilmədiyi, hətta yuxuda da ondan əl çəkmədiyi Mehribanla tanış olduğu günü xatırladı.

                                                   ***

  Əsgərlikdən gələndən sonra nə öz, nə də ki, qonşu rayonlarda ixtisasına uyğun iş tapa bilməyən Səlim çətinliklə ata-anasının razılığını alıb, hərbi xidmətdə olduğu şəhərə qayıtdı.

  Səhər tezdən qatardan düşən Səlim yaxşı tanıdığı şəhərin ən böyük avtoparkında elə həmin gün iş tapdı. Bir gün ərzində qeydiyyata alındı, yataqxanada yerlə təmin olundu. Belə tez bir zamanda işinin düzəldiyindən keyfi göyün yeddincı qatında süzən Səlim axşam tərəfi səhər cəzintisinə çıxdı. Yataqxanadan bir-neçə yüz metr aralanmışdı ki, ərzaq mağazasının qarşısında söhbət edən qızlara yaxınlaşanda, qızlardan birinin ondan bəhs etdiyini eşitdi.

  – Mexriban! Mne kajetsya, etot krasvçik vaş zemlyak. (Mehriban! Mənə elə gəlir ki, o, gəşəng oğlan sənin yerlindir.)

  Səlim qızın dediklərini eşitməzliyə salıb addımını yavaşıdıb, gözaltı onlara baxdı. Üç qəşəng rus qızının yanındakı ortaboylu, qarabüğdayı, arıq cənublu qızın Orta Asiya millətlərindən olduğunu zən elədi Səlim. Ondan bəhs edən alagözlü, uca boylu, möhtəşəm bədən quruluşlu qız diqqətini cəlb elədi. İlk baxışda ağlını başından alan qızla tanış olmağın yolunu tapmaqda çətinlik çəkmədi. Yanlarına çatanda, nəyəsə ilişirmiş kimi yerində səndələdi. Onun süni fəndi qızların gülüşünə səbəb oldu.

  – Az qala travma alacaqdım siz isə qəh-qəhə çəkib gülüşürsünüz. Bu çür qəşəng qızlardan bunu gözləməzdim.

  Alagözlü qız soruşdu:

  – Nəyə ilişmişdiniz?

  Səlim ayağının altına baxıb dedi:

  – İlişən ayağım deyildi, ağlım idi. Səbəbkar da, sizin sehirli alagözlərinizdir. Ya osleb ot çujoqo aqnya. (Mən sehrli oddan kor oldum.)

  Gözləmədiyi cavabdan qızın yanaqları qızarıb sinaf almaya döndü. Ona kompliment deyənlər çox olmuşdu. Bu cür poetik üsulla fikrini ifadə edən olmamışdı. Sevişdiyi oğlanlar olsa da, anasının ciddi tələbinə görə araməsafə saxlamışdı. Heç biri ilə münasibəti uzun çəkməmişdı. Bir neçə dəfə evlilik təklifi edənlər də olsa da, heç birini qəbul eləməmişdi. Öz özünə söz vermişdi ki, ali təhsilini başa vurmamış bu barədə düşünməyəcək. Artıq o, öz məqsədinə çatmışdır. Xoşlandığı biri evlənmək təklifi edərsə, yox deməyəcəkdi.

  Alagözlü qızın başını yerə dikib susduğunu görəndə, qızın ondan xoşu gəldiyinə Səlimin şübhəsi qalmadı. Planında olmayan təsadüfi fürsəti qaçırmamaq üçün özünü təqdim etdi:

  – Mən şəhərinizə bu gün gəlmişəm. İşə düzəlmişəm. Yaxınlıqdakı yataqxanada qeydiyyata düşmüşəm. Sabahdan işə başlayıram. Adım Səməddir.

  Səmədin adını ə hərfiylə səsləndirdiyini eşidən Mehriban onun yerlisi olduğuna çox sevindi.

  – Sveta! Sən telepadsanmış. Bu oğlan mənim doğma yerlimiş. Bunu nədən bildin?

  Təxmininin təsdiqini tapdığına Mehribandan da çox sevinən Sveta gülümsəyərək cavab verdi:

  – Gözlərinin bişimindən.

  Svetanın cavabı Səlimə qəribə gəldi. Düşündü: “Qafqaz millətlərinin göz quruluşu eyni bişimdə deyilmi?” Dönüb ilk baxışda çilimsiz görsənən çatmaqaş, qonur gözlü Mehribana baxdı. Sifətdən gözəl olmasa da, məsumluq, abır-həya, yağan gözləri cazibədar idi.

  Qarşısındakı hansının daha gözəl olduğunu soruşsalar, cavab verməkdə çətinlik çəkəcəyi rus qızları ilə, görünüşcə onlardan xeyli fərqlənən yerlisini müqayisə elədi Səlim. Xarici gözəllikdə bunlar onu üstələsə də, daxili gözəlliyin və gözlərin müsabiqəsi keçirilərsə, o, oları üstələyər.

  – Sveta, sizdən bir söz soruşmaq olarmı?

  İlk dəfə görməsinə baxmayaraq, bir poetik komplimentlə ürəyinə yol tapan Səlimin hər sualına məmuniyyətlə cavab verməyə hazır idi Sveta.

  – Niyə olmur ki? Soruşun.

  – Oxuduğum institutda qeyri ruslar şox idi. Rəfiqəm-Nataşa Sultan (Soltan) adlı Azərbayanlıya göz qoymuşdu. Oğlan başqa bir qurupda təhsil alan başqa vurulmuşdu. Nataşa neylədisə, onları ayırdı. Və fürsəti əldən vermədi. Özü Sultana ürəyini açdı və istəyinə çatdı. Həmişə rəfiqələrimizlə biraraya gələndə o, Sultanı ağız dolusu tərifləyirdi. Bir dəfə mən ondan soruşdum:

  – Sveta! Bu qədər oğlanların bolluğunda, Sultanda nə gördün ki, qır-saqqız olub ondan yapışdın. Nə fənd işlətdinsə, sevgisını qazanmamış əl çəkmədin.

 – Allah bizi bir-birimizdən ötrü yaradıbsa, mən imkan verərdimmi ki, qismətimdən başqaları bəhrələnsin. Sultanda nə gördüyümü bilmək istəyən onun gözlərininin biçiminə baxsın. Qrupumusdakı digər qeyri ruslarla müqayisədə, sizin göz quruluşunuzun fərqliliyini hiss elədik.

  – Qızlar! Yerlimlə öz dilimizdə danışsam inciməzsiniz ki?

  Sveta cavab verməyə hazırlaşam Larisanı qabaqladı:

  – Danışın. Xəbəriniz olsun ki, yarım ildən çoxdur ki, biz Mehribana rusca, o da bizi Aərbaycanca danışmağı öyrədir.

Dilinizdə sərbəst danışa bilməsək də, nə dediyinizi başa düşəcəyik.

 – Yaxşı ki, xəbərdarlıq elədiniz. Mən ondan soruşacaqdım ki, Svetanın sevgilisi varmı? Deyəcəkdim ki, işləməsəm də, yola salarkən atam mənə ilk maaşımadək dolandıracaq qədər pul verib. Əgər axşam sizi bəyəndiyiniz restorana dəvət eləsəm, təklifimi qəbul edərsinizmi? Bu gün mənim həyatımın ən uğurlu günlərindən biridir. Evdən çıxarkən heç ağlıma da gəlməzdi ki, düşəcəyim şəhərdə bir gün ərzində, işə düzələrəm qeydiyyata düşərəm, ikinci gün işimə başlayaram.

  Qızların bir-birlərinə baxıb gülümsündüklərini görəndə, Səlim elə zən elədi ki, təklifini qəbul ediblər. Larisanın nə baş verdisə, birdən-birə çiddiləşməsi ona, sevinməkdə tələsdiyini anlatdı.

 – Cavan oğlan,bir gündə hər adama qismət olmayan uğurunuza şükür edin, artığına cəhd eləməyin. Hələ cavansınız qarşınızda o qədər sabahlar var ki, hər biri də uğura möhtacdır. Valideynlərimiz bizə gecələr nəinki, restorana, diskodekaya, kinoya da getməyə qadağa qoyublar.

  Səlim eşitdiyini Mehribandan eşitsəydi, bunu təbii qarşılayardı. Müasir dövürdə yeniyetmə çağında övladlarına tam sərbəstlik verən rus millətinin şəhərli qızların belə bir qadağaya riayət edəcəyi ona, inandırıcı görsənmirdi. O, üzünü Mehribana tutub soruşdu:

  – Rəfiqən düzmü deyir yoxsa? …

  – Atam on beş ildir bu şəhərdə yaşayır. O, zaman mən uşaq idim. Onun bura gəlməyinə səbəb anamın həddindən artıq emosional olması idi. Onların qabaq-qabağa oturub şirin dillə söhbət etdiklərini görməmişəm. Həmişə atam işə tez getdiyindən onu, axşamlar evə gələndə görərdim. Darvazanın səsini eşidən kimi qabağına qaçardım. O, məni qucağına alardı, öpərdi, aldığı çox bəyəndiyim şokaladı verərdi. Kresloda məni dizı üstndə oturtdurub lətifə-nağıl danışardı. Verdiyim sualları cavabsız qoymazdı. Bizim şirin söhbətlərimiz divanda oturub televizora baxan anamı qıcıqlandırardı. “ İkiniz də uşaq ağlındasınız”. – deyib donquldanardı. Bir günün səhərini yuxudan onların savaşına oyandım. Atam ona bağırdı: – Mən buyam xoşun yoxdursa, qapım açıqdır. Anam onda da bərk bağırdı:- bu qapıdan ancaq meyidim çıxar. Mən də buyam. Qane eləmirəmsə, cəhənnəm olub hara istəsən gedə bilərsən. Atam hirslənib üstünə cümanda, anam əvəlkindən də bərk bağırdı: – gəl! Əlin mənə toxunsa səni türmələrdə çürüdərəm. Atam ona yaxın getmədi. – Səndən bu da gözləniləndir. Orda məndən soruşsalar: nə qələt edib bura düşmüsən? Desəm ki, iti döymüşəm, soruşmazlarmı: itnən itlik edərlərmi? Atam mənim ağladığımı görəndə, qucağına alıb, üzümdən örüb demişdi: – ifritə anan sənin göz yaşına dəymir. Ondan adam olmayacağını bilirəm. Səni böyüdüncə, yola verməkdən başqa çarəm yoxdur. Həmin gün evdən hirsli çıxan atam müdiri ilə dalaşıb. Müdür idarə etdiyi maşınının açarını öz xöşu ilə verib ərizə yazmasa onu, əmək məcəlləsinin qırx yeddinci maddəsilə işdən çıxardacağını bildirəndə, atam maşının açarını üstünə atıb, elə həmin gün anamdan başqa bütün yaxınları ilə vibalaşıb yola düşdü. İki həftədən sonra poçtalyon Nəcəf dayı atamın məktubunu verəndə, mən zərfi açıb yazdığı: “ Canım qızım!” başlığını oxuyanda ağladığımı görən Nəcəf dayı doluxsunub:- “Atan yaxşı kişidir”- deməsi anamı qəzəbləndirmişdi.- “ Yaxşı ilan vursun onu!” – deyəndə kişinin onu, necə süzüb başını buladığını görəndə, uşaq olsam da, nə demək istədiyini dərk elədim. Anamsa vecinə də almamışdı. Mən yaşa dolduqca, atamı yurdundan didərgin salan anama qarşı ürəyimdə gizlənən nifrətim özümlə bərabər böyüyrdü. Orta məktəbi bitirən kimi atamın göndərdiyi yol pulu ilə gəlmişəm bura.

  Atam sürücü işləyir. İş yerində də, qonşular arasında da böyük nüfuzu var. Onun məsləhətilə qonşularımız qızlarına tam sərbəstlik vermirlər. Çox gözəl xasiyyətli yoldaşı var. Üç oğlundan çox mənim qeydimə qalır. Doğma anamın atamın üzünə güldüyünü görməmişdim. Bu isə, atamı gülə-gülə, şirin dillə, xoş sözlərlə qarşılayır. Buna görə də ona-mama deyirdim. Bir dəfə çaşıb-ana demişdim. Sevindiyindən məni qucaqlayıb, öpüb demişdi: nə gözəl səslənir. Bir də təkrarlasana! Bir də təkrarlayıb demişdim: – etiraz etməsən sənə ana deyədim.-Çox sevinərdim. Bu, Mamedin də ürəyincə olardı.- deyib məni qucaqlayıb ağlamışdı. O, atamı çox sevir. Mən gəlincə qorxurmuş ki, atam onu atıb vətəninə dönər. Gəlməyim onun təlaşına son qoydu.

  – Təhsilini davam eləmək fikrində varmı?

  – Var. Atam da, burdakı anam da bunu istəyir. Gələn ilin qəbulunda özümü sınamaq fikrimdə var. Gələrkən rusca bir-neçə söz bilirdim. Qonşuların sayəsində indi sərbəst danışıram.

  – Mehriban, qərib ölkədə sizin kimi ağıllı ellimlə rastlaşdığıma çox sevindim. Sizə bacı deyə müraciət eləsəm etiraz eləməzsiniz ki?

  – Niyə eləməliyəm ki? Olarsınız qərib ölkədə dördüncü qardaşım.

  Mehribanın dilindən fərqli olaraq, ürəyi başqa şey deyirdi. Onun, qərib ölkədə dördüncü qardaşa yox, gələcək həyatını birgə davam etdirəcək doğma yox, ögey anası kimi nəzakətlə xidmət edəcək ömür-gün yoldaşına ehtiyacı var idi.

  Səlimin də ürəyində eynən bu cür fikir dolaşırdı. İlk baxışdan Mehribandan ideal həyat yoldaşı ola biləcəyini dərk eləmişdi. Bunun baş tuta bilməyəcəyinə təəssüflənmişdi də. Atasının yola salarkən verdiyi məsləhətə görə o, ancaq Mehribanla qardaş bacı münasibəti qura bilərdi. Çünki, atası ona dönə-dönə tapşırmışdı:

 – Mən gedəcəyin yerlərdə olmuşam. Görkəminə baxanda, sənin Nataşalardan, Tanyalardan birini dalına salıb gətirə biləcək ehtimalı böyükdür. Eləsinə iliş ki, gətirəndə deməsinlər: “Bu nədir əə gətirmisən?”

  Mehriban öz taleyi barədə danışdıqca, Səlim ürəyində düşünürdü: Ay el qızı! Kaş ki, gözəl olaydın! Atamın dediyi kimi səni kəndimizə aparsam, görməyə gələnlər ürəyini yox, üzünü görəcəklər.

  Həmin gün Səlım yumorlu ifadələr qata-qata öz həyatı barədə qızları məlumatlandırdı. Maraqlı söhbətindən çox məmnun olan Sveta onun sabah işdən sonra yaxınlıqdakı istirahət parkında görüşmək təklifini qəbul elədi.

                                                                                               ***

  Həmin gün Sveta görüşə tək gəlmişdi.

  – Salam.

  Svetanın Azərbaycanca salam verməsi Səlimin sevincinə səbəb oldu. Elə bildi ki, təklıfini qəbul edib gəlibsə, həm də öz dilində salam verdisə, artıq məqsədinə çatıb.

  – Çox gecikmədim ki?

  Səlim saatına baxıb cavab verdı:

  – Əqrəblər on iki dəqiqə yarımı göstərir. Bu, məni intizarda saxlayan dəqiqələr sizdən ötrü çox olmasa da, məndən ötrü uzun çəkdi.

  – Bağışlayın! Sizin bu qədər səbrsiz olduğunuzu bilsəydim, tez gələrdim.

  – Dünən siz özünüz barədə danışmadınız. Eşidirəm sizi.

  – Təəssüflə bildirməyə məcburam ki, buna gərək qalmadı.

  – Başa düşmədim bu, nə deməkdir?

  – O deməkdir ki, bu gün səhər qızlar bir araya gəldik. Ölçdük-biçdik qərara gəldik ki, bizimki tutmaz.

  Təklifinə rəd cavabı alacağını düşünməyən Səlim etiraza həyacan təbili çalmadı.“Bir könüldən min könülə vurula” biləcək qədər fanatik deyildi o. Əgər dünən Svetanın baxışındakı ona qarşı olan heyranlığı hiss eləməsəydi, bu gün onu, görüşə dəvət eləməzdi. Diqqətlə gözlərinin içinə baxanda açıq-aydın nəzərə çarpırdı ki, onun baxışındakı dünənki heyranlıq necə vardı elə də,olduğu kimi yerındədir.Heyranlığını ürəyində ört-basdır edən Svetanın dilində səsləndirdiyi süni etirazın arxasında gizlənən ciddi bir səbəbin olduğunu hiss edən Səlim soruşdu:

  – Desəm ki, siz yalan danışa bilmirsiniz, haqlı olduğumu təsdiqləyərsinizmi?

  – Xoşməramlı yalan günah sayılmır.

  Svetanın cavabı dolaşmış kələfin ucunu üzə çıxartdı.

  – Bizdə belə bir atalar zözü var: “ məsləhətli don gen olar.” Bir halda ki, rəfiqələr bir araya gəlib ölçüb-biçib qərar qəbul etmisiniz, nə edə bilərəm? Zorla əldə edilən eşqin odu heç kəsi isitməz, çünki, mayası sevgi ilə yox, nifrətlə yoğrulur.

  Səlimin gözləmədiyi etiraza soyuqqanlı reaksiya verməsindəki süniliyi də, Sveta dərk eləmişdi. Ona qarşı ürəyinin dərinliklərinə nüfuz edən hissini mərhəmətə qurban verməkdən başqa çarəsi qalmamışdı.

  – Səlim! Səmimi etiraf edirəm ki, dünənki təsadüfi üz-üzə gəlməyimiz, qurduğumuz qısa müddətli ünsiyyətimiz,  bizdə sənə qarşı sımpatiya yaratdı. Etiraf edim ki, məndə sənə qarşı yaranan hiss rəfiqələrimin sənə olan marağını üstələyirdi. Mən vaxt keçirmək naminə saxta eşq məcarası yaşayanlardan deyiləm. Belələrinin ötəri hissinin onları necə acınacaqlı duruma dirədiyinin şahidiyəm. Hər bir yetişən qız kımi mənim də, bəyəndiyim yaraşıqlı gənclə eşq məcarası yaşamaq xətrinə yox, saf, normal, qalan bütün ömrümü xoşbəxt yaşayacaq ailə həyatı qurmağa haqqım çatır. Bu gün qızlarla qərara gəldik ki, xoşumuza gəldiyinə görə, səninlə dostluğumuzu davam elətdirək. Müraciəti

“sən”lə başlamaqda da, məqsədim budur. Görüşünə gəlməyim də, səbəbsiz deyil. Səninlə bir dost kimi məsləhətə gəlmişəm. Gözəlliyə aldanıb, həyatı bərbad olanların şahidiyəm. Belələr bizdə də var, sizdə də. Mehribanın anası ilə  Mamed dayının günü xoş keçsəydi, ondan bezib vətənini tərk edərdimi? Artıq sən əyləncə xətrinə yad qızlardan birini tora salıb, bədbəxt edəcək yaşda deyilsən. Belə bir alcaq addım atacaq şərəfsizə də bənzəmirsən. Həm də sən elə bir yaşa çatmısan ki, qalan ömrünü birgə addımlamaq üçün kimisə həyatına qoşmalısan. Həyatına caladığın bu dünyanın ən gözəli olsa da, xasiyyəti pis olarsa, Mamed dayının aqibətini yaşaya bilərsən. Əgər sənə desəm ki, altı aydır yaxşı tanıdığım Mehribandan gözəl xasiyyətli qız bir də qarşına çıxmayacaq, mənimlə razılaşarsanmı? İdeal ailə həyatı qurmaq istəyirsənsə, onun üzünə yox, qəlbinə bax, həyatına qəbul elə.

 Səlimin təxmin etdiyi,gözləmədiyi etirazın arxasında gizlənən səbəbkaın kim olduğunu öyrənsə də, onun bu oyuna cəhd edəcəyinə şübhə ilə yanaşdı.

  – Sənə desəm ki, mənə elçi düşməndən Mehriban xəbərsizdir, təsdiqləyərsənmi?

  – Düz tapmısan. Doğrudan da səninlə bu barədə söhbət açacağımdan onun xəbəri yoxdur. Səhərki söhbətimizdə də, onun iştirakı olmayıb. Dünən ona, qardaşlıq təklifini çatdıranda, sənə necə baxdığını görmürdünmü?

  – Atam istədiyimdən də artıq pul verib, yola salarkən dediklərini sən eşitməmisən, mən isə, unutmaram.

  – Nə demişdi ki?

  – Tapşırmışdı ki, bu görkəmimlə rus qızlarının toruna düşməyəcəyimə əmin deyil. Tələb eləmişdi ki, ilişəsi olsam eləsini seçiməliyəm, kəndimizə aparası olsam deməsinlər: “bu nədir əə, yanına salıb gətirmisən?” Mən Mehribanın   necə gözəl xasiyyətə malik olduğunu ilk baxışda hiss eləmişdim. Ondan ideal ev xanımı olacağına şübhə etmirəm. O, təkcə yerlim olduğu üçün yox, gözəl xasiyyəti ilə millətimə başucalığı gətirdiyinə görə əzizdir.

  – Belə çıxır ki, qızıl xarakterli rəfiqəmi xoşbəxt eləmək cəhdim nəticəsiz qalacaq.

  – Qurulacaq xoşbəxt ailənin açarı qadının dilinin altındadır. Mehriban kimi gözəl xasiyyətli, şirin dilli qızla həyat yoluna çıxan heç kəsi bir-birindən əcəldən başqa heç bir qüvvə ayıra bilməz.

  – Mən deyənə gəldinmi? Qarşına göydən düşən belə dəyərli kladı (xəzinə) niyə qəbul eləmirsən?

  – Nə edə bilərəm. Bütün rənglər dəyərlidir. Aralarında bir-birinə uzlaşmayanları da var axı. Mənim ona qarşı olan münasibətim qardaşlıqdan oyana adlaya bilməz.

  Svetanın ən yaxın sirdaşı-Larisanın diqtəsi ilə qurduqları planın baş tutmayacağına tam əmin olması onu, çıxılmaz bir dalana dirədi. Uğursuz planın nəticəsinə nə üzülə bilirdı, nə də sevinə.

  Əlbəttə o, bilsəydi ki, Larisanın təkidi ilə oynadığı oyunda mat vəziyyətinə düşəcək, bu görüşə gəlməzdi. Əgər ona,  bir-neçə gün qabaq Mehribanla arlarında olan söhbəti Larisa xatırlatmasaydı, Sveta onun təkidinə əhəmiyyət verməzdi. Həmin gün söhbətə Larisa başlamışdı.

                                                            ***

  – Mehriban, sən orta məktəbi bitirmisən. Uşaqlığın daşını atmısan. Həyatının yeni mərhələsinə daxil olmusan. Sən bilirsənmi ki, gələcək həyatını təmin etmək üçün ilk növbədə qabiliyyətinə uyğun peşələrdən birini seçməlisən.   Yaddaşın güclüdürsə ali məktəblərdən birində, ortadırsa, texnikumların və yaxud da peşə məktəblərindən birini seçib, təhsilini davam eləməlisən. Eyni zamanda, özəl həyatını qurmalısan. Sənin atana necə bağlı olduğunu, atanın da səni necə sevdiyini bilirəm. Mamed dayı deyir ki, təqaüdə çıxan kimi burdakı evini satıb, Bakıya köçəcək. Doğma ananı görən gözün olmadığını özün etiraf etmisən. Bizim oğlanlardan biri sənə evlilik təklifi edərsə, qəbul etməyə atan izin verəcəkmi?

  – Larisa, məndən soruşsana özüm qəbul edərəmmi?

  – Niyə eləmirsən dinimiz fərqli olduğuna görəmi?

  – Bizim dinimizdə əhli kipabla evlənməyə qadağa yoxdur.

  – Onda niyə bizim oğlanları qəbul eləmirsən?

  – Ona görə ki, vijdanım yol verməz.

  – Başa düşmədim. Vicdanın evlənməyə dəxli varmı?

  – Var. Yarım ildir ki, burdayam. O qədər bir-birindən yaraşıqlı qızlar görürəm ki, özlərinə ər tapa bilmirlər. Sizdə qızlar çoxdur, oğlan az. Bizdə isə əksinə, oğlan çoxdur, qızlar az. Dediyin baş tutarsa, deməzlərmi: “Bu gözəlliklə biz özümüsə oğlan tapa bilmirik, bu, gəlmə eybəcər olanımızı əlimizdən alır.

  Həmin gün Mehribanın Larisanın sualına verdiyi yarızarafat sualına xeyli gülmüşdülər. Sveta indi də, Mehribanın o gün səsləndirdiyi ifadəni xatırlayıb gülməyə başladı. Onun gülüş doğuracaq bir səbəbin olmadığı halda, öz-özünə gülməsi Səlimə qəribə gəldi. Səbəbi soruşanda, Sveta Mehribanın Larisaya verdiyi çavabı olduğu kimi danışdıqdan sonra soruşdu:

  – Sən bir qardaş kimi baçını rus oğlu ilə evlənməsinə razı olarsanmı?

  – Sənin tanıdıqların arasında, qeyri-ruslarla evlənən qızlar çoxdurmu?

  – Xeyli var. Niyə sordun ki?

  – Qeyri-ruslarla evlənən oğlanlarınız varmı?

  Özünün də marağına səbəb olan suala cavab tapa bilməyən Sveta Səlimin sualına cavab əvəzinə sual caladı:

  – Mənə rast gəlməyib. Necə olur ki, bizim qızlar sizi həvəslə qəbul edir, sizinkilər isə, bizim oğlanlarımızı qəbul eləmir? 

  – Təəssüf ki, sualına cavab verə bilmərəm. Gəl özümüzə aidiyyəti olmayan məsələyə başımızı qatıb, fikrimizi dağa – daşa yönəltməyək. Əvvəlcə öz dərdimizin çarəsinə baxaq. Sənin Larisanın ssenarisinin rolunu oynadığını, amma təbii alınmadığını məndən gizlədə bilməzsən. Əlindən gələni elədin. Dost yolunda öz hissini qurban verəcək qədər mərhəmətli olduğunu sübuta yetirdin. Cəhdin alınmadısa, nə edə bilərdin? Gəlsənə, etiraz eləməyəcəksənsə bir ssenari də mən uydurum.

  – Yəni, demək istəyirsən ki, roldan rola girim hə?

  – Mən sənə, qadağan olunan, məsuliyyətli iş təklifi eləmədim ki?

  – Eləsə, Ssenarinin şifahi mətnini səsləndir, baxım görüm bacararammı?

  – Bacaracaqsan. Oynayacağın rol sözsüz olacaq.

  – Başa düşmədim.

  – Başa düşməyəcək iş deyil bu. Razısanmı?

  – Nə edə bilərəm? Öz-özümün başına elə oyun açdım ki, üzür istəməyə söz tapa bilmirəm.

  – Bir halda ki, məni dost kimi qəbul eləmisiniz, bir müddət özümüzü dost kimi aparaq. Rəfiqələrin elə bilsin ki, sən  təklifimə rəd cavabı vermisən, mən də bunu, anlaşılıqla qəbul eləmişəm.

  – Deyirsən ki, yalana yalan qatım?

  – Sən bunu, yalanmı sanırsan?

  – Nədir bəs?

  – Kor-koranə atdığın düşüncəsiz addımının çıxış yolu.

  – Sən Larisanı tanımırsan. Onu aldatmaq mümkün deyil.

  – Onu çoxmu ağıllı sanırsan? Mehribanın fikrini öyrənmədən qurduğu oyun ağılsızlıq deyilmi? Mehriban bilsə ki, güya onun xoşbəxtili naminə sənə təziq edib, bilirsənmi nə hala düşəcək? İkinizdən də küsməyəcəkmi? Ağıllı adam işini elə görür ki, bizim atalarımızın dediyi kimi: “ qaş düzəltmək əvəzinə göz çıxartmasın.”

  Sveta həyatında ilk dəfəydi ki, özünü könüllü surətdə cəncələ salırdı.İlk baxışdan görkəminə heyran qaldığı gəncin müdrikliyinə də mat qaldı.

  Səlimin ssenarisindəki rolunu Sveta məharətlə oynadı. Mehriban onları birləşdirməkdən ötrü çox çalışdı. İstəyinin  reallaşdığı gün bunun, özünün sayəsində baş tutduğunu zən edib sevinmişdi.

   Səlimin yaşadığı yataqxanada on iki nəfər Azərbaycanlı yaşayırdı. Hər gün işdən sonra toplaşardılar. Söhbətləşər, dərdləşərdilər. Bir gün işlədiyi avtobazada sürücü işləyən İslam nərdə ona uduzduğuna görə Taleyindən gileyləndi:

 – Bu dünyada mənimki gətirmir, üzüm də qaradır, bəxtim də. Bəlkə də ağ gün görəcəyimə ümib bəslədiyim o dünya da qəbul eləmir.

  – O dünya heç kəsi öz istəyi ilə qəbul eləmir. Bəxt insana göydən zənbillə endirilmir. Yada ki, köbələk kimi yerdən bitib qarşına çıxmır. Bu dünyanın nəyindən narazısan?

  İslam dərindən köks ötürüb Səlimin sualına cavab verdi:

  – Nə edim bilmirəm. Orta məktəbi bitirdim, atam istəddi ki, məni müəllim eləsin. Mənim biliyim yetmədi, atamın da imkanı. Müsabiqədən keçmədim. Riyaziyyatı məndən köçürən parta yoldaşım-Tofiqi atası mühəndis elədi, mən isə sofer (sürücü) oldum. Yaşım otuza çatır tay-tuşlarımın uşaqları məktəbə gedir, mən isə qız tapa bilmirəm. Çox da gözəl olana ağız açmıram. Bilirəm ki, deyəcək: “sən hara, mən hara.” Babatına girişirəm, üzümə baxır, dodaq büzür. Gün ötüb bacımdan məktub alıram. Yazır ki, axsaq olsun, keçəl olsun, çəpgöz olsun, urus olsun, juhud olsun, qaraçı olsun, kim olur-olsun fərq eləməz qəbulumuzdur, tap toyunu edək. 

  – A Tofik, hər bazar günü yataqxanaya gəlib səni qoluna keçirib aparan Nataşa gözəl deyilmi?

  – Elə bilmə ki, o, mənim qara gözümə,qara sifətimə, qara saçıma heyran olub boynuma sarılır. İçgi hərisliyi onun zövqünü elə azdırıb ki, mənim qara sifətim gözünə nur topu kimi görsənir.

  – Ağıllı-kamallı, abır-həyalı, gözəl xasiyyətli bir qız qarşına çıxsa, evlənərsənmi?

  – Bu nə sualdır verirsən? Beləsindən ötrü ölmürəmmi? Hanı?

  – Bu şəhərdədir. Özü də mənim adamımdır.

  – Nə vaxt görə bilərəm onu?

  – Tələsmə! Görüncə, altından keçəcək şərtlərim var.

  – Şərt nədir, Fərhad kimi əlimə külüng alıb dağları yarıb, altından keçərəm.

  – Müsəlmandır. Ailəsındə içgi içilmir.

  – Dayan görüm ee zarafat etmirsən ki?

  – Boş-boşuna zarafat edənə oxşayırammı?

  – Xətrinə dəydimsə, bağışla! Məni elə çaşdırdın ki, ağzıma gələni sayaqlayıram. Urusetdə yaşayıb içgi içməyən ailə olarmı?

  – Niyə olmur ki, mən də burda yaşayıram. İçirəmmi?  Qızın uşaqlığı Azərbaycanda keşib.

  Tofiq qəfldən ilan çalmış adamlar kimi oturduğu yerindən dik atıldı. Həyacanla soruşdu:

  – Bizim millətdəndirmi?

  – Bəli. Özü də sizzin zonanızdandır.

  – Adı nədir?

  – Mehriban.

  – Onu nə vaxt görə bilərəm?

  – Özü ilə danışaram. Evlənmək istəyirsə, sizi görüşdürərəm.

  – Yaşı çatıbsa niyə istəməsin ki?

  – Bəlkə təhsilini davam edəcək.

  – Eləsin də. Mən ona mane olmaram.

  – Mən qızla ancaq bir şərtlə danışaram.

  – Bütün şərtlərinə əməl edərəm.

  – Bu gündən içgini tərgiyəcəyinə söz verirsənmi?

  – Verirəm. Lazım gəlsə Allaha da and içərəm.

  – Axırıncı dəfə nə vaxt içmisən?

  – Dünən işdən sonra.

  – İçgi adamın canından qırx cündən sonra təmizlənir. Qadağan etdiyi işgi canından təmizlənməmiş, Allaha and içməyin nə dərəcədə doğrudr?

  – Bəs nəyə and içim?

  – Vicdanına, qeyrətinə. Heç and içməsən də olar. Kişi kimi söz versən, kifayətdir.

  O gün Tofiq kişi kimi söz də verdi. Vicdanına, qeyrətinə, namusuna and da işdi. Səlimə söz verdi ki, tapdığı qızı göz bəbəyi kimi qoruyacaq. Səlim ona inandı. Mehribanla danışdı. Bildirəndə ki, rəngi qaradır, Mehriban gülümsünüb demişdi: – mənim də sifətim qar kimi ağapbağ deyil. Bircə alkaş, narkoman olmasın.

  İlk dəfə Səlim onları görüşdürəndə, Tofiq özünü elə apardı ki, güya bu dünyada ondan fağır adam yoxdur. Məhz bu xasiyyətdə ər arzulayan Mehriban bəxtinə düşən təsadüfi tapıntıdan məmnun olmuşdu. Nə biləydi ki, insanların arasında, məqsədinə çatmaq üşün cilddən-cildə girənlər də olurmuş.

  Tofiq bacısına yazdığı məktubda Azərbaycanlı qızla tanış olduğunu yazdı. Məktubuna cavab gəlincə, bu xəbəri hədsiz cevinclə qarşılayan atası, anası, bacısı, əmici özləri gəldilər. Səlim onları qızın özü və ailəsi barədə məlumat verdikdən sonra üzünü Tofiqə tutub tapşırdı ki, Mehriban onun mənəvi bacısıdır. Üzünü qara edəcəksə, bunu ona bağışlamayacaq. Tofiq əhdinə saiq qalacağına and içdi. Xasiyyətinə yaxşı bələd olan ata-anası da, dönə-dönə ondan xahiş elədilər ki, təsirinə təslim olub, insanlıqdan çıxdığı içginin birdəfəlik daşını atsın.

  Səlimlə birlikdə elşiliyə getdilər. Elimizin adətilə nə məqsədlə gəldiklərini açıqladıqdan sonra, Tofiqin atası-Aydın: – Şirin çay gəlsinmi? – soruşdu.

  Qız atası-Mamed bir-neçə dəqiqəlik sükutdan sonra demişdi: – Qızımı görübsünüzmü?

  Onun nəyə görə bu sıalı verməsini dərk edən Tofiqin anası-Xatın cavab vermişdi: – Mamed qardaş, bizi qızınızın necə olması yox, öz millətimizdən olması yüzdə yüz qane edir.

  Onlardan da çox Mamedi də, qızının öz millətindən olan biri ilə evlənməsi qane edirdi. Yanına gəldiyi gündən bu barədə düşünürdü.

  İlk elçilikdə razılığa gəldilər. Hazırlıqlı gələn oğlan tərəf nişan üzüyünü qızın barmağına taxdılar. Arzuladıqları şansın əldən çıxa biləcəyindən ehtiyat edən, Tofiqin adamları vaxtı uzatmadan toylarını elədilər.

 Birinci uşaqlırı dünyaya gəlinə qədər Tofiq verdiyi kişi sözünü tutdu. Uşağın qırxı çıxmamış köhnə dostları əllərinə düşən fürsəti qaçırmadılar. Bol hədiyyələrlə, ərzaq dolu çantalarla uşaq görməsinə gəldilər. Ürəyincə olmasa da, Mehriban onları xoş qarşılayıb qulluq edib, yola saldı.

  Qonaqları yola saldıqdan sonra Mehriban onu, andını pozub içgi içdiyinə görə qınayanda, Tofiq gözlərini bərəldib demişdi:

  – Urusetdə yaşasaq da, damarımızda Qafqazlı qanı axır. Unutma ki, mən bu evin kişisi, sən də arvadısan özümüzün mentalitetimizi harda yaşamağımızdan asılı olmadan qorumalıyıq.

  Evləndiklərindən bu ana qədər ərindən ilk dəfəydi ki, sərt münasibət görən Mehriban sərxoş olduğuna görə ona baş qoşmadı. Ertəsi gün qəlyanaltı edib işə gedərkən Mehriban ondan soruşdu:

  – Axşamkı dostların yenə gələcəklərmi?

  – Niyə gəlmirlər ki? Onlar mənim xətrimi çox istəyirlər. Necə gəldiklərini görmədinmi?

  – Axşam sərxoşsan deyə susdum. Sən də unutma ki, bizim mentalitetimizdə qırxı çıxmayan körpə olan evdə içgili məclis qurulmur.

   Həmin gün Sveta ilə Larisa gələndə Mehriban baş verənləri danışdı. Hadisəni Svetadan öyrənən Səlim ona son xəbərdarlığını elədi. Yaşadığı evi qaynatasının sayəsində əldə etdiyini xatırladıb tapşırdı ki, növbəti yanlışlığı onu, seçim qarşısında qoya bilər.

   Səlim iki il yarım müddətdə yaşadığı şəhərdə özünə xeyli dostlar qazanmışdı. İşlədiyi avtobazada o, baş mexanik vəzifəsinə təyin olunmuşdu. Təqaüdə getməyə hazırlaşan baş mühəndis yerinə onun namizədliyini irəli sürmüşdü. Atasının qəfildən dünyasını dəyişməsi onun, isinişdiyi bu şəhərlə vidalaşmasına səbəb oldu. Həm ailənin kiçik oğlu olduğuna görə, həm də anasının təkidilə işindən də ayrılası oldu, evlənməyə hazırlaşdığı sevgilisndən də.

  Səlim nə qədər dilə tutsa da, evlənib, Svetanı özü ilə kəndlərinə getməsinə razı sala bilmədi. Həm ailəsinin tək övladı olması, həm də, böyük bir kombinatda məsul vəzifədə işləməsi onu, doğulub böyüdüyü doğma şəhərindən ayrılmasını mümkünsüz elədi.

  Aradan illər keçməsınə baxmayaraq, Səlim kişi ömrünün ən gözəl cağı-gəncliyinin iki il yarımını keçirdiyi xoş xatirələrlə zəngin şəhəri, xüsusən də, ürəyinin dərinlinə nüfuz edən surəti hələ də silinməyən ala gözlü Svetanı, üzü gözəl olmasa da, xasiyyətinin gözəlliyində, niyyətinin saflığında tayı-bərabəri olmayan-Mehribanı unuda bilmirdi. 

  Onu xoşbəxt eləmək üçün etdiyi xoşniyyətli cəhdinin əks nətiçəsinin xəcaləti hələ də qarabaqara onu izləyirdi. O,

İndi sayğılarına möhtac olduğu övladlarının anası ilə anasının xahişi ilə evlənməyə razılıq vermişdi. Uzaq qonumu olan Fatma həddən artıq qısqanc olduğuna görə demək olar ki, birgə yaşadıqları müddətin yarıdan çoxunu küsülü keçirmişdilər.

  Gözəl olmadığına görə istəyini gözündə qoyduğu, baiskarlıq edib həyatını puç etdiyi Mehribanla, təsadüfən rastına çıxıb ilk toqquşan baxışlarının dolaşıb ürəyinin dərinliyinə nifuz edən Sveta ilə saatlarla birgə keçirdikləri vaxtın necə gəlib keçdiyini hıss eləməzdi o.

  Fatma ilə bir neçə dəqiqə də olsun üz-üzə oturub nəyisə müzakirə etdikləri, dərdləşdikləri an olmamışdı. Küsülü olduğu vaxtlarda, verdiyi suala cavab almazdı. Bu cür məqamlarda o zaman Svetanın hələ də aktuallığını itirməyən ifadəsini xatırlayardı: “ Gözəlliyə aldanıb həyatı bərbad olanların çahidiyəm. Belələri bizdə də var,sizdə də. Mehribanın anası ilə Mamed dayının günü xoş keçsəydi, ondan bezib vətənini tərk edərdimi?”

  Artıq o, gec olsa da dərk eləmişdi ki, daynıqlı xoşbəxt, mehriban ailə həyatı qurmağa cəhd edən çütlük vicudun cazibədarlığına yox, ürəyin saflığına diqqət yetirməliymiş.

  Kaprizlərinə baxmayaraq Səlim Fatmaya nifrət etmirdi. Onun amormal davranışını pisixi qüsur kimi qəbul edib, halına acıyırdı. Ölüm qabağı yatağa düşəndə, dünya başına dar olmuşdu onun. Fatmanın varlığı ona, həyat yoldaşı kimi vacib olmasa da, övladlarına ana, nəvələrinə nənə kimi gərəkdi.

  Yoldaşının əlli ikisini keçirən gün camaat dağıldıqdan sonra, divardan asılan təzə evləndikləri vaxt yanaşı cəkilən rəngli şəkilə baxanda, Səlim kişi ağlamışdı. Bunu görən Tükəzban Rayfa demişdi:

  – Ağlıma gəlməzdi ki, atamız anamızı xatırlayıb göz yaşı axıdar.

  O vaxt Səlim kişi cib dəsmalını çıxardıb gözlərinin yaşını silib demişdi:

  – Burda təəccüblənəsi nə var ki? Mərhumatın pis vaxtları olubdur deyə yaxşı vaxtlarının üstündən xət çəkmək olarmı? Necə olmasından asılı olmayaraq o, mənim balalarımın anası, nəvələrimin nənəsidir. İndi anan gec-tez hər birimizin qovuşacağımız haq dünyasındadır. “Niyə elə olmuşdun?”- deyə onu qınamağa haqqımız yoxdur. Çünki, bu sualımıza ondan cavab almayacağıq. Bizə qalır pis-yaxşı cəhətlərindən nəticə çıxardaraq, Allahdan ruhuna rəhmət diləmək. Allah rəhmət eləsin.

  – Amin! Allah günahlarını bağışlasın.

 Uca Allahımız qardaş-bacının xorla səsləndirdikləri bu, dıləyi qəbul edib analarının günahlarını bağışlayacaqmı? Peyğəmbərimiz ümbətinə qəti qadağan etdiyi, riyakar, şərlatan mollaların el adətinə çevirdikləri təmtəraqlı yas mərasimlərinin bu dünya ilə tam əlaqələri kəsilmiş biçimi, ölçüsü, çəkisi, görünüşünün necə olduğunu təxmin belə edə bilməyəcəyimiz ruhlara bir faydası varmı? Nəyə görə insanlar doğmaları yaşadıqları müddətdə yollarını azıb insan cildli vəhşiyə cevriləndə yox, əzrayıl canlarını alandan sonra  Allahı anırlar? Günahlarının bağışlanmasını, ruhunun sad, yerinin behiştlik olmasını diləyirlər? Sağlığında laqeyidlik göztərib,  bu dünya ilə heç bir əlaqəsinin olmadığı ruhun günahlarının bağışlanmasını Allahdan diləməyin məmasız olduğunu dərk eləməmək, cəmiyyətin hələ də ayılmadığının, nadanlığının davam etdiyini təsdiq eləmirmi?

  Səlim kişi kimi bütün ahıllar övladlarına, nəvələrinə bütün dünyanı cənginə almış “korono”dan da dəhşətıli virus- aqresiyaya qarşı təbliğat aparsaydılar, indi dünyamız bu dərəcədə qarışmazdı.

  Dünyamızı qatıb qarışdıranların hər biri bir ailədə yetişdirilib ixtiyar sahibi olublar. Təhsil alıblar. Elmi biliklərə yiyələniblər. Təəssüf ki, ailələrində insanlıq dərsi keçməyiblər. Keçsəydilər, bir şox insanların “cəsur”luq zən edib qürürlandıqları-aqresivliyin vəhçilik əlaməti olduğunu dərk edərdilər.

  Əgər Mamed kişinin birinci həyat yoldaşı aqressiv olmasaydı, ilk övladı-Mehribanı onsuz da böyüyəndə yanına gələcəyinə əmin olduğu üçün onun, ümidinə buraxıb baş götürüb Sibirə qaçardımı?

 Övladlarına görə həyat yoldaşının aqresiyasını həzm etmək məcburiyyətində qalan Səlim kişi bəyənmədiyinə görə həyatına qəbul etmədiyi, “ Kaş ki, gözəl olaydın! “-deyə gözəl xasiyyətli Mehribanı xatırlayardımı?

20.06.2025

Müəllif: Sədulla ŞİRİNOV

SƏDULLA ŞİRİNOVUN YAZILARI

SƏDULLA ŞİRİNOVUN KİTABLARI

Sədulla Şirinovun yaradıcılığı

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I

www.USTAC.az

Sədulla Şirinov – SİRR

1 Şərh

SİRR

(hekayə)

     Sirlərlə doludur dünyamız. Tanrımızın yaratdığı hər şeyin öz sirri var. Bəşər yaranandan üzü bəri insan oğlu üçün gizli qalan o qədər sirlər var ki,axirətə qədər üstü örtülü qalacaq. Bəlkə də elə bir sir var ki, üstü açılarsa, insan oğlunun kabusuna çevrilən xəstəliklərin bir əlaşla çarəsi tapılar. Ola bilər ki, indiki dövrümüzdə mövcud olan qidalanmamızın elə üsulu var ki, dilimizdə dolaşan “çox yaşa!” alxışı “yüz yox, qədimlərdə olduğu kimi “iki yüz”, “üç yüz” il nəzərdə tutular.

  Keşməkeşli ömrünün yetmiş ilini arxada qoyub, səksana doğru addımlayan Heydər kişi cavanlığında olduğu kimi, indi özünə uzun ömür arzulamırdı. Hər  namaz üstə Allahdan: ağrı – acısız, yatağa düşmədən, qəfil ölüm arzulayırdı. Təbiətcə sakit adam idi o. Kiminsə xətrinə dəyəcək, ona nifrət ediləcək hərəkət eləməmişdi o. Vızıldaya-vızıldaya üstünə qonan ağcaqanadı şilləsiylə öldürəndə də, – bu da Allahın yaratdığı bir həşaratdır yaşamağa haqqı var – deyə heyifsilənərdi. Ömründə bir dəfə də olsun heyvan başı kəsməmişdi. Məcburiyyət qarşısında kəsdiyi toyuğun boğazından axan qan, başını üzüb buraxdıqdan sonra ora-bura çırpınması uzun müddət gözlərinin önnündən çəkilmirdi. Bir canlının həyatına son qoyduğuna üzülürdü. Sadəlöv olduğuna görə çox aldadılmışdı, həriflənmişdi. Heç vaxt onu aldadanlara, hərifləyənlərə nifrət eləməmişdi. Çünki onlar yadlar idi. Tədbirsiz olduğuna görə qınanılası özü idi. Özünü də qınayardı.

  Xətrinə dəyən biri var idi. O da kənarda deyildi. Özünün qurub – yaratdığı yurdunda idi. Baxmayaraq ki, qonu-qonşu, el-oba arasında xeyirə-şərə yarayan, yaxşı adam kimi nifuzu vardı, əlindın hər iş gəldiyinə, heç kəsdən köməkliyini əsirgəmədiyinə görə başına and işirdilər, ailə daxilində isə öz evində onu adam yerinə qoymayan vardı. O da kim olsa yaxşıdır? Onun özünün təkidi ilə ailəsinə caladığı – kinli, öpkəli, hegemon gəlini.

  Ömrünün qırx bir ilini birlikdə yaşamışdı, rəhmətlik altı il qabaq dünyasını dəyişən Xədicə ilə. Bu müddətdə bir dəfə də olsun qəlbini qıracaq acı söz eşitməmişdi ondan. Atası onu, bir gözdən ibarət çəpərlə hörülmüş, hər iki tərəfi sarı torpaqla suvanmış daxmaya köçürəndə, böyük oğlunun bir yaşı olardı. Əlavə üç övlad dünyaya gətirmişdi Xədicə xanım bu daxmada. Atasının iki mərtəbəli evində böyüməsinə baxmayaraq bir dəfə də olsun o, – bu nə yaşayışdır? – sualını verməmişdi ona. Qış vaxtlarında  hamıdan gec yatağına girərdi o. Yatmazdan qabaq dəmir sobaya qapağından zornan sığan yoğun odunlar doldurardı ki, uşaqları üşüməsin. Tez-tez oyanıb, sobaya nəzarət edərdi. Səhərə kimi tam sönməsinə imkan verməzdi. Arabir oyanmadığı vaxtlar da olurdu. Bir dəfə səhərə yaxın oyananda gördü ki, soba sönüb, daxma soyuyub. Qalxıb uşaqların üstünü yoxlayıb, sodanı alışdırdı. Qapıya yaxın yatan böyük oğluna gözü sataşdı. Uşağın burnunun ucundakı buz dənəsini görəndə sanına od ələndi. Ehtiyyatla buzu qopardıb sobaya atdı. Təzədən yerinə girmədi. Dəftər qələm götürüb arzuladığı evin modelini cızdı.

  İndi yaşadıqları evi yoldaşı ilə əl-ələ verib halal zəhmətləri ilə inşa eləmişdi o. Atasıyla qaynatası bir-birləri ilə yarışırmış kimi göstərdiyi cüzi yardımı evinə xərcləməzdi. Uşaqlarını bol paltarla, ərzaqla təmin edərdi. O vaxtlar kənddə ev tikiləndə, indiki kimi pul müqabilində köməyə gəlməzdilər. Özü hamıya əl tutduğuna görə, çağırmadıqları da ona köməyə gələrdi.

  İndi bu evdə o vaxtlar yuxusunda da görmədiyi hər bir şəraitin olmasına baxmayaraq, gəlininin həyatından giley-güzar etməsi ona qəribə gəlirdi. Tez-tez təkrarlanan havalandığı zaman dilinə elə iradlar gətirirdi ki, gəlininin dəlilik dərəcəsinin hansı səviyyədə olduğu barədə düşünürdü. Bir dəfə günün günorta çağı idi. Həmişəki kimi donquldana-donquldana həyətdəki armud ağacının altından keçərkən, quruyub yerə düşmüş budağa ilişib az qala yıxılacaqdı. Bir-neçə mertlik məsafədə olmasını görsə də, onu vecinə almadan demişdi: – andıra belə yurdu qalsın! Çör-çöpünün də məni görən gözü yoxdur.

  Minbir əziyyətlə, öz alın təriylə tikdiyi evə rəhmətlik həyat yoldaşının dünyasını dəyişdiyi vaxtdan ayağı dəyməmişdi. Bir otaqlı həyət evində tənha qalırdı. Biş-düşünü də özü hazırlayırdı. Çox vaxt özünün yemək bişirməsinə gərək qalmırdı. Ev-eşiyi ayrı olan oğlanları, yaxınlıqda yaşayan böyük qızı hər gün ona baş çəkərdilər. Soyuducusu övladlarının gətirdiyi müxtəlif çeşidli xörəkləri ilə dolu olardı. İstədiyi vaxt isidib yeyərdi.

  Gəlininin ürəyincə olmasa da oğlu işə gedəndə də, qayıdanda da ona baş çəkərdi. Hal-əhvalını xəbər alardı. Nəvələri də analarının qadağasına məhəl qoymazdılar. Səhərlər yuxudan oyanan kimi ona baş çəkərdilər.

  Keçən həftə həkimə getmışdi. Təcrübəli həkim – terapevt ondan dərdini soruşanda demişdi:

  – Doxtur, ağacların kökü torpaqdadır. Torpaqdan qidalanır, inkişaf edir. Kök belində saxladığı gövdənin yaşaması üçün vacib olan maddələrdən məhrum olsa nə baş verər? Əlbəttə, ağac quruyar. Gövdə də yarpaqları vasitəsi ilə günəşdən aldığı enerjini köklərə ötürməsə, eynisı baş verər. Biz də kökümüzü qarnımızda daşıyırıq. Necə qidalanırıqsa, elə də inkişaf edirik. Belə çıxır ki, sağlamlığımız özümüzdən azılıdır. Qəbul etdiyimiz həyatı vacib proteynin natamamlığı da, aşırılığı da zərərimizədir. Səhətimizin qeydinə qalmalıyıqsa, ilk növbədə qidalanmağımızı norma daxilində yaşımıza uyğun tənsimləməliyik. Mən televizorda nümayiş olunan sağlamlıq verilişləri izləyirəm. Sağlamlığa aid xeyli kitablar oxumuşam. Yutubda da paylaşılınan həkim məsləhətlərini təkrar-təkrar izləyirəm. Muayinə edən həkimlər bəzi orqanımda olan qüsurları yaşıma uyğun xarakterik hal kimi qəbul edirlər. Bu qədər öz qeydimə qaldığım halda nəyə görə ağrı-acı məndən əl çəkmir? Təziqim, ürəyimin döyüntüsü artır, başımın ağrısı kəsmir?

  Onu maraqla dinləyən həkim üzünü tib bacısına tutub dedi:

  – Eşitdinmi? Dayı tib elmi barədə o qədər məlumatlıdır ki, mənim məsləhətimə gərək qalmadı. Belə pasiyenti müalicə etməyə nə var ki?

  Həkim onun təziqini ölçdükdən sonra, gözünün alt qapağını dartıb diqqətlə baxdı. Dilini çıxartdırıb boğazını da yoxladı. Sağ əlinin barmaqlarını dikəldib , yan tərəfi ilə hər iki tərəf böyrünün qabərğa altı hissəsinə vurduqdan sonra, yaşını soruşdu:

  – Dayı, neçə yaşınız var?

  – Yetmiş.

  Həkim yenə üzünü tib bacısına tərəf çevirib dedi:

  – Bu dayı geridən yetmiş il yaşamasa, günah onun özündə olmayacaq.

  – A doxtur, bu, qoca kaftarın bu dünyadan rəd olub gedəcəyi günü səbirsizliklə gözləyən var axı.

  Həkim diqqətlə onun üzünə baxdı.

  – Dayı, Allah eşitsə, bunu sizə arzulayanın dilini qurudar. Qəbizliyiniz varmı? İçtəhanız necədir?

  – İştəhamın həyacan siqnalı çalacağı anı gözləmirəm. Mədəmi də yükləmirəm. Qəbizliyin qarşısını dərmansız alıram. Gündəlik menyumdan kəpəkli çörək, meyvə qurusu əskik olmur. Qurutduğum xurma, alma, əncir qurusu növbəti mövsümə qədər tükənmir.

  Həkim çalışdığı müddətdə ilk dəfəydi ki, bu yaşlarda qəbul edib, resept yazmadığı belə tədbirli pasiyentlə qarşılaşırdı.

  – Dayı, siz özünüz özünüzün terapevtisiniz. Sizi kardioloqa yönəldirəm, təziqinizə qarşı dərman yazsın. Onun yazacağı dərmanı yeri-yerində işlədin. Zəhlətökən adamlardan uzaq durun. Özünüzə qapanmayın. Vaxtınınızı ürəyinizə yatan dost-tanışlarınızla keçirin. Normal yeyib-içməklə yanaşı sizin üçün deyib – gülmək də həyatı vacib şərtdir.

  Həkim kardioloq onun kardioqrafiyadan çıxan kağız lentin üzərində cızılmış qalxıb – enən cizgini diqqətlə nəzərdən keçirdikdən sonra soruşdu:

  – Dayı, neşə yaşınız var?

  – Yetmiş.

  – Həyat yoldaşınızla necə yola gedirsiniz?

  Gözləmədiyi sual Heydər kişini diksindirdi. Dərindən köks ötürdü.

  Səhvə yol verdiyini dərk edən həkim xəcalət hissini söndürmək üçün üzür istədi:

  – Dayı, bağışlayın. Sizə şad xəbər verməzdən qabaq zarafat eləmək istədim, belə alındı.

  – Doxtur, narahat olmayın. Altı ildir ki, bu sualı məni tanımayanlardan eşidirəm. Susuram. Aramızda yoxdur – deməyə dilim gəlmir. Cavanlığımda ata-anamı itirəndə şükür etmişdim: nə yaxşı ki, bu bəla uşaqlığımda baş verməyib. Belə olsaydı həyatımı “ yetim Heydər” kimi davam edərdim. Qocalıqda üzləşdiyim- həyat yoldaşımın itgisi, uşaqlığın yetimliyindən ağır imiş. Anamın qırxı şıxmamış atam dünyasını dəyişmişdi. Atam anamın yoxluğuna qırx gün də dözməmişdi. Mən isə altı ildir yaşayıram. Axı mən də yoldaşımı ondan az istəməmişdim. Nə edə bilərəm? Əcəlin hökmü Allahın ixtiyarındadır. Qırx bir il birlikdə yaşadığımız müddətdə onun dilindən bir kəlmə də olsun, acı söz eşitməmişdim. Belə bir ömür-gün yaldaşının itgisindən ağır dərd olarmı bu dünyada. Altı ildir bu, ağır yükə tab gətirən ürək sağlam olmasaydı çoxdan partlayardı. Tanıdıqlarım arasında eiə ifritə, dığ-dığlı xanımlar görürəm ki, onların itgisi ərləri üçün yasa yox, toy-bayrama çevrilər. Bağışlayın. Çox danışıb, vaxtınınızı aldım.

  Heydər kişinin söhbətindən kədərlənən həkim kövrəlib gözləri yaşaran tib başısına baxdı.

  – Mətanət, görürəm ki, dayının söhbəti səni də göynətdi. – deyəndə, tib bacısı cib dəsmalı ilə gözyaşını silib dedi:

  – Bu, adi söhbət deyildi. Müdrik bir ağsaqqalımızın bizə keşdiyi faydalı ibrət dərsi idi.

  – Fikrinə şərikəm. Doğrudan da dayı bizə elə bir həyatı vacib ibrət dərsi keçdi ki, həyatım boyu ona minnətdar olacam. Mətanət, yəqin ki, sosial şəbəkərdə izləmisən. Həyatda da rastıma gəlib. Gileylənirlər ki, niyə hər yetənə müəllim deyirlər. Dayının hansı peşənin sahibi olduğunu bilmirəm. Müdrik bir ağsaqqal olduğuna şübhəm qalmadı. O, bu söhbəti dərdini açıqlamaq üçün yox, bizi marifləndirmək üçün eləmişdi. Özü də elə məntiqlə izah elədi ki, pedoqoq olmasa belə, ona müəllim deyirəmsə, niyə bu bəzi kəmdüşüncəliləri qıcıqlandırmalıdır? Dayı, sizə iki dərman yazıram. Birini səhər, birini də axşam yeməkdən sonra qəbul edin. Həyacan doğuracaq yerlərdən uzaq durun. Nə vaxt ki, mənim sahəmdə səhətinizdə problem yarandı, buyurun, gəlin. Sizi növbədən kənar qəbul etməyə hazıram.

  Heydər kişişi gülümsündü. Bu, gülüşün altında nəyinsə gizləndiyini dərk edən həkim soruşdu:

  – Dayı, yoxsa mənə güvənmirsinizmi?

  – Ürəyinizə başqa şey düşməsin. Axı qapınızdakı bildirişdə: qocaların növbədən kənar qəbulu nəzərdə tutulmayıb.

  Heydər kişinin məntiqli iradını anlaşılıqla qarşılayan həkim bildirişi tərtib edənləri qınadı. Axı milli metalitetimizdə, nəvəsi yaşda olanlara qocaların yol verməsi qəbul edilməzdi.

  – Dayı, bildirişi mən tərtib eləsəydim, növbədən kənar qəbul edilənlərin  siyahısında başda qocaları qeyd edərdim. Gündəlik qəbul etdiyim xəstələr arasında qöcalar bir-neçə nəfərdən artıq olmur.

                                           ***

  Həkim məsləhətilə vaxtını xoş kecirmək üçün qonşu rayona gələn Heydər kişi  öncə şəhərin kolxoz bazarına baş çəkdi. Əslındə indi buranı kolxoz bazarı adlandırmaq düzgün deyil. Çünki bazarın bəlkə də doxsan faizini ticarət obyektləri təşkil edir. Otuz – qırx il bundan qabaqlar da, bu bazara tez-tez gələrdi o. Onda bu şəhərdə dost- tanışları çox idi. Bazarın girəcəyindəcə onlardan bir-neçəsi ilə rastlaşardı. Ya çayxanada, ya da kafedə xoş ovqatlı gün keçirərdilər.

  Bu gün isə bazarı dolaşdı. Köhnə tanışlırından birinə də rast gəlmədi. Bilirdi ki,onların çoxu artıq bu həyatda yoxdular. Qalanlar da bazar gəzəcək halda deyillər. Bazarda bolluq idi. Hər çeşiddə mal tapmaq mümkündü. Satıcılar da bol idi. Gözlərini onlara yaxınlaşan sakinlərdən çəkmirdilər. Baxışları ilə : “ gəl, məndə yaxşı mal var” mesaşı ötürürdülər. Satılan mallara gözucu baxaraq ötənlənlərin arxasınca baxıb, təəssüflənirdilər.

  Heydər kişiyə də müraciətlər olurdu: “ dayı, yaxşı mallarım var. Buyurun, baxın.” Ona heç nə lazım deyildi. O, bura nəsə almaq məqsədilə gəlməmişdi. Köhnə dost-tanışlarından sağ qalanları ilə görüşüb, keçmişinin arxivinə baş vurub həyatının xoş keçən anlarını xatırlamaq keşirdi ürəyindən. O, Bazarı dövrə vurdu. Bu şəhədə yaşayan tanıdığı həmyaşıdlarından heç biri ilə rastlaşmadı. Kor-peşman buranı tərk elədi. O, kəndlərinə tərəf gedən mikroavtobusa bir-neşə dəqiqə gecikmişdi. Növbəti reysin vaxtına bir saat qalmışdı. Yaxınlıqdakı şirniyyat köşkünün yanındakı alçaq, uzun oturacağın bir təfində əyləşdi ki, dincini alsın. Oturacağın kölgə düşən tərəfində oturan,  təxminən onunla həmyaşıd olan ağsaqqal söhbət etdiyi cavana yavaşcadan dedi:

  – Gəl biz ağaca tərəf çəkilək, ağsaqqal günün altında oturmasın.

  Kişi elə zən edirdi ki, tanımadığı bu adam da özünün kimi ağır eşidir. Amma yanılmışdı. Onun eşitmə sistemi fəaliyyətini norma daxilində davam elətdirirdi.

  – Kişi, günün atında oturma! Gölgəyə gəl.

  Heydər kişinin oturdu sahə alakölgəli idi. Tərlədiyi üçün özü bu sahəni seçmiıdi. Tanımadığı ağsaqqalın xoş niyyətli təklifinə münasibətini biidirdi:

  – Qeydimə qaldığınıza görə sağ olun. Tərlədiyimə görə özüm bu yerdə əyləşmişəm ki, tərim qurusun.

  Kişi maraqla ona baxıb soruşdu:

  – Neçə yaşın var?

  – Yetmiş.

  – Özünü qoruduğuna görə belə yaxşı qalmısan.

  – Özüm özümü görmədiyimə görə, necə qaldığımdan xəbərsizəm. Amma hiss edirəm ki, qocalmışam. Çünki əvvəlki işlərimi o vaxtkı kimi görə bilmirəm. Tez haldan düşürəm.

  – Mənə neçə yaş verərsən? – deyib kişi ayağa qalxıb, özünü nümayiş elədi. Hətta yumruqlarını düyünləyib çiyinlərini dartdı ki, necə gümrah olduğunu göstərsin.

  Heydər kişi ona diqqətlə baxdı. Doğrudan da gümrah göstərilən adamın yaşını müəyyən etməkdə çətilik çəkdi.

  – Məncə, altmış – yetmiş arası olar – dedi.

  Kişi yanındakı cavana göz basıb, gülümsündü. Sonra üzünü çevirib ona tərəf diqqğtlə baxıb dedi:

  – Doğrusu, sənə yetmiş yaş verməzdim.Yaxşı bax! Bəs özün mənə altmış yaş verərsənmi?

  – Baxışla insanın yaşını ancaq təxmin etmək olar. Mənim təxminimə görə altmışdan aşağı olmaz.

  Kişi yenə gülümsəyib yanındakı oğlana tərəf üzünü çevirdi.

  – Murad! Mən desəm inanmayacaq. Özün de.

  Cavan oğlan da gülümsəyib dedi:

  – Dayı, desəm ki, bunun səksan yaşı var, inanarsınızmı?

  Heydər kişi də onlar kimi gülümsəyərək dedi:

  – Niyə inanmıram ki? Mən də onun dediyini özünə qaytarıram: yaxşı qalıb.

  – Mənim belə qalmağımın səbəbini təxminsiz – filansız dəqiq deyə bilərsənmi? İstəsən, variantları səsləndirim.

  – Variantsız birbaşa deyə bilərəm ki, özünüzü qoruyubsunuz.

  Hər ikisinin ürəkdən gülməsindən pərt olan Həsən kişi sözünə davam elədi:

  – Mən öz həyat təcrübəmə əsaslanıb, insanın bu yaşlarda belə gümrah qalmasının əsas şərtini səsləndirdim.

  Kişi ayağa qalxdı. Ətraflna boylandı. Çırtma çalıb, oynadı.

  – Bax, məni belə saxlayan budur. – deyib Heydər kişiyə baxdı.

  Murad da onun dediyini təsdiqlədi:

  – Dayı, bunu belə saxlayan bu xasiyyətidir. Dünya dağılsa vecinə olmaz. Hələ bu harasıdır? Bu gün yeyib-içən dostlarına rast gəlmədi. Yüzsə qram işsəydi elə konsert verərdi, uzun müddət xatırlayıb gülərdiniz. Qapıbir qonşumuzdur. Onu birdəfə də olsun qaşqabaqlı görməmişəm.

  Bəlkə də ötüb-keşənlər bu, ağsaqqalın hərəkətini –  yaşına yaraşmayan anormallıq kimi qəbul edirdilər. Heydər kişi isə əks fikirdəydi. Ürəyində: xöşbəxt adamdır – deyib, terapevt həkimin ona səsləndirdiyi məsləhəti xatırladı. Doğrudan da insanın gümrah halda çox yaşaması üçün dietlə bərabər, heç nəyi vecinə almayıb əylənməyin, deyib-gülməyin də vacib şərt olduğunu anladı. Amma o, istəsə də bu kişi kimi ola bilməzdi. Cəhd eləsə də, süni-şit alınardı. Çünki, təbiətcə onlar baçqa-başqa adamlardı.

Müəllif: Sədulla ŞİRİNOV

SƏDULLA ŞİRİNOVUN YAZILARI

SƏDULLA ŞİRİNOVUN KİTABLARI

Sədulla Şirinovun yaradıcılığı

DAHA ÇOX YENİ MƏLUMAT

ZAUR USTACIN YAZILARI

Oxuyun >> Gözündə tük var

YAZARLAR.AZ

I>>>>>>BU HEKAYƏNİ MÜTLƏQ OXU<<<<<<I

I>>Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana<<I