Qayıt, mənim gülüm, yerbəyer elə Dərdli səhərləri, gecələri sən. Çaşıb başqa yolla keçirəm elə, Düz öz qaydasınca küçələri sən.
Qayıt, yerinə qoy Ayı, Günəşi,- Yenə olduğu tək görüm həyatı. Qayıt, gözüm nuru, könlüm atəşi, Qayıt, səhmana sal bu kainatı
İki sevgi
Gözəl qız, sən saf susan, İki qəlb arzususan. Mən səni sevirəm Sususzluğun od vurub köz kimi yandırdığı dodaq su sevən kimi. O isə səni sevir rahatca bardaş qurub, – Kabab üstdən sərin su pis olmaz – deyən kimi Gözəl qız, sən işıqsan, Yurduma yaraşıqsan. Mənsə səni sevirəm iynənin ucu boyda İşığa həsrət qalan göz işıq sevən kimi O isə səni sevir Bir şən mağarda, toyda, İşıqlardan yaranmış yaraşıq sevən kimi. Danış, ucalsın səsin, Qısılmasın nəfəsin. Mən ki səni sevirəm Bakıdan, Daşkəsəndən Gələn bir səda kimi, Səs kimi, Qüdrət kimi O isə səni sevir, Gizli deyil ki səndən, Bir otaq küncündəki qəmli sükunət kimi. Bu mən, bu o, bu da sən, De görək nə deyirsən! Amma yaxşı fikir ver bu iki məhəbbətə. Daha heç nə demirəm Nöqtə, nöqtə və nöqtə. 1953
O qıza
Axtarıram mən səni, Arayıram mən səni. Soruşuram gözümlə ötüb keçəndən səni, Axtarıram kitabda, arayıram həyatda. Bilmirsən nə boydasan, nə görkəmdə, nə adda, Sənin təhsilin nədir, sənin yaşın neçədir? Aladırmı gözlərin, qaradırmı, necədir? Bəlkə elə xalın var, ay ömrün rəfiqəsi, Qoy qara xalın olsun həsrətimin nöqtəsi! Bəlkə məndən böyüksən, bəlkə məndən kiçiksən; Ol, kiçik ol. böyük ol, amma kamallı ol sən. Kamal ol ki ömür bir şən nümayiş deyil, Mənalı yaşamaqsa çox da asan iş deyil. Ağıl da öz yerində. kamal da öz yerində. Bir gözəllik də görüm mənalı gözlərində. Kimə, niyə baxıram təkcə səni andırır. Ürəyimdə sözüm var, ürəyimi yandırır. O elə bir sözdür ki, dosta. yada deyilməz. Anadan əziz nə var, anaya da deyilməz. Əllərimi göynədir saçlarının həsrəti. Gəl yiyəsiz qalıbdır könlümün məhəbbəti. İşdir üz-üzə gəldik… Onda məndən utanma, Ürəyindən keçəni nə gizləmə, nə danma Gizləmə ki, danma ki, gedər hərə bir yana; Qoyma canım od tutub yana, ömürlük yana. Səni harda axtarım? De nəçisən? De kimsən? Tez ol, görün, tez ol gəl, axtarıram səni mən! Gözümdə, könlümdə qəm, Yollarına bitmişəm. İlk baharı gözləyən cavan bir ağac kimi. Baharı gözləyirəm… Ay qız, gəl bahar kimi.
Qaytar ana borcunu
Bir gözəl, bir sevimli oğul böyütdü ana. O bəd, uğursuz günü – ərinin öldüyünü Bildirmədi heç ona. Kədəri dalğa-dalğa doldusa da ürəyə Lakin nə saç yolaraq verdi əsən küləyə, Nə şivən etdi ana. Ürəyində ağlayıb, gülmək öyrətdi ona, Dözərək davanın da dərdinə, bəlasına, Öz boğazından kəsib yedirdi balasına… Bir oğul böyütdü ki, gur, çatmaqaş, gensinə. Bir oğul böyütdü ki, oğul deyirəm sənə: Atlını atdan salıb küləklərlə ötüşür. Baxışından qızların ürəyinə od düşür. Bir oğul böyütdü ki, oğul məktəb bitirdi, Oğul instituta qızıl medalla girdi. Ana fikirləşdi ki: “Gör neçə aya getdi?!” Ana yuxularında tez-tez Bakıya getdi, Ana məktub yazdı ki: “Yanıltma gümanımı, Pul nədir, pul deyirsən, göndərərəm canımı”. Nə zaman ki oğlunun getdiyi dörd il oldu, Məktubları kəsildi, gəlmədi tətil oldu, Ananı fikir aldı, ananın əsdi dizi Ana müqəssir etdi, tramvayı, dənizi. O yenə dözdü, durdu… O yolmadı saçını, Səsləri qonşuları Əsmər, Çiçək bacını. Yenə də azalmadı ürəkdən bala dərdi Onlar oğul vermədi, onlar təsəlli verdi. Məktub məktub dalınca axdı, Bakıya xdı, Ana da məktubların dalınca baxdı, baxdı… Məktublarsa Bakını dolandı, gəzdi, gəldi, Məktublar əzik-üzük, məktublar bezdi gəldi, Ana yenə də baxdı gah dolama yollara, Gah da oğul boyuna həsrət qalan qollara. Ana oğul böyütdü gur, çatmaqaş, gensinə, Ana oğul böyütdü, özgəyə qismət oldu. Ana fikirləşdi ki, mən neyləmişəm sənə? Bu nə oğulluq oldu, bu nə məhəbbət oldu? Oğul böyütdümü o büzmədodaq bir qıza? Oğul böyütdümü o. min işvəyə, min naza? Ana bilsəydi əgər böyütməzdi oğlunu, Yox, bunu yandım dedim, yenə atmazdı onu. Bir gözəl, bir sevimli oğul böyütdü ana, Ürəyində ağlayıb gülmək öyrətdi ona. Oğul! Nədir etdiyin bəs bu haq-say üçün? Qaytar onun ömrünə neçə gecə, neçə gün! Qaytar onun saçının qaralığını geri. Qaytar o dilindəki şirin-şirin sözləri! O sözü, o söhbəti gülüşü anan verib, Ana dodaqlarından bala dodaqlarına. İndi ondan gen gəzən oğul, ayaqlarına Yerişi anan verib. Qaytarsan o sözləri, sözsüz bir lal olarsan, Qaytarsan o yerişi, yerindəcə qalarsan. Qaytarsan o gülüşü hırıldamazsan daha Qaytar, qaytar onları. qaytar qoyma sabaha! Sən ki dərd verdin, oğul, sənə gülüş verənə. Oğul demərəm sənə! Deyirəm ki, o boyu, buxunu qaytar geri! Deyirəm ki, varını, yoxunu qaytar geri! Qaytar onun borcunu, Gülüşünü, adını, sözünü qaytar geri! Qaytar ana borcunu, O borc sənin özünsən, özünü qaytar geri!
Atamın xatirəsi
O sərt idi. Səhər dərsə tələsəndə mən Bildirməzdi yolda durub boylandığını. Bircə dəfə söz açmazdı qəlbindəkindən, Söyləməzdi övlad üçün çox yandığını.
Gizli-gizli məni süzüb gülərdi bəzən Durub-durub güc gələrdi əyri qəlyana. Övladına bircə dəfə “can” söyləməkdən Övlad üçün can verməyi daha asandı ona.
Əməksevər. ağır, enli, cod əli vardı, Tale kimi endirərdi çiynimə hərdən Sərt üzünə bircə anlıq səhər doğardı Bilməzdim ki, hansı nurlu düşüncələrdən.
Sevgisi də soyuq idi – təzə əkini Hər bəladan hifz eləyən qar kimi. Moskvada oxuyurdum, Tərk etdi məni. Gələn kimi bir əbədi ayrılıq dəmi Gah istəyib məni görə. Gah deyib ki mən Qoy bilməyim O utanıb öz ölümündən Ah, o niyə belə etdi, bu nə qubardı? Nə zamansa bu nişanda bir atam vardı.
*** Bəzən haqq qazanır insan öləndə, Hətta unudulur ağır günahı Hamıya dərd olur cavan getməyi, Oduqca az görüb, az yaşamağı…
Deyirlər:”bilsəydik, ayıq olardıq Onu qoyardıqmı heç gözdən iraq? Hər bir dərdinə də çarə tapardıq, Nə bilək, o belə az yaşayacaq?”
Eh! Bu gün nə qədər xəyala daldım, Eh! Qəlbim nə qədər alışdı, dindi. Sən mənim qədrimi biləsən deyə Bu cavan yaşımda ölümmü indi?
İlk görüş
Nə vaxt görüşmüşük? Harda? Nə zaman? Doğrusu, elə bil yadımdan çıxıb. Təbəssüm səhəri doğdu üzündən, Dayandın ehmalca əlimi sıxıb.
Sözlərin qırıldı, töküldü bir-bir; Çırpdı divarlara, daşlara külək. Kəlmələr dağıldı sahil boyunca Yorulmuş bir gülün ləçəkləri tək.
Əynində sevincdən biçilmiş ağ don, Gözündə çaşqınlıq ala-toranı. Əllərin qonmağa bir yer tapmadı, Sındırdın az qala barmaqlarını.
Sonra da gözlərin sirli söhbəti: – Sevirsən? – Sevirəm. – Hər zaman? – Hər an! Sonra da dillərin şirin yalanı: – Sevmirsən? – Sevmirəm? İndi o vaxtdan:
Saatlar, həftələr, illər ötüşür. Amma o ilk görüş yaşayır hələ. Qocalmır, zamana yanıqlar verib, Yaşayır hər yeni görüşümüzlə.
İlk görüş yox olsa, yox olub gedər, Dönər bir heçliyə görüşlərimiz… Görüşlər hamısı vərdişə dönər, Bəlkə bir saatda qocalarıq biz.
Hər yeni görüşlə ilk görüş gəlir, Bütün görüşlərə nur səpir bir-bir. İlk görüş həmişə arxada deyil, İlk görüş bəzən də gələcəkdədir.
Nə xoşbəxt imişəm bir zaman Allah
Nə xoşbəxt imişəm bir zaman, Allah, Xəbərim olmayıb bu səadətdən. Nə xoşbəxt imişəm, nə xoşbəxt, xoşbəxt! Bu gün eşitmişəm bunu həsrətdən. Niyə yazmamışam o zaman, Allah, Əlimə qələm də gəlməyir indi. De, niyə aradan küləklər əsir? Aramız, de, niyə belə sərindir? İçdiyim o su da səadət imiş, İşə getməyim də, qayıtmağım da. Ona baxmağım da xoşbəxtlik imiş, Onu yuxusundan ayıltmağım da. Dünya başdan-başa səadət imiş, Mənsə bu dünyanın qoynundayammış,
Dünya fırlanırmış sevinc gücüylə, Bəs indi nə olub belə dayanmış? Göylər səadətin çətiri imiş, Torpaq da səadət məhvəri imiş. Gecələr toranlı vüsal məskəni, Hər səhər, ruhumun səhəri imiş. Dilin quruyaydı sənin, ay həsrət, Sən bu gün könlümü tarımar etdin. Ya bunu vaxtında deyəydin mənə, Ya da ki lal olub heç dinməyəydin. Dünya başdan-başa səadət imiş, Görəsən, heç bir də olarmı yenə? Dünya başdan-başa nə imiş dedin? Dünya başdan-başa nə imiş, de nə?
Şəhidlik zirvəsi
“Zahidin bir barmağın kəssən, dönüb həqdən qaçar Gör bu gerçək aşiqi sərpa soyarlar, ağrımaz” İmadəddin Nəsimi
I
Altı yüz ildir idrakçırpınır pələng kimi Nərə çəkir ağlayır tapa bilmir ki, bilmir – o bir sirri-xudanı. Təpədən dırnağadək soyalar bir adamı; Necə ola dinməsin, Böyük əqidəsindən Bir misralıq enməsin. Gözündən bir nöqtə yaş sinəsinə düşməsin. Qaşları çatılmasın bir xırda vergül qədər, Diri-diri soyulsun, əqidədən keçməsin. Altı yüz ildir bəşər ağrılardan inidlər Altı yüz ildir bəşər düşünər, çatmaz yenə Məşəqqətli ölümün Nəsimi zirvəsinə. Altı yüz ildir, altı Nəsimini soyurlar, Qanlı yaralarına hələ də duz qoyurlar. “Uf” da demir Nəsimi Əmmaməlilər baxır dəli suçlular kimi Təpədən dırnağadək soyurlar özləri qorxur neçin? Göylərə göz dikirlər.
Şəhidigörməməkçün, İlahi də görünmür! – Onun qorxusu nədir? Niyə azad eləmiş, Hər ağrıdan şəhidi? Şəki-şübhə başını qaldırdı, dedi, “Ay aman, Tanrı dəhşətə gəlmiş qaçmış yaratdığından!” Təpədən dırnağadək Əqidə olan kəsi Dırnaqdan təpəyədək Soydu xəncər tiyəsi Şəhid, odur nə dindi göz yaşı tökdü nə də, O oldu yer də göy də ilahi də bəndə də Amalıyla ağrısı biləşib daha güclü bir qanadla Tanrı tutası yerə uçub, o bülənd oldu Küfr edən də çox oldu duyub bilən də oldu
II
Yarım ölümdən ötrü azmı ağlayan olmuş Azmı könlə, beyinə qorxu qurşunu dolmuş? Xırda yarasının da ağrısını doğmaca balasıyla bölənlər Ölümün gəlişini eşidəndə ölənlər Bir qəzəbli baxışın ucunda tir-tir əsən Adam görsən, Nəsimi, əlbət, heç nə deməzsən Ləkələnməzsən əsla Yazmaq istedadını, ölmək istedadını, Dinməzsən ucalardan, Enməzsən ucalardan.
Epiloq
O, altı yüz il qabaq Dərisindən çıxaraq Göylərə baxa-baxa Dözüb hər məşəqqətə Getdi əbədiyyətə Al-qanı axa-axa, Yeridi, gücü artdı Tarixləri qızartdı.
Həyat bilgisi dərsində müəllim insanın yaşaması, fəal həyat sürməsi üçün lazım olan məsələlərdən danışırdı. Şagirdlər diqqətlə qulaq asırdılar. Müəllim dedi:
-İnsanın yaşaması üçün hava, oksigen, su və yemək lazımdır.
Murad əlini qaldırdı. Müəllim:
-Buyur, Murad, sualın var?
Murad cavab verdi:
-Bəli, müəllim. Mənim üçün, elə yoldaşlarım üçün də maraqlıdır. İnsan neçə müddət ac və susuz, havasız yaşaya bilər?
Müəllim:
-Yaxşı sualdır, – dedi. – İnsanların oksigensiz – 3 dəqiqə, susuz – 3 gün və yemək yemədən isə, 3 həftə yaşaması mümkündür.
Bu sözlərdən sonra sinifdə canlanma yarandı.
Banu ayağa qalxaraq:
-Müəllim, müstəsnalar mümkündürmü? – deyə soruşdu. -Fevral ayında Türkiyədə əsrin ən böyük faciəsi baş verdi. Minlərlə insan zəlzələnin qurbanı oldu. Hər gün dağıntılar altından cəsədlərlə yanaşı, sağ qalmış adamları çıxarırdılar.
Atilla söhbətə qarışdı:
-Müəllim, zəlzələdən 5 gün, daha doğrusu, 128 saatdan sonra ölümün pəncəsindən 2 aylıq körpə azad edildi. Mətbuat, internet saytları, radio və televiziya, radio bu barədə məlumat verdi.
Müəllim:
-Elədir, mənin də xəbərim var.
Atilla:
– Belə çıxır ki, “insan oksigensiz, – 3 dəqiqə, susuz – 3 gün və yemək yemədən isə, 3 həftə yaşaya bilər” fikri şərtidir. Heç də özünü doğrultmur. Deməli, bəşər övladının oksigensiz, susuz və yemək yemədən 5 gün də yaşaması mümkündür.
Müəllim başı ilə təsdiq elədi, Banu ilə Atillanın, digər şagirdlərin məntiqinə heyran oldu. Bir də doğru sözə nə demək olardı?
Lakin bununla belə məsələyə aydınlıq gətirdi:
-Yeməksiz, susuz yəqin mümkündür. Amma oksigensiz, havasız çox çətindir. Gəlin nəzərə alaq ki, dağıntılar zamanı bəzən daşların, beton təbəqələrinin aralarda boşluqlar qalır, o boşluqlarda, təbii ki, hava olub, havasız körpə boğulardı. Deməli, nəfəs ala bilib.
Bu dəfə şagirdlər başları ilə təsdiq edib müəllimin fikri ilə razılaşdıqlarını bildirdilər.
MİN ŞÜKÜR Bir yaqut gizlidi sədəf dalında, Misli yox ölçülə sərraf dalında, Min kəlmə şəlləyib əlif dalında, Dildən dilə gəzdirənə min şükür… * * * Dədəm, babam nəğmə deyib, söz qoşub, Kəsə gedib, doğru deyib, düz qoşub, Məclis qurub, min oxuyb, yüz qoşub, Teldən telə gəzdirənə min şükür… * * * Ustac deyər, hardan gələr bilinməz, Ha deyilə, yeri dolar bilinməz, Gülər gözdən qəm süzülər bilinməz, Eldən elə gəzdirənə min şükür… 20.10.2016. Bakı.
SÜBH ÇAĞI Pozur addım səsləri, Gecənin kor sükutun. Uzaqdan yeyin-yeyin Yeyir ürəyin qutun… * * * Qəfil başlayır quşlar, Necə gəlirsə buyruq. Sanki komanda verir, Gözəgörünməz çubuq… * * * Bürüyür bircə anda, Hər yanı sübh nəğməsi… İfa edir təbiət, Əsər Tanrı bəstəsi… * * * Getdikcə addım səsi Eşidilir yaxından. Gecə qaranlığında, Ötüb keçir yanımdan… * * * Tələsik addımlarda, Təlaşlı qəlbin səsi… Elə tələsir, sanki, (Ta dünyanın sonudur,) Tükənəcək nəfəsi… * * * Uzaqda dan sökülür, Gecənin rəngi qaçır… Yaxında purç tumurcuq, Qətran ətrini sacır… * * * Addımlar uzaqlaşır, Səngiyir sübh nəğməsi… “Allahu Əkbər”- deyə, Ucalır azan səsi… * * * Aydın olur səbəbi, O təlaşlı yerişin… Avazıyır qaranlıq, Anlamı var gərdişin… * * * “La ilahə illəllah”, Yenə də çökür sükut… Əllər açılır göyə, Möminlər tutur qunut… * * * Gecənin bağrın yarıb, Gündüz sıyrılır qından… Kimisi tövbə edir, Neçəsi çıxır dondan… * * * Həmin şəxs yenə keçir, Qayıdanbaş yanımdan. İndi özü görünür, Səs çıxmır addımından… 17.11.2022. Bakı.
TURAN DEYİLSƏ Cavid dünyasına əyri baxanlar, Bu gün baş verənlər siz deyin nədir?! “Tuncaya” şerini topa tutanlar, Bu gün baş verənlər siz deyin nədir?! * * * Nəhayət, “yar qonaq gələcək bizə”, Min yol qurban ollam, “o qara gözə”, Uzağı, “lalər çıxacaq düzə”, Bu gün baş verənlər siz deyin nədir?! * * * İllərin həsrəti hopmuşdu sözə, Ay ulduz dönmüşdü sözdə qaş-gözə, Əbədi qardaşlıq hakimdir düzə, Bu gün baş verənlər siz deyin nədir?! * * * Bilirəm bağrınız alışıb yanır, Nədənsə, çoxları əslini danır, Ustac bu günlərdə Turqutu anır, Bu gün baş verənlər siz deyin nədir?! 15.11.2022. Bakı.
ARAZ Halına acıdım lap əzəl gündən, Bu qədər qınanır bilmirəm nədən, Arazı heç zaman qınamadım mən, Hər iki tərəfə məhrəmdir Araz! Yaralı torpağa məlhəmdir Araz! * * * Sarıyıb Yurdumun şırım yarasın, Açmayıb, bağlayıb qardaş arasın, İndi mən qınayım bunun harasın? Hər iki tərəfə məhrəmdir Araz! Yaralı torpağa məlhəmdir Araz! * * * Çəkib acıları, yığıb suyuna, Sakitdir, bələddir hamı huyuna, O da qurban gedib fitnə, oyuna, Hər iki tərəfə məhrəmdir Araz! Yaralı torpağa məlhəmdir Araz! * * * Xudafərin qucaqlayan qoludur, Keçidləri salam deyən əlidir, Bayatılar pöhrələyən dilidir, Hər iki tərəfə məhrəmdir Araz! Yaralı torpağa məlhəmdir Araz! * * * O tayda çifayda deyir Şəhriyar, Bu tayda dardadır indi Bəxtiyar, Yarını gözləyir hər gün Lütfiyar, Hər iki tərəfə məhrəmdir Araz! Yaralı torpağa məlhəmdir Araz! 15.11.2022. Bakı.
ÜZÜMÜZÜ GÖRMƏ! Könlü işıqlı olanın, İşi yox gün işığıynan! Ruhu təmiz olduğundan, Yeyəcək öz qaşığıynan! ★ ★ ★ Heç dərdini çəkməginən, Nə yaxşı görmürsən bizi. Könlün saf, ruhun pak qalsın, Görməyəsən belə üzü… ★ ★ ★ Çalış, duyma səsimizi, Xəbərsiz ol halımızdan. Xoş halına xəbərsizsən, Boş-boş qeylü-qalımızdan… ★ ★ ★ Dərdin çəkmə bu dünyanın, Öz dünyanı xürrəm yaşa! Sənin gözün bizdən iti, Ayağın dəyməsin daşa! ★ ★ ★ Əzada gözü sağlar var, Görsə də ruhu sikəstdir. Gözün deşəni görməyir, Çünki ruhən o nakəsdir! 13.11.2022. Bakı.
QATIQ Qatıq deyib, fors eləmə qardaşım, Bir çox evdə süfrələrin padşahı. Baxırsan ki, bığlarınıda “bığ yağı”, Fors eləyir, cibində yox bir şahı. * * * Qatıq deyib, fors eləmə qardaşım, Bir çox evdə onun adı yavanlıq. Baxırsan ki, düz əməlli adamdır, Yazıq olub, evin yıxıb cavanlıq. * * * Qatıq deyib, fors eləmə qardaşım, Bir çox evdə kiçik dünya ibrəti. Nehrə onu elə qəşəng çalxayır, Söz artıqdı, tutan tutdu söhbəti… * * * Qatıq deyib, fors eləmə qardaşım, Ustac görüb tuluq-tuluq turş qatıq, İndi “yağ”dır “vitrin”ləri bəzəyir. Ya “şor” olub, ya “turş ayran”, ya “atıq”… 12.11.2022. Bakı.
MƏN ZƏFƏRƏ TƏŞNƏYƏM Qutlu zəfər sancağım, Sancılmağa yer gəzir! Alınası öcüm çox, Bu gün ruhumu əzir! * * * Dərbəndi, Borçalını Unuduruq həmişə… Kərkük, Mosul bağrı qan, Boyun əyib gərdişə… * * * Yudumun dörd bir yanın Hürr görmək istəyirəm! Şanlı zəfər tuğuma Zər hörmək istəyirəm! * * * İrəvan peşkəş olub Beş sətirlik kağızla… Zəngəzuru naxələf Verib quru ağızla… * * * Bədnam Araz illərdir Olub qargış yiyəsi… Top doğrayan qılıncın O taydadır tiyəsi… * * * İstəyirəm bu bayraq Dalğalansın Təbrizdə! Urmuda üzsün balıq, Sanki üzür dənizdə… * * * Xoyda, Mərənddə bir gün, Olum qonaq üzü ağ. Ərdəbilə, Tehrana Qurulmasın ta duzaq… * * * Qarsdan, Ağrıdan baxım, Qaşqayadək görünsün! Qapıcıqdan, Qırxqıza Ağ dumanlar sürünsün! * * * Bu arzular həyata Keçməsə, mən heç nəyəm! Neynim, mayam belədir, Mən zəfərə təşnəyəm!!! 08.11.2022. Bakı.
BU GÜZ Zəfər libasında sevinc göz yaşı, Hər iki sahildə dayanıb ərlər! Ayrılıq atəşi elə qarsıyıb, İçərək qurudar Arazı nərlər! * * * Göylərdən boylanır Tomris anamız, Əlində qan dolu o məşhur tuluq! Xain yağıların bağrı yenə qan, Canı əsməcədə, işləri şuluq… * * * Uşaqdan böyüyə hamı əmindir, Tarix səhnəsində yetişib zaman! Bu dəfə biryolluq bitəcək söhbət, Nə güzəşt olacaq, nə də ki, aman! * * * İllərdir həsrətdən gözləri nəmli, Mamırlı daşların gülür hər üzü! Neçə qərinədir qalmışdı çılpaq, Yamyaşıl çayırla gəlib bu güzü! * * * Al donun geyinir Günəş hər səhər, Səmamız masmavi, göy üzü təmiz! Duman da yox olub, itib buludlar, Gözün aydın olsun, sevin, a Təbriz! 06.11.2022. Bakı.
Sanki göy yerə gəldi. Aləm bir-buirinə qarışdı. Binalar bir anda uçaraq yerlə bir oldu. Nə baş verirdi? Gecə yarısı idi. Hamı şirin-şirin yatırdı. Bir anda ölüm insanların başının üstünü kəsdirmişdi. Zəlzələ ocağı Kahramanmaraş şəhərinin Pazarcık rayonu idi. Lakin az sonra Türkiyənin daha 9 vilayəti zəlzələnin qurbanı oldu. Yüzlərlə, minlərlə insanın həyatına son qoyuldu.
Uçan binaların dağıntıları arasında saysız-hesabsız körpə, qadın, ahıl, xəstə qalmışdı. Daşların, betonun altından çıxa bilmirdilər. Fəlakətdən canlarını qurtaranlar o tərəfə-bu tərəfə qaçır, əzizlərini, yaxınlarını, doğmalarını axtarırdılar. Lakin hara qaçırdılarsa qarşılarını uçmaqda olan bina kəsirdi. Geriyə dönürdülər, bu zaman başqa bina üstlərinə gəlirdi.
Zəlzələ Hatayın İskenderun rayonunu xarabazara çevirmişdi. Dağıntılar altında qalanların qışqırığı ətrafı lərzəyə gətirirdi. Ayaq üstə olanlar onlara köməyə tələsirdilər. Bütün ölkə ayağa qalxmışdı. 7 günlük matəm elan olundu. Müxtəlif ölkələrdən köməyə gəldilər. Birinci növbədə qardaş Türkiyəyə öz köməyini Azərbaycan göstərdi. Çoxsaylı canlı qüvvə, texnika və humanitar yardımlarla.
Neçə gün idi ki, dağıntılar altında qalan, lakin hələ nəfəs almaqda olan insanlar azad edilirdi. Həyatlarını itirənlərin cəsədləri də çıxarılırdı. Ara-sıra uşaq iniltisi eşidilirdi. Zəlzələdən neçə saat sonra bir oğlan uşağı çıxarıldı. 12-13 yaşlarında olardı. Onu tez xərəyə qoydular. Yaralıların yerləşdiyi sığınacağa aparacaqdılar. Oğlan xərəkdə uzanmaq istəməyərək:
-Mən məktəbə getməliyəm, – dedi.
Fəlakətin böyük, təsəvvürəgəlməz miqyasından xəbərsiz olan uşağın sözləri ətrafdakılarda təəccüb və heyrət doğurdu. Lakin bu təəccüb və heyrət tezcə ötüşdü. Onu başa düşüb dəyərləndirdilər. Oğlanın sözləri təhsilə ciddi münasibətindən irəli gəlmişdi.
Türkiyə! Ey mənim şərəfli, qürurlu yurdum, Sənə körpəlikdən məhəbbət duydum. Böyük Turanın həp xəyalın qurdum, Nazlı hilalının aşiqiyəm, Türkiyə! *** Başına gələnlər üzdü halımı, Bir təlaş bürüdü, sarsdı canımı. İstəsən lap verrəm bütün varımı, Tək çəkmə qəm yükünü, Türkiyə! *** Keçəcək bu günlər buludlar kimi, Açacaq güllərin sabahlar kimi, Güləcək insanlar dünənlər kimi, Məğrur dayan, qan qardaşım,Türkiyə! *** Acını dindirən məlhəm çox olsun, Tanrı həmişə Türkə yar olsun. İtkilər ağırdır, başın sağ olsun, Sarıldım boynuna, canım içi, Türkiyə! 10.02.2023.
Yel aparır (Ramiz Rövşənin şeirindən ilhamlanaraq Türkiyədə baş verən zəlzələyə) Bu evləri, eşikləri, Külək vurur, yel aparır. Yellənməyən beşikləri, Külək vurur, yel aparır. *** Evimizin damını da, Bacamızın yanını da, Canımızın canını da, Külək vurur, yel aparır… *** Uşaq nədir, böyük nədir? Çiynimizdə bu yük nədir? Bu evlərdə çürük nədir? Külək vurur, yel aparır… *** Başlarında örpəyi də, Əllərində əppəyi də. Bətnlərdə körpəni də, Külək vurur, yel aparır…. *** Yuvamızın daşını da, Külək vurur, yel aparır Gözümüzün yaşını da, Külək vurur, sel aparır.
“Bu yazını 10 il əvvəl, İlham Məmmədlinin 50 illiyində yazmışdım. Bu illər ərzində çox şey dəyişib. İlhamın qara saçları ağarıb. Məktəbli uşaqları böyüyüb. Kəlbəcər işğaldan azad olunub. Daha nələr, nələr. Amma 2 şey dəyişməyib. İlhamın xasiyyəti və mənim ona olan inamım. Odur ki yazını oxumayanlar üçün paylaşıram. Türkiyədəki zəlzələyə görə yubiley tədbirini ertələdi. Amma yaş 60-ı haqladı. İlham, təbrik edirəm! Bütöv Azərbaycan yolçuluğumuz başa varsın!” – Tamxil Hacıyev
O illərdən gələn yol
İllər nə tez gəlib keçdi?! Səni beşiyindən məni bələyimdən ayıran illər. Anamın adını daşıyan qızım “fevralın doqquzunda əminin ad günüdür” deməsəydi, nə yaşadığımız yadıma düşürdü, nə də yaşa dolduğumuz. Lakin 50 yaşın tamam olur.
Bu əlli ilin 27-sini birlikdə keçirmişik. Heç vaxt sənin haqqında yazmaq ağlıma gəlməyib. Niyə də gələrdi? Axı nə yazım, necə yazım?! Adam da özü haqda yaza bilərmi?! Sən elə mənim özümsən. Çünki səni özümdən, özümü səndən ayıra bilmirəm. Fəqət biz ayıra bilməsək də səni məndən ayıran, bizi fərqləndirən bir çox cəhətlərin var ki, onları hamıya deyəcəyəm.
Mən səni həmişə fövqümdə görmüşəm. Çünki əxlaqınla, mənəvi dəyərlərinlə, kişi heysiyyatınla, şəxsi mənliyinlə, insani keyfiyyətlərinlə, ləyaqətinlə, qürurlu davranışınla həmişə məğrur görünmüsən. Hansı məqamda, hansı mövqedə, hansı məkanda olmağından asılı olmayaraq vüqarını hər yerdə qorumusan. Hansı səmtindən, hansı məsafədən baxmışamsa uca görünmüsən. Bu ucalığından mənə də dost payı düşüb və qismətimə sevinmişəm.
Əziz oxucular, haqqında söz açmaq istədiyim mənimçün kimsənin əvəz edə bilməyəcəyi İlham Məmmədlidir.
Məmmədli İlham Müseyib oğlu 1963-cü il fevralın 9-da Kəlbəcər rayonunun Bəzirxana kəndində anadan olub. 1970-ci ildə Bəzirxana kənd ibtidai məktəbinin 1-ci sinfinə daxil olaraq 1980-ci ildə Zar kənd orta məktəbini bitirib.
İlhamı 1985-ci ildə Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində tanıdım. Amma birinci görüşümüz, necə tanış olmağımız heç yadıma düşmür. Əslində doğmalarımın heç biri ilə ilk görüşümü xatırlaya bilmirəm. Bircə onu bilirəm ki, universitetə qəbul olmağımçün on il uzanan çətin, həyəcanlı yollarımın o başında tapdığım İlham böyük Yaradanın səbrimə verdiyi ən ali mükafatdır.
Beş il bir partada oturduq. Tələbə yataqxanasının qayğılı, qayğısız günlərini də birgə yaşadıq. Mən yaşca qrup yoldaşlarımın da, otaq yoldaşlarımın da hamısından böyük idim, həm də gecə növbəsində işə gedirdim. Şahin, Fərhad, İlham mənə xəcalətli edəcək dərəcədə ehtiram göstərirdilər. Ev işlərinə əl vurmağıma ümumiyyətlə imkan vermirdilər. Xoş günlərimizin ömrü 1988-ci illərdə – Qərbi Azərbaycandan deportasiyalar başlananda qırıldı. Qocalmış valideynlərim didərginlər karvanında Zəngəzuru tərk edəndə yataqxanadan ayrıldım. Elə o vaxtlardan da milli-azadlıq hərəkatımız başlandı. Biz də ictimai-siyasi proseslərə qoşulduq. Tələbəlik illərimizin demək olar ki, yarısı meydan hərəkatı dövrünə düşdü…
İlham həddindən çox mütaliə edirdi. Dərslərə də, demək olar ki hamımızdan yaxşı hazırlaşırdı. Çox sadə, Kəlbəcərin büllur suları kimi saf, ürəyiyumşaq, sadəlövh görünəcək qədər səmimi olduğundan bəzi qrup yoldaşlarımız bundan sui istifadə etmək istəsələr də hərə öz dərsini bir şəkildə alırdı.
Xoş günlərin birində, Ənvər Çingizoğlu yataqxanadakı otağın pəncərəsini açıb üzünü qızlar yataqxanasına tutaraq mənasız bir şeir oxudu və sonuncu bəndi, mən İlhamam, deyə daha ucadan səsləndirdi. Sonra da özündən razı halda, gülə-gülə dönüb İlhamın üzünə baxdı. İlham qımışdı, amma bir söz demədi. Ənvərin də adəti idi ki, çox yatar, səhər üzünə su vurmadan dərsə qaçardı. Biz dayanacaqda marşrut gözləyəndə Ənvər bu dəfə də adəti üzrə qovluğunu qoltuğuna vurub tələsirmiş kimi özünü yetirdi. Marşrut taksisi dayanan kimi növbəyə duranlara məhəl qoymadan özünü içəri təpmək istədi. Elə bu məqamda İlham arxadan Ənvərin boynundan yapışıb geri çəkdi, onu tanımırmış kimi: “ə, növbədəki qadınlardan-qocalardan utanmırsan, özünü hara soxursan?”-deyə guya Ənvəri tənbeh etdi. Bunu görən növbədəki qadınlar, qocalar bir anda ayaqları yer aldığından Ənvəri yaşadığına peşman etdilər.
Xatirələrlə dolu tələbəlik illəri, beləcə arxada qaldı. 1990-cı ildə İlhamın təyinatını “İşıq” nəşriyyatına, mənimkini “Sovet kəndi” qəzeti redaksiyasına verdilər. İki ilə yaxın işlədik. 1992-ci ildə Vaqif Bəhmənli bizə baş redaktor təyin olundu. Məmnuniyyətlə İlhamı da işə götürdü. Yollarımız yenə birləşdi. Yenə işə qoşa gedib gəlirdik. Bizi yenə bir yerdə görən “Akkord” şirkətinin mətbuat katibi işləyən qrup yoldaşımız Afaq Quliyeva bir dəfə dedi:
“Bir-birinizdən təcili ayrılın, yoxsa ikiniz də subay öləcəksiniz!”… İlham oğlanlara tərslik etsə də qızların sözündən çıxmazdı. Deyəsən Afaqın sözü beyninə batdı. O yay bizi Kəlbəcərə toya dəvət elədi:
…1992-ci il-Kəlbəcərin çal-çağırlı, toy düyünlü günlərinin az qala yaddan çıxan vaxtlarıydı. Yeddi ay idi ki, rayon zülmət içində, əhali səksəkədəydi. Elektrik xətləri kəsilmişdi. Yollar bağlanmşdı. Güman yalnız Murov yoluna qalırdı. Məhz belə bir gündə İlhamın valideynləri bizi Bəzirxana kəndinə övladlarının toyuna çağırmışdılar. Elə ilk badə də qonaqların şərəfinə qaldırıldı. Sonra elin sağlığına. Məclisi İlhamın müəllimi, şair Mehdixan İbrahimov (Kəlbəcərli) aparırdı:
“Əziz camaatımız, Allahın bu gününə ona görə şükr edirəm ki, ilin-günün bu vaxtında, Vətənimizin sınağa çəkildiyi zamanda biz toy məclisinə yığışmışıq. Siz də bilin ki, 22 ildir məktəbdə işləyirəm. Bu illər ərzində İlham şagirdlərimin içində ən sevimlilərindən biri, bəlkə də ən birincisi olub. Mən də bu gün onun ata-anası, qohum-əqrəbası qədər sevinirəm. İlhama ilk zəmanəti də, ürək-dirəyi də mən vermişəm. Onun gələcək uğurlarında bilin ki, mənim də payım var!”
Təəssüf ki İlhamın ağrı-acıları uğurlarından qabaq ayaq tutdu. Oymaq-oymaq gəzdiyi gədiklər, bizlərə qiyabi sevdirdiyi sal qayalar, zümzüməsində laylalandığı zümrüd bulaqlar, daş-daş qurulub, ev-ev sıralanan böyük bir mahal yağmalandı, yaylaqlarımız yağıya qaldı. Növrağı pozulmuş o yerlərdən İlhama nə qalıb bilmirəm. Amma mənə aşıq İslamın nərəsi, Əhlimanın aşıq ədasıyla yoğrulan zənguləsi hopmuş bir audio-kaset qalıb. O vaxtlar video-kamera tapmaq imkanım olmadığından toyun gedişini diktafona yazmışdım. Orda tanıdığım, tanımadığım çox adamların səsi var. İyirmi ildən artıqdır ki, həmin kaseti özümdə saxlayıram. Etiraf edim ki, onu heç kimə, heç İlhamın özünə də qıymamışam. Amma bu dəfə yubileyi ərəfəsində, dünya malında zərrə qədər gözü olmayan birinə hədiyyə edəcək heç nəyim olmadığından kaseti Kəlbəcərli günlərinin bir parçası kimi İlhama hədiyyə etmək niyyətindəyəm. İndiyə qədər mən kəlbəcərlilərin toy-büsatına qulaq asırdım, qoy innən belə onlar məni dinləsinlər:
Bir bənzəyiş sezdim oldumsa harda,
Dosta ülfət gördüm Zəylikdə, Zarda.
Zəngəzur həsrətin basdırıb orda,
Dəlidağı yaylaq seçdim özümə.
Zəngəzur həsrətin ən hündürdə basdırırdım ki, Dəlidağdan boy verə, hər yerdən görünə, hər zaman duyula. Təbiət Ulu Yaradanın ən həssas varlığı olduğundan həsrət göyərsin, deyə biz Bəzirxanadan çıxanda bir leysan qopdu:
Buludlar toqquşdu, şimşəklər çaxdı,
Dağların göz yaşı sellənib axdı.
Dərdli Gəlinqaya nigaran baxdı,
Qayıda bilmədim, qala bilmədim.
İndi də Kəlbəcər həsrətim göyərsin, deyə daha uca dağ axtarıram. Neyləyim ki, Savalana əlim çatmır…
İlhamın bütün müsbət keyfiyyətləri ilə bərabər arada zarafatla çıldırlatmaları da olur. Xeyli çək-çevirdən sonra otuz beş yaşımda mən də ailə qurmaq qərarına gəlmişdim. Seçib, sonalayıb sakit təbiətli birisiylə toy elədim. Gəlin qapıdan içəri girəndə sağ dışım olan İlham yavaşca qulağına pıçıldadı ki, qayınananın gözünü indidən qırmasan sonra çətin olacaq. Yoldaşım elə bu sözə bənd imiş kimi, astanaya qoyulmuş çini qabı necə qırdısa, iyirmi ildir ki, cingiltisi qulaqlarımdan getmir.
1993-cü ildə “Respublika” qəzeti təsis olunanda redaktor Yusif Rzayev məni də işə dəvət etdi. Dostlarımı “Sovet kəndi”ndə qoyub gəlsəm yaxşı düşməz, dedim. Dedi neçə nəfər istəyirsən gətir. İlham Məmmədli, Xeybər Çöyyallı və Vaqif Bünyadoğlu ilə birlikdə “Respublika” qəzetində işə başladıq. Hakimiyyət dəyişikliyindən sonra gələn redaktor isə 7 nəfəri işdən azad etmək fikrinə düşdü. İlhamla Xeybərin də adı siyahıda idi. Xahiş etdim ki, onları yaxşı tanımaq üçün bir həftə möhlət versin. Məramım redaktorun xoşuna gəlmədi və görüşümüz kəskin mübahisə ilə bitdi. Nəticədə məni və Xeybəri işdən azad elədi. Onda İlham Məmmədli redaksiya həmkarlar təşkilatının sədri kimi axıra qədər iradə nümayiş etdirdi. Kollektivdə təklənməsinə, psixoloji təzyiqlərə məruz qalmasına baxmayaraq axıra qədər mübarizə apardı. 6 aydan sonra biz işimizə bərpa olunub ötən ayların maaşını da aldıq. 7 nəfər işsizlik bəlasından xilas oldu.
Təhsilini Moskvada davam etdirməyə gedən tələbə yoldaşımız Elçin Hüseynbəyli bir neçə ildən sonra bizi yenə də bir yerdə görəndə çox sevindi. Dedi Bakıda qoyub getdiklərimin hamısı universiteti bitirdikdən sonra dostluq əlaqələrini kəsiblər. Nə yaxşı ki, sizi yenə qoşa gördüm.
1996-cı ildə yollarımız haçalandı. Mən Azərbaycan Televiziyasına dəvət aldım. İlham da müxtəlif redaksiyalarda çalışdı. İki övlad böyütdü. İndi böyük oğlu Şəhriyar Türkiyədə Qazi Universitetinin Tibb fakültəsində təhsil alır. Tuncay isə Bakıdakı 126 saylı orta məktəbin 7-ci sinfində oxuyur.
Bu illər ərzində başımıza gələnləri, ağlı-qaralı günlərimizi qələmə almaqla bitən deyil. Sadəcə diqqəti bir məqama yönəltmək istəyirəm. 2005-ci ildə televiziyadan ayrılıb “Bütöv Azərbaycan” qəzetini təsis etmək, məmləkətimizin ikiyüzillik yaralarına məlhəm qoymaq fikrinə düşdüm. İqtisadi, texniki, fiziki, mənəvi çətinliklərin hamsını gözdən keçirdim. Götür-qoy etməyim 3 il uzandı. Jurnalistikanın şərəfini bir qarın yeməyə satanların sırasına qoşulmaq, çoxdan tutulmuş qəzet bazarına ayaq açmaq, bazar iqtisadiyyatı dönəmində həm də öz ləyaqətini, peşə şərəfini qorumağı bacarmaq çox çətin görünürdü. Bu məqamda İlhamın yanına getdim. Sənə güvənib “Bütöv Azərbaycan” yolçuluğuna başlamaq istəyirəm. Məni yarıda qoymayacaqsansa, yola çıxaq, dedim.
Beləcə müqəddəs bir yolun başlanğıcını Şəhidlər xiyabanından götürdük. Ziyarətdən sonra İlhamın iş yerinə getdik. O, həm operatorluq etdi, həm korrektorluq, həm redaktor oldu, həm də repartyor. Onda nə redaksiyamız vardı, nə də texniki ləvazimatımız. Belə bir şəraitdə İlham Məmmədliylə bir yük altına girdik. Onun çəkəcəyi tərəf 4 qat ağır oldu. Ailə-məişət problemlərinin çətinliyi, AMEA-da apardığı elmi araşdırmalar, Kəlbəcər ədəbi mühitinin incilərini toplaması, Qızlar Universitetinin Jurnalistika fakültəsində dərs deməsi, üstə gəl…
Məncə çətin işin qulpundan yapışanda adam zövq alır. Amma ilk vaxtlar qabağımıza çıxanların təkrar suallarından məyus olurdum. Tez-tez “təmənnasız qəzet buraxmaqda marağınız nədir?”- deyə soruşurdular. Xalqımızın başına gətirilən bəlaları, ölkəmizi bürüyən çadır düşərgələrini xatırladanda sanki razılaşan kimi olub deyirdilər: “Yaxşı, səni başa düşdük, bəs İlhamın marağı nədir?!” Onda lap cızdağım çıxırdı.
Belə-belə illəri arxada qoyduq. Bacım uşaqları kompyuter dəstləri aldı, bibim oğlu printer. “Azərbaycan” nəşriyyatında otaq götürdük. Qəzetimiz həftəlik oldu, sayt yaratdıq. Çikaqodan, Təbrizdən, Dərbənddən, Borçalıdan, digər itirilmiş torpaqlarımızdan qonaqlarımız gəldi. Redaksiyamız Azərbaycandakı qardaş xalqların doğma ocağına çevrildi. Alimlər, üləmalar İlhamın sorağıyla gəlib ən yaxın əməkdaşlarımız oldular.
Bəzən redaksiyamızı dəmirçixanaya, özümü isə körükçüyə bənzədirəm. Mən eləcə qıraqda dayanıb körükləyirəm. Közərən od-ocaq dəmirçinin əl-ayağını, sifətini qarsaladığı kimi, sevda ocağımızın közü də İlhamın cismini qarsalayır. Beş ilə yaxınlaşır ki, İlham milli-mənəvi dəyərlərimizə, Bütöv Azərbaycançılıq ideologiyasına təmənnasız xidmət edir. Əminəm ki ona daha çox yersiz suallar verirlər. Üstün vurmasa da yəqin ki, paytaxtımızın xüsusi terminlərindən geninə-boluna işlədirlər: “Elə şey olmaz. Adam özü qazanır, səni hərifləyir. Əşi, indi əqidə hərləyən var və s”.
Bu sualları düşünə-düşünə İlhamın yaxınlarından birinin sözünü xatırladım: “Əşi, sən də dost olmağa fərli bir yeraz tapmadın ki, bizə də bir gün ağlayardı?! Dostun özündən betərdi”.
Kim nə deyir desin, İlham başdan ayağa, ayaqdan başa nurdu. Onu heç bir tənə, heç bir sıxıntı, heç bir təzyiq düz yolundan döndərə bilməz. Bir şeyə sevinirəm ki o, böyük bir elm ocağında – AMEA-da gözəl bir kollektiv arasındadır. Söz, sənət adamlarının demək olar ki, əksəriyyəti ona rəğbət bəsləyir. Qalanları inciməz, əgər İlham Məmmədlinin elmi rəhbəri, filologiya elmləri doktoru, professor Şirindil Alışanlıya ayrıca minnətdarlıq ifadə etsəm. Çünki Şirindil müəllim indiki zəmanədə, insanların biri-birinin əlinə, ağzına baxdığı vaxtda xüsusi qayğıkeşliklə bir alim yetişdirdi. İndi fəlsəfə doktoru olan İlham Məmmədlinin həm də Akademiyanın Ədəbiyyat institutunda işə düzəlməsində xeyirxahlıq göstərdi. Hazırda İlham elmi axtarışlarını doktorluq müdafiəsi üçün dissertanturada davam etdirir.
Etiraf edim ki, bəzən onun ətrafına o qədər dostlar yığışır ki, içimdən bir qısqanclıq hissi keçir. Amma sonra hamıdan ayrılıb mənə tərəf gələndə toxdayıram.
Son olaraq bildirmək istəyirəm ki, mən İlhama güvəndiyim qədər də İlham mənə inanır. Bizi bir-birimizə bağlayan da elə o inamdır. Əgər milyardların yaşadığı planetdə sənə tək bir inanan varsa, demək yaşamağa dəyər!
Belə bir keşməkeşli dövrdə Şöhrət ordenli mərhum Xalq şairi Fikrət Qocanın Cənubi Azərbaycanda əski əlifba ilə “Sönən deyil bu ocaq” adlı kitabı işıq üzü görüb. Kitabın ərəsəyə gəlməsində böyük əməyi olan Əli Aslaniyə təşəkkürümüzü bildiririk.
