Elisa Mascia İtaliyada yaşayan yazar, natiq, radio aparıcısı, bəyanatçı, təhlilçi, ikidilli şair (italyan və ispan), tənqidçi, poeziya yarışlarının münsifi, müsahib və mədəniyyət təbliğatçısıdır. O, Wiki-Poesía-nın qeydiyyatdan keçmiş üzvü və təsisçilərindəndir. Albap Akademiyasının Əbədi Akademiki, İtaliya üzrə koordinatoru və Kommunikasiya və Tədbirlər üzrə direktorudur.
Nilavro Nill Shovro-nun şair-redaktor rəhbərliyindəki OPA-da 2019-cu ildən bəri 60-dan çox aylıq arxivdə yer almışdır, tematik antologiyalarda, 25 sualdan ibarət müsahibədə iştirak etmişdir və 2020-ci ilin fevral ayında üz qabığında yer almışdır. O, Yazıçıların Beynəlxalq Paytaxtı Fondunun icraçı üzvüdür və UNESCO himayəsi altında keçirilən Panorama Beynəlxalq Ədəbiyyat Festivalının (PILF) işçi komitəsinin üzvüdür. 2021-2024-cü illərdə PILF ədəbiyyat festivalının və 2022-2024-cü illərdə PIAF İncəsənət və Heykəltəraşlıq festivalının koordinatorudur və Yazıçılar Redaksiyası ilə əməkdaşlıq edir. 2023-cü il Beynəlxalq Hagiografia İkonografiya Bienalinin lideridir və Writers Edition nəşrinin redaktorudur.
Ciesart-ın rəsmi üzvü və dünyanın mədəniyyət səfiri olaraq Mar de Cristal 2024-cü ildə 5-ci Poeziya Nominasiyasına layiq görülmüşdür. “Pacis Nuntii”-Argentina hərəkatından Sülh Elanı və İnşaatçısı olaraq Universal Sülh Bayrağı Sertifikatı ilə təltif edilmişdir.
Azahar Jurnalının 121-dən 133-cü nömrələrində və pdf formatında “La luna sublime” əsərində yer alıb. O, Amerikanın “Prodigy” jurnalında şeirlərin müəllifidir. “Alessandria Today” jurnalında 1200-dən çox məqalənin müəllifidir. Şəxsi bloqu: nonsoloarteepoesia Magiche Emozioni dell’Anima.
O, professor Teresa Gentile tərəfindən “Göy qurşağının Xanımı” adına layiq görülüb. Elisa Mascia, Beynəlxalq Ədəbiyyat Mükafatının Doktor J. Manuel Equihua Stella tərəfindən şeir, nəsr, dram kateqoriyalarında dünyanın ən böyük şairləri arasında nominasiya olunmuşdur və Sülh Səfiri Aziz Mountassir Mükafatına layiq görülmüşdür.
2019-cu ildən bəri “Una Voce del Buio” layihəsində iştirak edir, Pietro La Barbera ilə birlikdə “Teatro al Buio”nun üzvüdür. 2023-cü ilin oktyabrından etibarən “Həqiqi Gözəllik Axtarışında” adlı italyan-ispan ikidilli proqramının aparıcısıdır, Restream və YouTube-da dünyanın müxtəlif yerlərindən şairlər, sənətkarlar, musiqiçilər və yazıçılarla müsahibələr aparır.
Poeziya Topluları Nəşrləri: “Ay Rəndəsi,” “Vəhşi Külək” (Asoke Kumar Mitra-nın kitabının poetik tərcüməsi), “Ruhun Sehrli Hissləri,” “Boyanmış Xəyallar,” “Sevgi Melodiyası,” “Sonsuzluq və Ucsuz-bucaqsızlıq Arasında,” “Mental İnterkoneksiya,” “Sublime Ay” (ikidilli italyan-ispan), “Qırmızı Günəş,” “Azadlıq Qanadları,” “Ürəkdən Nəfəs Almaq,” “Daşların Mahnısı” (Asoke Kumar Mitra-nın “Daşların Mahnısı” kitabının poetik tərcüməsi).
Səndə, zaman
Düşüncələrinin dərinliklərində artıq yeni həyatın layihəsini cızırdın zaman keçib gedib, sanki dünəndir ilk zanbağın üçün papatyaların yarpaqlarını çevirirdin.
Valideynlərin hər ikisi qürur duyurdu hər gün sonsuz qayğı və diqqət təhlükəsiz yol açaraq yeni yollar açırdı misilsiz hörmətlə böyüyən inkişaf.
Anam, səndə zaman daim var sənin öyrətdiklərindən heç nə keçmir qiymətli şəkildə məni müşayiət edir.
Səni heç vaxt uzaq hiss etdirməyəcəyəm sənin adını çəkib anlayıram ki, seçimlər yönəldir keçmiş detalları yaşanıb, amma itmir.
Birgə Yaşamaq
Bədəndə yad bir şeyin mövcudluğunu kəşf etdiyim gündən zaman yeni bir məna qazandı və ağıl durğun bir vəziyyətə girdi.
Qısa müddət sonra tam bir enerji partlayışı məni hərəkətə gətirməyə məcbur etdi bütün pozitivlik lazımlı idi özümdən əl çəkməyə icazə verə bilməzdim.
Baxışda gözlər gülümsəyirdi nümunəvi bir səbir və sakitliklə yaşamağı düşünərək mövqe dəyişdim.
Yeni hadisələrdə sevinc anları qururdum sevməyə layiq olanlara üstünlük verərək anlayıram ki, biz birgə yaşamalıyıq.
Cəmi 7 ay ömür yaşamış Araz-Türk Cumhuriyyəti haqda məlumatlar və mənbələr çox azdır. Naxçıvanın da daxil olduğu və bir müddətlik paytaxtı elan edildiyi bu Cümhuriyyətin yaranma günü haqda müxtəlif fikirlər səslənir. Lakin, əksər tarixçilərə görə o, 3 noyabr 1918-ci ildə yaranlb.
Bu cumhuriyyətin yaranma səbəbinə nəzər salaq: Zaqafqaziya Federasiya dağıldıqdan sonra müstəqil dövlətə çevrilən Azərbaycan və Ermənistan, keçmiş Rusiya imperiyasının İrəvan və Yelizavetpol quberniyalarının cənub əraziləri uğrunda mübarizəyə başladı. Bu ərazilər əslində Azərbaycanın ərazisi sayılan Naxçıvan, Şərur-Dərələyəz və Zəngəzur uyezdləri idi. O zaman erməni silahlı dəstələri Naxçıvan, Şərur-Dərələyəz və Zəngəzur mahallarının bir hissəsində nəzarəti ələ keçirmişdi.
Osmanlı qoşunlarının müdaxiləsindən sonra erməni silahlı dəstələri Naxçıvan və Şərur-Dərələyəzdən çıxarıldı və burada vəziyyət sakitləşdi. Zəngəzurdan isə onları qovmaq mümkün olmamışdı. Burada Andranikin dəstələri dinc sakinlərə qarşı amansızlığını davam etdirirdi. O zaman birinci dünya müharibəsində məğlub olan Osmanlı dövləti Mudros atəşkəs müqaviləsini imzalamağa məcbur olmuşdu. Müqavilənin şərtlərinə görə, onlar Cənubi Qafqazdan çəkilməli oldu. Bununla da Naxçıvan bölgəsindəki əhali türklərin müdafiəsindən məhrum oldu.
Azərbaycan Cümhuriyyəti isə bir yandan problemlərin çoxluğundan, bir yandan da Zəngəzurun Andranikin nəzarətində olması səbəbindən Naxçıvan və Şərur-Dərələyəz əhalisinə istədiyi həcmdə yardım göstərə bilmirdi. Naxçıvana yol Zəngəzurdan keçirdi. Çıxış yolu kimi, həmin ərazidə müvəqqəti olaraq müstəqil bir respublikanın yaradılması qərara alındı. Araz Türk Cümhuriyyətinin ərazisi İrəvan quberniyasının üç uyezdindən – Naxçıvan, Şərur-Dərələyəz və Sürməli – ibarət idi və 8700 kv kilometrə yaxın ərazini əhatə edirdi. Sənədlərdə paytaxtın İqdır olduğu göstərilsə də, hökumət daha çox Qəmərlidə (indi Ermənistanda Artaşat şəhəri) fəaliyyət göstərmişdi. Bu şəhər ermənilərin əlinə keçəndən sonra isə hökumət Naxçıvana köçmüşdür.
Naxçıvan bir müddət bu Cumhuriyyətin paytaxtı olub. Cümhuriyyət hökumətinə Əmir bəy Əkbərzadə başçılıq edirdi. Hərbi nazir İbrahim bəy Cahangiroğlu, xarici işlər naziri Həsənağa Şəfizadə, inzibati nazir Bağır bəy Rzayev, maliyyə naziri Qənbəralı bəy Bənənyarlı, ədliyyə naziri – Məmməd Bəyzadə idi. Onlardan əlavə, hökumətə şeyxülislam Mirzəhüseyn Mirzəhəsənzadə və müfti Xoca Ekit Əfəndi daxil idilər.
Araz-Türk Cümhuriyyəti effektli fəaliyyət göstərə bilmədi. Bunun bir səbəbi yardımına böyük ehtiyac duyduğu Azərbaycan Cümhuriyyəti ilə mütəmadi əlaqələr saxlaya bilməməsi, digəri Osmanlı dövlətini bürüyən böhran idi. Bundan əlavə ,daxili səbəblər də vardı. Bir sıra əsilzadə şəxslər, o cümlədən Naxçıvan və İrəvan xanlarının soyundan olanlar cümhuriyyət hökumətinə tabe olmağa, onun göstərişlərini yerinə yetirməyə meylli deyildilər. Araz Türk Cümhuriyyyəti 1919-cu ilin iyununda ermənilərin hücumu nəticəsində süqut etdi, ərazisinə nəzarət qısa müddətə Ermənistan Respublikasının əlinə keçdi. Amma bir ay sonra Azərbaycan ordusu erməniləri qovaraq bu ərazilərin böyük hissəsini Cümhuriyyətə birləşdirə bildi.
…Əsgər haqqında ballada… Nədir yenə, ümman kimi, çalxalanıb, coşdun, ürək? İçindəki bu təlatüm, bu oyanış de nə demək? Həsrətdənmi, nisgildənmi, Ürək, yenə çağlayırsan? Anasına həsrət qalmış, Körpə kimi, ağlayırsan… İçindədir; ümid adlı, qığılcımın od-alvu, tərslik etmə, dəli könül,
intizara alış, yovu!!! Həqiqətlər qarşısında, Biz gücsüzük, biz heç nəyik, Dinlə məni deyim, ürək, Biz nəçiyik; şan-şöhrətli,
– “hüququndan keçmiş əsgər”, həmdəminə həsrət canıq, bəzən canlı, bəzən cansız, biz “robotuq”, biz “əşyayıq”… Bu torpaqdan yoğrulmuşuq, Bu torpaqdan doğulmuşuq, Yardan əfsəl, anamızın Qulluğuna buyrulmuşuq!!! 15.04.1995. Marağa.
QUCAĞINI GENIŞ AÇ… ( Gizir Pəncəli Teymurova həsr olunur.) Qucağını geniş aç, gəlirəm Ana Torpaq, Çox döymüşdüm qapını, səhər-axşam taq-taraq, Hər gəlirəm deyəndə, əlimdə vardı bayraq, O qutsal əmanətin, ünvanına yetibdi… Sancmışam Sancağımı, rahat gəlirəm indi…
* * * Səhər-axşam deyərdim, bu canım sənə fəda, Nə olur mənə olsun, təki sən görmə qada,
“Komandir yaxşı olsa, ordunu verməz bada”, Komutanım öndədir, gül-çiçək düz yoluna… Sıra ilə gəlirik, yer ver girək qoynuna… * * *
Çox dilək diləmişdim, Bayraq olsun kəfənim, Xəyalım gerçək olub, sevinməsin düşmənim, Dualarım qəbuldu, ağlamasın sevənim, Ana, sən də gözünün qorasını sıxma ha… “Oğul düşmən çəpəri”, qurban gedər torpağa… 12.04.2016. Bakı.
“DÜNYA BİR PƏNCƏRƏDİR…” (Fərid Əhmədovun əziz xatirəsinə ithaf olunur…)
“Dünya bir pəncərədir”, pəncərən olsa, qardaş… De, heç vaxtın oldumu, pəncərədən baxmağa, Bir-iki, tələm-seyrək, boylanmağı saymasaq… Yuxunu görmək üçün vaxt lazımdı yatmağa, O da, Sən də yox idi, işin-gücün çox idi… Çoxunun gözü ackən, Sənin gözün tox idi… * * * Yuxusuz gözündəki bu hüzn nədi, qardaş??? Yeddi ürək lazımdı, baxışına baxmağa, Qəlb adlı əzamızı, qan vurmağı saymasaq… Bizdə ürək nə gəzir, gözümüz yox baxmağa, O ürək Səndə idi, baxışların ox idi… Çoxunun haqqı yoxkən, Sənin haqqın çox idi… * * * “Nə yatdın ki, nə yuxu”, görəsən, əziz qardaş…. Yaradan yaratmışdı, Səni oyaq qalmağa, Ayaqüstü, sırada, göz qırpmağı saymasaq… Yaranmışdın süzməyə, yaranmışdın dalmağa, Düşüncə, dərin ümman, zehin, iti ox idi… Çoxunda beş-beş olan, Səndə biri yox idi…. * * * Damarda coşdu qanın, ürək dözmədi, qardaş… Dizindəki təpərin bəs eylədi qalxmağa, Dostlarının toyunda oynamağı saymasaq, Toy-düyün də görmədin, oturmağa-qalxmağa, Ərgənlənmiş ər idin, bəy otağın yox idi… Çoxu sayın bilmirdi, Sənin biri yox idi… * * * İgid oğlu, ər idin, bilənlər bilir, qardaş… Sənin etdiklərini ehtiyac yox saymağa, Arada qəmli-qəmli bu baxmağı samasaq, Eyibin də yox idi, barmaq ilə saymağa, Yan-yörədə bildiyin, nacis, naqis çox idi… Bilən bilir qardaşım, Sənin mislin yox idi…. 21.01.2018. Bakı.
ŞƏHİD HAQQI (Mübarizlərin ruhu qarşısında borcluyuq…) Hər bir gedən şəhidin haqqı var boynumuzda, Onlara borclu olan bir can var qoynumuzda, Gərəkdir, sırğa ola; qulaqda, eynmizdə, Əgər biz unutsaq da, dövran bunu unutmaz… Bu yara hey su verər, zaman onu qurutmaz… * * * Bu bizim şakərimiz, həp şikarı unutmaq, Boş-boş təsəllilərlə ruhumuzu ovutmaq, Cismimiz oyansa da, layla deyib uyutmaq, Bir gün biz istəsək də, dövran bizi oyatmaz… Biz yatmaq istədikdə, zaman bizi uyutmaz… * * * Bir əsgər kəmərinin toqqasıcan yoxuq biz, İllərdi ki, gözləyir; neçə qışdı, neçə yaz, Deyir: – “Gəl bu şəhidə bir quruca məzar qaz”, Bu qədər bivec ata, yada ki, qardaş olmaz… Vallah, atam-qardaşım bundan vacib iş olmaz… * * * Hər şeyi yükləmişik, Lazım bəyin belinə, Zalım oğlu zalım da qüvvət verib dilinə, Heç kimsə razı olmaz, bir quş səkə gülünə, Bəs bu dağlarda yatan gül balalar kimindi?! Ay – ulduzlu toqqalar, qumqumalar kimindi?! * * * Dəstəklərə yazılı, neçə-neçə adımız, Qundaqlara qazılı, sezilməyən ay-ulduz, Nişan durub, gözləyir; birdən düşər yolumuz, Gəlin, o nişanların gözün yolda qoymayaq… Bu işi, bu gün görək, sabaha saxlamayaq… * * * Bu işin bir yolu var, göstəribdi Mübariz! Torpaq bizim Vətənsə, düşməlidi izimiz. Bəsdir bəhanə etdik, bağlanıbdı yol-iriz. Örnəkdən, ibrət alıb, cümləmiz coşmalıyıq!!! Tikanlı məftilləri bu gün biz aşmalıyıq!!! * * * Dəli bilirlər bizi, doğruldaq adımızı, Dost özün göstərəcək, tanıyaq yadımızı, İllərdir su vermişik, püskürək odumuzu, Belə yaşamaq olmaz, bilməliyik hamımız!!! Mübariz gedən yolu, getməliyik hamımız!!! 03.08.2019 – 19.06.2020. Bakı.
TORPAQ BİZİ GÖZLƏYİR… (Milli Qəhrəman İlqar Mirzəyevin xatirəsinə) Gəlmişəm görüşə yenə də, qardaş! Ayaqlar olmadı sonadək yoldaş… Qollarım qoynumda qurudu bardaş… Yadıma xırdaca günahım düşdü… Yanında boş yerə tamahım düşdü… * * * Gəlmişəm görüşə yenə də, qardaş! Ayaqlar olmadı sonadək yoldaş… Qollarım qoynumda qurudu bardaş… “Hazırdır məzarlar”, – eyindən keçir… Yanına gələn yol çiyindən keçir… * * * Gəlmişəm görüşə yenə də, qardaş! Ayaqlar olmadı sonadək yoldaş… Qollarım qoynumda qurudu bardaş… Bu süslü “otaqlar” xiffət eyləyir… “Daş yastıq yataqlar” minnət eyləyir… * * * Gəlmişəm görüşə yenə də, qardaş! Ayaqlar olmadı sonadək yoldaş… Qollarım qoynumda qurudu bardaş… Səngər, məzar ortaq bizi gözləyir… Qardaş, Ana torpaq bizi gözləyir… 23.08.2020. – Bakı. (II F.X.)
CAN AY ANA… (Milli Qəhrəman Polad Həşimovun anasına) Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda, Poladının ilk dişi, İlk addımı, gülüşü var, yeriş var… Bu baxışdan asılıbdı murazlar… Bu baxışda Poladının ilk beşi, Gülərüzü, şux qaməti, duruş var… * * * Can ay Ana, bu baxışda nələr yox?! Bu baxışda yoxa çıxıb diləklər, Bu baxışda zaman da yox, məkan da… Bu baxışda itib bütün mizanlar… Bu baxışda dünya çöküb iməklər, Bu baxışda yelkən də yox, sükan da… * * * Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda Poladın ilk rütbəsi, Bu baxışda şərəf də var, şan da var… Bu baxışda fəğan edir arzular, Bu baxışda min vaizin xütbəsi… Al don geymiş qürub da var, dan da var… * * * Can ay Ana, bu baxışda nələr yox?! Bu baxışda qədər namı ağlayır, Bu baxışda Polad adlı oğul yox… Bu baxışda tükənibdi niyazlar… Bu baxışda kədər qəmi dağlayır, Mum tək yumşaq, polad kimi oğul yox…. * * * Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda Poladının mərdliyi, Ərənliyi, cəsurluğu, qürur var… Baxışının hərarəti dondurar… Bu baxışda fəxarətin sərtliyi, Ağalığı, amirliyi, onur var… * * * Can ay Ana, bu baxışda nələr yox?! Bu baxışda susub qapı zəngləri, “Polad gəldi”, dur ayağa deyən yox… Bu baxışda od qalayır xəyallar… Bu baxışda itib dünya rəngləri, “Ana” – deyə, şirin-şirin gülən yox… * * * Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda xanım, xatın bir Ana, Sinəsində bağrı çat-çat olan var… Bu baxışdan neçə Ana boylanar… Bu baxışda Nüşabə tək şir Ana, Tomris kimi kükrəyən var, yanan var… 12.01.2021. Bakı.
DAĞLAR (Zaur Ustacın Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar! * * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar! * * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar! * * * Xətai qırmadı könül bağını, Nadir unutmadı hicran dağını, İlhamın silahı əzdi yağını, Dəmirdən yumruğun mübarək, dağlar! * * * Qurtuldu yağıdan zənburun, balın, Bir başqa görünür yamacın, yalın, Zirvəndən boylanır şanlı hilalın, Müqəddəs sancağın mübarək, dağlar! * * *
Haqqa nisbət tutub ulu Ələsgər, Andırıb, tanıdıb, bilib pərisgar, Hər səngər məbəddi, pirdi hər əsgər, Şuşa tək ocağın mübarək, dağlar! * * * Ay Ustac, min şükür arzuna yetdin, “Dədə”n gedən yolu, sən də qət etdin, Dolandın dünyanı yurdunda bitdin, Doqquzu zər tuğun mübarək, dağlar! 22.01.2021. Bakı.
O GÜN (Milli Qəhrəman İlqar Mirzəyevin xatirəsinə) Hər şey belə başladı, Gülə-gülə getmişdin… Döndün üzdə təbəssüm, Çöhrənə həkk etmişdin… * * * Tək getmişdin gedəndə, Yüz min olub qayıtdın… Özün getdin yuxuya, Milyonları oyatdın… * * * Hər şey belə başladı, Bütün xalq həmdəm oldu… Cümlə aləm toplandı, Azərbaycan cəm oldu… * * * Yuxudaykən əbədi, Yatmışlara qalx dedin… Vətənin qara dərdin Al boyayıb, ağ etdin… * * * Girib torpaq altına, Çıxartdın üzə nə var… Bir gedişə mat idi, Taxtada tüm fiqurlar… * * * Tarixində satrançın Bəlkə də bu oldu ilk… Qarşısında bir topun, Vəzir olmuşdu fillik… * * *
Hər şey belə başladı, Qonaqların sığmadı O gün həyət-bacana, Məmləkəti çuğladı… * * * Başlanan yol qapından, Şuşayadək uzandı… Vətən oğlun itirdi, Torpağını qazandı… * * * Belə şanlı hekayət, Tarixdə bir, ya iki… Lap başqası varsa da, Möcüzədir bizimki … * * * Bu dastanı qanıyla Yazdı ərlər, ərənlər… Bu kitabın qədrini, Bilir yazmaq bilənlər… 14.07.2021. Bakı.
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
