Aylıq arxivlər: Avqust 2023

Ayətxan Ziyad, www.USTAC.az

TARİXİ ƏDALƏTİN TƏNTƏNƏSİ və BEYNƏLXALQ HÜQUQUN BƏRPASI

Bir şərh yazın

TARİXİ ƏDALƏTİN TƏNTƏNƏSİ və BEYNƏLXALQ HÜQUQUN BƏRPASI

Tarihsel Adaletin Zaferi ve Uluslararasi Hukukun Restorasyonu

The Victory Of Historical Justice And The Restoration Of International Law

Ayatkhan Ziyad,

Azerbaycan Devlet Pedagoji Üniversitesi. Araştırma görevisi.

httrs://orcid.orq/0000-0002-0034-6736

ayetxanziyad@mail.ru

+994-70 7303023; (+994 70 7303023 (wp).

Babek İskenderov,

Hukukçu, araştırmacı

Tarihsel Adaletin Zaferi ve

Uluslararasi Hukukun Restorasyonu

ÖZET

Türk oğlu, kendisine “Vatan” adını vermiş ve asırlarca sevdi­ği vatan için savaşmış; Ona “Tabiat Ana” adını verdi ve onu gözbebeği gibi korudu; Ona “anne” dedi ve kendisini doğuran kadını ruhunun hükümdarı olarak tanıdı.

Bu Türk dünyası için her zaman böyle olmuştur. Nasıl ki bir çocuk annesini sever ve ona değer verirse, ona hizmet etmeyi kendisine, bir Türk çocuğu da doğup büyüdüğü ülkeye, bü­yü­­düğü toprağa, büyüdüğü havaya borçludur. yukarı, büyü­düğü topraklara.

Azerbaycan’ın Birinci Karabağ Savaşı’nda uğradığı kayıp­ların gerçeklerine dikkat edelim: 1988-1984’te 13.240 metre­kare Km. 7 ilçe (Şuşa, Hankendi, Hocalı, Askeran, Hoca­vend, Ağdara, Hadrut) ile Laçın, Kelbecer, Ağdam, Fuzuli, Cebrail, Kubadlı, Zengilan ve Gazah ilçelerinin 7 köyü işgal edildi, 20.000 kişi öldürüldü, 50.000 vatandaş engelli ve 4.866 kişi kayıp olarak kaydedildi. 900 yerleşim yeri, 130.939 konut, 7.000 kamu binası, 1.025 okul, 855 anaokulu, 798 sağlık tesisi, 927 kütüphane, 53 cami ve tapınak, 473 tari­hi eser, müze ve mekan, 40.000 müze sergisi, 2.389 sanayi ve tarım tesisi, 5.198 km yol , 348 köprü, 7.568 km su hattı, 2.000 km gaz boru hattı, 76.940 km elektrik hattı, 280.000 ha orman, 1.000.000 ha verimli arazi, 1.200 km sulama sistemi kaldırıldı. Cumhuriyetimize verilen toplam zarar 60 milyar dolardan fazladır.

İşgal döneminde (Mayıs 1994 – 27 Eylül 2020) halkımıza verdiği zarar 4 kattan fazla olmuştur.

Ermenistan Silahlı Kuvvetlerinin İşgali Sonucu Azerbaycan Cumhuriyeti Topraklarının Kayıp ve Kayıplarının Değerlen­dirilmesi Çalışma Grubuna göre, Azerbaycan’ın doğasına verilen ilk zarar miktarı 244.4 milyar dolardı.

Uzmanlara göre, Ermenistan tarafından sağlık açısından teh­likeli olan siyanürlü suyun Araz Nehri’ne boşaltılması Güney Kafkasya’da toprak, atmosfer ve ekolojik dengesizliğe, Gü­ney Kafkasya’da ise ormansızlaşma ekolojik dengesiz­lik­lere ve çevre kazalarına neden olabilir. Kafkasya.

Ermenistan’ın halkımıza ve devletimize karşı bu saldırgan eylemi ve yıllarca BM kararlarını uygulamaması, Azerbay­can’ın 28 yıldır işgal ettiği topraklarını zorla geri almasını ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı Başkomutan’ı haklı çıkardı. -Başkomutan İlham Aliyev bu kaçınılmaz adımı attı.Kadını atmak zorunda kaldı. Ve bir o kadar da kararlı… 44 günlük kanlı savaşlarda DÜNYA Azerbaycan oğullarının azmine, kuvvetine ve gücüne şahit oldu. Nisan 2016 olaylarına öfke­lenen Azerbaycanlı gençlerin hepsi ilçe askeri komiser­lik­­lerine yöneldi. “Her şey cephe için, her şey zafer için!” Sloganları hem büyüklerin hem de çocukların ezberlediği mahalle sakinleri, askerleri cepheye taşıyan otobüsleri durdu­rarak onlara sigara ve her türlü erzak sağlamaya çalıştı. Savaş bölgelerindeki soğuk dağ havası için yiyecek ve kalın giyecek tutmak mümkün değildi.

28 yıldır Ermeni işgali altında olan Karabağ toprakları, 44 günlük cihat sonucunda özgürleştirildi. 2783 şehit ile muzaf­fer devlet unvanını kazanan Azerbaycan, gücünü dünyaya dikte etme fırsatı bulmuştur. Türkiye, Pakistan ve Azerbay­can’ın hakkını umursayan diğer Türkçe konuşan halkların siyasi himayesi sayesinde Fransa, Amerika Birleşik Devlet­leri ve Rusya gibi dünya ülkeleri seslerini bastırmak zorunda kaldılar.

Bütün bunlar Azerbaycan halkının mücadele ruhunun ve karar­lı­lığının bir göstergesidir.

Dünya halklarının yurtseverliğinin bir göstergesi olan Av­rupa Kamuoyu Araştırmaları Merkezi listesinde Azerbay­can’ın yüz­de 85 ile ilk sırada yer alması sevindiricidir. Gürcistan yüzde 76 ile ikinci sırada ve Finlandiya yüzde 74 ile üçüncü sırada yer alıyor. Gariptir ki tarih boyunca dünya halklarına vatanseverlik örneği olan Türkiye dördüncü sırada yer almak­tadır. Ukray­nalılar %62 ile 5. sırada yer aldı. Erme­nistan’ın adı ilk 10’da görünmüyor.

Azerbaycan’ın 44 günlük savaşının sonuçları, Avrupa Kamu­oyu Araştırmaları Merkezi’nin bir teyididir.

Makale, ihlal edilen uluslararası hukukun restorasyonu için Azer­­baycan gençliğinin Azerbaycan devletine karşı mücade­lesini tartışıyor. 10 Kasım 2020’nin Azerbaycan’da hem devlet hem de savaş tarihinde her zaman gururlu bir adres olarak hatırlanacak bir hatıra olduğu gururla belirtilmektedir.

Halkımızın sarsılmaz iradesi, Halk-Cumhurbaşkanı-Ordu birliği ve ülkemizin ekonomik gücü Azerbaycan devletine bu günlerin zaferini getirmiştir. Bu zafer bize Azerbaycan Cumhurbaşkanı, Başkomutan İlham Haydar oğlu Aliyev ve göğüslerini kurşun­larla siper eden binlerce Azerbaycanlı oğlu tarafından verildi.

Anahtar kelimeler: II Karabağ savaşı, zafer yürüyüşü, halk-cumhurbaşkanlığı-ordu birliği, tarihi adaletin kutlanması, ulus­lararası hukukun restorasyonu.

***

The Victory Of Historical Justice

And The Restoration Of International Law

ABSTRACT

The Turkish son named himself “Vatan” and fought for the homeland he loved for centuries; He named her “Mother Natu­re” and protected him like the apple of his eye; He called her “mother” and recognized the woman who gave birth to him as the ruler of his soul.

This has always been the case for the Turkish world. Just as a child loves and values ​​his mother, he owes serving her to himself, and a Turkish child owes the country he was born and grew up in, the land he grew up in, the atmosphere he grew up in. up to the land where he grew up.

Let us pay attention to the realities of the losses suffered by Azerbaijan in the First Karabakh War: In 1988-1984, 13,240 square meters of Km. 7 villages of 7 districts (Shusha, Khan­kendi, Khojaly, Askeran, Hocavend, Agdara, Hadrut) and 7 villages of Lachin, Kelbecer, Agdam, Fuzuli, Gabriel, Kubadli, Zangilan and Gazah districts were occupied, 20,000 people were killed, 50,000 citizens were disabled and 4,866 people were missing. recorded as. 900 settlements, 130.939 residences, 7,000 public buildings, 1,025 schools, 855 kindergartens, 798 health facilities, 927 libraries, 53 mosques and temples, 473 historical artifacts, museums and places, 40,000 museum exhibits, 2,389 industrial and agricultural facilities, 5,198 km of roads , 348 bridges, 7,568 km of water lines, 2,000 km of gas pipelines, 76,940 km of power lines, 280,000 ha of forest, 1,000,000 ha of fertile land, 1,200 km of irrigation systems were removed. The total damage done to our republic is more than 60 billion dollars.

During the occupation period (May 1994 – 27 September 2020), the damage to our people was more than 4 times.

According to the Working Group on the Assessment of Loss and Loss of the Territory of the Republic of Azerbaijan as a result of the Occupation of the Armed Forces of Armenia, the initial amount of damage to the nature of Azerbaijan was $ 244.4 billion.

According to experts, the discharge of cyanide-containing water, which is dangerous for health, into the Araz River by Armenia may cause soil, atmosphere and ecological imbalances in the South Caucasus, while deforestation in the South Caucasus may cause ecological imbalances and environmental accidents. Caucasia.

Armenia’s aggressive action against our people and our state and its failure to implement UN resolutions for years justified Azerbaijan’s forcibly reclaiming its 28-year-occupied lands and the President of Azerbaijan, the Commander-in-Chief. -Commander-in-Chief Ilham Aliyev took this inevitable step. He had to throw the woman away. And so determined… WORLD witnessed the determination, strength and power of the Azerba­ijani sons in 44 days of bloody wars. Enraged by the April 2016 events, all of the Azerbaijani youth turned to the district mili­tary commissariats. “Everything for the front, everything for the victory!” Neighborhood residents, whose slogans were memo­rized by both adults and children, stopped the buses carrying the soldiers to the front and tried to provide them with cigarettes and all kinds of food. It was not possible to keep food and thick clothing for the cold mountain air in war zones.

Karabakh lands, which had been under Armenian occupation for 28 years, were liberated as a result of 44 days of jihad. Azerbaijan, which won the title of victorious state with 2783 martyrs, had the opportunity to dictate its power to the world. Thanks to the political patronage of Turkey, Pakistan, and other Turkish-speaking peoples who care about the rights of Azer­baijan, world countries such as France, the United States and Russia had to suppress their voices.

All this is an indication of the fighting spirit and determination of the Azerbaijani people.

It is pleasing that Azerbaijan ranks first with 85% in the list of the European Public Opinion Research Center, which is an indicator of the patriotism of the peoples of the world. Georgia is in second place with 76 percent and Finland is in third place with 74 percent. It is strange that Turkey, which has been an example of patriotism to the peoples of the world throughout history, is in the fourth place. Ukrainians ranked 5th with 62%. Armenia’s name does not appear in the top 10.

The results of Azerbaijan’s 44-day war are a confirmation of the European Center for Public Studies.

The article discusses the struggle of the Azerbaijani youth against the Azerbaijani state for the restoration of violated international law. It is proudly stated that November 10, 2020 is a memory that will always be remembered as a proud address in both the state and war history in Azerbaijan.

The unshakable will of our people, the unity of the People-President-Army and the economic power of our country have brought the victory of these days to the Azerbaijan state. This victory was given to us by the President of Azerbaijan, Commander-in-Chief Ilham Heydar oglu Aliyev and thousands of Azerbaijani sons who shielded their chests with bullets.

Keywords: II Karabakh war, victory march, people-presiden­tial-army unity, celebration of historical justice, restoration of international law.

GİRİŞ

Türk övladı “Ana vətən” deyib, əsrlər boyu canından əziz bil­diyi vətən torpağı uğrunda cihada qalxıb; “Ana təbiət” deyib, onu göz bəbəyi kimi qoruyub; “Ana” deyib, onu dün­yaya gətirən qadını ruhunun hökmdarı bilib.

Türk dünyası üçün bu, həmişə belə olub. Övlad anasını necə sevib əzizləyir, qulluğunda durmağı özünə borc bilirsə, türk övladı da doğulub boya-başa çatdiği yurdu, iməkləyib ayaq açdığı, havasından udub, suyundan içib qoynunda böyüdüyü torpağı o qədərdə sevib-əzizləməyə, qulluğunda durmağa, yadel­­­li­dən qorumağa özünü borclu bilib.

Məqalədə respublika gəncliyinin Azərbaycan dövlətinə qarşı pozulmuş beynəlxalq hüququn bərpası uğrunda mübari­zə­sin­dən bəhs olunur. Qürurla, iftixar hissi ilə qeyd olunur ki, 2020-ci ilin 10 noyabr tarixi Azərbaycanın həm dövlətçilik, həm də hərb tarixində qürur ünvanı olaraq daim anılacaq yaddaşdır. 

ARAŞDIRMA

Mövzuya yönəli olaraq I Qarabağ müharibəsində Azərbayca­nın hansı itkilərə məruz qaldığına faktlarla diqqət yetirək: 1988-may 1994-cü illərdə – Azərbaycanın keçmiş sovetlər birliyinin ilhağında oldu­ğu zamanlar­da “Dağlıq Qarabağ Muxtar Vila­yəti” adlan­dırılan ərazidəki 7 rayon (Şuşa, Xankəndi, Xocalı, Əsgəran, Xocavənd, Ağdərə, Hadrut), həmçinin Laçın, Kəlbə­cər, Ağ­dam, Füzuli, Cəbrayıl, Qubadlı, Zəngilan rayonları və bu rayonların müəyyən yaşayış məntəqələri, Qazax rayo­nu­nun 7 kəndi işğal edilmiş (bura Naxçıvan MR-in Kərki kəndini də əlavə etmək olar), 20 000 sakin öldürülmüş, 50 000 vətəndaş əlil olmuş, 4 866 nəfər itkin kimi qeydə alınmışdır. 900 yaşayış məntəqəsi, 130 939 ev, 7 000 ictimai bina, 1 025 məktəb, 855 uşaq bağçası, 798 səhiyyə müəs­sisəsi, 927 kitabxana, 53 məscid və məbəd, 473 tarixi abidə, muzey və yerlər, 40 000 muzey eksponatı, 2 389 sənaye və kənd təsərrüfatı obyekti, 5 198 km avtomobil yolu, 348 körpü, 7 568 km su xətti, 2 000 km uzun­luğunda qaz xətti, 76 940 km elektrik xətti, 280 000 ha meşə,1 000 000 ha məhsuldar torpaq, 1 200 km irriqasiya sistemi sıra­dan çıxa­rıl­mışdır. Res­pub­likamıza dəymiş ziyanın ümumi məbləği 60 milyard ABŞ dollarından çox olmuşdur.

İşğal dövrü ərzində isə (may 1994 – 27 sentyabr 2020 illər) xalqımıza dəyən ziyan bundan 4 dəfədən artıq hesablanır.

Azərbaycan Respublikası ərazilərinin Ermənistan silahlı qüv­və­lərinin işğalı nəticəsində itki və tələfatlarının qiymətlən­diril­­məsi üzrə İşçi Qrupunun rəyinə görə, işğal dövrü ərzində bio­müx­təlifliyin, meşələrin məhv edilməsi, torpaq­ların istifadə üçün yararsız hala salınması, ətraf mühitin, o cümlədən su mənbə­lərinin çirkləndirilməsi və faydalı qazıntı yataqlarının talanı nəticəsində Azərbaycanın təbiətinə dəy­miş ziyanın ilkin göstə­ri­cisi 244,4 milyard ABŞ dolları həc­mində hesablanır [2.].

Mütəxəssislərin qənaətincə, Ermənistan tərəfindən sağ­lam­lıq üçün təhlükəli olan sian qarışıqlı zəhərlənmiş suyun Araz çayına axıdılması Cənubi Qafqaz regionunda torpağın, atmos­ferin və ekoloji tarazlığın pozulmasına zəmin yarada, meşələrin qırılması isə həmin ərazidə ekoloji tarazlığın pozul­­masına və Cənubi Qafqaz regionunda ekoloji qəzalara səbəb ola bilər.

Münaqişənin zamanında çözülə bilməməsinə səbəb regionda da­vam­lı sülhə nail olmaq kimi müqəddəs bir missiya üçün məsuliyyət daşıyan beynəlxalq təşkilatların, konkret desək BMT-nın biga­nə­liyi olmasaydı, əgər münaqişənin ilk illə­rində (həmin zaman üçün 1988-ci illərdə) beynəlxalq hüquq müda­fiəçiləri erməni­lərin beynəlxalq hüquq norma­la­rını kobud şəkil­də pozmaqları kimi ciddi bir problemin həllinə soyuqqan­lılıq göstərməsəy­dilər, ermənilərin işğalçı əməllə­rinə obyektiv qiy­mət vermək kimi vəzifə borclarına biganə qalmasaydılar müna­qişə zamanında çözülər, alovlanıb qanlı müharibə həddinə yetməz­di. Ancaq bu vəzifə və insanlıq borcu unuduldu. Ən başlıcası ona görə ki, mövcud müna­qişəyə müdaxilə xaric üçün sərf edən SSRİ-nin parçalanması kimi ciddi bir prosesin ləngi­mə­sinə səbəb ola bilərdi.

Əslində baş qaldıran münaqişələrə keçmiş İttifaq dövlə­tinin özü (burada, keçmiş SSRİ dövləti) rəvac vermişdi: Bundan iki məq­səd güdülürdü: 1. İttifaq respublikalarına öz zərb-dəstini gös­tərmək; 2. Və bu mövqeyi ilə artıq start götürmüş keçmiş SSRİ-nin parçalanma prosesini dayandırmaq. Niyyət bu idi.

Ancaq gözlənilənin əksinə oldu, münaqişələri səngitmək üçün “yazılmış” ssenari tərsinə işlə­di, SSRİ-nin parça­lanması prose­sini dayan­dırmaq əvəzinə daha da sürət­lən­dirdi. 70 il monarxiya buxov­larından əzab çəkən xalqların ruhun­da tüğyan edən azadlıq duyğuları çılğınlıqla inkişaf edib elə bir həddə yetdi ki, hökumət bu “dalğanın” qarşısında duruş gətirə bilmədi.  

Tarixin bu gərdişi, başqa sözlə, ermənilər üçün göydəndüşmə olan bu fürsət (ermənilər üçün yetişən münbit şərait) 1988-ci ildən start verdikləri mənfur niyyətlərini həyata keçirmək məq­səd­­lərinə zə­min yaratmış oldu. Bu, elə bir vədə idi ki, Şuşanın işğalından “ilhamlanan” Ermənistan Silahlı Qüvvələri geniş­miqyaslı döyüş əməliyyatlarına əl atdılar. Bir-birinin ardınca Azərbay­canın yed­di rayonu (Kəlbəcər, Ağdam, Füzuli, Cəb­rayıl, Qu­bad­lı, Zəngilan, Laçın) və DQMV-nin Ermənista­nın nəza­rə­tinə keçmiş 4 388 kvadrat km sahəsi də daxil olmaqla Azərbaycanın ümumi­likdə 12 022 kvadrat km ərazisi (Naxçıvan MR-in  Kərki kəndinin ərazisi bu statistikaya daxil edilmə­miş­dir) işğal altına alınmış oldu [7.].

1992-ci ilin martında BMT-yə üzv qəbul edilməsi Azərbaycana Ermə­nistanın işğalçılıq siyasətinə son qoymaq və regi­on­da davamlı sülhə nail olmaq üçün BMT-nin Təhlü­kəsizlik Şurasına müraciət etmək hüququ yaratdı. Ancaq təəs­süf ki, 1993-cü ildə edilən bütün müraciətlər, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələr icrasız, 1997-ci il yanvar ayının 1-də forma­laşan Minsk Qrupu, 2016-cı ildə İslam Əmək­daşlıq Təşkilatı (İƏT) çərçivəsində yaradılmış “Təmas qru­pu”nun, ATƏT-in bütün iştirakçı dövlətlərinin illərlə məsə­lə­yə ciddi olmayan üzdəniraq “müdaxilələri”, guya bütün hərbi əməliyyatların və digər düş­mənçilik aktlarının hökmən dayandı­rıl­masına yönəli “işlər”, işğalçı qüvvə­lərin Azərbayca­nın işğal altına alınmış rayonlarından guya çıxarıl­masına, problemin guya sülh yolu ilə həllinə, tərəflərin Beynəlxalq Humanitar Hüququn prinsip və normalarına guya əməl etməklərinə yönəl­miş “çağırışları” səmə­rə­siz qaldı. Səbəb isə bəllidir: BMT-yə üzv dövlətlər bu məsələdə maraqlı deyildilər.

İllərlə göstərilən cəhdlərin, BMT qətnamələrinin icrasız qalması Azərbaycana haqq qazandırırdı ki, 28 il işğal altında qalmış torpaqlarını zor gücünə də olsa geri alsın. Hər zaman “sözümüz imzamızdır” deyən dövlə­timizin başçısı İlham Əliyev xalqın inadlı iradəsi və tələbi ilə bu qaçılmaz addımı atmağa məcbur qaldı.

2016-cı ilin məlum aprel hadisələrindən qeyzlənən Azər­­baycan gənc­liyi hamılıqla rayon hərbi komissarlıqlarına üz tutmuşdu. “Hər şey cəbhə üçün, hər şey qələbə üçün!” şüar­ları böyüyün də, kiçiyin də dilinin əzbəri idi. Sakinlər əsgərləri cəbhəyə aparan avtobusları saxlayır, vətən torpağı uğrunda cihada qal­xan­ları siqa­retlə, hər cür ərzaq növləri ilə təmin edirdilər. Əsgərlər üçün döyüş bölgələrinə ərzaq, soyuq dağ havasına uyğun isti paltar aparanların qabağını almaq mümkün deyildi.

17 il yürüdülən uzaq­görən siyasət, ordu quruculuğunda həyata keçirilən məqsəd­yönlü hazırlıqlar, günbəgün möhkəmlənən və tarixin heç bir dönəmində indiki dərəcədə müşahidə edilməyən Xalq-Prezident-Ordu birliyi xalqımıza böyük qələbə sevincini nəsib etdi. İqtidarlı-müxalifətli 44 gün bir cəbhədə birləşən Azərbay­can insanı tarixində ilk dəfə müha­ribədən öz ərazi bütövlüyünü, demək olar ki, bərpa edərək çıxdı. 28 il erməni işğalı altında qalmış Qarabağ ərazisi 44 günük cihad nəticəsində işğaldan azad edildi. 2783 şəhidi ilə qalib dövlət adını qazanan Azərbycan 28 illik yurd, torpaq nisgilinə son qoydu [8.]. 2020-ci ilin 10 noyabrı Ümum­milli lider Heydər Əliyevin “Şuşasız Qarabağ, Qarabağ­sız Azərbaycan yoxdur” arzularının həyata keçməsinin təntənəsi kimi yazıldı. 44 günlük qanlı döyüşlərdə DÜNYA Azər­bay­can övladı­nın hansı qeyrətə, gücə, qüdrətə qadir olduğuna şahidətlik etdi. Respublikamızın haqq işinə hay verən Türkiyə, Pakistan, Türkmənistan, Özbəkistan, Qazax­ıstan, və digər türkdilli xalq­ların siyasi havadarlığı sayəsində Fransa, ABŞ, Rusiya kimi region dövlətlər səslərini içlərində boğmağa məcbur qaldular.

Bütün bunlar Azərbaycan xalqının döyüşkənlik ruhunun, döyüş əzminin göstəricisidir.

Fərəhlidir ki, Avropa İctimai Rəyin Öyrənilməsi Mərkəzinin dünya xalqlarının vətənpərvərliyinin göstəricisi olan siyahı­sın­da Azərbaycan 85 faizlə I yeri tutub. II yerdə 76 faizlə Gürcüstan, III yerdə 74 faizlə Finlandiya qərarlaşıb. Qəribə­dir ki, tarixən dünya xalqlarına vətən sevgisi ilə nümunə olan Türkiyə bu sırada IV yerdədir. 62 faiz göstərici ilə V yer ukraynalılara nəsib olub. Ermənistanın adı I onluqda görün­mür.

Azərbaycanın 44 günlük II Qarabağ müharıbəsinin nəticələri Avro­pa İctimai Rəyin Öyrənilməsi Mərkəzinin haqlı rəyinin təsdiqidir.

XII əsrin böyük Azərbaycan şairi N.Gəncəvi yazmışdır:

Qoy ədalət zəfər çalsın,

Zülm məhv olub alçalsın.

Şərəflənsin qoy səxavət,

Mərdlərə halaldır şöhrət.   [1. s.46].

Yaxın keçmişə nəzər salsaq görərik ki, Azərbaycan Prezi­denti İlham Əliyev bütün çıxışlarında, yerli və xarici mətbuat orqan­larına verdiyi müsahibələrində təkrar-təkrar xatırladırdı ki, ərazi məsələsi heç vaxt müzakirə mövzusu ola bilməz.

Bumeranq geri qayıdır. 28 il sonra da olmuş olsa, bumeranq geri qayıtdı və ermənilərin özünü cəzalandırdı – Ali Baş Ko­man­­­dan İlham Əliyevin uzaqgörən daxili və xarici siyasəti sayəsində ədalət zəfər çaldı, pozulmuş beynəlxalq hüquq nor­­ma­ları bərpa olundu. Bu günlərin müzəffərliyini sarsılmaz iradəyə sahib xalqımızın dövlətlə birliyi, ölkəmizin iqtisadi gücü və müasir ordu quruculuğu qazandır­mışdır.

Azərbaycan ordusunun peşəkarlığı, düzgün strategiya və takti­kanın tətbiq edilməsi, müasir silah-sursat, hərbi texnika və texnologiyadan səmərəli istifadə, ən əsası yeni döyüş standart­larının tətbiqi sayəsində Azərbaycan yağı düşmən üzərində qələbə çaldı. Ali Baş Komandan İlham Əliyevin təkrar-təkrar vurğuladığı kimi, bu qələbə əsgər və zabitlərimizin şücaəti, qorxmazlığı, tükənməz Vətən sevgisi hesabına əldə edilmişdir.

44 gün sürən ağır döyüşlər 20 faizi işğal altında qalmış Azər­baycan ərazisinin çox hissəsinin – Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı şəhərlərinin, Zəngilan rayonunun Minci­van, Ağ­bənd, Bartaz qəsəbələrinin, Xocavənd rayonunun Hadrut qəsə­bəsinin və bir sıra digər kəndlərin, Tərtər rayo­nunun Suqovuşan kən­dinin, Xocalı və Laçın rayonlarının bir neçə kəndi də daxil olmaqla ümumilikdə 300-dən çox ya­şa­yış məntəqəsinin, o cümlədən Ağdərə, Murovdağ və Zəngi­lan istiqamətlərində mühüm strateji yüksəkliklərin işğal­­dan azad edilməsi ilə sonlan­mışdır. Şuşa əməliyyatı Ölkə başçısı, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin dediyi, ekspert­lərin də təs­diq­lədiyi kimi, dünya hərb tarixinə düşəcək unikal hərbi əmə­liyyat kimi diqqət çəkir. Yüksək peşəkarlıq, cəsarət, sarsılmaz iradə tələb edən Şuşa döyüşlərini qəhrəman Azər­baycan oğulları Şuşanı alınmaz edən dağları, sıldırım qayaları, sıx meşələri­ ələ keçirə­rək, həm də yün­gül silahlarla silahlanmış halda icra ediblər. Əməliyyata rəh­bərlik edən xüsusi təyinatlılar birləş­məsinin komandiri pol­kovnik Tehran Mənsimovun sözlərinə istinad etsək, “düşmən zirehli texnikadan istifadə edirdi, xüsusi təyi­natlıların isə yalnız tank əleyhinə qumbaraatanları var idi” [6.].

Sonrakı günlərdə Ermənistan, Rusiya və Azərbaycan ara­sın­da üçtərəfli razılaşma əsasında Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayon­ları da qan tökülmədən Azərbaycana qaytarıldı.

Dövlət başçısı İlham Əliyev çıxışlarının birində demişdir: “Məhz Şuşa iş­ğaldan azad olunandan sonra düşmən artıq dərk etdi ki, bun­dan sonra bizə qarşı müqavimət göstərmək heç bir əhəmiyyət kəsb etməyəcək. Şuşa işğaldan azad olunandan bir gün sonra qəhrə­man Azərbaycan Ordusu daha 70-dən çox yaşayış mən­təqəsini işğalçılardan azad edib və əslində, bu, düşmənə vurulan son zərbə idi. Təsadüfi deyil ki, noyabrın 10-da düş­mən faktiki ola­raq kapitulyasi­ya aktını imzalamışdır. Şuşanın işğaldan azad edilməsi bizim gücümüzü göstərdi, Ordu­mu­zun peşəkarlığını, hərbçilərimizin cəsarətini, qəhrəman­lı­ğını göstərdi. Şuşanın götü­rülməsi çox böyük peşəkarlıq, cəsarət tələb edən əməliyyat idi. Bu əməliyyat dünya hərb tarixində xüsusi yer tutacaqdır. Çünki bu əməliyyatı yalnız yüngül si­lahlarla silahlanmış bizim qəhrəman hərbçilərimiz dağlardan, meşələrdən, cığırlardan keçə­rək icra ediblər. Şuşanın işğal­dan azad edilməsi bizim şanlı Qələbəmizdir”.

Ümummilli lider Heydər Əliyev dövlətiidarəetmə yolunun sədaqətli da­vam­çısı, Vətəninə, xal­qına, Azərbaycan dövlətçili­yinə səda­­­­qət nümunəsi olan İlham Əliyev bu Zəfər yürüşü ilə Azər­baycanın tarixinə YENİ SƏHİFƏ yazmış oldu. Dövlət başçımızın siyasi iradəsi, diplomatik məharəti, Azər­baycana müxalif mətbuat nümayən­də­lərinə kəsgin və tutarlı cavabları ilə siyasi arenada qələbə­mizin ilhamverici qüvvəsi oldu.

Qazanılan zəfərin nəticəsi olaraq Azərbaycan Silahlı Qüvvələri öz hərbi qüdrəti, döyüş tak­tikası, müasir döyüş texnologiyala­rından istifadə məharəti ilə dünya­nın hegemon dövlətlərinin diqqətində qaldu.

Bu qələbə ilə Ali Baş Komandanın qalib sərkərdə, Azərbaycan Silahlı Qüvvə­lərinin güclü ordu, xalqımızın isə məğrur, yenil­məz oldu­ğu öz təsdiqini tapdı. “Güclü lider”, “Güclü ordu”, “xalqın Ali Baş Komandan ətrafında sıx birliyi” –  44 gün sürən müharibəAzərbaycan tarixinin yaddaşında bu istilahlarla yaşa­yır.

Əldə edilən qələbə Prezident İlham Əliyevin həm də ata vəsiy­yətini yüksək səviyyədə yerinə yetirdiyinin göstərici­lərindən biridir. Şuşanın işğaldan azad edilməsi xəbərini Şəhidlər xiya­banından xalqa çatdıran Ali Baş Ko­mandan bir fikri xü­susi vurğulamışdır ki, “Fəxri xiyabanda ulu öndər Heydər Əliyevin məzarını ziyarət etdim, onun ruhu qarşı­sında baş əydim. Ürə­yim­də dedim, xoşbəxt adamam ki, ata vəsiyyətini yerinə yetirdim”.

Bəli, İlham Əliyev həqiqətən xoşbəxt övladdır. “Hər şey­dən ön­cə ona görə ki, müdrik, dünya şöhrə­tli, fövqəl idarəetmə qabi­liyyətinə, dünyaya görk olan siyasi səriştə və iradəyə malik Heydər Əliyev kimi bir atanın ailəsində dünyaya gəlib. Və ona göstərilən etimadı şərəf və ləyaqətlə doğ­rult­maqdadır” [5. s.160].

Ümummilli lider Heydər Əliyev də xoşbəxt ata­dır.“Ona görə ki, Azərbaycan xalqına genetik və siyasi varisi İlham Əliyevi bəxş etmişdir. Bu gün bütün Azər­baycan qürur duyur ki, Ümum­milli liderin zamanında söylədiyi “Mən İlham Əliyevə özüm qədər inanıram” kəlmələri həyat­da təsdiqini tapıb. Ulu öndər Azərbaycana O`nun ümidlərini doğruldan, Azərbaycan Respub­li­kasının daxili və xarici siyasətini uğurla idarə edən, Azərbaycanı­mızın dünyanın hegemon döv­lətləri ilə bir sırada qürurla dayanmasını qərarlaşdıran İlham Əliyev kimi bir varis, dövlət başçısı qoyub gedib” [5. s.160].

Bu gün hər bir Azərbaycan övladı bu qələbənin şahidi olmasın­dan qürur duyur. Xalq öz dövlət başçısına məhəbbətini “Ali Baş Komandan”, “Diplomatik cəbhədə böyük strateq” kəlmələri ilə ifadə edir. Qələm sahibləri bu iradənin nəticəsini “dəmir yumruq” adı ilə əbədiləşdirir, şairlər “dəmir yumruq” sahibinin şəninə şeirlər yazır, bəstəkarlar nəğmələr qoşur.

Rəssam Musayev Fikrət Qazıxan oğlu “ZƏFƏR GÜNÜ”nü “Dəmir Yumruq” masaüstü abidəsi ilə əbədiləşdirdi.

Şair Zahid Xəlil öz ürək sözlərini “Dəmir yumruq dastanı” ilə yaddaşlara belə hopdurdu:

O anlatdı Yer üzünə

Məğlub nədir, zəfər nədir.

O adi bir yumruq deyil,

Həyatdakı möcüzədir.

Dəmir kimi, polad kimi

Birləşdirdi insanları.

İlkin payız günlərinə

O qaytardı ilk baharı.

…Yorulmadı, usanmadı,

Heç dərmədi nəfəsini.

Dəmir yumruq gedib tutdu

Qarabağın zirvəsini.

O yandırdı Qarabağda

Elin sönmüş çırağını.

Yağmalanmış torpağıma

Taxdı zəfər bayrağını.

Haqqı nahaq etmişdilər,

O qaldırdı haqq səsini.

Onun polad iradəsi

Titrətdi Yer kürəsini.  [3.s.11.]                                                                                                                    

Birinci Qarabağ müharibəsi veteranı, hal-hazırda ehti­yatda olan zabit,  şair-publisist Zaur Ustac “Şanlı zəfərimizin mema­rına ithaf” silsiləsindən şeirlərinin birində yazır:

Ustaca bəllidi zamanın feli,

Tarixdə dastandı babamın qolu,

Dəmir yumruq oldu İlhamın əli,

Tarixindən aldı ilhamı İlham!

Xalqımın, ordumun ilhamı İlham!  [4.səh.7]

Azərbaycan, Türkiyə, Pakistan qardaşlığına əbədilik arzusu­nu Z.Ustac “Üç qardaş” şeirində belə ifadə edir::

Bir qardaş sağında, biri solunda,

Təpəri dizində, gücü qolunda,

Qardaşlıq məşəli yanır yolunda,

Yeni çağ başlayır xan Azərbaycan!

Türkiyə, Pakistan, can Azərbaycan!    [4.səh.7]

Bu gün hər bir Azərbaycan övladı bu tarixi qələbənin şahidi olmasından qürur duyur.

50 milyondan artıq azərbaycanlıya qürur yaşadan bu savaş 8 noyabrın Zəfər Günü, 27 sentyabrın isə Anım Günü olaraq təsis edilməsi, Bakı prospektlərindən, eləcə də, Bakı metro­politeni stansiyalarından birinin “8 Noyabr” adlandırılması, Şuşanın erməni işğalından azad olunmasının isə dünya hərb tarixinə düşəcək hərbi əməliyyatlardan biri kimi qiy­mət­lən­di­ri­l­məsi, qazi­lərin və şəhid ailə­lərinin təminatına dəstək üçün “YAŞAT” Fondunun yara­dılması, “Zəfər Paradı”nın təşkili, “Qarabağ Dirçəliş Fon­du”nun və Bakı şəhərində Vətən müharibəsi memorial kompleksinin, eləcə də Zəfər muzeyinin (və s.) yara­dılması ilə tarixiləşdirildi. Min­lərlə Vətən övladının bu qanlı savaşda göstərdiyi qəhrə­man­lıqlar “Vətən Müharibəsi Qəhrə­manı” adı, “Zəfər” və “Qarabağ” ordenləri, “Cəsur döyüşçü”, “Döyüşdə fərqlən­məyə görə”, Şuşanın, Füzulinin, Qubadlının, Suqovuşanın, Xocavəndin, Zəngilanın, Kəlbəcərin, Ağdamın, Laçının azad olunmasına görə (və digər) orden, medal və fəxri adlara layiq görülməsi ilə Azərbaycanın zəfər tarixini yazdı. 

NƏTİCƏ

Məqalədən gəlinən ümumi qənaət budur ki, 2020-ci ilin 10 noyabrı tarixi ədalətin təntənəsi, beynəlxalq hüququn bərpası, hər haldan öncə isə Azərbaycan xalqının qürur ün­vanı olaraq daim xatırlanacaq. Diqqətə çatdırılır ki, II Qara­bağ müharibəsi xalqı­mızın öz ata-baba torpaqları uğrunda cihada qalxdığı zamanlar civarında ərazi itkisi olmadan zəfər qazandığı ilk müharibədir.

Bu gün inkişafımızın bütün sahələrində olduğu kimi, II Qara­bağ müharibə­sindəki qalibiyyətimizdə də ümummilli lider Heydər Əliyevin müdrik siyasəti­nin izlərini görürük. Fikri­miz­cə, Ulu öndər I Qarabağ müharibəsində ATƏŞKƏS`ə nail olmaqla tökü­­ləcək çox qanların, ərazi itkisinin qabağını almaqla yanaşı, həm də II Qarabağ müharibəsindəki qələbəmiz üçün də zəmin yaratmış, bünövrə qoymuşdu.

XX əsrin 70-ci illərində Azərbaycan dilində tərcüməsini oxu­du­ğum (kiril əlifbası ilə) Zaparojye kazaklarının xalq hərəkatından bəhs edən “Taras Bulba” əsərində belə bir məqa­mı xatırlayıram: Komandan (Taras Bulba) öldürülür, atasının öldürüldü­yünü görən böyük oğul Ostap öz mühafizə dəstəsi ilə mühasirəni zorla yarıb canını qurtara bilir. Aradan yarım ildən artıq bir müddət ötür. Əsərin sonuncu abzası təxminən aşa­ğı­dakı məzmundadır: “Üfüqdə toz dumana qarış­dı. Ostap 300 minlik ordu ilə ğöründü”.

…II Qarabağ müharibəsinin qələbə ilə son­lan­ması təxminən eyni məntiqi ardıcıllığı düşünməyə əsas yaradır: Ümum­milli lider Heydər Əliyev I Qarabağ müharibəsində ATƏŞ­KƏS`ə nail olmaqla Azərbaycanın daha böyük bir ərazisinin işğal altına düşə bilmək təhlükəsinin və daha çox ölümlərin qabağını almış­dısa, Q`nun həm bioloji, həm də siyasi varisi olan Azərbaycan Prezi­denti İlham Əliyev 17 il apardığı düşünülmüş müdrik siyasət sayəsində təkcə erməni faşiz­minə yox, dünyanın bütün erməni­pərəst qüvvə­lərinə mey­dan oxudu, 28 il işğal altın­da qalmaqla, bəlkə də unutdurul­mağa məhkum Azərbaycan torpaq­la­rını yağı işğalın­dan azad etdi.

Açar sözlər: II Qarabağ müharibəsi, zəfər yürüşü, xalq-prezi­dent-ordu birliyi, tarixi ədalətin təntənəsi, beynəlxalq hüququn bərpası.

İstifadə olunan ədəbiyyat

1. Əliyev H.Ə. “Qoy ədalət zəfər çalsın”. (“Литературная     газета”nın xüsusi müxbirinin suallarına cavab). Naxçıvan-Əcəmi NPB-2007, 48 səh., s.46.

2. Hüseynli Qabil. “Qarabağın ekoloji harayı”. “Xalq cəbhəsi” qəzeti, 11 iyul 2019-cu il.

3. Xəlil Zahid. “Dəmir yumruq dastanı”. Bakı-TEAS Press Nəşriyyat evi-2021, 220 səh. s.11. İSBN: 978-9952-540-58-1. www/teaspress.az   www.3alma.az.

4. Ustac Zaur. “Həftə içi” qəzeti, 4-10 noyabr 2021-ci il, s. 7.

5. Ziyad Ayətxan. “Heydər Əliyev – xalqının, dövlətinin qürur ünvanı”. Bakı-“Ulu”- 2018, 166 səh. s.160.

İnternet resusrları

6. https://news.milli.az/politics/918265.html. General-leytenant Hikmət Mirzəyev mənə əmr verdi ki…” – Tehran Mənsimov. 31 yanvar 2021.

7. https://az.m.wikipedia.org»wiki Dağlıq Qarabağın ətrafında Ermənistan işğalı altında olan Azərbaycan əraziləri.

8. az.m.wikipedia.org.



Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

VAQİF SULTANLININ YAZILARI

ZAUR  USTACIN  YAZILARI

> > > > MÜTLƏQ OXUYUN !!!

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

DOĞUM GÜNLƏRİ, Vəfa Fətullayeva, Vəfa Fətullayeva haqqında, www.USTAC.az

Vəfa Fətullayeva haqqında – 25 avqust.

Bir şərh yazın

VƏFA FƏTULLAYEVAININ DİLİNDƏN :

Anam məni dünyaya gətirəndə, Böyük Vətən Müharibəsi yenicə başa çatmışdı…Bütün ölkə sevinc içərisində idi…İnsanların simasında təbəssüm, faşizm üzərində qələbə münasibətilə bir-birlərini ürəkdən təbrik edirdilər…Uşaqdan, böyüyə hər kəs qalib əsgəri alqışlarla salamlayırdı…Amma buna baxmayaraq hələ də evlərə “qara kağız” gəlməkdə davam edirdi…Səbirsizliklə övladlarının yolunu gözləyən analar, ayağıyalın, başı açıq səhər-axşam vağzala gedib qatarları qarşılayırdılar…Onlardan biri də Malaket nənəm idi…Çünki mən anadan olanda Ağası dayım hələ cəbhədən qayıtmamışdı…Nənəm gecədən sübhə qədər yatmırdı, oğlunun yolunu gözləyirdi…Mən belə qarışıq bir zamanda anadan olmuşam…Bu gün mənim ad günümdür…1945-ci ilin avqustun 25-də, Nüsrət Fətullayevlə Hökumə Qurbanovanın ailəsində körpə qız uşağı dünyaya göz açır…Həyatın acısından-şirinindən, sevincindən-kədərindən, enişindən-yoxuşundan xəbərsiz məsum bir körpə…Həmin uşaq mən idim, illər sonra sizin aktrisa kimi tanıyacağınız Vəfa Nüsrət qızı Fətullayeva…Avqustun 25-i mənim 42 illik həyat yolumun başlanğıcıdır…Ancaq heç bilmədim allah niyə mənə belə qısa ömür verdi…O gün ən çox sevinən atam olmuşdu…Əlbəttə, mənim dünyaya gəlişim anamla yanaşı bütün doğmalarımı, qohumlarımı sevindirmişdi…Amma mən atamın ilki olduğum üçün, onun sevincinin həddi-hüdudu yox idi…Doğum evindən birinci Adil İsgəndərova zəng edərək uşaq kimi ağlaya-ağlaya “qızım oldu” xəbərini vermişdi…Mən doğulanda atamın 32 yaşı vardı…Küçədə qarşısına çıxan hər kəsə şirinlik paylamışdı…Allah atama ikinci dəfə övlad bəxş etmədi, buna görə də məni ovucunun içərisində saxlayırdı…Yeganə qızını itirmək qorxusu, ona həyatı boyu rahatlıq vermədi…Bir gün mənimlə söhbət etməsəydi, ürəyi partlardı…Onun kölgəsini hər an başımın üzərində hiss edirdim…Bir kədərli hadisə danışım…Günlərin birində 3 yaşım olardı, günorta masa ətrafında ailəliklə nahar edirdik…Bacım hələ dərsdən qayıtmamışdı…Yemək istəmirdim deyə anamın acığı tutdu və üzümdən möhkəm şillə vurdu…Doluxsunmuşam ancaq qorxudan ağlaya bilmirəm…Başımı saldım aşağı…Anam heç nə olmamış kimi mətbəxə keçdi çay gətirsin, atama səsləndi sən də içirsən?!..Atam qəhərli səslə “yoox” dedi…O səs heç vaxt qulağımdan getmədi…Onun “yox” deməsində sanki yetim qalmış bir körpənin iniltisi vardı…Başımı qaldırdım baxdım ki, atamın gözlərindən yaş axır…Mənim üzümə dəyən şillə sanki onun ürəyini yerindən qoparmışdı…Anam ilk dəfə idi atamın yanında mənə əl qaldırırdı…Əlbəttə ki, o nə qədər mülayim insan olsa da, bu davranışa susa bilməzdi…Anama acizanə halda “Hökumə, əgər bir də Vəfaya əl qaldırsan, səni ömrümün sonuna qədər heç vaxt bağışlamaram” söylədi…Anam peşiman halda gəldi üzümdən öpdü və bununla da məsələ bitdi…O, münaqişədən qaçırdı…Həm də anam əsəbi olanda gözünə heç nə görünmürdü, belə olan halda ona nəsə demək faydasız idi…Xasiyyətdir də, nə etmək olardı?!..Bacım dərsdən gələndə görüb ki, atam paradnıda piləkandan oturub ağlayır…Onun çox incə qəlbi vardı…Həm də həddən artıq kövrək insan idi…Məni dünyalar qədər sevirdi…Sakit təbiətli olmağımda atama oxşamışam…Ailəmiz haqqında bir sirr də açım…Bunu ilk dəfə deyirəm, bəlkə də çoxları inanmayacaq, atamla anam ər-arvad olsalar da onların arasında qalın pərdə vardı…Bəzən bir-birinə “siz” deyərək müraciət edirdilər…Kənardan baxanlar məəttəl qalırdı…Ər-arvad arasında belə aşırı rəsmiyyətin olması mütləqdir ki, onların yaxınlaşmasına mane törədirdi…Heç vaxt evdə yüksək səslə danışmayıblar…Belə hal nadir ailələrdə olur…Bir-birləri ilə təssəvvür edə bilməyəcəyiniz dərəcədə nəzakətlə davranırdılar…Nənəm həmişə deyirdi ki, Nüsrət gözəl insandı, yaxşı xasiyyəti var, amma kişidə gərək zabitə olsun, o evə gələndə arvad özünü yığışdırmalıdır…Düzdür, hərdən mübahisə edirdilər, amma qışqırıqsız, sakit şəkildə…Atam dava-dalaşı heç sevməzdi…Bütün bunlar sonda ailənin dağılmasına səbəb oldu…Maraqlıdır ki, onlar ayrılandan sonra da bu ənənəni davam etdirdilər…Mən belə hörmətli ailədə doğulmuşam…Yaşadığım dövrdə hər ilin bu günü ad günümü qeyd edərdim…Ən yadda qalan ad günlərim uşaqlıq illərimdə, məhs atamla birlikdə yaşadığım dövrə düşdü…Baxmayaraq ki, 1950-ci illərdə ölkədə aclıq hökm sürürdü, insanlar yeməyə ərzaq tapmırdı, çörəyi qramla satırdılar…Əhali yoxsulluq içərisində yaşayırdı…Amma atam çalışırdı, əlindən gələni edirdi ki, ad günümü qeyd etsin…Hər il avqustun 25-də bizim evdə bayram olurdu…Nənəm, dayım, xalam, əmilərim, atamın dostları bizə yığışardı…Yeyib-içib şənlənərdik…Gecə yarısına qədər ad günüm davam edirdi…Otağım hədiyyələrlə dolardı…İllər keçdikcə hər şey adiləşməyə başladı, artıq ad günümdə əvvəlki kimi xoşbəxt ola bilmirdim…Atamın bizdən ayrı düşməsi məni bərk sarsıtmışdı, həmin gün gözüm hər yerdə onu axtarırdı…Amma o, bir də heç vaxt bu evə ayaq basmadı…Ayın 25-də səhər tezdən telefon zənginə oyanırdım, hamıdan qabaq atam məni təbrik edirdi, sonra isə böyük bir hədiyyə və gül buketi göndərirdi…Onun göndərdiyi açıqçaları həyatımın sonuna kimi saxladım…Xəstəxanada yatanda Nailədən xahiş etdim ki, mücrümü gətirsin…Artıq həyatımın son günlərini yaşayırdım…Bir dəfə atam yanıma gələndə ona göstərdim ki, “Bax sənin hər il mənə ad günümdə göndərdiyin açıqçalardı indiyədək səndən yadigar saxlamışam”…27 ədəd idi, 1959-cu ildən, 1986-cı ilədək olan müddətdə göndərdiyi açıqçalar…Anam o biri çarpayıda uzanıb ağlayırdı…Məni də ağlamaq tutdu…Atam özünü güclə saxlamışdı, gözləri bulud kimi dolmuşdu…Artıq tab gətirə bilmədi…Palatadan çıxdı, bacım gəldi dedi ki, Nüsrət əmi dəhlizdə ağlayır…O, mənim yanımda heç vaxt ağlamırdı…Həkimim Susanna xanım da palatada idi, pəncərəyə söykənib mat-məəttəl mənə baxırdı…Deyirlər həkimlər soyuqqanlı olur, amma hiss edirdim ki, Susanna xanım mənim halıma yanırdı…Bəlkə də özünü qınayırdı ki, axı niyə mən bu qızı xəstəliyin ağuşundan xilas edə bilmirəm?!..Həkim yazıq nə edə bilərdi ki, mənim xəstəliyimin qarşısında tibb elmi belə aciz idi…Bu gücsüz bədənimlə dözülməz ağrıların, işgəncələrin, əzabların içərisində məhv oldum…Bir zaman mən dünyaya gələndə, doğum evinin həyətində məni əlləri ilə havaya qaldıraraq sevincindən özünə yer tapa bilməyən atam, illər sonra 1987-ci ildə hönkür-hönkür ağlayaraq çiyinlərində tabutumu apardı…Atamı 74 yaşında yetim qoydum…Sən demə həyat hətta mənim düşündüyümdən də amansız imiş…

Bu gün mənim ad günümdür…Neçə yaşımın olmasının artıq heç bir əhəmiyyəti yoxdur…Ömrüm qızıl gül kimi idi, qönçəikən soldu, saraldı…İndi nə səsim eşidilir, nə nəfəsim duyulur, nə də ayaq izlərim görünür…Məndən qalan isə yalnız bu şəkillər, bir də kədərli xatirələr oldu…

Mənbə: Vəfa Fətullayeva

VƏFA FƏTULLAYEVA HAQQINDA

MƏLUMATI HAZIRLADI: TUNCAY ŞƏHRİLİ

ÇİNGİZ ABDULLAYEVİN YAZILARI

ZAHİD SARITORPAĞIN YAZILARI

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

VAQİF POEZİYA GÜNLƏRİ 2023

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

VAQİF SULTANLININ YAZILARI

ZAUR  USTACIN  YAZILARI

> > > > MÜTLƏQ OXUYUN !!!

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

“YALNIZ” və “YALQIZ”

Bir şərh yazın

ALİM, AYB-NİN ÜZVÜ, BƏDİİ TƏRCÜMAN FİRUZƏ MƏMMƏDLİNİN MÜRACİƏTİNƏ QEYDLƏR.

Firuzə Məmmədli 17 avqust tarixində F/B səhifəsində “MƏNDƏN DEMƏKDİR” rubrikasında “Milli dilimizdə “YALNIZ” və “YALQIZ” sözlərinin fərqli məna daşımasını göstərir, eyni zamanda bu sözlərin məna çalarını qarışıq salan yazarlara öz iradını bildirir.Alim doğru olaraq göstərir ki, “yalnız” konkretlik bildirən ədatdır, “yalqız” isə “tək, tənha, yalqızlığı” bildirən sifətdir.Rubrikanın sonunda dilçi alimlərə aydınlıq gətirmək üçün müraciət etmişdir.
Müraciətə rəngarəng və müəllifin fikrini təsdiq edən cavablar verilmişdir.
Lakin müraciətə cavabda görkəmli dilçilərin cavablarını görmədim.Bəlkə də bunun bir çox dilçilər tərəfindən təkrarlandığı nöqteyi nəzərindən cavab verilmiş kimi reaksiya vermişlər.Ola bilsin ki, o cavablar onları qane etmişdir.Təkrar etmək istəməmişdilər…
Əslində isə bu günə qədər heç bir dilçi alim “yalnız” və “yalqız” sözlərini fonoloji tədqiq edə bilməmişdir.Yəqin ki, tədqiq olunsaydı milli dilimizə böyük töhfə olardı…
Fonoloji açılış yalnız dilçiliyin ana xətti olan müqayisəli paralelizmin əsasında mümkündür.Əgər biz bu sözləri digər dil ailələrində incələsək bu günə qədər heç bir dil qrupunda dilçi alimlər həmin sözlərin fonoloji izahlarını verə bilməmişlər.Həqiqətən də semantika bütün dillərdə eyni paralellikdədir.
Keçək mövzunun təhlilinə.”YALNIZ” və “YALQIZ” sözlərinin izahına.Qədim Oğuz dilindən başlayaq.Hər iki məfhumun kökü olan “yal” sözü M.Kaşğarinin Divanü Lüğat-it-Türkündə(Tərcüman Pr.Ramiz Əskərdir.) “yalınquk” sözü “adam, insan, insanlar” kimi verilir.2-ci heca “luk” isə müasir dilimizdə olan “lıq-4” dür.İnsan sözünün qədim cəm formasıdır.Söz teofordur.”Yal” sözü”tək bir” kimi “bir nəfər, hər bir” mənasına gəlir.Sözlərin ikinci hecası sonor “nız,qız” heçliyi bildirən “sız-4” şəkilçisidir.”Yal” sözü o qədər qədimdir ki, onu ancaq teolinqvistika elmi öyrənə bilər.”Yal” sözü Qədim Oğuz dilində “adam” mənasını bildirən “qor” sözündəndir.Sözdə assimliasiya:q-y;r-l mümkün qohum samit keçidi olmuşdur.Sonrakı dövrlərdə sözdə eliziya (səsdüşümü) baş vermiş və söz “ər” şəklini almışdır.
Fars dilində “yalnız” -“hərgiz” – “kimsəsiz” sözündə də “hər”-“ adam”, “giz” isə bizim “sız-4” mənasını bildirir.
İngilis dilində “yalnız” sözü “only”; “yalqız” sözü isə “loneli, alone, ” kimi mənalanır.Sözlərin qədim kökü “one” –“tək, bir” sözündəndir.”One” sözü eyni zamanda “own”-“öz, adamın özü” sözü də adam, fərd, nəfər mənasını bildirir.Söz Fironizmdən dalğa nəzəriyyəsi əsasında yaranıb.”Own” sözü Firon(Firovn) sözünün ikinci hecası olan “ovn” sözündəndir.İngilis dilində “oven”, “furnace”, latın dilində “fornax, furnus” sözləri də Fironun adından “od” mənasını bildirən “kürə, soba, peç” və s.sözlərdir.İngilis dilində “birinci” sözü də “first” kimi ifadə olunur.(İngilis dilində bu sözlərin köklərinin izahını heç Oxford Universitetinin Akademikləri də aça bilməz və aça bilməmişdilər.) Latın dilində də “yalnız” sözü “solum, unus”, “yalqız” sözü isə “solum, solus, sola” kimi mənalanır.Sözün teoforluğu göz qarşısındadır.”Sol” latın dilində Tanrı inancı “Günəş” mənasındadır.”Tək Tanrı” mənasını bidirir.Latın dilində də “unus” sözü “bir” deməkdir.(Yəni təktanrıçılığın ibtidai forması.)Latın dilində “person”-“şəxs” sözü də Fironizmdən gəlir:”fir-pir”.”Prima” da “bir” deməkdir.
Alimin şərhində “yalnız” sözü örnəklərdə olduğu kimi konkretliyi bildirən ədat kimi verilir.Ədatın təsvirində bildirilir ki, mənası bilinməyən, sözə güc qatan ifadələrə ədat deyilir.Görəsən ən qədim insanlarda dilçilik elmindən bir əsər əlamət olmuşdur?(Müəllifə yox, örnəklərə şamil edirəm.)Dilçilik elminin yaşı heç 300 ili keçmir.
“Yalnız” sözü tədqiq edilmədiyindən mənası bilinməyən “ədat”a çevrilmişdir.”Yalnız” burada Tanrıya and işmək mənasında qədim insanlar tərəfindən işlədilmişdir.Müəllifin ədat kimi işlətdiyi “Yalnız səni düşünürəm” cümləsindəki “yalnız” sözünün yerinə “Allah haqqı” ifadəsini ”Allah haqqı (tək) səni düşünürəm” kimi işlətsək, burada “yalnız” sözünə ehtiyac duyulmayacaqdır.Dilimizdə olan ədatlar:”amma, ancaq, çünkü, əgər, yoxsa” və nə qədər ədatlar tanrı adlarındandır.Yəqin bunu görkəmli bir alim desə və sübut etsəydi, aləmdə adı çıxardı.(Mənim kimi yox.)
Araşdırma çətin olsa da, Firuzə xanımın müraciəti məni müəssir etdi və mənə təkan verdi ki, bu ifadələrin fonoloji köklərini tapım.Apardığım araşdımaların əsas qayəsi milli dilimizə rənglər gətirməkdir.Məqalədə sözlər bədii təsvirlə deyil, fonoloji qaydada (milli) tədqiqinin sübutu əsasındadır.Hansı bir dilçi alimi qane etməzsə, əlavə məlumat verə bilərəm.
Firuzə Məmmədliyə öz təşəkkürümü bildirirəm. Tərəfimdən alimə adının mənasını bildirmək istəyirəm.Adınız Tanrısaldır.”Fir” də “günəş”dir, “Ru+z” da “günəş”dir Tanrının adından yaranmadır.Yəni Fironizmdən gəlir.Firon və Ramzesin adlarındandır.Qədim Misirlilərin qiymətli daşlara Tanrılarının adını vermək tendensiyasındandır.
P.S. Hərdən istəyirəm yazam, hərdən də yox.Ömər Xəyyam yadıma düşür.”Xəyyam! Sənsiz də dünyanın işi keçərmiş.”Yəni mən yazdım ya yazmadım dilçilik elminə nə fərq edər ki?
Hərdən istəyirəm ki, yazımı ingilis dilində(ixtisasım üzrə) dərc edim, sonra düşünürəm ki, onlar bizimkilər kimi deyil.Çox sayda oxucu, çox sayda suallar.Onlara cavab verməyə nə gecənin, nə də gündüzün vaxtı çatmaz…
Sizlərə təşəkkür edirəm.

Müəllif: Həsən ƏLİYEV

SÖZ YARADICILIĞI

ALTERNATİV DÜŞÜNCƏ

>>>> DAHA ÇOX MƏLUMAT

HƏSƏN ƏLİYEVİN YAZILARI

TUNCAY ŞƏHRİLİNİN YAZILARI

ZAUR USTACIN YAZILARI


SATIŞDA OLAN YENİ KİTABLAR

> > > > MÜTLƏQ OXUYUN !!!

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Caroline Laurent Turunc. Mahkum!

Bir şərh yazın

Mahkum!

Aylar, zaman takviminin yaprakları gibi yavaş yavaş dökülüyor.

Bitmek bilmeyen beklentiler içinde
Zamanın gölgelerini sayan kum saati labirentinde bir kum tanesi gibi sıkışıp kaldım

Bulutlar mavi, nehirler susuzluktan kurumuş

Nehirde ne balık ne de yosun kaldı
Edkiden kıyısındaki çiçekler karşı yüzyılın kıyılarına kadar parfüm kokardı.

Yemyeşil ağaçlar, bağlar, hurma ağaçları, hepsi susuzluktan kurudu.”

Ey zamanımın haritası Hangi gölge benimdi şimdi her rüzgarda şüpheye düşüyorum

Düşünce ve fikirlerin labirentine kuru bir yaprak gibi düşüyorum.”

Ve kurumuş susuz nehirlerin dalgalarında susuz bir kurbağa gibi boğuluyorum

Ah ah keşke beni kıyıya çıkaracak bir dalga ya da bir balıkçı teknesi olsaydı

Kurumuş bir nehir deresinin ortasında sıkışıp kalmaktan o kadar yoruldum ki

Ne rüyalarım ne de rüyalarımın kokusu dikkatimi dağıtıyor

boğazımda bir yumru

Bir yanılsama nehri ile nasıl başa çıkacağımı bilmiyorum

Ve şaşkınlığa hapsolmuş ağır bir ruhla
Umutsuzluğumu zamanın yaprağında görüyorum

Bu hayat beni o kadar yordu ki tüm umudumu kaybettim

Sanki orman kanunlarına göre yaşayan haydut bir çağda yaşıyorum

Ne zaman… Çiçek açmak istesem yağmur sarı irine dönüşür

Kayan bir yıldız gibi kararlılıktan karanlığa doğru kayıyorum

Saçlarım uyuşuyor, ayaklarım felç oluyor”

Aklım yüzyıllardır Kızıldeniz’den su içiyormuş gibi çığlık atıyor

Allah’ım bu tutukluluk ne zaman bitecek?

24/08/2023-Paris.

#carolinelaurentturunc

MÜƏLLİF: CAROLİNE LAURENT TURUNC

CAROLİNE LAURENT TURUNÇ

CAROLİNE LAURENT TURUNC


Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

VAQİF SULTANLININ YAZILARI

ZAUR  USTACIN  YAZILARI

> > > > MÜTLƏQ OXUYUN !!!

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Ayaz İmranoğlunun hekayəsi haqqında – İLQAR ATABƏYLİ

Bir şərh yazın

Yazıçı dostum Ayaz İmranoğlunun ,,Eşşək anqırtısı,, adlı hekayəsini oxudum. Hekayədə hadisələr keçmiş zamanda baş versə də müasir günümüzlə çox səsləşdiyi üçün üzərində dayanmalı oldum. Hekayənin sujet xətti təxminən belədir: Kəndin bəyinin dümağ rəngli sevimli bir eşşəyi olur. Bəy eşşəyini çox sevdiyinə görə ona xüsusi baxıcılar tutur. Yatıb-durması, istirahət etməsi üçün ev tipli tövlə tikdirir. Gündüzlər eşşəyinə tam sərbəstlik verir. Baxıcıların nəzarəti altında hara istəyir gedir. Yemək-içməyini də xüsusi eşşək aşbazına hazırlatdırır. Eşşək aşbazı kişmişdən, xurmadan, arpa-buğdadan, yonca və başqa ən yaxşı gül-çiçəklərdən təam hazırlayır. Ağ eşşək də yeyir. Harınlamış eşşək gecə səhərə qədər anqırır. Kənd sakinlərini yatmağa qoymur. Amma anqırtısı bəyin çox xoşuna gəlirmiş.Kəndin yaltaqları bəyin xoşuna gəlmək üçün eşşəyin anqırtısını hər yerdə tərifləyirmiş. Gündüzlər eşşək baxıcılarının qabğında gedib camaatın əkin-biçin sahələrini dağıdar, ağnayaraq ziyan vurarmış. Kəndin qoyun, inək, camış, at-eşşəklərinə qənim kəsilibmiş. Yazıq heyvanların harasından gəldi qapar, şıllaqla şil-küt edərmiş. Elə bil heyvanlar da bəy eşşəyi olduğunu düyurmuş kimi qabağında yazıq-yazıq baxaraq müqavimətsiz dayanırlarmış. Nə isə bəyin eşşəyi kəndə qan uddururmuş. Hər gecə səhərə qədər də anqıraraq bəyi feyziyab etdiyi üçün çox qiymətli heyvan sayılırmış.
Kəndin dağ tərəfində camaatın ,,Qurd dərəsi,, dediyi canavarların yaşadığı bir dərə var imiş. Bir gün eşşək baxıcılarının qabağında qaçmağa başlayır və onlardan xeyli uzaqlaşaraq ,,Qurd dərəsinə,, enir. Dərədə qarşısına bir boz canavar çıxır. Eşşək təəcüb içində donub qalır ki, kimsə qorxmadan qabağında dayana da bilərmiş. Canavar məğrur-məğrur baxır və birdən-birə eşşəyə hücum edir. Heç vaxt qorxu hissi keçirməyən eşşəyin dili-ağzı quruyur. Bədəni tir-tir əsməyə başlayır. Tir-tap özündən gedərək yerə yıxılır.Baxıcılar yetişib canavarı qovur. Eşşəyi tövləsinə gətirirlər. Eşşək o gündən sonra heç vaxt anqırmır və həmişə də tir-tir əsir. Bəy çox gözləyir, amma eşşək anqırmır ki, anqırmır. Səhərlər çölə çıxardanda da tir-tir əsə-əsə özündən gedir. Üstünə soyuq su tökərək bir təhər ayıldırlar. Eşşəyin bu hərəkəti bəyi qəzəbləndirir. Bəy əmr edir ki, eşşəyi sürüyərək aparıb ,,Qurd dərəsinə,, atsınlr.
Bu hekayə bizim müasir həyatımızla uzlaşdığı üçün ətraflı yazmalı oldum. Hər kəs gündəlik rastlaşdığı hadisələr haqqında bu hekayədən nə isə tapa bilər. Azərbaycanda sevimli eşşəklər o qədər çoxdur ki… Qarşımıza tez-tez çıxır, ətrafınıza baxın, hər yerdə anqıraraq öz bəyini feyziyab edənləri görəcəksiniz. Amma unutmayın bəy də axıra qədər etibarlı olmur ha….

İLQAR ATABƏYLİ

www.USTAC.az

“İrəvan” Futbol Klubunda kadr dəyişikliyi.

1 Şərh

“İrəvan” Futbol Klubunda kadr dəyişikliyi.

Belə ki,”İrəvan” FK-nun İdarə Heyəti “İrəvan”FK-nın baş məşqçisi Elbrus Məmmədov istefaya göndərərək onun yerinə peşəkar futbolçu Nazim Süleymanov klubunun yeni baş məşqçisi təyin edib.
Xatırladaq ki,Nazim Süleymanov 8-9 yaşlarından “Neftçi”nin Sumqayıtdakı akademiyasında futbola başlayıb və 17 yaşında “Neftçi İSM”in komandasında debüt edib.
İstedadlı futbolçu mütəxəssislərin diqqətini cəlb edir və SSRİ çempionatının ikinci liqasının 9-cu zonasında yarışan Avtomobilçi (Mingəçevir) klubunun heyətinə cəlb olunur. İnamlı oyunu ilə seçilən Nazim Azərbaycanın birinci komandası Neftçi klubuna dəvət alır. Bakı təmsilçisinin heyətində minlərlə futbolsevərin rəğbətini qazanan Nazim Süleymanovun adı indi də sevilərək səslənir.

Nazim Süleymanovun karyerasının ən uğurlu illəri Rusiya çempionatında çıxışı ilə bağlıdır. 1996-cı ildə Alaniya Vladiqafqaz ilə Rusiya çempionu titulunu qazanan Nazim Süleymanov eyni zamanda Rusiya çempionatının ən sərrast futbolçusu kimi tarixə düşür. Bu unudulmaz futbolçunun karyerasında Spartak Moskva, Jemçujina-Soçi kimi klubların adı var.

Nazim Süleymanov 2023-cü ildə dərc olunmuş Rusiya tarixinin ən çox qol vuran legionerlərin yeni siyahısında 10-cu yeri tutub. Süleymanov artıq 23 ildir legioner-bombardirlərin siyahısında yerini saxlayıb. O, bu reytinqə düşən ilk və hələlik sonuncu azərbaycanlıdır. Süleymanov “Spartak” Vladiqafqaz/”Alaniya” və “Jemçujina” klublarında meydana çıxdığı 150 oyunda (1991-2000-ci illərdə) 50 qol vurub. Bu nəticə ilə o, hazırda 10-cu pilləni tutur
Oyunçu karyerasının bitirən Nazim Süleymanov məqşçilik fəaliyyətinə start verib. Rusiya çempionatında yarışan Jemçujina-Soçi klubunun əvəzedici heyətinin məşqçisi təyin olunun Nazim Süleymanovun komandası “Cənub” çempionatında 9-cu yerdə qərarlaşır. Növbəti il Vətənə dönən Süleymanov yenicə yaranmış Xəzər-Lənkəran klubuna baş məşqçi təyin olunur. Bir mövsüm bu komandanı çalışdıran mütəxəssis müvəqqəti olaraq Azərbaycan milli komandasına baş məşqçi təyin olunur. Nazim Süleymanovun daha sonra çalışdığı məkan Bakı futbol klubudur. O, həmin klubun gənclər komandasını çalışdırıb

2022-ci ilin sentyabrında o, “Ximki”nin gənclər komandasına başçılıq edib, 2023-cü ilin fevralından aprel ayına qədər “Ximki-M” İkinci Liqa komandasının baş məşqçisi olub, sonra “Ximki U19”a qayıdıb.

Mübariz SÜLEYMANLI

İrəvan FK-nun mətbuat katibi.

MÜBARİZ SÜLEYMANLINLN YAZILARI

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

ŞİRVAN ŞƏHƏRİNİN 60 İLLİYİNƏ İTHAF EDİRƏM – AKİF ABBASOV

Bir şərh yazın


QULDUR DƏSTƏLƏRİ YAXALANDILAR
(hekayə)
1918-ci il idi. Kürkörpü deyilən körpünün yan-yörəsində 30-40 qazma daxma vardı. Bu yerlər Zubovka adlanırdı. Kasıbçılıqdan əziyyət çəkən adamlar bu daxmalarda ac-yalavac yaşayır, yemək üçün əllərinə bir şey keçəndə Allahlarına min şükür edirdilər.
Kür çayının üstündəki körpü indiki kimi möhkəm, dəmir özüllü, dəmir dirəkli deyildi. Hazırda müasir üslubda inşa olunub. Bu körpüdən yük və sərnişin qatarları keçir. Ötən əsrin ortalarında və bir qədər sonralar körpü yük və sərnişin maşınlarının da dadına çatırdı.
1918-ci ildə isə, Kür çayının üzərindəki körpü taxtadan idi.
Ermənilər yenə də fironluq edirdilər. Bakıda, Naxçıvanda, Zəngəzurda, Şamaxı və Quba qəzalarında, Lənkəranda, Qarabağda daşı daş üstə qoymur, azərbaycanlılara qan uddururdular. Birinci Dünya müharibəsi, Rusiyadakı fevral və oktyabr çevirilişlərindən sonra hər yerdə ara qarışıb, məzhəb itmiş, ermənilərin əlinə çoxlu silah keçmişdi. “Böyük Ermənistan” sərsəm xülyası ilə başlarını daşdan daşa vuran ermənilər Azərbaycan ərazilərinə yiyələnmək istəyir, yurddaşlarımızı yaşadıqları yerlərdən qovub çıxarır, qılıncdan keçirir, diri-diri yandırır, evlərini dağıdırdılar.
Bakıdan başlanan vəhşiliklər başqa şəhər və rayonlarımızı, indi “Ermənistan” adlanan əslində Azərbaycan diyarı olan ərazidəki azərbaycanlıların tarixən yaşadıqları kəndləri bürümüşdü. Quldur silahlı dəstələrinin başında Tayqulaq Andranik və Qarqin Njde dururdular. Stepan Şaumyanın rəhbərlik etdiyi Bakı Kommunası Bakı quberniyasını azərbaycanlılardan təmizləmək siyasəti yeridirdi. Erməni ki erməni!
Hazırkı Şirvan (keçmiş Əli Bayramlı) şəhərinin ərazində yerləşən Zubovka erməni vəhşiliyindən qan ağlayırdı. Uşaqlar, qocalar öldürülür, hamilə qadınları qarnı qılıncla doğranaraq, həyata göz açmaqda olan körpələr cansız halda torpağa düşürdülər. Ermənilər bu mənzərəyə baxaraq həzz alırdılar. Kişilərin kürəyinə qaynar samovar bağlanırdı. Onların qışqırtısı ərşə qalxırdı.
Daxmalar odlara qalanır, insanlar qılıncdan keçirilirdilər.
Nuru paşa Qafqaz İslam Ordusu ilə Bakıda idi. Artıq hərəkətə gəlmişdi. Zubovka istiqamətində irəliləməkdə idi. Sağ qalan insanların gözlərində ümid qığılcımları parlayırdı: Nuru paşa köməklərinə çatacaqdı.
Ermənilər öldürdüklərini – öldürdülər, taladıqlarını – taladılar, evləri yandırdılar, ətrafı xarabazara çevirdilər və hərəkətə gəldilər. Tələsməli idilər. Nuru paşanın əlinə keçə bilərdilər.
Onlar Kür çayının üstündəki taxta körpünü adladılar. Yaxşı bilirdilər ki, Nuru paşa Qafqaz İslam Ordusu ilə onları təqib edəcək. Bu təqibin qabağını almaq üçün taxta körpünü dağıtdılar. Nuru paşa Zubovkaya çatanda Kür çayını halı pərişan gördülər. Çay məlul-məlul baxırdı. Sanki Qafqaz İslam Ordusuna kömək əlini uzada bilmədiyindən xəcalət çəkirdi.
Erməni quldur dəstələri ətraf kəndləri xarabazara çevirə-çevirə uzaqlaşırdı. Təcili onlara çatmaq, dərslərini vermək lazım idi. Nuru paşa bir yığıncaq çağırdı. Yerli ağsaqqalları da dəvət etdi. Onlara müraciətlə soruşdu:
-Buyurun, sizi dinləyirəm. Ordunu, texnikanı çaydan necə keçirim? Siz yəqin bunun sirrini bilirsiniz.
Ağsaqqalların, komandirlərin hərəsi bir təklif verdi. Axırda Nuru paşa öz təklifini irəli sürdü…
Ertəsi gün İslam ordusu artıq Kür çayının o biri sahilində idi. Körpü bu tezliklə bərpa oluna bilməsə də, ordu Kür çayını keçmişdi.
Nuru paşanın ağsaqqallarla məsləhət-məşvərəti səmərəli nəticələnmişdi. Gecəylə lazımi qədər qara mal kəsilmişdi. Onların dəriləri bıçaqla zədələnmədən soyularaq, köpürdülmüş, hər birinin üzərinə taxta bağlanaraq körpücüklər yaradılmışdı. Qafqaz İslam Ordusu və hərbi texnikası bu vasitə ilə o biri sahilə çıxarılmışdı.
Nuru paşanın Qafqaz İslam Ordusu erməni quldur dəstələrini yaxalayıb axırlarına çıxdılar.
Bakı şəhəri, 22 avqust 2023-cü il

Müəllif:   Akif ABBASOV 

pedaqogika elmləri doktoru, professor, Əməkdar müəllim.

AKİF ABBASOVUN YAZILARI

MAHİRƏ NAĞIQIZNIN YAZILARI


Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

VAQİF SULTANLININ YAZILARI

ZAUR  USTACIN  YAZILARI

> > > > MÜTLƏQ OXUYUN !!!

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Əfşan Yusifqızı. Dünya… .

Bir şərh yazın

“DÜNYA SƏNİN, DÜNYA MƏNİM, DÜNYA HEÇ KİMİN”
Yay tətili girəndən nəvələr Fəxri Xiyabana getmək istəyirdi. Vaxt edə bilmirdim, iş elə gətirdi ki, rayondan bacımın uşaqları da gəldilər. Gördüm onların da çox həvəsi var Şəhidlər Xiyabanına, Fəxri Xiyabana getməyi, uşaqların diliylə desəm ,,Heydər baba”nı ziyarət etməyi çox arzulayırlar….
Və getdik.
İlk olaraq Şəhidlər xiyabanını ziyarət etdik, sonra 1-ci və 2-ci Fəxri Xiyabanlarda olduq. Təbii ki, Ulu Öndərdən başlayaraq demək olar ki, bütün xiyabanı gəzdik. Tanıdıqlarımın hansısa misrasını, ya rolunu, ya fəaliyyətini deyib, kimlikləri barədə uşaqlara məlumat verirdim…
Amma demək istədiyim, bu deyil, özümə də maraqlı olan bir məqamdı. Hər üç ziyarətgahda qulağımda yalnız bir mahnı sözü, musiqi səslənirdi;
” Dünya sənin, dünya mənim, dünya heç kimin”
Və həmişə dediyim kimi, yenə də tam təsdiqləyirəm ki, söz adamlarında beyinə qoşulma var. Yüz il əvvəl dünyadan köçənlə də ola bilər, qalanla da…
Sıra ustad şairlərdən birinə çatanda və üstünü oxuyanda gözlərimə inanmadım. 7-dən, 77-yə kimdən soruşsan ki:-
” Vətən mənə oğul desə nə dərdim,
Mamır olub qayasında bitərdim” misraları kimə məxsusdur? Heç şübhəsiz ki, düşünmədən həmin şairin adını sevə-sevə çəkəcəklər. Və ya,
” Səndən mənə bir ömürlük xatirə,
Məndən sənə nə qalacaq, bilmirəm” deyən ustad şairin məzarı üstündə məhs, mənim qulağımda səslənən misralar yazılmışdı. Bəli, məhs o misralar, mat qaldığım bu oldu, niyə mənim qulağımda o misralar səslənirdi, başqa bir şeirdən başqa misralar olsaydı…
O möhtəşəm misralar ola bilsin ki, dəyərli Irade xanımın təşəbbüsü ilə yazılıb. Bəlkə də hörmətli Aqil müəllimin məsləhəti ilə yazılıb, bilmirəm… Bildiyim bir şey var ki, mənim qulağımda səslənən o sözləri sinə daşında oxudum və bir daha ustadın böyüklüyünə heyrət elədim:
” Bu get-gəllər bazarına dəvədi dünya,
Bu ömür-gün naxışına həvədi dünya.
Əbədiyə qəh-qəh çəkər əbədi dünya,
Dünya sənin, dünya mənim, dünya heç kimin “

  • Dünyanı dəvəyə bənzədən şair, bu sözlərdə əfsun var, irfan var, yaranış var, əzəl var, axır var…
    Həqiqətən dünya dəvədi, həm kini var, həm mehri, çəkdikcə çəkir, həvə dişləri ilə istədiyi şəkilə salır, əyir, bükür, döyür, çeynəyir və yaranışın aldanışına qəhqəhə çəkir, hər kəsə özünü sevdirir və sonda heç kimin olmur…
    Mən şairin ruhuna əl qaldırıb dua oxusam da bu sözlərin sehrindən çıxa bilmirdim. Bəlkə elə qulağımda səslənən o sözlərin təsiri ilə hansısa bir qüvvə məni o məzara doğru apardı. Düzü heç düşünməmişdim…
    ” Bir taleyin oyununda cütlənmiş zərik,
    Yüz il qoşa atılsaq da qoşa düşmərik.
    Bir zərrənin işığına milyonlar şərik,
    Dünya sənin, dünya mənim, dünya heç kimin “
    deyən Məmməd Arazın məzarını ilk dəfə ziyarət edirdim.
    Dəqiq bilmirəm, bəlkə də 1986-cı il olardı bu şeiri oxuyanda, çünki hələ ata evində idim.
    ” Çevrəsindən çıxsa əgər sevda fırfıran,
    Bir ümidin ətəyindən tutub da fırlan.
    Eşidərsən pıçıldayır yıxılan, duran,
    Dünya sınin dünya mənim, dünya heç kimin…”
    Bir də, düz 36 il pıçıldadığım:
    ” Bu sevgidə kim uduzdu, kim uddu” misraları şairin sevgi heykəlini ürəyimizə əbədi həkk edib. Amma bu şeirin hər misrasında bir hikmət yatır, bu hikmıtli sözlərin sahibi isə heç kimin olmayan dünyanın səssiz bir guşəsində kirimişcə yatır…Yox, yanıldım, o kirimişcə yata bilməz, çünki elə iki saatlıq ziyarət zamanı o sözləri mənim qulağıma pıçıldadyaraq məni ziyarətinə çağırdı, o bu misralarla əbədi yaşayanlardandır!
    “Ayaq saxla, dövrənə bax ötəri belə,
    Min illərdi Araz belə, Həkəri belə.
    Axşamların, səhərlərin təkəri belə,
    Dünya sənin, dünya mənim, dünya heç kimin. Gülünclərə gülünc gələn bu ada güldüm,
    Yüyəninə hər əl yetən bu ata güldüm.
    Mən özümlə oynadığım şahmata güldüm…
    Dünya sənin, dünya mənim, dünya heç kimin!

Ruhun qarşısında baş əyirəm, böyük şair Məmməd Araz!
………………
Ustadın ruhuna sayğılarımla.

Qoşa düşən milyonlara hey baxdım gendən,
Nə zər kimi cüt düşmədik doğulan gündən.
Ömür boyu sitat dedim ay şair, səndən,
“Dünya sənin, dünya mənim, dünya heç kimin”

Nə sevdamın fırfırasın tapa bilmədim,
Nə yıxılan ətəyindən tuta bilmədim.
Bu dünyada mən ümidə çata bilmədim,
Yana-yana pıçıldadım, “dünya heç kimin”

Səntək görən olmamışdı-dəvə dünyanı,
İçin-için sökdü yedi güvə, dünyanı.
Əsarətdə saxlayıbdı NÜVƏ dünyanı,
Əzəlindən olmayıbdı dünya heç kimin.

Bu dünyanı gülünc görüb, bezən şairim,
Nisgilndə Arazboyu üzən şairim.
Bir misrayla ürəklərdə gəzən şairim,
“Dünya sənin, dünya mənim, dünya heç kimin”.

MÜƏLLİF: ƏFŞAN YUSİFQIZI
Yazıçı-AYB-nin üzvü.

ƏFŞAN YUSİFQIZININ YAZILARI


Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

VAQİF SULTANLININ YAZILARI

ZAUR  USTACIN  YAZILARI

> > > > MÜTLƏQ OXUYUN !!!

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru

www.USTAC.az

Şamaxı “Qırıcısı”

Bir şərh yazın

Yəqin ki, hər kəs Şamaxının girişində bu qırıcı təyyarəni görüb. Bu qırıcı təyyarə II dünya müharibəsindən sonra Şamaxıda xatirə abidəsi olaraq qoyulub. Əslən İsmayıllı rayonunun Basqal kəndindən olan Abdullayev Ağanəsir Ağaməsim oğlu 1942-ci ildə II Dünya müharibəsinə yollanır. O bu müharibədə iştirak edən az saylı qırıcı təyyarə idarə edə bilən pilotlardan olub. Hətta onu tanıyan yaxınlarının söylədiyinə görə təyyarə ilə nişanlısıgilin həyətinə ara-sıra məktublar gətirib atarmış. Zaman keçir. Müharibə zamanı Ukraynadakı döyüşlərin birində təyyarəsi vurulur. Təyyarə kimsənin olmadığı əraziyə düşür. 10 gün çətin və əlverişsiz şəraitdə qaldıqdan sonra şəhid olur. Abdullayev Ağanəsir Şamaxı hərbi komissarlığında çalışıb və Şamaxıda hər kəsin hörmətini qazanıb. Onun xatirəsini əbədiləşdirmək məqsədilə Şamaxının hörmətli adamları yola yaxın ərazidə qırıcı təyyarə yerləşdiriblər. Abullayev Ağanəsirdən geriyə nə bir foto, nə bir əşya qalıb. Tək xatirəsi bu təyyarədir.

Mənbə: Aygün Əliyeva Ələkbərova (qohumu)

www.USTAC.az

“HƏSRƏT YOLÇUSU”NUN “SAHİBSİZLİK DƏRDİ”

Bir şərh yazın

“HƏSRƏT YOLÇUSU”NUN “SAHİBSİZLİK DƏRDİ”

(Rəfail Tağızadənin Qarabağ esselərinə esse)

Qarabağda talan olandan gözü yolda qalanların “xəyalındakı Şuşa”, Ağdam, külli-Qarabağ dərdinin halı necədir? Torpaq həsrətlilərə o yerlər əlçatmaz, ünyetməzdi. Onlar ölülərini “gözlərində, beyinlərində basdırırlar”. Onların dərdini heç dağlar da çəkə bilməz. “Həsrət yolçuları”nın dərdi birdi ki? Ən ağırı düşmən tapdağında olan torpaqlarımızın sahibsizlik dərdi”ni…
“Ölənlərimiz “məni yurdumda basdırın. Rahat ölüm”, – deyirdilər. Bu gözümüzdəkinə, fikrimizdəkinə, yaddaşımızdakına da aiddir. Basdırmadıqlarımız basdıracaq bizi”.
“Başımızdakı, içimizdəki” ölü xatirələr yaddaşımıza dinclik vermir. Xatirələr ölmür desələr də “sahibsizlik dərdi” hər şeyi öldürür – maddi və mənəvi varlıqları. Ölülərin qiyamı dirilərinkindən daha güclüdü. Torpağı yağmalananlar ölülərini “qaçqın qəbristanlığı”nda dəfn eləsələr də, ölü xatirələri torpaq da qoynuna almır, şəhid ruhları kimi göylərdə gəzirlər…
“Bu payız küsəcək məndən Qarabaq”. Bu Qarabağın həlim xasiyyətli, kövrək oğlu Şahmar Əkbərzadənin nigaranlığıydı. Görəsən Qarabağın bu gününü görsəydi şairin narahat ürəyi dözərdimi? Şair qəlbi həssas olur. İnanıram ki, Şahmar Əkbərzadə də son otuz ildə son mənzilində bir an da rahat uyumayıb.
Həsrətdən gözlərinin kökü saralan ana torpaq necə çəksin Vətən oğullarının, igidlərin arxadaşı hər qayanın, daşın, rəngi solmuş, ətri itmiş Xarıbülbülün, kövrək bənövşənin, barsız qalmış ağacların “sahibsizlik dərdi”ni? Bu qədər ağır yükə ana ürəyi dözərmi? Şəhid dərdi, qazi dərdi, yuvasından perik düşən oğul-qız dərdi, “beşiyindən mavi göyləri yox, çürüməkdə olan vaqonun altını görən” körpələrin uşaqlıq arzularının puç olmasını görə-görə necə yaşasın xain düşmənin tapdağı altında ana torpaq? “Sahibinə həsrət qazi qıcı”nı necə qoynuna alsın ana torpaq? Niyə anamızın ürəyinə bu qədər ağır dağlar çəkilməsinə biganə olduq? Səbrimizin səbri nə qədər qalınmış…
“Qarabağa payız gəlib, çoxdan uçubdu quşlar. İlk avtomat, ilk top səsindən, barıt qoxusundan boğulmaqdan qaçan quşlar” nəhayət isti yuvalarına qayıdırlar. 28-30 ildən sonra Qarabağa doğma payız gəldi. Bahar kimi payız. Xarıbülbül, bənövşə bu payızda açdı. Qorxmadı ləçəklərinin solmasından. Yanındakı doğmalarının isti nəfəsindən, sevincli baxışından, əllərinin hərarətindən ürəkləndi. Payızın xəzanına, qışın soyuğuna meydan oxudu. Köçəri quşlar bu payız qayıtdı baharlı yurda, isti yuvalarına. Quşların sağ qanadı başımıza. “Bizdən xoşbəxtdirlər”. Bizdən tez ayaqları dəydi doğma ellərin torpaqlarına…

Paxıllığım tutur quşlara
göydə qanad çalırlar.
Yuvalarına dönmək üçün
nə tikanlı məftil tanıyırlar,
nə buraxılış vəsiqəsi.
Təkcə səngər görəndə
yüksəkdən uçurlar.

Qazi-şair qardaşım, “bizim yerimizə çəkdiyi xəcalətdən kiçilən dağlar, çüxura düşmüş gözə dönən dərələr, yiyəsizlikdən üşüyən”, yurd-yuvasızlıqdan Azərbaycana səpələnən Xarıbülbül, utancaq bənövşə, Qarabağ atlarının kişnərtisinə, muğam məclislərinə həsrət Cıdır düzü, Topxana meşəsi, həzin zümzüməli İsa bulağı, “tək qoyub gəldiyimiz bizdən küsən torpaqlar” bizdən vəfalıdı, mərhəmətlidi, bağışlamağı bacarandı, “axır ki, gəldiniz” deyərək bizimlə barışacaq”…
“Vətən sən ona qədəm basanda vətən olur. Həsrətinə qovuşmaq qədər böyük xoşbəxtlik yoxdur”. Gözünüz aydın, “həsrət yolçu”ları! “Sevgiyə qovuşmaq ayrı hissdir. İlk sevgini unutmaq olmur”…
Əcnəbi jurnalistlərdən biri Ağdamı “mina xalçası”na bənzətdi. Bir çox bənzətmələrdən qürurlansaq da, bu bənzətməyə sevinə bilmədik, həsrətimizin, nisgilimizin ömrünü uzatdı insanlığa qənim düşmənin basdırdığı minalar. Ağdamın torpağını qucaqlayıb öpəcəyimiz günü səbirlə gözləyənlərin səbir kasasını daşdırdı. Biz tezliklə sənə qovuşacağıq, Qarabağ! Bu aksiomdur. Bəs necə, hansı üzlə, hansı ərklə o qapıları döyəcəyik? Tanrı, üzüntülü günlərdən tez qurtar bizi!..
“Ağdama, kəndimizə çatanda torpağı bağrıma basıb, məni bağışla deyəcəm. Sonra öpəcəm”. Arzuların çin olacaq vaxtı uzaqda deyil, Rəfail Tağızadə. Qarabağ əraziləri kimi həsrətdən cadar-cadar olmuş dodaqlarımız torpağa dəyəndə qayıdacaq gəncliyimizin şirin dadı, analı – atalı dünyamız…
Düşmənin qisasının özü də qeyri-insanidir. “Düşmən qisasını kimsəsiz qalan yerlərin daşından, torpağından aldı”. Yaxşı deyiblər, tale insana düşmən verəndə heç olmasa mərdini versin. Yaradan bizə beləsini də qıymadı. Yəqin hansısa günahın sahibiyik…
Rəfail müəllim, “indi o yerlərdə bənövşə bitir”. Az qala bir qərinəydi bitmirdi. Necə bitəydi ki? “Bənövşə sevgi çiçəyidi”. Bənövşəni ana torpağa, insanlığa sevgi həyalandırır, ətirləndirir, balaca boyu ilə sevgi çiçəyinə döndərir. Bəşərin, Türkün düşmənlərinin mənfur nəfəsi gəzən yerlərdə bənövşə bitməz. Nazlı olduğu qədər də qürurludu bənövşə…
Artıq başımızı dik tutacağıq. Ərənlərimiz düşməndən intiqam aldı. Şəhid ruhlarının qarşısında baş əyirik, qazilərin yaralarına məlhəm oluruq bu gün. Vətənin gözünün içinə dik baxmaq səadəti qazandıq. “Artıq məğlub məmləkətin vətəndaşı deyilik”, bütövük, hamının yanında qürurluyuq, biz qanımızla, canımızla paramparça olmuş Vətəni bütöv etdik. İndi Vətənin “tozundan, torpağından öpərək rahatlanacağıq. Ruhlar qovuşantək”.
Bir ilahi yola çıxırıq, “nə qədər nəfəs qalıb gedəcəyik bu yolu”.
“Hava da, səma da təmiz,
Sevgimiz də ləkəsiz”…

Müəllif: Vaqif OSMANOV

VAQİF OSMANOVUN YAZILARI


Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

VAQİF SULTANLININ YAZILARI

ZAUR  USTACIN  YAZILARI

> > > > MÜTLƏQ OXUYUN !!!

“YAZARLAR”  JURNALI PDF

YAZARLAR.AZ
===============================================

<<<< WWW.YAZARLAR.AZ və  WWW.USTAC.AZ >>>> 

Əlaqə: Tel: (+994) 70-390-39-93   E-mail: zauryazar@mail.ru