1 oktyabr 2006:. …Bu gün bir az “Şahnamə”ni davam etdirdim. Hər zaman Firdovsi türk düşməni olub deyə ona lənətlər yağdırdıq.Ancaq yanılmışıq.Haşa,mən demək istəmirəm ki,Firdovsi bizi sevib,yox.O,türklərə nifrət edib.Ancaq qəbul etmək lazımdır ki,bəzən əsərdəki nifrət belə oxucuya həmin şeyi sevdirə bilər.Bəli,Firdovsi özü də istəmədən,bəlkə türkləri öyüb,vəsf edib.Çoxları buninla razılaşmaya bilər.Hər kəsin hürr fikri var…Peyğəmbərimizin mübarək məktubunu yırtan (necə ki,Rəbbim onun dövlətinin sütunlarını dağıdıb İslamı orada bərqərar etdi) Kisranın nəslini vəsf edən Firdovsi ən azından siyərə göz atmağıma imkan verdi. Firdovsi bir kərə fars idi və təbii,türkləri,turançılığı deyil,farsı öyəcəkdi.Ancaq oxuduğum 178-ci səhifəyə qədər məncə Firdovsi türkü nə qədər alçaltmaq istəsə də onu bir o qədər yüksəldir.Ən azından ona görə ki,əsərdə İran dövləti dünyanın ağası və qorxunc divlərlə savaşıb qalib gələn bir imperiya kimi verilir.Hətta indinin özündə belə ABŞ-ın tam yiyələnə bilmədiyi,köləlik nədir bilməyən hürr əfqan xalqı belə İranın tabeçiliyində verilir.Ancaq bu dünya imperiyası ilə çarpışmağa özündə kifayət qədər güc görən və İran şahını əsir edib,şahlığı ələ keçirən Turanı “Şahnamə” sahibi məncə bundan artıq öyə bilməzdi.Burası doğrudur,Firdovsi bilsəydi ki,onun nifrətindən mən belə nəticə çıxaracağam,hər halda,başqa bir variant fikirləşib tapardı.Ancaq biz türklər ki,varıq,o zaman ona da çarə tapacaqdıq. Sonra da qalxıb Firdovsini türk düşməni deyə lənətləyirik.Ancaq unuduruq ki,hər nəyə baxırsan bax,bir də onun o biri üzünün oldugunu fikirləş.Necə ki, “Şahnamə” mövzularına toxunan Əli bəy Hüseynzadə və Məhəmməd Əmin Rəsulzadə bizim baxa bilmədiyimiz tərəfdən baxmışlar. “Şahnamə” əgər həqiqətən bu qədər zərərli olsaydı,hər halda onlar bizdən daha yaxşı bilərdilər.Daha bu mövzuya toxunub,Azərbaycan Cümhuriyyəri dövründə əhaliyə türkcülüyü bu əsərlə sevdirməzdilər. Bir də Peyğəmbər əfəndimizin iki hədisinə toxunacağam: “Əməllər niyyətlərə görədir”.Yəni əsas olan niyyətdir.Əməl olmasa da olar.Bu kişilər iş görmüşlər.Biz isə “Şahnamə” ni oxumadan zərərlidir deyib “Dünya klassikləri” sırasına qoymuşuq öz kitab rəfimizdə. Digər hədis: “Necə yaşayırsan,elə də ölürsən”.Firdovsi yoxsulluq içində yaşadı,türk sultanının göndərdiyi qızılları onu cənazəsi “qarşıladı”. Dünyada əsas olan özündən sonra bir əsər qoymaqdır.Pul,sərvət heçdir.Həmin qəzılların taleyi indi bəlli deyil. “Şahnamə” isə mənim stolumun üstündədir.
İkinci yazı
2 oktyabr 2006: Bu gün də Firdovsini davam etdirdim.Firdovsi İranlıları öysə də ancaq,elə Türklə bağlı bəhsdə bir az gerçəkli davranıb.Türk xaqanı sülh bağlayıb Ceyhunun o biri tərəfinə keçəndə bu səfər İran şahı başına bəla açıb Mazandarana divlə vuruşa gedir. Elə yaxşı ki,Turan var,yoxsa İran elə cəfəngiyyatla vuruşacaq.Qondarma pəhləvanlar yaratmaq üçün Firdovsi təxəyyülü olduqca vacibdir İranlılar üçün…
Üçüncü yazı
3 oktyabr.2006: “Şahnamə”ni yenə davam etdirdim.Artıq Rüstəmin oğlu Söhrab İrana yürüşə başlayıb.İran şahları amma da qanıçən imişlər. Özləri axıtmadıqları dinc əhali qanı qalmayıb.Bir də Əfrasayabı qaniçən adlandırır.Ümumiyyətlə, Firdovsi Turan-İran məsələsində çox mübaliğəyə yol verir.7 İran pəhləvanının Turana keçib 30 minlik Əfrasıyab ordusuna qalib gəlməyi yuxu gerçəyinə belə sığmır.Ancaq burda da Firdovsini başa düşmək olar.Min illik İran tarixini yazmaqla 27 şahın adının çəkildiyi “Şahnamə”də hadisələr sürətlə cərəyan edib,tez də bitməliydi.Yoxsa əsəri bitirməyə Firdovsinin deyil,heç İran dilinin də qüvvəsi çatmazdı.Min illər boyu heç məğlubiyyət görməyən İran nə oldu Firdovsinin dövründə kiçik bir Səlcuqlu dövlərinin tərkibində oldu. Və türk şahı əsər yazmağı “məgrur iranlı” Firdovsiyə əmr etdi.Və Firdovsidən də 800 il sonra İran,türk hökmdarlarının iradəsi altında oldu.
Vətənimin ucqar məmləkətində, Namazlı-niyazlı bir kişi vardı. Nəsihət edərdi, hər söhbətində, Qohumu-qardaşı qürur duyardı. Əli təsbehliydi, ağzı dualı, Nəvə-nəticəyə diqqət, qayğılı. Şən görmək hər kəsi, arzu, amalı. Hamı babasına hörmət, sayğılı. On iki yaşında var bir nəvəsi, Üstündür, hər kəsdən ağlı, kamalı. Dünyəvi elmlərə vardı həvəsi, Qat-qat kitablardı, dövləti, malı. Gecələr çox zaman yuxusu qaçar, Oxuyub-yazmağa fürsət arardı. Bəzən babasının yanına qaçar, Çoxlu sual verib, cavab sorardı. Babası qoymuşdu adını- Mətin, Firavan yaşardı, keyfi çağ idi. Salmışdı elmlərə o məhəbbətin, Əla oxuyardı, üzü ağ idi. Düşünüb günlərlə, dərindən-dərin, Bir gün babasına tutdu üzünü: “Ay baba, varmıdır, sənin xəbərin? Bilmək istəyirəm, söylə, düzünü, Bir insan ömrünün bilim, qədərin”. Baba nəvəsini qürurla süzdü, Gördü, babasına dikib gözünü. Sualın cavabın o belə çözdü: “Yazılıb alnına Tanrıdan qədər, Dünyaya açanda insan gözünü. Yaşayar Azandan namaza qədər”. Nəvə basına tutdu üzünü: “Bu qədər qısaymış, bir insan ömrü?” Təkrar etdi baba, yenə sözünü: “Namazsız azanla başlayır ömür, Nə qədər çalışıb-vuruşsa, insan. Azansız namaza qədərdir, ömür”. “Ay baba, sən məni bir başa salsan, Namazsız azanla, azansız namaz, Bu qədər dolaşıq olarmı, ömür?” “Ay bala, qədəri Tanrıdır yazan. Elə ki, dünyaya göz açır insan, Oxunur qulağa, namazsız Azan. Əbədi dünyaya köçərkən insan, Oxunar namazı, verilməz Azan! Namazın azanı insan dünyaya, Oxunmuş, açanda ilk dəfə gözün. Bilsələr, qısadır, hər insan ömrü, Dünyada əbədi sanmaz ki, özün. Getməsə, hədərə bir insan ömrü, Yaşadar, əbədi həyatda izin. İnsanlar həyatdan arzu-kam alsın, Yaşasın şərəflə hər bir anını, Dünyadan köçəndə ad-sanı qalsın. Getməsin hədərə, tək bircə anı. Ulular deyib ki, insan həyatda, Sevinclə, kədərlə yaşayar beş gün. Yar-yarımçıq qalar, arzu-murad da, Yaşamaz doyunca, həyatda xoş gün. Xoş günlər yaşayaq, hey deyək-gülək, Şərəflə yaşayaq, bir insan ömrün. Doğmalarla, Amal, dərd-səri bölək, Hədər keçirməyək, bir insan ömrün.
Ömrümdə aylar, illər bir-birinə qarışıb. Qəlbimdə xatirələr, çöldə yarpaq yağışı… Yağışın sehrinə bax, rəngli xalı toxuyur. Səslənir yarpaq-yarpaq həzin nəğmə oxuyur.
Mən elə bilirdim ki, yağışın rəngi olmur. Demə hər bir yağışın özünün rəngi olur. Bu yağış ağacların itən gözəlliyidi. Hər baharın payızla bitən gözəlliyidir.
Payız, qış qurtaracaq, yenə bahar gələcək. Yaşıl geyib ağaclar yenə üzə güləcək. Hər payızın öz qışı, hər qışın baharı var. Ömrün qışından sonra amma gəlmir ki, bahar.
Günlər öz axarında Gətirir yenə qışı. Ömrümün payızıdır yağır yarpaq yağışı.
Gözlərinin qarşısında yaşayan, yazan istedadlılara laqeyd qalırlar. Gözləyirlər ölsünlər, ondan sonra haqlarında yazsınlar. Sağ olanda dillərinə düyün düşür, xəbislik, xəsislik, paxıllıq imkan vermir yazalar ki, filankəs istedadlıdır, yaxud filankəs yaxşı insandır. Əgər yaltaqlanacaqları səbəb yoxdursa bütün yaxşı nəsnələrə susurlar. Elə ki, o kəs öldü… ağlaşma, xoş söz, təəssüf və s. başlayır. Böyüklərin şöhrət azarı da ayrıca mövzudur: filankəsin adını çəkərəm, filankəsdən yazaram, reklam etmiş olaram. Birdən sonra qudurar. Bu cür yanaşmalar çoxdan mənən öldürüb ee, indi cismən ölənləri. Barı yenə susun. Sağlığında lal olduğunuz kimi… Siz işinizə yarayanlardan, bir də qorxduqlarınızdan yazıb tərifləyin. Quru istedadından başqa heç nəyi olmayanlara vaxt sərf etməyin.
Məhəbbət belə bir ilahi duyğudur ki, onun qüdrəti hər hansı bir qəlbi işıqlandırıb, ona mənalı bir dəyər bəxş edir. O, şahı dilənçiyə, dilənçini isə şah edər. İnsan üçün məhəbbət duyğusunu düzgün başa düşmək və hiss etmək həyatın ən əsas məzmunudur. Çünki məhəbbət – insanın qəlbinin ibtidasıdır. Hər şeyin başlanğıcı məhəbbətdir. Hər birimizin arzularımız, həyatımıza olan istəklərimiz qəlbimizdəki məhəbbətdən güc alır. Dünyanı saxlayan yeganə və qüdrətli qüvvə məhəbbətdir, buna heç bir şübhə yoxdur. Bu həqiqəti şairin qələmindən çıxan aşağıdakı beyitlər gözəl şəkildə ifadə edir:
Kim dünya ötücüdür, Kim isə əbədi deyir. Kim çın məhəbbəti anlayıbsa, O, özünü tapmışdır, əlbəttə. Dünyanı saxlayan, Yeganə qüvvə məhəbbətdir.
Bəli, bu dünyada məhəbbəti anlayan insan özünü tapmış insandır. Məhəbbət yalnız bir qızla oğlan arasındakı münasibət deyil. O, Yaradanə olan məhəbbət, ana və torpağa olan sevgi, insanlığa olan sədaqətdir. O, insanların qəlblərini mənəvi zəncirlərlə birləşdirir, bu zəncirlər isə yalnız xoşbəxtlik, nur və yaxşılıq, kamillik yolunda aparır. Əslində, məhəbbət bütün varlığı əhatə edir. O, müxtəlif görünüşləri ilə həyatı məzmunlu edir. Hər bir insan məhəbbəti öz qəlbi və təsəvvüründə fərqli şəkildə hiss edir. Amma heç kimə məhəbbətsizlikdə ittiham etmək olmaz. Çünki hər bir qəlbdə məhəbbət mövcuddur, sadəcə onu hiss etmə, anlama və dəyərləndirmə səviyyəsi fərqlidir. Həyatımızın özü Yaradanın bizə olan böyük məhəbbətinin sübutudur. O, bizə nəfəs verdi, həyat nemətini bəxş etdi və bu dünyada varlığı hiss etmə imkanını verdi. Buna görə də, məhəbbət yalnız görməkdən daha çox hiss etməklə qəlblərimizə daxil olan ilahi duyğudur. Əgər həyatımıza olan məhəbbətimiz olmasaydı, bizi bu dünyada heç bir şey saxlamazdı. Məhəbbət – insanın ibtidasıdır. İnsanın yaradılışı, onun yaşamaq istəyi, məqsəd və arzuları – hər şey məhəbbətdən irəli gəlir. Həyatımızdakı hər bir hərəkətin mərkəzində məhəbbət dayanır. Ulu şair Yunus Əmrə də bu barədə belə demişdir:
“Biz dünyaya lovğalanmaq üçün gəlməmişik. Biz məhəbbət üçün, başqalarının sevgisini qazanmaq, varlıqları yaxşı görmək, yaradılanlara mərhəmət və məhəbbət göstərmək üçün gəlmişik.”
MƏHƏBBƏT MADDİYYATLA ÖLÇÜLÜRMÜ? ²
Bugünkü gündə insanlar məhəbbətin ilahi mahiyyətini unudub, onu maddiyyətlə ölçməyə alışmışlar. Qəlbin ən pak duyğuları pul və var-dövlətin əlində qul olur. Bu isə insanın qəlbindən səmimiyyəti alır və onları mənəvi kasıblığa aparır. Məhəbbət – ilahi bir duyğudur, onun qüdrətini maddiyyatla ölçmək mümkün deyil. O, insan qəlbinin ən incə, ən pak zənciridir və hər hansı bir hissdən yuxarıdır. Amma təəssüf ki, dünyada elə insanlar da var ki, məhəbbəti öz maraqları üçün qurban verirlər. Məhəbbəti maddiyyatla ölçməyə çalışmaq – onun əsl mahiyyətini başa düşməməkdir. Çünki həqiqi məhəbbət yalnız məhəbbət ilə cavablanar. Qəlbdən verilən sevgi qəlbdən cavab alar. O, maddi var-dövlət deyil, amma qəlbin təmizliyi, sədaqəti və sadiq hisslərlə qiymətləndirilən bir duyğudur. Həqiqi məhəbbətdə heç bir maraq və şəxsi fayda yer almaz. O, qəlbləri birləşdirir, həyata mənalı bir dəyər bəxş edir və insanı yüksəkliklərə aparır. Sevgi yalnız insanlara deyil, həm də varlığın hər bir tərəfinə qarşı ən yüksək hörmətdir. Biz yaradılan hər bir varlığa məhəbbət və mərhəmət göstərməklə öz həqiqi mahiyyətimizi tapırıq. Çünki məhəbbət – bu, Yaradanın bizə olan ən böyük lütfüdür. Həyata məhəbbət ilə baxan insan onun gözəlliyini hiss edir. Qəlbimizdə məhəbbət işığını yandırsaq, bu işıq yalnız özümüzü deyil, bütün ətrafımızı işıqlandırar. Çünki həyatın ən böyük dərsi və ən gözəl ibtidası məhəbbətdir. Maddi dünyadan çıxıb, mənəviyyat yoluna gedən insan yalnız həqiqi xoşbəxtliyə nail ola bilər. Çünki dünyanı saxlayan, onu əbədi yaşadacaq yeganə qüvvə – məhəbbətdir.
SEVGI SƏNƏTİ ³
Erich Frommunun “Sevgi Sənəti” kitabı — sevgi anlayışının ən dərin təhlili və izahıdır. Müəllif bu kitabda sevgini yalnız şəxsi hissiyat kimi deyil, həqiqi bir sənət olaraq təqdim edir. Sevgi burada sadəcə bir emosional hal deyil, insan həyatını mənalı və mənəvi zənginliklə dolduran mənalı bir proses kimi qəbul edilir. Kitabda sevginin nəzəriyyəsi bir neçə mühüm tərəfi ilə açıqlanır. Ata-ana və uşaq sevgisi, dostluq, Tanrıya məhəbbət, insanpərvərlik əsaslı sevgi kimi müxtəlif formalar ayrılıqda işlənir. E. Frommun fikrincə, sevgi yalnız təbii deyil, həm də sosial və mənəvi bir sənətdir. Müəllif sevginin insanın ən yüksək və böyük qabiliyyəti olduğunu vurğulayır və onu əldə edilə biləcək mükəmməllik olaraq görür. Əsərdə sevginin nəzəri və praktik tərəfləri qarşılıqlı şəkildə dərin təhlil edilir. Müəllif insanlar arasında səmimi münasibətlərin zəifləməyə başlamasına diqqət yetirir. O, sevginin maddiləşməsi və ona yanlış yanaşmalar barədə danışarkən, insanın qəlbindəki həqiqi hisslərin necə düzgün formalaşmalı olduğunu misallar vasitəsilə izah edir. Məsələn, insanlar sevgini maddi şeylər, güc və ya şəxsi maraqlarla dəyişdirəndə, onun mahiyyətinin itirildiyini aydın misallarla təsvir edir. Kitabın hər bir fəslində oxucunu sevgi anlayışına fərqli bir yanaşmağa çağırır. Müəllifin vurğuladığına görə, sevgi şəxsi, sosial və mənəvi bir sənətdir. Onun nəzəri tərəfini başa düşməklə yanaşı, praktik tərəfini də həyatda tətbiq etmək vacibdir. Kitabı oxuyan şəxs sevgi anlayışına münasibətini yenidən gözdən keçirəcəkdir. O, öz hisslərinin mənəvi savadını artıracaq və sevginin insan həyatındakı mərkəzi yerini dərin hiss edəcəkdir. Əsər insanlara öz səhvlərini anlamağı və sevgi vasitəsilə onları aradan qaldırmağı öyrədir. Müəllifin fikrincə, həqiqi sevgi insanın həyatının mənəvi məzmununu müəyyən edir, onun qəlbini zənginləşdirir və həyatına olan baxışını yüksəldir. Erich Frommunun “Sevgi Sənəti” əsəri hər bir oxucunu sevgiyə yeni bir gözlə baxmağa və onun mahiyyətini dərinliklə anlamağa təşviq edir. Bu kitab yalnız fəlsəfi və ya psixoloji bir əsər deyil, həm də insanın mənəvi yüksəlişi üçün mükəmməl bir rəhbərdir.
Müəllif: Cihangir NOMOZOV, “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
RAFİQ YUSİFOĞLU (1950) Rafiq Yusifoğlu 1950-ci ildə Qubadlıda anadan olmuşdur. O, orta təhsilini Qubadlıda aldıqdan sonra Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin filologiya fakültəsini bitirmişdir. Bir müddət Sumqayıtın orta məktəblərində öz ixtisası üzrə müəllimlik etmişdir. Bu illərdə R.Yusifoğlu Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun aspiranturasında oxumuş, “Azərbaycan poemalarının inkişaf problemləri” mövzusunda dissertasiya yazım müdafiə etmişdir. “Göyərçin” jurnalında əvvəl əməkdaş, məsul katib, sonra baş redaktor vəzifəsində çalışmışdır. Rafiq Yusifoğlu ”Yurdum-yuvam”, ”Ətirli düymələr”, ”Aylı cığır”, ”Ocaq yeri”, ”Qəm karvanı”, ”Həsrət köçü”, ”Böyük arzuya gedən yol”, ”Söz çəməni”, ”Təzə sevdalara doğru”, ”Çiçək yağışı”, “Şirin yağış” və sair kitabların müəllifidir. Rafiq Yusifoğlu “İlin ən yaxşı kitabı”, “Vətən”, “Araz”, “Qızıl qələm” və s. ədəbi mükafatlarına layiq görülmüşdür. Onun tərbiyəvi-əxlaqi məna kəsb edən şeirləri Azərbaycan məktəblilərinin dərsliklərində özünə xüsusi yer tutmuşdur. Şairin şeirləri xarici dillərə də tərcümə olunmuşdur. Onun əsərləri gənc oxucuları doğma torpağımızın zəngin gözəlliyi ilə tanış edir. Şair oxucusuna gah xalqımızın tarixi keçmişi haqqında məlumatlar verir, gah da oxucuları canlı təbiətlə tanış edir. Bütün bu mövzuların təsvirində canlı peyzaj yaradarkən oxucuların yaş xüsusiyyətləri və bilik səviyyələri nəzərə alınmışdır. Ona görə Rafiqin təsvir etdiyi mənzərələrə istinadən söylədiyi fikirlər oxuculara asanlıqla ğatır və onları razı salır. Rafiq Yusifoğlunun vətənpərvərlik duyğuları şeirləri vasitəsilə oxuculara sirayət edir. Ümumiyyətlə, Rafiqin şeirlərinin böyük bir qismi Azərbaycan torpağının bədii təsvirinə həsr edilmişdir. Müəllif uşaqlar üçün yazdığı şeirlərin quruluşuna xüsusi diqqət verir. Şairin uşaq şeirlərinin əksəriyyəti 4, 5, 6, 7 hecadan ibarət olur. Çünki şeirdə hecaların sayı çox olanda uşaqlara çətin gəlir. Ona görə də uşaqlar üçün çoxhecalı şeirlər təqdim etmək məsləhət görülmür. Problemin həllinə bu prizmadan yanaşsaq görərik ki, Rafiq Yusifoğlu əlinə qələm alanda uşaqların bu keyfiyyətini nəzərə alır. Bu baxımdan, “Adam balaca olanda” şeiri səciyyəvidir. Müəllif təsvir edir ki, adam balaca olanda onun arzuları böyük olur: Adam balaca olanda Çiçəyin dilini bilir. Kəpənəyin, qarışqanın, Böcəyin dilini bilir.
Ağacı, otu, sünbülü, Dağı, daşı danışdırır. Yerdə çəpişi, quzunu, Göydə quşu danışdırır.
Adam balaca olanda Uçmağa qanadı olur. Adam böyüdükcə, həyat Gözlərində adi olur. Uşaq aləminin, uşaq psixologiyasının təsviri Rafiqi maraqlandıran əsas məsələlərdən biridir. Şair uşaqların yeni il arzularını belə təsvir edir: Təzə il, ay təzə il, Gəlməyəsən gözə,il. Uğurlu qədəminlə Ömrümüzü bəzə, il.
Kaman gətir, saz gətir, Şirin bir avaz gətir. Dön zəfərlər ilinə, Ürəklərə yaz gətir.
Tez gəl, bizi sevindir, Yolu, izi sevindir. Doğmaları gözləyən Dağı, düzü sevindir.
Üzlərə işıq gətir, Gözlərə işıq gətir. Kül altında uyuyan Közlərə işıq gətir.
Sevincdən əsir dilim, Xoş gördük, təzə ilim! Gəlişinlə yurdumdan Dərd itsin ilim-ilim.
Müəllif bu şeirdə balaların bayram ovqatını bədii sözün qüdrəti ilə oxuculara çatdırır. Xalqımızın illərdən bəri müstəqillik uğrunda mübarizədə şəhid olmuş mərd oğulları şairin diqqətindən yayınmır. Xalqımızın and yeri olan şəhidlər xiyabanına həsr etdiyi şeirdə Rafiq Yusifoğlu balaca oxucularına elə gözəl duyğular aşəlayır ki, oxucuların nifrət dolu qəzəbini söndürmək olmur. “Şəhidlər xiyabanı” şeirində yazır: Şəhidlər xiyabanı – Müqəddəs and yerimiz. Mərmər daşlara hopub Bayatımız, şeirimiz.
Bizə güllə dəyəndə Bu torpaq yaralanıb. Onun sinəsi üstdə Məzarlar sıralanıb.
Mərdləri qorxutmayıb Namərdlərin gülləsi. Hər qəbir – azadlığa Gedən yolun pilləsi…
Əlimizdə qərənfil, Dilimizdə haqq sözü. Bu günahsız millətə Kömək olsun haqq özü!
Hər baş daşı çevrilib, Şərəf, qeyrət büstünə. Bir güllə qoyulubdur Hər məzarın üstünə.
Igid oğullarımız Cərgə ilə keçirlər. Məzarların önündə Diz çöküb, and içirlər.
Güllələri götürüb, Döyüşlərə gedirlər. Günahsız qurbanların Ruhunu şad edirlər.
Şəhid məzarlarından Gedən odlu güllələr, Düşmənlərin başına Alov saçar, kül ələr.
Geri dönər Xocalı, Geri qayıdar Şuşa. Şəhid ruhu şad olar, Dönər bir qızıl quşa.
Qarabağ torpağının Üstündə uçar, uçar. Hamımızın qəlbində Arzular çiçək açar…
Yaxın keçmişimizdə baş verən Xocalı soyqırımı hadisəsinə şairin həsr etdiyi “Xocalı şəhidlərinə” şeirini həyəcansız oxumaq mümkün deyil. Uşaq və gəncləri vətənpərvərlik ruhunda tərbiyələndirmək, düşmənə qarşə amansız nifrət hissi oyatmaq üçün bu əsərin böyük əhəmiyyəti vardır: Qan ağlayan nəmli gözlər Nə qədər yerə baxacaq? Allah, mənim ürəyimdən Bu tikan nə vaxt çıxacaq?
Hər papaqlı layiq deyil Kişi adı daşımağa! Biz almasaq bu qisası, Haqqımız yox yaşamağa!… Şeirin ümumi ideyasından məlum olur ki, erməni faşistləri Xankəndində yerləşən sovet qoşunlarının köməyi ilə azərbaycanlıların yaşayışməskəni olan böyük bir rayonun – Xocalının əhalisini qırıb, rayonun adını xəritədən silməyə çalışmışlar. Ermənilərin XX yüzılliyin sonunda törətdikləri bu faciə tarixə “Xocalı faciəsi” kimi daxil olmuşdur. Azərbaycan xalqı bu faciəni unutmayacaqdır. Rafiq Yusifoğlu uşaq və gənclərimizin qan yaddaşına öz şeiri ilə həkk etdiyi “Xocalı faciəsi”nə gələcək nəslimiz illər ötdükcə dönə-dönə müraciət edəcək, beləliklə, erməni millətçilərinə nifrət heç zaman azalmayacaqdır. Şairin mövzu dairəsi tükənməzdir. Onun “Ana dili” adlı şeiri Azərbaycan dilinin saflığı, şirinliyi, müqəddəsliyi uğrunda aparılan mübarizəyə həsr olunubdur. Balalarımız bu şeir vasitəsilə Azərbaycan dilinin Şərq aləmində ən potensional, enerjili dillərdən biri olduğunu öyrənirlər. Ananın özü kimi Ana dili müqəddəs. Damarımızda qandı, Ciyərimizdə nəfəs.
Şirin layla eşidib, Körpə dinclik tapıbdır. O dil ana südüylə Ruhumuza hopubdur.
Bəxtəvər ömrümüzün Mənasına dönübdür. Müqəddəs ruhumuzun Aynasına dönübdür.
Ana dili qürbətdə Vətənə dönə bilər. Düşmənlərin başında Mərmi tək dinə bilər.
Odur ən çətin anda Köməyimizə yetən. Ana dili yoxdusa, Nə ana var, nə vətən…
Şair Rafiq Yusifoğlu ədəbi irsinin böyük bir qismi uşaq və gənclərə ünvanlanmışdır. Bu baxımdan “Söz çəməni” kitabı böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu kitabda uşaqlara ana dilinin qrammatikası öyrədilir. Nitq hissələrinin, cümlə üzvlərinin, durğu işarələrinin hərəsinə ayrı-ayrılıqda şer həsr olunmuşdur. Məsələn, Əvəzlik haqqında belə yazılır: Çətinə düşənlərin Köməyinə gəlirəm. Neçə nitq hissəsini Əvəz edə bilirəm. Mən isimin, sifətin, Sayın, zərfin dostuyam. Neçə-neçə növüm var, Öz işimdə ustayam. Nə əmr etsən, hazıram, Demə həvəsim yoxdu. Əvəzliyəm, əvəzlik, Mənim əvəzim yoxdu… Rafiq Yusifoğlu şeirləri vasitəsi ilə dilimizdə az işlənən bir çox sözlər, eləcə də kənd təsərrüfatı və məişətdə işlənən alətlər ilə uşaqları tanış edir. Məsələn, herik şumu, sadaq, dəryaz, qəzil, cicim, örüş, dabbaq, çaşır, səllimi, sapand, teşi və s. Azərbaycan dilində az işlənən sözlərin izahını bilmək hər bir uşağa çox vacibdir. Etiraf etməliyik ki, dilimizdə işlənən bu sözləri nəinki uşaqlar, hətta mqəllimlərin çoxu bilmir. – Toyuğun ayağında Üzüyə bax, üzüyə. –Heç belə də şey olar? – Hamı güldü Həziyə. –Üzük deyil, bəs nədir? –Bax, əskidi, badışdı. Çəpərdən aşıb gedir, Çil toyuq çox nadincdi. Biz bu əskini onun Ayağına tikmişik, Qonşunun toyuğuyla Düşməsin tay-dəyişik. Şeirin məğzi uşaqlara öyrədir ki, toyuqlar dəyişik düşməsin deyə ayaqlarına tikilən rəngli parçaya badış deyilir.
Aydın Hacıyev, pedaqoji elmlər doktoru, professor. “Azərbaycan uşaq ədəbiyyatı tarixi”, Bakı, “Təhsil” nəşriyyatı, 2004, s. 221-226.
Mənbə: Rafiq YUSİFOĞLU, şair, Əməkdar mədəniyyət işçisi, filologiya elmləri doktoru, professor.
Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda Naxçıvan Muxtar Respublikasının 100 illiyinə həsr olunmuş kitab təqdimatı keçirilib
16 noyabr tarixində Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunda “Qızıl Qələm” laureatı, Bakıda Aşıq Pəri Məclisinin, Məhsəti Şairlər Məclisi İctimai Birliyinin və Naxçıvanda Heyran xanım adına yaradılmış Zərif Qadınlar Ədəbi Məclisinin üzvü, şairə Rəqsanə Tapdıqlının Naxçıvan Muxtar Respublikasının 100 illik yubileyinə həsr olunmuş “Zəngəzurdan Naxçıvana” adlı yeni nəşr olunan şeirlər kitabının təqdimat mərasimi keçirilib. Müəllifin qonaqlarının-“Naxçıvan Şəhid Ailələri”, “Naxçıvan Qaziləri” ictimai birliyinin üzvlərinin, bir qrup NMİ əməkdaşının, müəllim-tələbələrin və ailə üzvlərinin iştirak etdiyi mərasimdə öncə Vətən uğrunda canlarını fəda edən şəhidlərin əziz xatirəsi yad edilib, Dövlət Himni səsləndirilib. Təqdimatı giriş sözü ilə institutun Elm və innnovasiya məsələləri üzrə prorektoru Qurban Qurbanlı açıb.
Sonra NMİ Pedaqoji fakültəsinin dekanı Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru dosent Samirə Həsənova, şair, Azərbaycan dili və ədəbiyyatı kafedrasının müdiri, Naxçıvan MR-in Əməkdar Mədəniyyət İşçisi, Prezident laureatı Həsənalı Eyvazlı, şair, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliyinin üzvü, AMEA Naxçıvan bölməsi İncəsənət, dil və ədəbiyyat İnstitutunun icraçı direktoru Elxan Yurdoğlu, şairə-publisist, Azərbaycan Yazıçılar və Jurnalistlər Birliyinin üzvü Sona Teymurbəyli, şəhid anası, Naxçıvan Muxtar Respublikası Ali Məclisinin deputatı Gülşad Rüstəmova, tanınmış şairə Dilbər Şahbuz, şəhid atası, Naxçıvan Şəhid Ailələri ictimai birliyinin sədri Mais Gülməmmədov, şəhid Ramazan Göydağlının atası Əbülfət Göydağlı, Naxçıvan Qaziləri ictimai birliyinin nümayəndələri, şairə Süsən Kərimli, digər qonaqlar, NMİ-nin müxtəlif ixtisaslardan olan şeirsevər tələbələri çıxış edərək kitablar, eyni zamanda vətən uğrunda canlarını qurban verən şəhid və qazilər haqqında dəyərli fikirlər söyləyib, müəllifə gələcək fəaliyyətlərində uğurlar arzulayıb, şeirlər qiraət ediblər. Çıxışlarda diqqətə çatdırılıb ki, kitabda əsasən vətənpərvərlik mövzularına yer ayrılmış, təqdim olunan bütün mövzulara çox həssaslıqla yanaşılmış, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü, dövlət müstəqilliyi və suverenliyi uğrunda şəhid olmuş oğul və qızlarımızın xatirəsi də dərin ehtiramla yad edilmişdir. Natiqlər qeyd ediblər ki, bizlər şəhidlərimizin xatirəsini hər zaman hər yerdə olduğu kimi ərsəyə gətirilən kitablarımızda, şerimizdə, sözümüzdə də əziz saxlamalı, bu ehtiramı gələcək nəsillərə ötürməliyik. Sonda kitabın müəllifi, şairə Rəqsanə Tapdıqlı təqdimatın yüksək səviyyədə təşkil olunması münasibətilə Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun rəhbərliyinə təşəkkürünü edib, tədbirdə iştirak edən bütün qonaqlara öz minnətdarlığını bildirib və onlara təqdimatı keçirilən yeni kitabından hədiyə edib, xatirə şəkilləri çəkilib.
Aygül Məmmədova Mətbuat və ictimaiyyətlə əlaqələr üzrə baş mütəxəssis
