Ey sevgili, yokluğun beni öyle alıp götürdü ki, sanki zamanın duvarındaki kara bir delik beni yutmuş ve eski bir rüyanın çığlıklarıyla bilinmezliğe doğru akıyorum.
Ruhumdaki yaralar, bilincimin rüzgarsız kapıları, kendiliğinden uğultulu sesler çıkararak derin bir şaşkınlık içinde hiçliğin hiçliğine düşüyorlar.
Susuzluğun esintisi, dalından düşen bir yaprağın sallanması gibi beni yukarı aşağı sallıyor.
Asırlardır susuz kalan bir karaağacın gölgesi, beni biraz yorgun, biraz da yoksul bırakarak sonsuza kadar kalbime sığınma cesaretini bulur.
Dudaklarına hasret doyumsuz nar kırmızısı dudaklarım lav ateşi gibi yanar,
Susuzluğun esintisine rağmen ipeksi bir görünüme sahip olan bedenim bana bakıp alaycı ve öfkeli bir şekilde gülümsüyor.
Bundan da cesaret alan tenim, senin tenine olan özlemle kükrüyor ve baş döndürücü kokular üretiyor.
Allah’ım bu nasıl bir kader? Ben ve senin ayak izlerin bu uçsuz bucaksız evrende yalnız kaldık
Daha ne kadar dayanabilirim bilmiyorum, sabrım tükenmek üzere, çölün kumları üzerinde yürüyen bir tepeye benzemeye başlıyorum, hayat nehrim kanıyor, her esinti narin yüreğimi acıtıyor, çöl derinleşiyor içimde.
Uzun zaman önce… Gecenin büyüleyici eli Üzerimde hüzün esintileri eserken, yüzümün parlak ışığı aya ve güneşe sonsuz bir mutlulukla eşlik ediyordu.
Şimdi soruyorum karanlığın kuşlarına?
Her gecenin karanlığına en güzel kokuları saçan ruhum neden bu kadar çabuk sevgisizlik diyarına düştü?
Tek duyduğum rüzgarın uğultusu Çocukluğumun tozlu yollarından yükselen tozlu sis kokusu
Kendimi teselli mi ediyorum bilmiyorum
Biliyorum denizlerin ötesinde bir şehir var ve o şehirde kalbimin derinliklerinde boğulan bir aşk var ve o aşk beni yalnızlığın uğultusundan kurtaracak.
Çok uzun zaman önce atalarım bu topraklardan söz etmişti. Zarif atlıların toynaklarının izleri vardı Yukarıdan inmeyen masmavi bir gökyüzü vardı Dakikalarını tekrarlayan güvercinler Hiçbir şey uğruna kendini feda eden tatlı bir huzur
Bunu hatırlamak hoşnutsuzluğumu biraz olsun hafifletti.
Artık biliyorum ki bir gün geleceksin ve birlikte yaşam boyutlarının yalnızlığına korkusuzca düşeceğiz, sonra da dünyanın en güzel yığınından rengarenk çiçekler gibi açacağız.
В третьем томе Армянской Советской Энциклопедии (стр. 571) приведён список тех, кто правил Иреваном с конца XIV века до 1828 года. Разве есть среди них хотя бы один армянин?
Dəyərli izləyicilərimiz! EYUDER Azərbaycan və ADPU-nun birgə təşkilatçılığı ilə 14 aprel 2024-cü il tarixdə keçiriləcək III Beynəlxalq Təhsil Zirvəmizə hazırlıqlarımız artıq yekunlaşmaq üzrədir.Təhsil işçilərini hər tərəfli düşünən EYUDER Azərbaycan Beynəlxalq Məlhəm Hospitalının baş sponsorluğu ilə sizlərin fəaliyyətinin geniləndirilməsi,sosiallaşma,əlavə təcrübə və bilik qazanmanızı təmin edəcək maraqlı bir proqram ilə Sizlərin növbəti görüşünə gəlir.Tədbirin keçirilməsinə son 1 həftə qalıb.İştirak üçün qeydiyyat 12 aprel tarixində bitəcək.Odur ki qeydiyyatdan keçməyə tələsin.
Hünər sahibinin olan yoldaşı, Çatar məqsədinə hər addım başı. “Kəlilə və Dimnə”dən
Rasimlə Emilin Moskvada – Çerkizov bazarında alverləri yaxşı gedirdi. Gətirdikləri malları xırıd eləmişdilər, amma hələ satılmalı xeyli mal vardı. Onlar rayonun Həsənbəyli kəndində yaşayırdılar. Emilin qardaşının toyu olmalı idi. Odur ki, Emil yoldaşlarından əvvəl Saatlıya qayıtmalıydı. Emilin xeyli yükü vardı. Toy bazarlığı, gəlinə, bəyə pal-paltar, gəlinlik paltarı, ayaqqabılar, kostyum, cürbəcür konfetlər… Aldığı şeylərin bir qismini Rasimin boynuna qoymuşdu ki, onları kəndə o çatdırsın. Öz əli ağır idi. Həm dost, həm alver yoldaşı idilər. Bir-birlərinə ərkləri çatırdı. Gəzə-gəzə Kurs vağzalına gəldilər. Bir neçə gün əvvəldən Moskva-Bakı qatarına bilet almaq istəyirdilər. Amma bura gəlməyin xeyri yox idi. Onsuz da nə zaman müraciət edirdin «Bilet yoxdur» deyirdilər. Qabaqcadan bilet satan bir neçə kassa vardı. Növbənin nisbətən az olduğu bir kassanın qarşısında durdular. -Rasim, əzizim, məni pis vəziyyətdə qoyma. Birdən buralarda ilişib-qalarsan. Bir qardaşım var. İstəyirəm toyu urvatlı olsun. Malları vaxtında çatdırarsan. Xasiyyətini bildiyimdən belə deyirəm. Əhli-kef adamsan. Rasim özünü incik kimi göstərərək:
– Emil, birdən-ikiyə səni yarıtmamışam? – deyə soruşdu. -Başqa cür hərəkət etsəm, kənd içinə necə çıxaram?! Öyrənmisən sözün çürüyünü çıxarmağa. Dedin, qurtardı getdi. Emil arxayın olduğunu bildirmək və onun könlünü almaq üçün dedi: -Bax belə. Daha narahatçılığım ötüb keçdi… Deyirəm, növbəni görürsən də. Nə zaman gəlirsən – belədir. Görək bilet olacaq? Mən şənbə gününə alacağam. Belə yaxşıdır. Bir-iki gün sonra siz də çıxarsınız. Rasim dostluqda və yoldaşlıqda ona nə qədər bağlı olduğunu göstərmək üçün dedi: -İstəyirsən mən də səninlə gedim. Emil narahat oldu: -Əsla… Yoxsa malları Fərəclə Fəxrəddinə tapşırmaq fikrindəsən? Nəbadə! Bir gör nə qədər xeyrimiz var. Rasim onun nigarançılığını sovuşdurmaq üçün dedi: -Yaxşı. Necə istəyirsən… O, alışqanını əlində oynadırdı. Alışqana işarə ilə: -Növbəmizin çatmağına hələ var, gedim bir siqaret çəkim, – dedi. Emil üz-gözünü turşutdu: -Get, amma bu zəhrimarı tərgitmək barədə də fikirləş. Rasim ona acıq vermək üçün: -Heç ağlına belə gətirmə, – dedi və vağzal binasını tərk etdi. Rasim lap ağ eləmişdi. Qaldıqları otaqda da, qatarda da, küçədə də, bir sözlə, hər yerdə siqaret çəkirdi. Emilin siqaret iyindən xoşu gəlməsə də, dözürdü. Onun xətrinə dəymək istəmirdi. Yoldaşlıqları tuturdu. Birlikdə alver edirdilər. Gətirdikləri malı əridir, buradan aldıqları pal-paltarı, məişət əşyalarını, ayaqqabıları rayonda, kənddə baha qiymətə satırdılar. Kefləri kök idi. Rusiyət kasıb-kusubun dadına çatırdı. Bazarlar azərbaycanlılarla dolu idi. Burada qazandıqları pullarla çoxları kişi olmuşdu. Həmin pulları gətirir, Bakıda, rayonlarda, kəndlərdə şadlıq evləri, xüsusi evlər tikdirir, bahalı maşınlar alır, qohum-əqrəbaya, bacı-qardaşa əl tutur, ailələrini dolandırırdılar. Bir çoxları burada köç salmışdılar. Arvad-uşaqları da yanlarında idi. Neçə illər idi Moskvada, Rusiyətin başqa-başqa ərazilərində bizneslə məşğul idilər. Hətta aralarında bazar, şirkət sahibi olanlar vardı. Emilin xalası oğlunun gəlirinin sayı-hesabı yox idi. Gün ərzində onun ticarət qurduğu yerə maşınlarla mal daşınırdı. Özünün danışdığına görə, Moskvada möhkəm qar düşən ili səhər ertə iş yerinə gələndə görüb ki, şaxtanın təsirindən pivə şüşələrinin əksəriyyəti partlayıb. Bu fəlakətdən ona 30 min dollar ziyan dəymişdi. Lakin bu, xalaoğlunu iflasa uğratmadı. Çünki mal dövriyyəsi, alış-verişi yüksək səviyyədə idı. Rasim siqaretini çəkib qayıtdı. Emil: -Gedim mən də bir az hava alım, – deyib növbəni Rasimə təhvil verdi. Rasim onun yerini tutdu və Emilə dedi: -Ciyərim yanır, yadımdan çıxdı. Mənimçin mineral su al. Yarımlitrlik olsa, bəsdir. Emil heyrətlə soruşdu: -Sən nə qədər su içirsən? –Bayaq yarımlitrliyi boşaltdın. Belə getsə, Moskva çayını qurudarsan. Susuzluğa tabın yoxmuş. Bilsən ki, bizim içdiyimiz suların 3 milyard yaşı var? İndi bilmirəm, bundan sonra su içməzsən! Rasim təəccübünü gizlətmədi: -Doğru deyirsən? Emil and içirmiş kimi: -Özümdən uydurmuram. Kitabdan oxumuşam. dedi. Rasim inamla bildirdi: -Amma bu suların lap 3 milyard yox, 30 milyard yaşı olsa da, camaat onu içəcək, mən də içəcəyəm. Təbiət bizi belə yaradıb, sussuz yaşaya bilmərik. Emil çox şeydən xəbərdar olduğunu bildirmək üçün dedi: -Rasim, əzizim, dünyanın yetmiş faizi su ilə örtülüb, fəqət suyun yalnız və yalnız bir faizi icmək üçün yararlıdır. -Emil nəfəsini dərib, – Ona görə suyu tərg eləmə, qənaətlə iç, -deyə dostuna məsləhət gördü. – O biri adamlara çatmaz. Rasim əlimi gicgahına apardı: -Nəzərə alarıq. Emil söhbətinə davam etdi: -Bəs sənin xəbərin var ki, qurbağa suda-quruda yaşaya-yaşaya ömrü boyu su içmir? Emil cavabında dedi: -Qurbağanı bilmirəm, amma deyirlər susuzluğa dözməkdə dəvənin tayı-bərabəri yoxdur. Rasim tez dilləndi: -Amma, Emil, siçan dəvədən daha çox susuz qala bilir. Bunlar öz yerində, mənim nə qurbağa, nə dəvə nə də siçan olmaq fikrim var, nə də onlarla yarışa girmək istəyirəm. Su gətirmirsənsə, beş dəqiqə burada dayan, mən özüm bu məsələni yoluna qoyum. Emil məcbur olub razılaşdı. Əlini yelləyərək: -Yaxşı, yaxşı. Gətirərəm. Getsən, bir də Allah bilir nə zaman gələrsən, – dedi. Az sonra Emil qayıtdı. Rasim şüşənin qapağını açıb suyu başına çəkdi. O, suyu içə-içə ətrafı gözdən keçirir, hansısa təsadüfə bel bağlayırdı. Zənni heç zaman onu aldatmamışdı. İndi də ürəyinə dammışdı. Kimsə onlara kömək əlini uzadacaqdı. İkinci mərtəbədən pilləkənlərlə bir qız düşürdü. O, Rasimin diqqətini cəlb etdi. Uzun qıçlı, yaraşıqlı bir qız idi. Donunun ətəkləri topuğunu döyəcləyirdi. Qaraçı, yaxud da hindli idi. Geyimi qəribə və alabəzək idi. Dünya gözəli olmasa da, dünyanı gözəlləşdirə biləcək bir yaranış idi. Rasim bir də onda ayıldı ki, ağzı açıla qalıb. Rasim onu gözdən qoymadı. Ağ bənizli bu qız növbəyə yaxınlaşdı, lakin növbəyə durmadı. Yanağında qara xalı vardı. Kassaya çatıb astaca qapısını tıqqıldatdı: -Maşa! Maşacan! Qapı açıldı və o, içəri keçdi. Kassanın pəncərəsi qarşısında xeyli adam vardı. Rasim növbədən aralanıb ağır addımlarla kassanın qapısına sarı gəldi. Qız Rasimdə maraq oyatmışdı. Bilmək istəyirdi ki, görsün o kimdir. Qapı azacıq aralı idi. Rasim sakitcə və oğrun-oğrun göz gəzdirdi. Maşa deyilən qadının qarşısında üç pasport vardı. Həmin pasportları ona xallı gözəl vermişdi. Maşa onlara baxırdı. Rasim gözdən iti idi. Pasport sahiblərinin soyadlarını, atalarının adlarını oxuyub çatdıra bilməyəcəyini başa düşüb, təkcə adlarını yadda saxlamağa çalışdı. Gördü ki, birinin pasportunda Samir, digərində Baxış, üçüncüsündə Kamil yazılıb. Rasim yerinə qayıtdı. Bu qız nə qaraçı, nə də hindistanlı idi. O, ya azərbaycanlı, ya da Qafqaz millətlərinin birinin nümayəndəsi idi. Emil hava qəbul edib gəldi. Rasimin narahat halda gəzişdiyini görüb: -Brat, nə olub? – deyə onun halını soruşdu. –Yenə özündə-sözündə deyilsən. Rasim: -Biz istəyən tarixə Bakıya bilet olmadığını bilə-bilə bayaqdan növbəyə dayanmışıq, – deyib əli ilə kassanı göstərdi. -Maşanın mərhəmətinə sığınmışıq. Emil təəccüblə ona baxdı: -Maşa kimdir? Rasimin kassir qadını nəzərdə tutduğunu başa düşüb: -Vallah, Allahın bəlasısan. İki daşın arasında adını da öyrənmisən… Rasım alnını qırışdıraraq: -Burada Maşalıq bir iş yoxdur, dedi. -Əslində ondan asılıyıq. Amma onun adını başqa adamdan öyrəndim, bizə də kömək etsə, o edəcək. Emil sevindi: -O adam kimdir? Haradadır? Emilə baxanda Rasim diribaş idi, rusca sərbəst danışırdı, utancaq deyildi, ünsiyyət yaratmağı bacarırdı. Odur ki, hərdən Emilə və başqa alver yoldaşlarına sataşaraq: -Mən olmasan, sizi bit-birə yeyər, – deyərdi. Rasim kassanın qapısını Emilə göstərərək əminliklə dedi: -Bizə çarə kassanın qapısındandır, kassanın növbəyə durduğumuz pəncərəsindən yox. Emil key-key onun üzünə baxdı: -Qapısından niyə? Biletlər kassanın gözlüyündən satılır. Rasim onun sadəlövhlüyünə gülərək: -Sənin kimi avamlar üçün, bəli, -dedi. -Mən isə bileti kassanın qapısından alacağam. Emil inanmadı: -Hünərin var kassanın qapısına yaxınlaş, gör bu camaat nə həngamə qoparar. Rasim dilləndi: -Mən niyə? Kassanın qapısına yaxınlaşan yaxınlaşacaq! Hələ ortada heç nə yox idi, Rasim asıb-kəsirdi. Xallı gözəl bəlkə Rasimi heç yaxına qoymayacaqdı. O qız Rasimin varlığından belə xəbərsiz idi. Rasim isə ona arxayın olub söz verirdi. O, yenə kassanın qapısını göstərərək arxayıncasına dedi: -Bax o qapıdan bir ceyran çıxacaq. Bizə təkcə o, kömək edə bilər. Əlbəttə, əgər istəsə. Emil soruşdu: -Tanışındır? Rasim özünü çəkdi: -Yox, amma tanış olacağam. Emildə yaranmış ümid qığılcımları söndü: -Sən həmişə nağıl danışırsan. Fərziyyələrlə iş görməyə alışmısan. -Alınmır? Emil etiraf etməyə məcbur oldu: -Doğrusu, çox vaxt istədiyinə nail olursan. Rasim sinəsini qabağa verdi: -Daha sənə na lazımdır?! –Sonra onu inandırmaq üçün dedi. -Əslində o qızla əlli faiz tanışam. Bizim tərəflərdəndir. Emil tez soruşdu: -Saatlıdandır? Rasim bir anlığa onu intizarda saxladı. Sonra ağır-ağır dilləndi: -Saatlıdan olduğunu bilmirəm, amma, məncə, Azərbaycandandır. Emil razılaşmadığını bildirdi: -Burada məntiq görmürəm. Tanımadığın adam heç sənə bilet alar? Rasim dişini ağartdı: -Toruma düşsə, alar. Emil zarafata saldı: -Sənin torun yoxdur axı. Rasim özünə inamla dedi: -O, kassirin yanından çıxana kimi toxuyacağam o toru. Bax, çıxdı. Emilin ağzı açıla qaldı: -Nə gözəl xanımdır, ay Rasim?! Maraldır ki… Rasim razılaşmadı: -Yox, Ceyrandır. Başladılar zarafata. Emil Rasimi acıqlandırmaq üçün: -Bəlkə də keçidir. Rasim tutuldu. Emilin atmacası onun xoşuna gəlməmişdi. Hətta az qala ondan inciyəcəkdi. Bir təhər sözünü ələ alıb acıqla dedi: -Bəsdir, sarsaqlama. Nahaq söz dediyinə görə Allah ağzını əyər. Bir hələ onun boy-buxununa, sinəsinə, dodaqlarına, yerişinə bax! Adam ölər onunçun. Lap parnoaktrisa Tori Blekə oxşayır. Emil birdən-birə dostunun nə üçün belə döndüyünün, o xallı gözələ görə hətta onunla ağızlaşmaqdan belə çəkinmədiyini görüb zarafata saldı: -Yox bir Sanni Leoniyə. Sanni Kanadalı olsa da, Hindistan əsillidir. Ailəsi Hindistandan Kanadaya, oradan da Amerikaya köçüb. Sanni Kanadada anadan olub. Qaraşındır. Bu xanım Sanniyə daha çox oxşayır. Bura bax, mənim biletimi al, ondan sonra öl onunçun. Rasim ah çəkdi: -Onu görəndə bilet də yadımdan çıxır, sənin qardaşının toyu da, lap elə sən özün də. Ona görə Məcnun Leylinin dərdindən baş götürüb bizim o Kürovdağa qaçıb, orada məskən salıb. Emil zarafata saldı: -Yox bir Mişovdağda. Rasim ciddi: -Doğru sözümdür, Emil, – dedi, -hələ mənim ağlımı bu xallı gözəl qədər başımdan alan olmayıb. Satılmalı olan mallarımız da gözümə görünmür. Emil qorxuya düşdü: “Bu zalım oğlunu burada qoyub gedirəm, birdən mayanı batırar. Malları ya oğurladar, ya da dəyərinə-dəyməzinə satar ha?!” -Rasim, daha ağ eləmə! -Narahat olma. İndi isə, məni bağışla, o xallı gözəli izləməliyəm. Yadında saxla, bizə bileti alsa, o qız alacaq. Sən burada dayanıb növbəni gözlə. Mən də qızla tanış olub, biletləri onun boynuna qoyum. Artıq üç azərbaycanlı üçün bilet sifariş verib. Rasim Emildən aralanıb qızın dalınca düşdü.
Gözümüz həsrət çəkir həmdəmini bulmağa, İki cüt qol tələsir möhkəmcə sarılmağa, Saniyələr hey qaçır bizi bizdən almağa…. Gəl, zaman qatarının sərnişini olaq biz, Vaxtı əvvələ çəkək; köhnəlməsin sevgimiz.
Bir gün belə, gecikib gətirmədik bəhanə, Narazı baxışlardan oxunmadı bir tənə, Min ildir, əsirinəm…. Hər gün aşiqəm yenə, Dəyişmədi sevgimiz, ötüb keçsə də min il, Bizimki dəlilikdir, adicə sevmək deyil.
Uzaqdan salamlayır məni incə əllərin, Küləyə təslim olur o xurmayı tellərin, Fürsət tapıb arxamda gizlətdiyim güllərin Ömürlük ünvanısan! Dəyişmərəm adını, Görüşə xoş gəlmisən, həyatımın qadını….
Gəlirsən… Addımların verir görüş müjdəsi, Bir az hürkək, tələskən, tanış bir addım səsi… Ehmalca söylədiyin “darıxmışam” kəlməsi Bir anda qanad verir sənli arzularıma, Qopub tənhalığımdan, sarılıram yarıma…
Dünya uşaq ədəbiyyatına həsr olunan fevral-mart sayı “Ulduz” jurnalı ilə AMEA Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun Uşaq ədəbiyyatı şöbəsinin birgə layihəsi əsasında hazırlanıb.
Jurnal filologiya elmləri doktoru, dosent, Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunda Uşaq ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri Elnarə Akimovanın “Gecələr səmaya bax, bütün ulduzlar çiçəkləyəcək…” ön sözüylə açılır.
Professor Cavanşir Yusifli “Eqzüperinin duası”nı və Antuan Dö Sənt Eqzüperinin “Balaca şahzadə”sindən üç fəsli təqdim edib.
Hədiyyə Şəfaqət Rey Bredberinin “Zəncirotu şərabı” romanı əsasında yazdığı “Əjdaha şərabı”nı oxucularla bölüşüb.
Səməd Behrənginin “Balaca qara balığ”ı “Ulduz”un bu sayında dərc olunub.
Orxan Aras Yücel Feyzioğlunun uşaq kitabları haqqında “Nağılına sevgi qoşan adam” yazısını təqdim edib.
Əziz Nesin “Abidəsi qoyulan milçək”lə yad edilir.
Jurnalın bu sayında “Ədəbiyyat qəzeti”nin baş redaktoru Azər Turanın “Toğrul Nərimanbəyovun nağıl ağacı, yaxud Teymur Elçinin yaratdığı mifik təsəvvürlər dünyası” oxuculara təqdim olunub.
Süleyman Sani Axundovun “Əhməd və Məleykə” nağılı, “Klassik uşaq ədəbiyyatından seçmələr” uşaq ədəbiyyatının inciləri kimi dərc edilib.
Jurnalda Sevinc Nuruqızının ”Uşaq ədəbiyyatında sevgi etirafı” yazısı işıq üzü görüb.
Cavid Qədirin Türkiyənin məşhur uşaq yazıçısı Nur Dombaycıyla müsahibəsində uşaq dünyasından söz açılır.
Reyhan Yusifqızının “Dünya dəyişdi, bəs uşaq ədəbiyyatı dəyişikliklərə uyğunlaşdımı?”, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Mətanət Vahidin “Kitab-xəyal gücü sərhədsiz olan alternativ dünyadır”, dosent Aygün Bağırlının “Zəfərin uşaq ədəbiyyatında şöləsi” yazıları, Britaniya və Amerika uşaq şerindən seçmələr, Əhməd Cəmilin “Can nənə, bir nağıl de” şeiri, Sevinc Elsevərin “Kinomuzda uşaqlar” araşdırma yazısı, Hans Kristian Andersenin həyatı və “Balaca İdanın çiçəkləri” nağılı, Nurlana İşığın “Uşaq məyusluğunun həqiqəti” yazısı jurnalın bu sayında dərc olunub.
“Dərgidə sərgi”də rənglər dünyasıyla Əzizə və Dəniz Bəhruzlular yer alıb.
SUFİZMİN İZİ İLƏ… (Qədim Türklərin Tanrıçılıq təsəvvürü paralelliyində) Əgər Sufizm haqqında geniş məlumat versəm bu, təkrarçılıqdan başqa bir şeyə bənzəməz.Bu səbəbdən də məlumatlardan bəhrələnib, onların axtarışlarını izləməyi özümə vacib saydım. Sufizm kəliməsi yunan təlimindən gələn “sofizm” in oriental variantıdır.Sofistlərin sahəsi həqiqətə sığmayan bir fikri qarşısındakı insana doğru kimi çatdırıb, ona fikirlərini inandırmaqdır.Həyatda görünməyən şeyləri ruhən (vizual) göstərməkdir. Sufizmin şərq qolu sayılan Hürufizm daha elmi yol olaraq hərflərin və rəqəmlərin Allahın təzahürü olduğunu isbat etmək olmuşdur.Hürufizm Sofistlərin görükməyənlərini yox, görükənlərin dərk edilməsi təriqəti olmuşdur. Hürifilər özləri də etiraf edirdilər ki, onlar bəzən islama əks gedərək Allahı insan surətində dərk etmək yolunun axtarışında olmuşlar. Əslində bu Allaha ifrat dərəcədə eşq idi.Biz bunu Nəimidə, Nəsimidə, Füzulidə Allaha eşqin dərəcəsində dərk edirik. Hürufilər insan surətinin gözəlliyində Allahın izini axtarır və bunu dərk etməyin yolunu axtarırdılar.(“təriq” sözü ərəbcə yol, məslək deməkdir) Məgər bu mümkündürmü? Hürufilərdən hələ çox-çox əvvəl Qədim Türklər də buna səy etmişlər.Deyərdim ki, onlar hürufilərdən irəli gedərək, insanın surətindəki əzaları Tanrının adı ilə adlandırmışlar. (Hürufilər bundan xəbərsizdirlər) Dilimizdə insanın surətində olan “qaş” sözü vardır.Görəsən bu söz, adlanma hansı məntiqlə yaranmışdır?Bunu hansı dilçi alim bilmiş və yazmışdır? Yunan filosofları (sofistlər) sözün Allah tərəfindən yaranmasını və hətta sözün özünün Allah olmasını tərif edirlər.Məhz hürufilər də sözü Allahın insana verdiyi səsin kamilliyi hesab edirlər. Qədim Türk Tanrını fövqəlbəşər olmasını təsəvvür etmişdir.(Bütün dünya xalqları da tanrı təsəvvürləri eyni olmuşdur.)Tanrının yerdəki insanlardan fərqli olması əlaməti onun buynuzlu olması təsəvvürü idi.Bu Tanrının ibtidai formada vahidliyinin dərk olunmasının ibtidai təməli idi. İbtidai insan özünün yaranışını Tanrı tərəfindən yaranmasına inanırdı.Elə bu səbəbdən də öz surətində Tanrı əlamətlərini axtarırdı.O, Tanrının buynuzlu olmasını qəbul edir və insanın surətində onun təcəlləsini dərk edir.Qaşın Tanrının buynuzuna bənzədilməsi ibtidai insan üçün ağlabatandır. Maraqlıdır bəs “qaş” sözünü Qədim Türklər hansı psixoloji məntiqlə yaratmlşlar? Ta Qəim Türklər Tanrının yerdəki inancını yaradanda onun təsvirinə uyğun qoç heyvanını seçmişlər.Qoçun buynuzunu Tanrının buynuzuna bənzədərək onu müqəddəsləşdirmişlər.Yəni Qor tanrısının adına uyğun olaraq.(Qa-qa+ş)”Qaş” sözünün “qoç” sözündən yaranması mistik panteizmin əyani sübutudur.Qədim Türklərin tanrıçılıq sözlərindən daha yeni sözlər və adlanmalar(neologizmlər) yaranmışdır. Məs: “qoşa” sözü.”Qoşa” sözü tanrıçılıqla yanaşı “qoşqu” kimi məişətə dair- yəni kəlin qoşa olmasından yaranmadır.Hətta “qaşıq” sözü də “qaş”a bənzədilərək yaradılmışdır.”Quş” sözünün də qoşa qanadlı olmasının burada rolu vardır.Qədim türklərin “köçəri” adı da “qoç”a inamından yaranmadır.Hətta “qoçu” sözü də qoç kimi döyüşkən olmağa işarədir. Birbaşa “qoç” sözü ilə əlaqəsi olmasa da paralel semantika kimi dilimizdə olan “öyəcmək” sözü də qoyunun buynuzlu növü olan “öyəc” sözündəndir.Yəni sözlə buynuzlaşmaq mənasına gəlir. Dilimizdə olan “qıç” sözü də “qoşa” sözündən alınmadır.”Qaçmaq” sözü də buradandır.(Bütün bu sözlər tanrı ilə əlaqəsi olmasa da tanrı adından yaranan və tanrı təsəvvürünə xidmət edən “qa” hecasından yaranan sözlərdir.) ”Qoşqar” dağının adı da iki “qoç+qar” tanrının adındandır. “Tanrı” sözünün özü də “tən”-“yarı, qoşa mənasından alınmadır.Bütün dünyəvi tanrıçılıqda vahid təsəvvür nəticəsində Tanrı adları “qoşa” sözündən yaranmışdır.Deo(Theo) “duble”, Xuda “do”, Qədim Qibtilərdə “zövc”-“qoşa, cüt”Bu söz Qədim Qibtilərdə o qədər qədim sözdür ki, tək onu zövc və zövcə- ər, arvad sözlərinin digər dillərdəki: man, women(Amonun adından); ər, arvad sözünün Qor tanrısının adından (sözdə q səsinin düşməsi) yaranma paralelliyində isbat etmək mümkündür. Ən qədim Günəş tanrısı “Ra”nın inancı olan “kəl” sözü də latın dilində “urus” adlanmışdır. Yazdığım bu müfəssəl Tanrı anlayışınının ibtidai insanın Tanrı təsəvvürünün təsəvvüfi kimi qəbul etmək mümkün sayıla biər. Bütün dilçilik sahəsində Teolinqvistikanın(əsasən də fironizmin) rolu əvəzsizdir.Qədim sözlər ən qədim insanla yaşdaşdırsa, həqiqətən qədim sözlərin(miraslarımızın) hamısının adı Tanrıya bağlıdır.Hürufilər də bunun axtarışında olmuşlar. P.S.Əslində sözün sahibi əsas şərt deyildir ki,”yazan kimdir?”Sözün özü əgər bir məna kəsb edirsə o, sanki anonim olan “atalar sözü”nün mahiyyəti kimi qəbul olunmalıdır.Atalar sözü ən məhşur dahilərin sözlərindən də qüvvətlidir.Sahibini axtaran da yoxdur.Əslində “atalar” sözü bizim başa düşdüyümüz “valideyn ata” deyildir.Yəni bu sözün omofonudur.”Od Tanrısının” adından “böyüklər” mənasındandır.Ata da ailədə böyük olduğundan eyni mənanı daşıyır. Bu məqalənin ən maraqlı cəhəti bir mövzu ətrafında alimlərimizin “daşlaşmış” adlandırdıqları sözlərin açılması prosesi baş tutur.İnanın ki, təkrar olsa da, mən özüm də bu izahları yazı anında mətnə alıram.Və həqiqətən də özümü həmin anda xoşbəxt hiss edirəm ki, bu yazılardan bəhrələnənlər vardır. Təşəkkür edirəm.
Azərbaycanın detektiv yazıçısı, nasiri, publisisti Çingiz Abdullayev 65 yaşını qeyd edib.
Sfera.azbildirir ki, yazıçı 1959-cu il aprelin 7-də Bakı şəhərində ziyalı ailəsində anadan olub.
Xalq yazıçısının həyat yolu…
Çingiz Abdullayev dördüncü nəsil hüquqşünaslar nəslindəndir. Ata tərəfdən onun ulu babası hələ 1890-cı illərdə Bakıda vəkil köməkçisi olub. Atası Akif Abdulla oğlu Abdullayev Böyük Vətən müharibəsinin iştirakçısı olub. Naxçıvan Muxtar Respublikasında prokuror, Bakı şəhərində prokuror müavini, Azərbaycan Vəkillər Rəyasət Heyətinin sədri vəzifələrində çalışıb. Ç.Abdullayev 1976-cı ildə Bakıda 189 saylı şəhər məktəbini bitirib. 1976-1981-ci illərdə Azərbaycan Dövlət Universitetinin hüquq fakültəsində təhsilini davam etdirib.
Abdullayevin fəaliyyəti…
Çingiz Abdullayev əmək fəaliyyətinə 1981-ci ildə Bakı istehsalat birliyində hüquq məsləhətçisi, böyük hüquq məsləhətçisi və şöbə rəisi kimi başlayıb. 1984-1986-cı illərdə Afrika, Asiya və Avropa ölkələrində ezamiyyətdə olub. Sonra Bakı şəhəri Əzizbəyov rayonu icraiyyə komitəsində şöbə müdiri, KP Qaradağ rayonu komitəsində təşkilat şöbəsinin təlimatçısı, siyasi-maarif kabinetinin müdiri vəzifələrində çalışıb. 1989-cu ilin fevralından Azərbaycan Yazıçılar İttifaqının katibi olub. 1988-ci ildə Beynəlxalq təcavüz problemi barədə dissertasiya müdafiə edib, hüquq elmləri namizədi alimlik dərəcəsi alıb. 1989-cu ildə Polşanın Krakov Universitetinin fəxri professor olub. 1990-cı ildə H.Z.Tağıyev adına Xeyriyyə Cəmiyyətinin sədri, 1991-ci ildə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi seçilib. 1990-cı ildə Azərbaycan Demokratik Ziyalılar İttifaqı nəzdində olan milli akademiyanın doktorudur. 1991-ci ildə Beynəlxalq cinayət problemi barədə doktorluq dissertasiyası müdafiə edib. 1990-cı ildən Azərbaycan PEN klubunun vitse-prezidentidir.
Xalqın yazıçısı…
Ədəbi fəaliyyətə tələbəlik dövründən başlayıb. 1983-cü ildən dövri mətbuatda oçerk, məqalə və detektiv janrda yazdığı hekayələrlə müntəzəm çıxış edib. Rus dilində yazıb-yaradır. İngilis və italyan dillərində sərbəst danışır. Əsərləri xarici ölkə xalqlarının dillərinə tərcümə olunub. Almaniyada, İrlandiyada, Fransada, Rusiyada kütləvi tirajla buraxılmış, 27 milyon nüsxədə olan 600-dən çox kitabı dünyada yayılıb. 200-dən çox kitabın müəllifidir. Kitabları dünyanın 32 dilinə tərcümə olunaraq nəşr olunub. Xidmətlərinə görə, “Qırmızı əmək bayrağı” ordeni və medallarla təltif olunub. Keçmiş SSRİ Yazıçılar İttifaqının nümayəndələri tərkibində 1978-ci ildə Çexoslovakiya, Yuqoslaviya, 1986-cı ildə Bolqarıstan, 1989-cu ildə Danimarka, 1989-cu ildə Polşada səfərdə olub.
Çingiz Abdullayev 2009-cu il aprel ayının 7-də Azərbaycanın ədəbi həyatında fəal iştirakına görə, “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib. O, yeganə azərbaycanlı yazıçıdır ki, rus dilində psixoloji və siyasi detektiv janrında əsərlər yazır.
Ədəbi fəaliyyətə bir neçə lirik hekayə ilə, o cümlədən “Vals” (1981) və “Bir tikə çörək” (1981-1982) ilə başlayıb. Yazıçının ilk böyük əsəri – “Mavi mələklər” romanı 1988-ci ildə Bakıda işıq üzü görüb. Sonralar trilogiya – “Əclafların qanunu”, “Əclafların əqidəsi” və “Əclafların vicdanı” nəşr olunub. Çingiz Abdullayevin ssenarilərinin əksəriyyəti Azərbaycan dilində yazılıb.
Detektiv ustasının əsərləri Avropada, Cənubi Amerikada və Asiyada 30 milyona yaxın tirajla, dünyanın otuzdan artıq dilində dərc edilib. Azərbaycan və xarici ölkə kinematoqrafçıları onun əsərləri əsasında “Dronqo”, “Lisenziyasız xəfiyyə”, “Məhkumların cənnəti”, “Çevrilmiş dünya”, “Xeyirlə Şərin rəqsi” və s. film və seriallar çəkilib. Kəskin süjet, qəhrəmanların gözlənilməz taleləri, iti və yığcam dil, həmçinin gerçək fakt və sənədlərin hekayətə əlavə edilməsi – bütün bunlar romanları detektiv ədəbiyyatının diqqətçəkici hadisəsinə çevirir.
Çingiz Abdullayev həm də tarixi mövzularda da əsərlər yazır.
Amerikanın Christian Science Monitor-u onu müasir dövrün siyasi və casus detektivi janrında ən yaxşı müəlliflərdən biri adlandırıb. O, 2014-cü ilin noyabr ayından İnterpolun fəxri səfiridir. 31 mart 2015-ci ildən “Neftçi” Futbol Klubunun Müşahidə Şurasının sədridir. 2021-il ilin iyunun 14-dən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Birinci katibidir.
Yazıçını doğum günü münasibətilə təbrik edir, yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq!
NIHIL EX NIHILO FIT – “Heç bir şey yoxdan yaranmaz” Bu ifadə ilk dəfə Qərb fəlsəfəsində Parmenides tərəfindən istifadə edilmiş və Sokratdan əvvəlki mütəfəkkirlərin arxe anlayışının əsasını təşkil etmişdir. Əsasən heç bir şeyin səbəbsiz mövcud ola bilməyəcəyi prinsipi kimi istifadə edilən bu ifadə, maddəyə forma və ya hərəkət vermək səlahiyyətini ilahi bir yaradılış aktı ilə məhdudlaşdıran qədim yunan fəlsəfəsində ortaya çıxmışdır. Lakin bu prinsip, Tanrının dünyanı heç bir təbii və ya maddi səbəb olmadan yaratdığı anlayışı ilə ziddiyyət təşkil edir. Çünki Tanrının maddəyə başlanğıc olmadan forma və ya hərəkət verməsi, heç bir səbəb olmadan bir şeyin mövcud ola bilməyəcəyi prinsipini pozmur. Buna görə də, Allahın hərəkətinin fövqəltəbii bir səbəbi ehtiva etdiyini nəzərə alaraq, o, “nihil ex nihilo fit” prinsipinə uyğun olaraq istifadə edilə biləcəyini müdafiə etməkdədir.
