Elisa Mascia İtaliyada yaşayan yazar, natiq, radio aparıcısı, bəyanatçı, təhlilçi, ikidilli şair (italyan və ispan), tənqidçi, poeziya yarışlarının münsifi, müsahib və mədəniyyət təbliğatçısıdır. O, Wiki-Poesía-nın qeydiyyatdan keçmiş üzvü və təsisçilərindəndir. Albap Akademiyasının Əbədi Akademiki, İtaliya üzrə koordinatoru və Kommunikasiya və Tədbirlər üzrə direktorudur.
Nilavro Nill Shovro-nun şair-redaktor rəhbərliyindəki OPA-da 2019-cu ildən bəri 60-dan çox aylıq arxivdə yer almışdır, tematik antologiyalarda, 25 sualdan ibarət müsahibədə iştirak etmişdir və 2020-ci ilin fevral ayında üz qabığında yer almışdır. O, Yazıçıların Beynəlxalq Paytaxtı Fondunun icraçı üzvüdür və UNESCO himayəsi altında keçirilən Panorama Beynəlxalq Ədəbiyyat Festivalının (PILF) işçi komitəsinin üzvüdür. 2021-2024-cü illərdə PILF ədəbiyyat festivalının və 2022-2024-cü illərdə PIAF İncəsənət və Heykəltəraşlıq festivalının koordinatorudur və Yazıçılar Redaksiyası ilə əməkdaşlıq edir. 2023-cü il Beynəlxalq Hagiografia İkonografiya Bienalinin lideridir və Writers Edition nəşrinin redaktorudur.
Ciesart-ın rəsmi üzvü və dünyanın mədəniyyət səfiri olaraq Mar de Cristal 2024-cü ildə 5-ci Poeziya Nominasiyasına layiq görülmüşdür. “Pacis Nuntii”-Argentina hərəkatından Sülh Elanı və İnşaatçısı olaraq Universal Sülh Bayrağı Sertifikatı ilə təltif edilmişdir.
Azahar Jurnalının 121-dən 133-cü nömrələrində və pdf formatında “La luna sublime” əsərində yer alıb. O, Amerikanın “Prodigy” jurnalında şeirlərin müəllifidir. “Alessandria Today” jurnalında 1200-dən çox məqalənin müəllifidir. Şəxsi bloqu: nonsoloarteepoesia Magiche Emozioni dell’Anima.
O, professor Teresa Gentile tərəfindən “Göy qurşağının Xanımı” adına layiq görülüb. Elisa Mascia, Beynəlxalq Ədəbiyyat Mükafatının Doktor J. Manuel Equihua Stella tərəfindən şeir, nəsr, dram kateqoriyalarında dünyanın ən böyük şairləri arasında nominasiya olunmuşdur və Sülh Səfiri Aziz Mountassir Mükafatına layiq görülmüşdür.
2019-cu ildən bəri “Una Voce del Buio” layihəsində iştirak edir, Pietro La Barbera ilə birlikdə “Teatro al Buio”nun üzvüdür. 2023-cü ilin oktyabrından etibarən “Həqiqi Gözəllik Axtarışında” adlı italyan-ispan ikidilli proqramının aparıcısıdır, Restream və YouTube-da dünyanın müxtəlif yerlərindən şairlər, sənətkarlar, musiqiçilər və yazıçılarla müsahibələr aparır.
Poeziya Topluları Nəşrləri: “Ay Rəndəsi,” “Vəhşi Külək” (Asoke Kumar Mitra-nın kitabının poetik tərcüməsi), “Ruhun Sehrli Hissləri,” “Boyanmış Xəyallar,” “Sevgi Melodiyası,” “Sonsuzluq və Ucsuz-bucaqsızlıq Arasında,” “Mental İnterkoneksiya,” “Sublime Ay” (ikidilli italyan-ispan), “Qırmızı Günəş,” “Azadlıq Qanadları,” “Ürəkdən Nəfəs Almaq,” “Daşların Mahnısı” (Asoke Kumar Mitra-nın “Daşların Mahnısı” kitabının poetik tərcüməsi).
Səndə, zaman
Düşüncələrinin dərinliklərində artıq yeni həyatın layihəsini cızırdın zaman keçib gedib, sanki dünəndir ilk zanbağın üçün papatyaların yarpaqlarını çevirirdin.
Valideynlərin hər ikisi qürur duyurdu hər gün sonsuz qayğı və diqqət təhlükəsiz yol açaraq yeni yollar açırdı misilsiz hörmətlə böyüyən inkişaf.
Anam, səndə zaman daim var sənin öyrətdiklərindən heç nə keçmir qiymətli şəkildə məni müşayiət edir.
Səni heç vaxt uzaq hiss etdirməyəcəyəm sənin adını çəkib anlayıram ki, seçimlər yönəldir keçmiş detalları yaşanıb, amma itmir.
Birgə Yaşamaq
Bədəndə yad bir şeyin mövcudluğunu kəşf etdiyim gündən zaman yeni bir məna qazandı və ağıl durğun bir vəziyyətə girdi.
Qısa müddət sonra tam bir enerji partlayışı məni hərəkətə gətirməyə məcbur etdi bütün pozitivlik lazımlı idi özümdən əl çəkməyə icazə verə bilməzdim.
Baxışda gözlər gülümsəyirdi nümunəvi bir səbir və sakitliklə yaşamağı düşünərək mövqe dəyişdim.
Yeni hadisələrdə sevinc anları qururdum sevməyə layiq olanlara üstünlük verərək anlayıram ki, biz birgə yaşamalıyıq.
Cəmi 7 ay ömür yaşamış Araz-Türk Cumhuriyyəti haqda məlumatlar və mənbələr çox azdır. Naxçıvanın da daxil olduğu və bir müddətlik paytaxtı elan edildiyi bu Cümhuriyyətin yaranma günü haqda müxtəlif fikirlər səslənir. Lakin, əksər tarixçilərə görə o, 3 noyabr 1918-ci ildə yaranlb.
Bu cumhuriyyətin yaranma səbəbinə nəzər salaq: Zaqafqaziya Federasiya dağıldıqdan sonra müstəqil dövlətə çevrilən Azərbaycan və Ermənistan, keçmiş Rusiya imperiyasının İrəvan və Yelizavetpol quberniyalarının cənub əraziləri uğrunda mübarizəyə başladı. Bu ərazilər əslində Azərbaycanın ərazisi sayılan Naxçıvan, Şərur-Dərələyəz və Zəngəzur uyezdləri idi. O zaman erməni silahlı dəstələri Naxçıvan, Şərur-Dərələyəz və Zəngəzur mahallarının bir hissəsində nəzarəti ələ keçirmişdi.
Osmanlı qoşunlarının müdaxiləsindən sonra erməni silahlı dəstələri Naxçıvan və Şərur-Dərələyəzdən çıxarıldı və burada vəziyyət sakitləşdi. Zəngəzurdan isə onları qovmaq mümkün olmamışdı. Burada Andranikin dəstələri dinc sakinlərə qarşı amansızlığını davam etdirirdi. O zaman birinci dünya müharibəsində məğlub olan Osmanlı dövləti Mudros atəşkəs müqaviləsini imzalamağa məcbur olmuşdu. Müqavilənin şərtlərinə görə, onlar Cənubi Qafqazdan çəkilməli oldu. Bununla da Naxçıvan bölgəsindəki əhali türklərin müdafiəsindən məhrum oldu.
Azərbaycan Cümhuriyyəti isə bir yandan problemlərin çoxluğundan, bir yandan da Zəngəzurun Andranikin nəzarətində olması səbəbindən Naxçıvan və Şərur-Dərələyəz əhalisinə istədiyi həcmdə yardım göstərə bilmirdi. Naxçıvana yol Zəngəzurdan keçirdi. Çıxış yolu kimi, həmin ərazidə müvəqqəti olaraq müstəqil bir respublikanın yaradılması qərara alındı. Araz Türk Cümhuriyyətinin ərazisi İrəvan quberniyasının üç uyezdindən – Naxçıvan, Şərur-Dərələyəz və Sürməli – ibarət idi və 8700 kv kilometrə yaxın ərazini əhatə edirdi. Sənədlərdə paytaxtın İqdır olduğu göstərilsə də, hökumət daha çox Qəmərlidə (indi Ermənistanda Artaşat şəhəri) fəaliyyət göstərmişdi. Bu şəhər ermənilərin əlinə keçəndən sonra isə hökumət Naxçıvana köçmüşdür.
Naxçıvan bir müddət bu Cumhuriyyətin paytaxtı olub. Cümhuriyyət hökumətinə Əmir bəy Əkbərzadə başçılıq edirdi. Hərbi nazir İbrahim bəy Cahangiroğlu, xarici işlər naziri Həsənağa Şəfizadə, inzibati nazir Bağır bəy Rzayev, maliyyə naziri Qənbəralı bəy Bənənyarlı, ədliyyə naziri – Məmməd Bəyzadə idi. Onlardan əlavə, hökumətə şeyxülislam Mirzəhüseyn Mirzəhəsənzadə və müfti Xoca Ekit Əfəndi daxil idilər.
Araz-Türk Cümhuriyyəti effektli fəaliyyət göstərə bilmədi. Bunun bir səbəbi yardımına böyük ehtiyac duyduğu Azərbaycan Cümhuriyyəti ilə mütəmadi əlaqələr saxlaya bilməməsi, digəri Osmanlı dövlətini bürüyən böhran idi. Bundan əlavə ,daxili səbəblər də vardı. Bir sıra əsilzadə şəxslər, o cümlədən Naxçıvan və İrəvan xanlarının soyundan olanlar cümhuriyyət hökumətinə tabe olmağa, onun göstərişlərini yerinə yetirməyə meylli deyildilər. Araz Türk Cümhuriyyyəti 1919-cu ilin iyununda ermənilərin hücumu nəticəsində süqut etdi, ərazisinə nəzarət qısa müddətə Ermənistan Respublikasının əlinə keçdi. Amma bir ay sonra Azərbaycan ordusu erməniləri qovaraq bu ərazilərin böyük hissəsini Cümhuriyyətə birləşdirə bildi.
…Əsgər haqqında ballada… Nədir yenə, ümman kimi, çalxalanıb, coşdun, ürək? İçindəki bu təlatüm, bu oyanış de nə demək? Həsrətdənmi, nisgildənmi, Ürək, yenə çağlayırsan? Anasına həsrət qalmış, Körpə kimi, ağlayırsan… İçindədir; ümid adlı, qığılcımın od-alvu, tərslik etmə, dəli könül,
intizara alış, yovu!!! Həqiqətlər qarşısında, Biz gücsüzük, biz heç nəyik, Dinlə məni deyim, ürək, Biz nəçiyik; şan-şöhrətli,
– “hüququndan keçmiş əsgər”, həmdəminə həsrət canıq, bəzən canlı, bəzən cansız, biz “robotuq”, biz “əşyayıq”… Bu torpaqdan yoğrulmuşuq, Bu torpaqdan doğulmuşuq, Yardan əfsəl, anamızın Qulluğuna buyrulmuşuq!!! 15.04.1995. Marağa.
QUCAĞINI GENIŞ AÇ… ( Gizir Pəncəli Teymurova həsr olunur.) Qucağını geniş aç, gəlirəm Ana Torpaq, Çox döymüşdüm qapını, səhər-axşam taq-taraq, Hər gəlirəm deyəndə, əlimdə vardı bayraq, O qutsal əmanətin, ünvanına yetibdi… Sancmışam Sancağımı, rahat gəlirəm indi…
* * * Səhər-axşam deyərdim, bu canım sənə fəda, Nə olur mənə olsun, təki sən görmə qada,
“Komandir yaxşı olsa, ordunu verməz bada”, Komutanım öndədir, gül-çiçək düz yoluna… Sıra ilə gəlirik, yer ver girək qoynuna… * * *
Çox dilək diləmişdim, Bayraq olsun kəfənim, Xəyalım gerçək olub, sevinməsin düşmənim, Dualarım qəbuldu, ağlamasın sevənim, Ana, sən də gözünün qorasını sıxma ha… “Oğul düşmən çəpəri”, qurban gedər torpağa… 12.04.2016. Bakı.
“DÜNYA BİR PƏNCƏRƏDİR…” (Fərid Əhmədovun əziz xatirəsinə ithaf olunur…)
“Dünya bir pəncərədir”, pəncərən olsa, qardaş… De, heç vaxtın oldumu, pəncərədən baxmağa, Bir-iki, tələm-seyrək, boylanmağı saymasaq… Yuxunu görmək üçün vaxt lazımdı yatmağa, O da, Sən də yox idi, işin-gücün çox idi… Çoxunun gözü ackən, Sənin gözün tox idi… * * * Yuxusuz gözündəki bu hüzn nədi, qardaş??? Yeddi ürək lazımdı, baxışına baxmağa, Qəlb adlı əzamızı, qan vurmağı saymasaq… Bizdə ürək nə gəzir, gözümüz yox baxmağa, O ürək Səndə idi, baxışların ox idi… Çoxunun haqqı yoxkən, Sənin haqqın çox idi… * * * “Nə yatdın ki, nə yuxu”, görəsən, əziz qardaş…. Yaradan yaratmışdı, Səni oyaq qalmağa, Ayaqüstü, sırada, göz qırpmağı saymasaq… Yaranmışdın süzməyə, yaranmışdın dalmağa, Düşüncə, dərin ümman, zehin, iti ox idi… Çoxunda beş-beş olan, Səndə biri yox idi…. * * * Damarda coşdu qanın, ürək dözmədi, qardaş… Dizindəki təpərin bəs eylədi qalxmağa, Dostlarının toyunda oynamağı saymasaq, Toy-düyün də görmədin, oturmağa-qalxmağa, Ərgənlənmiş ər idin, bəy otağın yox idi… Çoxu sayın bilmirdi, Sənin biri yox idi… * * * İgid oğlu, ər idin, bilənlər bilir, qardaş… Sənin etdiklərini ehtiyac yox saymağa, Arada qəmli-qəmli bu baxmağı samasaq, Eyibin də yox idi, barmaq ilə saymağa, Yan-yörədə bildiyin, nacis, naqis çox idi… Bilən bilir qardaşım, Sənin mislin yox idi…. 21.01.2018. Bakı.
ŞƏHİD HAQQI (Mübarizlərin ruhu qarşısında borcluyuq…) Hər bir gedən şəhidin haqqı var boynumuzda, Onlara borclu olan bir can var qoynumuzda, Gərəkdir, sırğa ola; qulaqda, eynmizdə, Əgər biz unutsaq da, dövran bunu unutmaz… Bu yara hey su verər, zaman onu qurutmaz… * * * Bu bizim şakərimiz, həp şikarı unutmaq, Boş-boş təsəllilərlə ruhumuzu ovutmaq, Cismimiz oyansa da, layla deyib uyutmaq, Bir gün biz istəsək də, dövran bizi oyatmaz… Biz yatmaq istədikdə, zaman bizi uyutmaz… * * * Bir əsgər kəmərinin toqqasıcan yoxuq biz, İllərdi ki, gözləyir; neçə qışdı, neçə yaz, Deyir: – “Gəl bu şəhidə bir quruca məzar qaz”, Bu qədər bivec ata, yada ki, qardaş olmaz… Vallah, atam-qardaşım bundan vacib iş olmaz… * * * Hər şeyi yükləmişik, Lazım bəyin belinə, Zalım oğlu zalım da qüvvət verib dilinə, Heç kimsə razı olmaz, bir quş səkə gülünə, Bəs bu dağlarda yatan gül balalar kimindi?! Ay – ulduzlu toqqalar, qumqumalar kimindi?! * * * Dəstəklərə yazılı, neçə-neçə adımız, Qundaqlara qazılı, sezilməyən ay-ulduz, Nişan durub, gözləyir; birdən düşər yolumuz, Gəlin, o nişanların gözün yolda qoymayaq… Bu işi, bu gün görək, sabaha saxlamayaq… * * * Bu işin bir yolu var, göstəribdi Mübariz! Torpaq bizim Vətənsə, düşməlidi izimiz. Bəsdir bəhanə etdik, bağlanıbdı yol-iriz. Örnəkdən, ibrət alıb, cümləmiz coşmalıyıq!!! Tikanlı məftilləri bu gün biz aşmalıyıq!!! * * * Dəli bilirlər bizi, doğruldaq adımızı, Dost özün göstərəcək, tanıyaq yadımızı, İllərdir su vermişik, püskürək odumuzu, Belə yaşamaq olmaz, bilməliyik hamımız!!! Mübariz gedən yolu, getməliyik hamımız!!! 03.08.2019 – 19.06.2020. Bakı.
TORPAQ BİZİ GÖZLƏYİR… (Milli Qəhrəman İlqar Mirzəyevin xatirəsinə) Gəlmişəm görüşə yenə də, qardaş! Ayaqlar olmadı sonadək yoldaş… Qollarım qoynumda qurudu bardaş… Yadıma xırdaca günahım düşdü… Yanında boş yerə tamahım düşdü… * * * Gəlmişəm görüşə yenə də, qardaş! Ayaqlar olmadı sonadək yoldaş… Qollarım qoynumda qurudu bardaş… “Hazırdır məzarlar”, – eyindən keçir… Yanına gələn yol çiyindən keçir… * * * Gəlmişəm görüşə yenə də, qardaş! Ayaqlar olmadı sonadək yoldaş… Qollarım qoynumda qurudu bardaş… Bu süslü “otaqlar” xiffət eyləyir… “Daş yastıq yataqlar” minnət eyləyir… * * * Gəlmişəm görüşə yenə də, qardaş! Ayaqlar olmadı sonadək yoldaş… Qollarım qoynumda qurudu bardaş… Səngər, məzar ortaq bizi gözləyir… Qardaş, Ana torpaq bizi gözləyir… 23.08.2020. – Bakı. (II F.X.)
CAN AY ANA… (Milli Qəhrəman Polad Həşimovun anasına) Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda, Poladının ilk dişi, İlk addımı, gülüşü var, yeriş var… Bu baxışdan asılıbdı murazlar… Bu baxışda Poladının ilk beşi, Gülərüzü, şux qaməti, duruş var… * * * Can ay Ana, bu baxışda nələr yox?! Bu baxışda yoxa çıxıb diləklər, Bu baxışda zaman da yox, məkan da… Bu baxışda itib bütün mizanlar… Bu baxışda dünya çöküb iməklər, Bu baxışda yelkən də yox, sükan da… * * * Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda Poladın ilk rütbəsi, Bu baxışda şərəf də var, şan da var… Bu baxışda fəğan edir arzular, Bu baxışda min vaizin xütbəsi… Al don geymiş qürub da var, dan da var… * * * Can ay Ana, bu baxışda nələr yox?! Bu baxışda qədər namı ağlayır, Bu baxışda Polad adlı oğul yox… Bu baxışda tükənibdi niyazlar… Bu baxışda kədər qəmi dağlayır, Mum tək yumşaq, polad kimi oğul yox…. * * * Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda Poladının mərdliyi, Ərənliyi, cəsurluğu, qürur var… Baxışının hərarəti dondurar… Bu baxışda fəxarətin sərtliyi, Ağalığı, amirliyi, onur var… * * * Can ay Ana, bu baxışda nələr yox?! Bu baxışda susub qapı zəngləri, “Polad gəldi”, dur ayağa deyən yox… Bu baxışda od qalayır xəyallar… Bu baxışda itib dünya rəngləri, “Ana” – deyə, şirin-şirin gülən yox… * * * Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda xanım, xatın bir Ana, Sinəsində bağrı çat-çat olan var… Bu baxışdan neçə Ana boylanar… Bu baxışda Nüşabə tək şir Ana, Tomris kimi kükrəyən var, yanan var… 12.01.2021. Bakı.
DAĞLAR (Zaur Ustacın Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar! * * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar! * * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar! * * * Xətai qırmadı könül bağını, Nadir unutmadı hicran dağını, İlhamın silahı əzdi yağını, Dəmirdən yumruğun mübarək, dağlar! * * * Qurtuldu yağıdan zənburun, balın, Bir başqa görünür yamacın, yalın, Zirvəndən boylanır şanlı hilalın, Müqəddəs sancağın mübarək, dağlar! * * *
Haqqa nisbət tutub ulu Ələsgər, Andırıb, tanıdıb, bilib pərisgar, Hər səngər məbəddi, pirdi hər əsgər, Şuşa tək ocağın mübarək, dağlar! * * * Ay Ustac, min şükür arzuna yetdin, “Dədə”n gedən yolu, sən də qət etdin, Dolandın dünyanı yurdunda bitdin, Doqquzu zər tuğun mübarək, dağlar! 22.01.2021. Bakı.
O GÜN (Milli Qəhrəman İlqar Mirzəyevin xatirəsinə) Hər şey belə başladı, Gülə-gülə getmişdin… Döndün üzdə təbəssüm, Çöhrənə həkk etmişdin… * * * Tək getmişdin gedəndə, Yüz min olub qayıtdın… Özün getdin yuxuya, Milyonları oyatdın… * * * Hər şey belə başladı, Bütün xalq həmdəm oldu… Cümlə aləm toplandı, Azərbaycan cəm oldu… * * * Yuxudaykən əbədi, Yatmışlara qalx dedin… Vətənin qara dərdin Al boyayıb, ağ etdin… * * * Girib torpaq altına, Çıxartdın üzə nə var… Bir gedişə mat idi, Taxtada tüm fiqurlar… * * * Tarixində satrançın Bəlkə də bu oldu ilk… Qarşısında bir topun, Vəzir olmuşdu fillik… * * *
Hər şey belə başladı, Qonaqların sığmadı O gün həyət-bacana, Məmləkəti çuğladı… * * * Başlanan yol qapından, Şuşayadək uzandı… Vətən oğlun itirdi, Torpağını qazandı… * * * Belə şanlı hekayət, Tarixdə bir, ya iki… Lap başqası varsa da, Möcüzədir bizimki … * * * Bu dastanı qanıyla Yazdı ərlər, ərənlər… Bu kitabın qədrini, Bilir yazmaq bilənlər… 14.07.2021. Bakı.
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
O,heç bir musiqi təhsili almayıb.Qonşumuz Qafarı deyirəm.Kişi istedadır,avazı gözəldi.Oxuyanda onu dinləməkdən doymursan,səsi yağ,bal kimi şirindir,içdən gəlir.Bir sözlə kişinin oğlu nadir istedadır.Oxuyanda özünü zora,gücə salmır.Hekayəmizin əvvəlində dedim ki,Qafarın musiqi təhsili yodur.Sizləri bilmirəm,mənə görə təhsil çox da vacib deyil.Əsas istedadır.Onu da Tanrı Qafara verib.Tanrı Qafar bəndəsini belə mükafatlandırıb.Gözə görünməz kişi də belə mükafatı hələm-hələm adama verilmir.Yüzdə,mində birinə verir.Yəqin Qafar da yüzdən,mindən biridir.Biz bilmirik.
Hələ ki,Qafar toylara getmir,çünki yaxın çevrəsindən başqa onun oxumağından xərbər bilən yoxdu .Amma Qafar qonşuların şad günündə “Qafar,xahiş edirəm,bir ağız oxu.Qonaqlar feyziyab olsun.”xahişini yerə salmır,şövqlə oxuyur,dinləyicilərinin gürültulu alqışını qazanır.
Tanrının günlərindən biriydi Qafar qanı qara halda evdə tək oturmuşdu.Qəfildən içindən oxumaq keçdi.Onun oxumağından qonşularının narahat olacağından çəkinməyərək oxudu.Yana-yana,qovrula-qovrula oxudu.Səsində zamanəyə,həyata qarşı bir etiraz,bir qəzəb vardı.
Deyir kasıbın bəxti olsaydı,ta niyə kasıb olurdu.Tanrı Qafara istedad verdiyi kimi həmi də kasıbçılıq verrmişdi.Qafar da kasıbçılığının harayını yanıqlı-yanı oxumağıyla insanlara çatdırırdı.
Qafar oxuyan vaxtı küçədən vergi müfəttişi keçirdi.İkinci mərtəbədən gələn səi eşidib ayaq saxladı.Bir balaca dinşədi və özünü tələsik binanın girişindən içəri salıb,səs gələn qapının zəngini basdı.Zəngin səsini eşidən Qafar oxumağına ara verib qapını açdı.Qarşısında yad adamı görüb soruşdu:-Tanımadım,siz kimsiniz,nə istəyirsiniz?
Müfəttiş tələsik:-Oxuyan sən idin?
-Bəli,mən idim.Nəydi ki? Toy eləmək istəyirsiniz,səsim xoşunuza gəldi?Nə xoş mənim halıma.Şükür İlahi,məni də toya çağrarmışlar. Səsim xoşunuza gəldisə, məclisinizi istədiyiniz qiymətə yola verərəm.
-A kişi,bir dayan!Sevinib eləmə. Nə toy,nə filan,səni heç kim toya-moya dəvət eləmir.Mən vergi müfəttişiyəm.Gəlmişəm görüm vergidən niyə yayınırsan? Bilmirsən vergidən yayınmaq cinayətdir? İndi nə deyirsən, cərimə yazım,yoxsa?.. Qafar müfəttişin nə dediyini,nə istədiyini göydə tutdu.Ona görə də rahat-rahat dedi:
-Rəis,heç biri.
-Niyə?
-Ona görə ki,mən müğənni deyiləm? Get vergini illərlə verməyən məmurlardan,toylara saatı 10,20 min manata gedən müğənnilərdən tut.
-Bəs sən kimsən,müğənni deyilsən?
-Müğənni hara, mən hara.Mən bütün günü qul bazarında bir tikə quru çörək üçün müştəri gözləyən qul.Əyər qulladan da vergi tutulursa,babat iş tapanda ödəyəcəm.Heç narahat olma.
Müfətdişin dediyi olmadı,suyu süzülə-süzülə pilləkənləri sürətlə düşüb yoluna davam elədi.
Nasıl, nasıl, yeşil bir erik ağacı bir hücreye hapsedilebilir?
ya da bir nar ağacı, yabancı bir diyarda saklanabilir, ve hala yeşil kalabilir?
Kalemi elime aldım ve göğsümdeki deftere her şeyi yazmak için eğildim
Göğsümdeki dalların arasında bir mağaranın ağzında seni gördüm
Sen ateş ve bir ırmaktın.
Kaburgalarımın ateş çukuruna baktım
Güneşin kaynayan kanla doğduğunu ve günün güneşini işlediğini gördüm
Her yerde barbar atların ayak izleri
Göğsümden koparılmış çiğ parçalar.
Ve dudaklarımda esen rüzgarın mırıltısı.
Her şeyin önünde tek başıma duruyorum
Tek başıma . Ben her zaman gençliğin kalbiydim.
Kollarını bana doladın Ayakların ayak izlerinin arasında uçuşan kuru yapraklar gibi titriyordu
Denizin tuzunda boğulan su çığlık atıyordu
Ve sessizliğin sessizliği, tüm sessizliğiyle, kumun üzerinde bağdaş kurmuş oturuyor ve kum fırtınasının karınca yuvasını nasıl dağıttığını zevkle izliyordu.
Bana çok yabancı bir limanda durdum. Denizin dalgaları sertti, gemiler perişan ve ıssızdı, gökyüzündeki yağmur bulutları gri ve siyahtı
Dünya en soğuk kış kadar donuk gözlerle bakıyordu.
Çocukların tatlı kahkahalarından eser yoktu,
Sessizlik her yere yayılmıştı, yasemin kokusu gibi
Halkın en sevdiği şarkıları sazın telleriyle sazın yüreğine ekmiştik, o şarkılardan eser kalmamıştı
Karanlık gecelerde, rüzgardan koruduğum o karanlık dünyada, acının ötesine daldığım yerde, karanlık ışıktan daha baskındı”
Ruhların özgürlüğüne yemin ettim,
Yarın için bir mendil işleyeceğim, Gözlerine sunduğum şiirlerle süsleyeceğim, Ve baldan ve öpücüklerden daha tatlı bir cümleyle: ‘Özgürlük her zaman vardı, Ve özgürlük her ne pahasına olursa olsun yeniden var olacak!’
Yaşasaydı noyabrın 5-i Baba Pünhanın 76 yaşı tamam olacaqdı…
Baba Pünhan ruh adamı idi. On üç yaşından şeir yazmağa başlasa da, ölkədə elə də tanınmırdı. Onu geniş oxucu kütləsinə ilk dəfə “ANS” kanalının “Qulp” verilişi tanıtdı. Hacı Mailin rəhbərlik etdiyi “Füzuli məclisi”nin üzvü idi. “Təzəpir” məscidində təşkil olunmuş yığıncaqda mükafatlar təltif olunarkən, “Füzuli məclisi”nin fəal iştirakçısı kimi “Paklıq” mükafatına layiq görülmüşdü…
1948-ci il noyabr ayının 5-də Bakı şəhərinin Kürdəxanı qəsəbəsində dünyaya göz açmışdı. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə qəsəbəsindəki 99 saylı məktəbin 8-ci sinfini bitirib Bakı Rabitə Texnikumuna daxil olmuşdu. Oranı başa vurduqdan sonra Bakı Metropolitenində mexanik işləməyə başlamışdı və 25-il həmin yerdə işləmişdi…
Metroda işlədiyi ilk vaxtlarda “Metro” qəzetində kiçik həcmli şerləri və qəzəlləri çap olunub. Yaradıcılığa lirik qəzəllərlə başlasa da, nəzm formasında bir neçə poema, sərbəst şeir, məhəbbət ruhlu qəzəllər və bir neçə kitabı ondan yadigar qalıb…
Baba Punhan həm də imanlı adam idi, ibadətindən qalmazdı. 1997-ci ildə Məşhəd, 2000-ci ildə isə Həcc ziyarətlərində olmuşdu. 2004-cü il aprel ayının 17-də əlli altı yaşında ikən vəfat edib. Sonda, şairin ömrünün son illərində qələmə aldığı “Bakının dərdi var” şeirini təqdim edib ruhuna Allahdan rəhmət diləyirəm…
Yorğundur, yatmayır haçandan Bakı, Doyub yad ellidən, qaçqından Bakı. Üzülüb, öləcək acından Bakı, Məğrur görünsə də o can üstədir, Bakının dərdi var, Bakı xəstədir.
Yaltaqlar dəstəsi baş alıb gedir, Qeyrət yavaş-yavaş boşalıb gedir, Məktəbli qızlar da qaş alıb gedir, Ərli də, ərsiz də bir həvəsdədir. Bakının dərdi var, Bakı xəstədir.
Əsrlər itirdik illər içində, Qanqallar bitirdik güllər içində, Çaqqallar dolaşır ellər içində, Aslanlar, pələnglər daş qəfəsdədir, Bakının dərdi var, Bakı xəstədir.
O, Cıdır düzüyçün çadır ağlayır, Çadır övladıyçün Cıdır ağlayır, Namus itkin düşüb abır ağlayır, Köməksiz qız-gəlin dəstə-dəstədir. Bakının dərdi var, Bakı xəstədir.
Sən ey “Qız qalası” qalasan hələ? Səni həmişə qız qalasan hələ. Dərdini Pünhana qala sən hələ, Ta ki, göz yollarda qulaq səsdədir, Bakının dərdi var, Bakı xəstədir…
EHTIROMGA LOYIQ ATOQLI OLIMA, SHOIRA, DAVLAT ARBOBI – MAHIRE XONIM HUSENOVA HAQIDA QALB SO‘ZLARIM
Ozarbayjon ilmining taraqqiyotiga ulkan hissa qo‘shgan va qo‘shib kelayotgan tilshunos olima, pedagog, shoira, davlat va jamiyat arbobi, filologiya fanlari doktori, professor, Ozarbayjon davlat pedagogika universiteti xalqaro aloqalar bo‘yicha prorektori Mahire xanim haqida maqola yozish ham sharafli, ham mas’uliyatlidir. Xuddi olmosning turli qirralari bo‘lganidek, professor Mahire xanim Huseynova faoliyatining ham turli qirralari mavjud bo‘lib, ularning har biri ozarbayjon va boshqa qardosh xalqlarning ma’rifati, ilmini oshirish yo‘lida qilingan sermashaqqat mehnat mahsuli hisoblanadi. Mahire xanim tilshunoslikning leksikologiya, leksikografiya, terminologiya, dialektologiya, frazeologiya, so‘z yasalishi, fonetika, qiyosiy tilshunoslik, lingvokulturologiya, lingvopoetika, onomastika, lingvogeografiya, til o‘qitish metodikasi singari sohalarida ilmiy tadqiqot ishlari olib borishi bilan birgalikda ijtimoiy sohada ham samarali natijalarga erishayotgan, ozarbayjon xalqining manfaati, ma’rifati yo‘lida tinmay mehnat qilib kelayotgan fidoyi ziyolilaridandir. Mahire xanim Huseynova ilmiy faoliyatining katta qismini ozarbayjon tili leksikologiyasi, leksikografiyasi, terminologiyasi, dialektologiya tadqiqiga bag‘ishlangan tadqiqotlar tashkil qiladi. Atoqli olimaning tilshunoslik ilmiga doir 28ta kitobi nashr qilingan bo‘lib, bularning asosiy qismini monografiyalar, darslik va o‘quv qo‘llanmalar tashkil qiladi. Mahire xanim Huseynova doktorlik dissertatsiyasining yuzaga kelishi Ozarbayjon Respublikasining ma’naviy mulki sanalgan milliy tilning nufuzini tiklash, uni hayotning barcha jabhalarida qo‘llashga ehtiyoj sezilgan, milliy adabiy tilga e’tibor kuchaygan davriga to‘g‘ri keldi. Shuning uchun mazkur yirik ilmiy tadqiqotni keng jamoatchilik yaxshi kutib oldi. Zero, tadqiqot natijalari nafaqat tilshunoslarga, balki adabiyotshunoslarga ham ma’qul bo‘lib, sohaviy leksika izchil tahlil qilingan fundamental ishlar sifatida e’tirof qilindi. Nafaqat o‘sha davr, balki hozirgi paytda ham dolzarbligi saqlanganligi tufayli Mahire xanimning tadqiqotlaridan nafaqat ozarbayjonlik olimlar, balki turkiy xalqlarining barcha atoqli olimlari – ilmiy jamoatchilik manba sifatida unumli foydalanib kelmoqda. Mahire xanim Huseynova oliy ta’lim tizimidagi ko‘p yillik faoliyati davomida 400dan ortiq ilmiy va ilmiy-uslubiy ishlarni e’lon qildi. Uning oliy pedagogik ta’lim me’yoriy hujjatlarini tayyorlash bo‘yicha to‘plagan katta tajribasi ayni o‘rinda, o‘z mutaxassisligiga oid fan dasturlari va o‘quv adabiyotlarini yaratishda qo‘l kelmoqda. Olimaning bu sohada yaratgan asarlaridan Ozarbayjon Respublikasidagi ta’limning barcha turlari va tizimlarida faol foydalanilmoqda. Mahire xanim Huseynova, shuningdek, uzoq yillar mobaynida tilshunoslik bo‘yicha oliy malakali ilmiy-pedagogik kadrlar tayyorlash ishiga barakali hissa qo‘shib kelmoqda. Uning ilmiy rahbarligida ko‘plab tadqiqotchilar nomzodlik va doktorlik dissertatsiyasini yoqlashgan. U yana o‘nlab tadqiqotchilarning ilmiy ishlariga rahbarlik qilmoqda. Yigirmaga yaqin dissertatsiyalari himoyasiga rasmiy opponentlik qilgan. Mahire xanim Huseynova 2021-yildan beri Ozarbayjon Respublikasi Oliy Attestatsiya Komissiyasining filologiya fanlari bo‘yicha Ekspert Kengashiga raislik qilib kelmoqda. Mahire xanim Huseynova atoqli olima bo‘lishi bilan birga el sevgan va ardoqlagan mashhur shoira hamdir. Mahire xanimning she’rlari jamlangan 16 ta kitobi nashr qilingan. Ozarbayjon Respublikasida uning ilmiy va she’riy kitoblari haqida 300dan ortiq maqolalar nashr qilingan. Ko‘rinadiki, Mahire xanim Huseynova ilmiy-ijodiy hayotning ko‘p jabhalarida namuna bo‘lib, barchaga ibrat timsoli bo‘lib kelmoqda. “Olim bo‘lish oson, odam bo‘lish qiyin” deganlaridek, Mahire xanim Huseynova insoniylik ilmi bobida ham ko‘pchilikka saboq bera oladigan ustozdir. Darhaqiqat, Mahire xanim Huseynova ilmiy tadqiqotlarga ham, ta’lim jarayoniga ham eng yuksak talablarni qo‘yadi. Shunga ko‘ra ustoz ilmning haqiqiy sohiblarini hamisha e’zozlab, motivatsiya berib kelayotgan kam sonli insonlardan biridir. Ishonch bilan aytishimiz mumkinki, Mahire xanim Huseynovaning jiddiy qiyofasi ortida o‘ta dilkash, inson sha’ni va mehnatini qadrlaydigan, muruvvatli, mehribon, hazil-mutoibani yaxshi ko‘radigan shaxs yashiringan. Shaxsan men o‘zim Mahire xanim bilan 2 marta uchrashish sharafiga ega bo‘ldim. Birinchi marta talabalarim bilan Ozarbayjon davlat pedagogika universitetiga akademik mobillik doirasida borganimizda Mahire xanim bizlarni o‘z kabinetlarida yuksak ehtirom va hurmat bilan qabul qilgan edilar. To‘g‘risi, shunday mashhur olima va shoira, davlat arbobi bo‘lgan nufuzli xonimning bizlarga bo‘lgan samimiy munosabati, mehmondo‘stligidan men ham, talabalarim ham hayron qolgan edik. Mahire xanimga xos eng yaxshi xislatlardan biri uning nihoyatda ishchanligi, keng fikrlashi, bag‘rikengligi hisoblanadi. U har qanday muammoni, hattoki, eng qiyin masalalarni ham osongina, hech qanday byurokratik to‘siqlarsiz hal qilish qobiliyatiga, qudratiga ega insondir. Xususan, bizning – o‘zbekistonlik professor-o‘qituvchi, talabalarning 7 kun davomida Bokuda bo‘lishimiz, universitetdagi barcha imkoniyatlardan foydalanishimiz va akamdemik mobillikni muvaffaqiyatli amalga oshirishimizda Mahire xanimning xizmati buyuk. Ayniqsa, dam olish kuni bo‘lganiga qaramay, bizlar bilan Ozarbayjon davlat pedagogika universitetining Guba filialiga yetib borib, u yerda bizning sharafimizga “O‘zbekiston-Ozarbayjon do‘stlik kechasi” tadbirini uyushtirgani, Guba tog‘lariga sayohatga taklif qilib, u yerdagi ajoyib restoranda bizlarni mehmon qilganini hech qachon unutmaymiz. Biz Bokuda kechirgan 7 unutilmas kun uchun Mahire xanimdan umrbod minnatdormiz. Mahire xanim bilan 2-uchrashuvimiz Toshkentda kechdi. Mahire xanimni o‘zbekistonlik do‘stlari juda ko‘p bo‘lganligi tufayli ular bilan uchrashish oson kechmadi. Ular Jizzaxda, Samarqandda, keyin Toshkentda juda ko‘p uchrashuvlar va tadbirlarda qatnashib, Respublikamizdagi ko‘plab Oliy ta’lim muassasalarining “Faxriy professori” unvoni bilan taqdirlanib, xullas, juda tig‘iz va qizg‘in safar jadvali orasida biz bilan uchrashishga vaqt topdilar (buning uchun ularga ming rahmat). Uchrashuvda xalqlarimiz, universitetlarimiz o‘rtasidagi do‘stona, ilmiy-ijodiy aloqalar, ilmiy-ijodiy rejalar haqida fikr almashdik. Bizlarni eng quvontirgani Mahire xanimga O‘zbekiston, Toshkentning juda yoqqani bo‘ldi. Ular keyingi safar Buxoro va Xivaga ziyorat qilishni niyat qilganliklarini aytib, bizlarni bu safarda birga bo‘lishga taklif qildilar. Mahire xanimning “O‘zbek va ozarbayjon tillarining parallel korpusi”ni yaratish haqidagi taklifimizni qabul qilganliklari bizga alohida sharaf bag‘ishladi. Shuningdek, Mahire xanimning “Ozarbayjon-o‘zbek tillarining qiyosiy grammatikasi” monografiyasini yozayotganliklarini bilib, boshimiz ko‘kka yetdi. Xudo xohlasa, bu kitobning taqdimotlarini Bokuda va Toshkentda o‘tkazishni niyat qildik. Bundan tashqari ham Mahire xanim boshchiligida yana boshqa xalqaro loyihalarni amalga oshirishni reja qildik. Bugungi kunda ham Mahire xanim Ozarbayjon davlat pedagogika universitetida qutlug‘ ishlarning boshida, qaynoq ilmiy- ijodiy jarayonda. Ilmni umrining mazmuni deb bilgan olima, ozarbayjon tilshunosligining dunyo miqyosidagi taniqli namoyandasi, filologiya fanlari doktori, professor Mahire xanim Huseynova asrlarga tengdosh umr, mustahkam sog‘lik, ilmiy va ijodiy zafarlar tilaymiz. Ular ayni kuch-quvvatga, shijoatga to‘lib, hayotda ham, ilmda ham bardam, ijodda esa sermahsul. Shuning uchun ularning o‘z oldiga qo‘ygan rejalari juda katta. Ilm sirlarini ochishda charchamang, tinib-tinchimas, zahmatkash, hurmatli va e’zozli ustozimiz Mahire xanim Huseynova!
Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti “O‘zbek tili va adabiyoti ta’limi” kafedrasi mudiri, filologiya fanlari doktori, professor.
“YAZARLAR” JURNALININ NOYABR – 2024 № 11 (47)-Cİ SAYINDA XÜSUSİ DOĞUM GÜNÜ TƏBRİKİ– PDF (səh.138): >>>> Yazarlar-47
İraqın Kərkük şəhərində Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzuli adına ibtidai məktəbin açılışı olub. Məktəb Azərbaycan dövlətinin maliyyə vəsaiti hesabına təmir edilib. Fotolar:
