YÜZ ON YEDDİNCİ YAZI
SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN 75 İL
(Ayətxan Ziyadın doğum gününə)
İnsan ömrünün həqiqi dəyəri yaşadığı illərin sayı ilə deyil, həmin illər ərzində yaratdığı mənəvi sərvətlə, cəmiyyətə verdiyi töhfələrlə, insanların yaddaşında qoyduğu izlə ölçülür. Elə insanlar var ki, onların ömür yolu yalnız şəxsi həyatlarının salnaməsi deyil, həm də mənsub olduqları xalqın mədəniyyətinə, ədəbiyyatına, elminə və ictimai fikrinə xidmət nümunəsidir. Belə şəxsiyyətlər ömürlərini sözə, düşüncəyə, axtarışa və mənəvi dəyərlərin qorunmasına həsr edirlər. Onların qələmindən çıxan hər yazı, ərsəyə gətirdikləri hər kitab, apardıqları hər araşdırma zamanın yaddaşına həkk olunan mənəvi sərvətə çevrilir.
Azərbaycan ədəbi-ictimai mühitində özünəməxsus dəst-xətti, çoxşaxəli yaradıcılığı və uzunmüddətli fəaliyyəti ilə seçilən yazıçı-jurnalist, şair, ədəbiyyatşünas və tədqiqatçı Ayətxan Ziyadın 75 illik yubileyi də məhz belə bir ömür yoluna ehtiramın ifadəsidir. Bu yubiley yalnız bir qələm sahibinin yaşının tamamlanması deyil, eyni zamanda, Azərbaycan söz sənətinə, jurnalistikasına, ədəbi tənqidinə və elmi düşüncəsinə verilmiş töhfələrin bir daha dəyərləndirilməsi üçün əlamətdar hadisədir.
Ayətxan Ziyadın – İsgəndərovun yaradıcılıq taleyi yarım əsrdən artıq bir dövrü əhatə edir. Onun həyat və fəaliyyətinə nəzər saldıqda aydın görünür ki, bu yolun əsas istiqamətini sözə sədaqət, həqiqətə bağlılıq, mütaliə və araşdırma həvəsi, milli-mənəvi dəyərlərə ehtiram müəyyənləşdirib. Jurnalistikanın operativliyi, bədii yaradıcılığın duyğusallığı, elmi tədqiqatın dəqiqliyi və ədəbi tənqidin tələbkarlığı onun fəaliyyətində bir-birini tamamlayan istiqamətlərə çevrilib.
İlk addımdan böyük yaradıcılıq yoluna
Ayətxan Ziyadın mətbuatla bağlı ilk addımları 1969-cu ilin avqustunda Şirvanda, o vaxtkı Əlibayramlı şəhərində nəşr olunan “İşıq” qəzetində dərc edilmiş ilk iki məqaləsi ilə başlayıb. Həmin vaxtdan etibarən söz onun həyatının ayrılmaz hissəsinə çevrilib. İlk yazılarla başlayan bu yol sonradan ali jurnalistika təhsilinə, radio fəaliyyətinə, qəzet və jurnal redaksiyalarında işə, pedaqoji mühitə və elmi-tədqiqat sahəsinə qədər genişlənib.
Azərbaycan Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində aldığı təhsil onun dünyagörüşünün formalaşmasında, peşəkar jurnalist kimi yetişməsində mühüm rol oynayıb. Universitet illərində qazanılan nəzəri biliklər sonrakı fəaliyyətində praktik təcrübə ilə zənginləşib. 1970–1994-cü illərdə Azərbaycan Dövlət radiosunda çalışması, 1994–2007-ci illərdə müxtəlif qəzet və jurnallarla əməkdaşlığı onun jurnalistlik fəaliyyətinin əsas mərhələlərini təşkil edib.
Radio jurnalistikası insandan fikri aydın ifadə etməyi, hadisələrin mahiyyətini çevik dərk etməyi, dinləyiciyə doğru və anlaşıqlı informasiya çatdırmağı tələb edir. Qəzet və jurnal fəaliyyəti isə hadisələrə daha geniş baxış, faktların təhlili, ictimai proseslərin mahiyyətini açmaq bacarığı qazandırır. Ayətxan Ziyadın uzun illər ərzində qazandığı bu təcrübə onun publisistik üslubunun formalaşmasına, sözün məsuliyyətini dərindən dərk etməsinə şərait yaradıb.
Jurnalist üçün söz həm vasitədir, həm də məsuliyyət. Yazılan hər cümlə oxucunun düşüncəsinə təsir edə, cəmiyyətdə müəyyən münasibətin formalaşmasına kömək göstərə bilər. Bu baxımdan Ayətxan Ziyadın yaradıcılıq yolu sözə yalnız peşə münasibəti ilə deyil, mənəvi öhdəlik kimi yanaşmanın da nümunəsidir.
Jurnalist, yazıçı və tədqiqatçı – vahid yaradıcılıq dünyası
Ayətxan Ziyadın yaradıcılığını səciyyələndirən əsas cəhətlərdən biri müxtəlif fəaliyyət sahələrinin vahid məqsədə xidmət etməsidir. Jurnalist kimi o, ictimai həyatın nəbzini tutmağa, yazıçı kimi insanın daxili aləmini və duyğularını ifadə etməyə, tədqiqatçı kimi isə ədəbi və tarixi hadisələrin dərin qatlarına enməyə çalışıb.
Bu üç istiqamət zahirən fərqli görünsə də, onların hər birində ortaq bir xətt var: həqiqəti axtarmaq və onu söz vasitəsilə insanlara çatdırmaq.
Publisistika ictimai həyatın canlı mənzərəsini yaradır. Bədii yaradıcılıq həmin həyatın görünməyən duyğularını, insan talelərinin mürəkkəbliyini üzə çıxarır. Elmi araşdırma isə faktları, sənədləri və mənbələri təhlil edərək keçmişlə bu gün arasında əlaqə qurur. Ayətxan Ziyadın çoxşaxəli yaradıcılığında bu xüsusiyyətlərin qarşılıqlı əlaqəsi aydın görünür.
Onun yaradıcılıq irsinin genişliyi də buradan qaynaqlanır. Təqdim olunan yubiley materialında müəllifin 30-a yaxın kitabının nəşr olunduğu qeyd edilir. Bu nəşrlər onun illər ərzində topladığı müşahidələrin, bədii düşüncələrinin, elmi axtarışlarının və ədəbi mülahizələrinin müxtəlif istiqamətlərini əhatə edir.
Otuzadək kitab sadəcə nəşr göstəricisi deyil. Bu, uzun illər davam edən zəhmətin, müntəzəm mütaliənin, yaradıcı axtarışın və yazıya məsuliyyətli münasibətin nəticəsidir. Hər kitab müəllifin dünyagörüşünün müəyyən bir mərhələsini, düşüncə tərzini və mənəvi təcrübəsini əks etdirir.
Poeziya və nəsrdə insan talelərinin rəngləri
Ayətxan Ziyadın bədii yaradıcılığında insanın daxili dünyası, zamanın dəyişən mənzərəsi, xatirələrin gücü və həyatın mənəvi çalarları xüsusi yer tutur. Onun “Qara, məxmər gecələrim” adlı 640 səhifəlik ədəbi-bədii əsərlər toplusu və “Ömrüm bir yaşıl yarpaq, rəngləri mənimkidi” kitabı müəllifin bədii düşüncəsini tanımaq baxımından diqqətəlayiq nəşrlərdir.
Kitab adlarının özündə belə müəyyən fəlsəfi məna və poetik yanaşma hiss olunur. Gecə insanın təkliyə çəkildiyi, düşüncələri ilə baş-başa qaldığı, xatirələri yenidən yaşadığı zaman kəsiyidir. Məxmər gecə obrazı isə sakitliyin, dərinliyin, duyğuların və bəzən də insanın daxilində gizlətdiyi ağrıların bədii ifadəsi kimi qavranıla bilər.
“Qara, məxmər gecələrim” adı oxucunu zahiri hadisələrdən daha çox insanın daxili aləminə yönəldir. Burada gecələr yalnız təqvimdəki zaman deyil, həm də insan talelərinin, düşüncələrin və duyğuların mənəvi məkanı kimi görünür.
“Ömrüm bir yaşıl yarpaq, rəngləri mənimkidi” kitabının adı isə həyatın faniliyi ilə fərdi mənəvi təcrübənin özünəməxsusluğunu birləşdirir. Yarpaq təbiətin bir parçası olduğu kimi, insan da böyük həyatın ayrılmaz hissəsidir. Lakin hər insanın öz rəngi, öz taleyi, öz xatirələri və öz dünyası var. İllər keçsə də, yaşanmış ömrün rənglərini başqasının rəngləri ilə əvəz etmək mümkün deyil.
Ədəbiyyatın gücü də məhz bu fərdiliyi ümumbəşəri duyğularla birləşdirməkdədir. Müəllif öz yaşantılarından çıxış etsə də, oxucu həmin sətirlərdə öz həyatından, öz kədərindən, öz sevincindən və öz xatirələrindən nələrsə tapa bilir. Bədii sözün uzunömürlülüyü onun oxucunun qəlbində belə bir qarşılıq yaratmaq imkanından asılıdır.
Ayətxan Ziyadın yaradıcılığında duyğuların sakit ifadəsi, insan talelərinə diqqət və sözün daxili ahənginə həssas münasibət onun bədii dünyasının diqqətçəkən cəhətləri kimi qiymətləndirilə bilər.
Elmi axtarışlar və milli yaddaşa xidmət
Ayətxan Ziyadın fəaliyyətində elmi-tədqiqat istiqaməti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bədii yaradıcılıq müəllifdən təxəyyül və duyğu tələb etdiyi halda, elmi araşdırma faktların dəqiqliyini, mənbələrin yoxlanılmasını, müqayisəli təhlili və nəticələrin əsaslandırılmasını tələb edir. Bu sahədə uzun müddət çalışmaq təkcə bilik deyil, həm də səbir, ardıcıllıq və məsuliyyət istəyir.
Müəllifin Ümummilli Lider Heydər Əliyevin irsinə həsr etdiyi əsərlər onun elmi maraqlarının mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Azərbaycanda və Türkiyədə nəşr edilmiş dərs vəsaiti, “Heydər Əliyev – xalqının, dövlətinin qürur ünvanı” və “Heydər Əliyev şəxsiyyəti ədəbi-tənqid müstəvisində” adlı monoqrafiyaları bu sahədəki araşdırmalarının nümunələridir.
Tarixi şəxsiyyətlərin fəaliyyəti haqqında yazmaq, onların dövlətçilik və mədəniyyət tarixindəki yerini araşdırmaq ciddi məsuliyyət tələb edir. Belə tədqiqatlarda tarixi faktların düzgün təqdimatı, şəxsiyyətin fəaliyyətinin müxtəlif tərəflərinin təhlili və ictimai əhəmiyyətinin müəyyənləşdirilməsi mühüm şərtlərdəndir.
Ayətxan Ziyadın bu mövzuda qələmə aldığı əsərlər onun ədəbi-tənqidi yanaşma ilə tarixi düşüncəni bir araya gətirmək cəhdinin göstəricisidir.
Onun araşdırmalarında doğma torpağın tarixi yaddaşına yönələn istiqamət də mühüm yer tutur. “Şamaxının Kürdəmic kəndi” əsəri konkret yaşayış məntəqəsinin tarixi və yaddaşı üzərində qurulan tədqiqat nümunəsidir. Kəndin, elin, obanın tarixini öyrənmək, keçmişin izlərini sənədlər və xatirələr əsasında bərpa etmək milli yaddaşın qorunmasına xidmət edir.
Bəzən böyük tarixi hadisələrin arxasında kiçik yaşayış məntəqələrinin, adi insanların, ailələrin və nəsillərin unudulmuş hekayələri dayanır. Həmin hekayələr yazıya alınmadıqda zaman keçdikcə yaddaşdan silinə bilər. Buna görə də yerli tarix araşdırmaları yalnız bir kəndin keçmişini öyrənmək deyil, bütövlükdə xalqın tarixi mənzərəsini tamamlamaq baxımından da əhəmiyyətlidir.
Ayətxan Ziyadın “Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda Ermənistanın ekosid, urbisid və kultursid siyasəti” adlı tarixi araşdırması isə Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla bağlı mürəkkəb məsələlərə həsr olunub. Bu əsərin mövzusu işğal dövründə bölgənin təbiətinə, yaşayış məntəqələrinə və mədəni irsinə vurulmuş zərərin sənədləşdirilməsi və tarixi yaddaşın qorunması baxımından əhəmiyyətlidir.
Belə mövzuların elmi araşdırılması, faktların toplanması və gələcək nəsillərə çatdırılması xüsusi diqqət tələb edir. Çünki tarixi yaddaşın qorunması yalnız keçmişi xatırlamaq deyil, həm də gələcək qarşısında məsuliyyət daşımaq deməkdir.
Ədəbi tənqid – sözün məsuliyyət tərəzisi
Ayətxan Ziyadın yaradıcılığında ədəbi tənqid də mühüm yer tutur. Tənqid ədəbiyyatın inkişafına xidmət edən, bədii əsərlərin məziyyətlərini və nöqsanlarını müəyyənləşdirən, oxucu ilə müəllif arasında düşüncə körpüsü yaradan sahədir.
Bu sahədə obyektivlik, bilik və prinsipiallıqla yanaşı, ədəbi etikaya hörmət də vacibdir. Əsəri təhlil etmək, onun uğurlarını və çatışmazlıqlarını göstərmək, müəllifin yaradıcılıq imkanlarını düzgün qiymətləndirmək tənqidçidən geniş dünyagörüşü və məsuliyyətli mövqe tələb edir.
Ayətxan Ziyadın müxtəlif dövrlərdə qəzetlərdə dərc edilmiş tənqidi məqalələrini bir araya gətirən “İmza, dilsiz-ağızsız” kitabı bu baxımdan diqqət çəkir. Dörd fəsildən və 560 səhifədən ibarət olan nəşr onun ədəbi prosesə, müəllif imzasına və bədii sözün ictimai məsuliyyətinə münasibətini əks etdirən topludur.
Kitabın adı da düşündürücüdür. İmza müəllifin kimliyini ifadə etsə də, hər imzanın arxasında eyni dərəcədə güclü məzmun, mövqe və sənətkarlıq dayanmır. Ədəbi tənqidin vəzifələrindən biri də məhz bu fərqləri müəyyənləşdirmək, əsərin həqiqi dəyərini üzə çıxarmaqdır.
Tənqid ədəbiyyatın düşməni deyil, onun özünüdərk vasitəsidir. Obyektiv və əsaslandırılmış tənqid yazıçının yaradıcılıq imkanlarını genişləndirə, oxucunun bədii zövqünü formalaşdıra və ədəbi mühitdə sağlam müzakirə ənənəsini gücləndirə bilər.
Ayətxan Ziyadın bu sahədəki fəaliyyəti onun sözün yalnız bədii gözəlliyinə deyil, həm də məzmununa, ictimai əhəmiyyətinə və mənəvi məsuliyyətinə diqqət yetirdiyini göstərir.
Uşaq ədəbiyyatına və gənc nəslin inkişafına diqqət
(Bu bölmədə ümumi işin xeyirinə özüm haqqında üçüncü şəxs kimi söhbət açmağa məcburam – dəyərli oxucularım və yazarlar, üzürlü hesab edin – bird aha təşəkkürlər, Ayətxan müəllim!)
Hər bir xalqın gələcəyi onun yetişdirdiyi gənc nəslin düşüncəsindən, dünyagörüşündən və mənəvi dəyərlərindən asılıdır. Bu baxımdan uşaq ədəbiyyatı və gənclərin bədii-estetik tərbiyəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Ayətxan Ziyadın elmi yaradıcılığında uşaq ədəbiyyatına göstərilən diqqət onun fəaliyyətinin mühüm və həssas istiqamətlərindən biridir. Azərbaycan uşaq ədəbiyyatının tanınmış nümayəndəsi Zahid Xəlilin yaradıcılığına, müasir uşaq poeziyasının inkişafına və bədii dil məsələlərinə həsr olunmuş araşdırmaları bu sahədəki marağının miqyasını göstərir.
Xüsusilə “Zaur Ustacın uşaq poeziyasında bədii sənətkarlıq sistemi, yaxud Uşaq dünyası Zaur Ustacın gözü ilə” adlı tədqiqatı müasir uşaq poeziyasının bədii xüsusiyyətlərinin elmi təhlilinə yönəlməsi baxımından diqqətəlayiqdir.
Uşaq şeiri yazmaq, uşaqlar üçün bədii dil yaratmaq və bu dilin elmi xüsusiyyətlərini araşdırmaq fərqli, lakin bir-birini tamamlayan fəaliyyət sahələridir. Uşaq ədəbiyyatında sadəlik səthilik demək deyil. Əksinə, uşağın yaşına, düşüncə səviyyəsinə və duyğu dünyasına uyğun ifadə tapmaq yüksək sənətkarlıq tələb edir.
Bu sahədə aparılan elmi araşdırmalar həm mövcud yaradıcılığın dəyərləndirilməsinə, həm də gələcəkdə yazılacaq əsərlər üçün nəzəri istiqamətlərin müəyyənləşdirilməsinə kömək edir. Uşaq ədəbiyyatının inkişafı, bədii dilin zənginləşməsi və milli-mənəvi dəyərlərin yeni nəslə ötürülməsi bu baxımdan vahid prosesin tərkib hissələridir.
Ayətxan Ziyadın Zahid Xəlil və Zaur Ustac yaradıcılığına müraciət etməsi onun ədəbiyyata yalnız keçmişin irsi kimi deyil, daim yenilənən və gələcəyə istiqamətlənən mənəvi sərvət kimi yanaşdığını göstərir.
Pedaqoji mühitdə və redaktorluq fəaliyyətində qoyulan iz
Ayətxan Ziyadın həyat yolunun mühüm mərhələlərindən biri Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti ilə bağlıdır. Onun 2007–2014-cü illərdə universitetin “Gənc müəllim” qəzetinin baş redaktoru kimi fəaliyyəti həm jurnalistlik təcrübəsinin davamı, həm də gənc nəslin yaradıcılığına dəstəyin ifadəsi olub.
Redaktorluq işi yalnız mətnləri çapa hazırlamaqdan ibarət deyil. Redaktor müəllifin fikrini düzgün anlamağı, yazının məzmununu qorumağı, dil və üslub baxımından onu təkmilləşdirməyi bacarmalıdır. Xüsusilə gənc müəlliflərlə işləyərkən bu vəzifə daha böyük həssaslıq tələb edir. Çünki ilk yazılar, ilk nəşrlər və ilk yaradıcı uğurlar insanın gələcək yoluna təsir göstərə bilər.
Təcrübəli redaktorun verdiyi məsləhət, göstərdiyi istiqamət və aşıladığı peşə məsuliyyəti gənc qələm sahibinin formalaşmasında mühüm rol oynayır. Ayətxan Ziyadın “Gənc müəllim” qəzetindəki fəaliyyəti də bu baxımdan dəyərləndirilməlidir.
Onun həmin dövrə aid yazılarının bir qisminin “ADPU-da qalan izim” adlı məqalələr toplusunda yer alması pedaqoji mühitlə bağlı xatirələrin və müşahidələrin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.
2014-cü ildən 2026-cı ilin fevralına qədər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Elmi-Tədqiqat Mərkəzində elmi işçi kimi fəaliyyəti isə onun yaradıcılıq yolunda yeni mərhələ təşkil edib. Bu dövrdə elmi məqalələr, araşdırmalar və tədqiqat materialları üzərində işləməsi onun jurnalistika və bədii yaradıcılıqla yanaşı, elmi fəaliyyətə də davamlı diqqət yetirdiyini göstərir.
“Dədə Qorqud” ünvanında sözüm” adlı elmi məqalələr toplusu, eləcə də beynəlxalq elmi konfranslara təqdim etdiyi yüzdən çox məqalənin orijinal variantlarını birləşdirən “Yazdım ki, izim qalsın” adlı ikicildlik müəllifin araşdırma fəaliyyətinin əhatəsini nümayiş etdirir.
Bu nəşrlərin adı belə sözün və yaddaşın münasibətinə dair müəyyən məna daşıyır. İnsan yazır ki, düşüncəsi, araşdırması, qənaəti və təcrübəsi özündən sonra da yaşasın. Bu mənada elmi məqalə yalnız konkret problemin həlli deyil, həm də gələcək tədqiqatçılar üçün müəyyən istiqamət və mənbə ola bilər.
Sözün arxasındakı zəhmət
Yaradıcılıq kənardan bəzən asan və təbii görünür. Oxucu kitabı əlinə alır, məqaləni oxuyur, şeirin misralarından zövq alır. Lakin həmin nəticənin arxasında uzun saatlar, bəzən günlərlə davam edən axtarışlar, saysız düzəlişlər, tərəddüdlər və yenidən başlamaq iradəsi dayanır.
Xüsusilə elmi araşdırmalarda bir faktın dəqiqləşdirilməsi, arxiv sənədinin tapılması, mənbələrin tutuşdurulması və nəticənin əsaslandırılması çox vaxt tələb edir. Bədii yaradıcılıqda isə bir sözün yerini tapmaq, fikri artıq ifadələrdən təmizləmək, duyğunu oxucuya çatdırmaq üçün uzun düşüncə prosesi yaşanır.
Ayətxan Ziyadın yarım əsrdən artıq davam edən fəaliyyəti bu zəhmətin ümumiləşmiş ifadəsidir. Onun 30-a yaxın kitabı, müxtəlif janrlarda qələmə aldığı əsərləri, elmi məqalələri və tənqidi yazıları bir-birindən ayrı məhsullar deyil, uzun illər ərzində formalaşmış yaradıcı təcrübənin müxtəlif nəticələridir.
Belə bir ömür yolu insana mühüm həqiqəti xatırladır: istedad başlanğıcdır, ancaq davamlı əmək, intizam və məsuliyyət həmin istedadı cəmiyyət üçün faydalı mənəvi sərvətə çevirir.
Yetmiş beş yaş – müdriklik və yeni üfüqlər
Yetmiş beş yaş insan ömrünün əlamətdar mərhələsidir. Bu yaşa çatmış insanın arxasında çoxlu xatirələr, yaşanmış hadisələr, sınaqlar və qazanılmış təcrübə dayanır. Lakin yaradıcı insan üçün yaş yalnız geridə qalan illərin hesabı deyil. O, həm də toplanmış təcrübənin yeni düşüncələrə, yeni yazılara və yeni nəticələrə çevrilməsi imkanıdır.
Ayətxan Ziyadın 75 illik yubileyi onun keçdiyi yolu qiymətləndirmək, yaradıcılıq irsinə nəzər salmaq və gələcək fəaliyyətinə xoş arzular bildirmək üçün gözəl fürsətdir.
Əlli yeddi ilə yaxın yaradıcılıq təcrübəsi, jurnalistika, bədii söz, ədəbi tənqid və elmi tədqiqat sahələrindəki fəaliyyəti onun ömrünün böyük hissəsinin sözə xidmətlə keçdiyini göstərir. Belə bir təcrübə yalnız müəllifin şəxsi qazancı deyil, həm də ədəbi və elmi mühit üçün müəyyən dəyər daşıyır.
Əlbəttə, heç bir yaradıcılıq yolu yalnız uğurlardan ibarət olmur. Hər bir qələm sahibi öz dövrünün çətinlikləri, zamanın dəyişən tələbləri, ictimai həyatın mürəkkəbliyi və yaradıcılığın daxili sınaqları ilə üzləşir. Əsas məsələ bu sınaqlar qarşısında öz sözünə, düşüncəsinə və seçdiyi mənəvi istiqamətə sadiq qala bilməkdir.
Ayətxan Ziyadın yubileyinə həsr olunmuş yazıların, onun əsərlərinə göstərilən diqqətin və müxtəlif ədəbi platformalarda adının çəkilməsinin arxasında da məhz uzunmüddətli əməyin yaratdığı maraq dayanır.
Yetmiş beş yaş bir ömrün yekun nöqtəsi deyil. Xüsusilə düşüncəsi daim hərəkətdə olan, mütaliədən və araşdırmadan ayrılmayan, sözlə yaşayan insan üçün bu yaş yeni qənaətlərin, xatirələrin və yaradıcılıq imkanlarının başlanğıcı da ola bilər.
Söz yaşayırsa, müəllifin izi də yaşayır
Ədəbiyyatın, publisistikanın və elmin ən böyük üstünlüklərindən biri insan ömrünün məhdudluğunu sözün uzunömürlülüyü ilə birləşdirməsidir. İnsan həyatdan köçsə də, yazdığı əsərlər oxunduqca, araşdırmaları öyrənildikcə, düşüncələri yeni müzakirələrə yol açdıqca onun mənəvi varlığı yaşamaqda davam edir.
Bu baxımdan kitab müəllifin zamanla söhbətidir. Bəzən illər əvvəl yazılmış bir məqalə sonradan yeni məna qazanır, bir elmi fikir başqa tədqiqatçıya istiqamət verir, bir şeir insanın qəlbində heç gözlənilməyən duyğular oyadır. Sözün həqiqi qüdrəti də məhz budur: o, yarandığı anın hüdudlarından kənara çıxaraq başqa zamanlarda, başqa insanların düşüncəsində yenidən doğulur.
Ayətxan Ziyadın yaradıcılıq irsinin müxtəlif istiqamətlərdə formalaşması onun fəaliyyətini yalnız bir janr və ya bir peşə çərçivəsində qiymətləndirməyin kifayət etmədiyini göstərir. Onun jurnalistlik fəaliyyəti ictimai həyatın müşahidəsi ilə, bədii əsərləri insan duyğularının ifadəsi ilə, elmi tədqiqatları tarixi və ədəbi yaddaşın araşdırılması ilə, redaktorluğu isə gənc qələm sahiblərinin inkişafına dəstəklə bağlıdır.
Bu sahələrin hər biri ümumi bir məqsəddə birləşir: sözün, biliyin və mənəvi dəyərlərin qorunması.
Ədəbi mühitin inkişafı yalnız yeni əsərlərin yazılmasından asılı deyil. Həm də mövcud əsərlərin öyrənilməsi, müəlliflərin yaradıcılığının təhlili, elmi fikrin inkişafı, tənqidin sağlam prinsiplər üzərində qurulması və gələcək nəsillərə bilik ötürülməsi vacibdir. Ayətxan Ziyadın fəaliyyəti bu məsələlərin bir neçəsini eyni vaxtda əhatə etməsi ilə diqqət çəkir.
Onun “Yazdım ki, izim qalsın” adlı ikicildliyinin adı, əslində, hər bir yaradıcı insanın daxilində yaşayan arzunun ifadəsi kimi də səslənir. İnsan yazır, araşdırır, öyrənir və öyrədir ki, zəhməti zamanın içində itib-batmasın, müəyyən bir düşüncə və mənəviyyat izi qoysun.
Bu iz yalnız kitabların sayı ilə ölçülmür. O, həm də müəllifin yetişməsinə yardım etdiyi insanların yaddaşında, araşdırmalarından bəhrələnən tədqiqatçıların işində, əsərlərini oxuyan oxucuların düşüncəsində yaşayır.
Səmimi yubiley təbriki
Əziz Ayətxan müəllim!
Sizi 75 illik yubileyiniz münasibətilə ürəkdən təbrik edirik!
Sizin ömür yolunuz sözə sədaqətin, axtarışa bağlılığın, elmi düşüncəyə ehtiramın və yaradıcı əməyin uzunmüddətli nümunəsidir. Jurnalistikanın məsuliyyətli yollarından keçərək bədii yaradıcılığa, ədəbi tənqidə və elmi araşdırmalara uzanan fəaliyyətiniz Azərbaycan ədəbi-ictimai mühitinin müxtəlif istiqamətlərini əhatə edir.
Sizin üçün söz yalnız fikri ifadə etmək vasitəsi deyil, həm də düşünmək, öyrənmək, öyrətmək, yaddaşı qorumaq və gələcək nəsillərlə mənəvi körpü yaratmaq imkanıdır. Bu baxımdan yarım əsrdən artıq davam edən yaradıcılıq fəaliyyətinizin hər bir mərhələsi özünəməxsus təcrübə və məna daşıyır.
Sizi tanıyanlara, əsərlərinizi oxuyanlara, yaradıcılığınız haqqında düşünənlərə və elmi araşdırmalarınızdan bəhrələnənlərə arzu edirik ki, bundan sonra da sözünüzün işığına ehtiyac duyulan yeni səhifələr açılsın. Qoy illərin zəhməti yeni nəşrlərdə, yeni tədqiqatlarda, yeni düşüncələrdə və xoş xatirələrdə öz davamını tapsın.
Arzu edirik ki, 75 yaşınız Sizə möhkəm cansağlığı, könül rahatlığı, yeni yaradıcılıq həvəsi və mənalı ömür sevinci gətirsin. Qələminiz daim işlək, düşüncəniz aydın, ruhunuz gənc, ilhamınız bol olsun!
Qoy yazdığınız əsərlər oxunsun, araşdırmalarınız öyrənilsin, sözünüz yeni nəsillərə çatsın. Qoy ömrünüzün bundan sonrakı illəri də xeyirxah insanların, səmimi dostların, doğmaların və mənəvi dəyər verən oxucuların əhatəsində keçsin.
Yetmiş beş yaşınız mübarək, Ayətxan müəllim!
Sözünüzün ömrü uzun, qələminizin nuru daim, yaradıcılıq yolunuz açıq olsun! Yeni yaşınız yeni uğurların, yeni kitabların, yeni elmi qənaətlərin və xoş xəbərlərin müjdəçisi olsun!
Sizə möhkəm cansağlığı, könül xoşluğu və uzun, bərəkətli ömür arzulayır və Sizi “Yazarlar” cameəsi adından 75 illik yubileyiniz münasibətilə “Durna teli – “Qızıl qələm”” (N: 013 28.09.2026 -Bakı), “Əsrin yazarı” (N: 024 02.2026 – Bakı) mükafatları ilə təltif edirik!
Yubileyiniz mübarək olsun, Ayətxan Ziyad!
15.10.2026. Bakı.
Hötmətlə: Zaur USTAC,
AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru, şair-publisist, tərcüməçi-nasir, naşir
SƏYYAD ƏHMƏDLİ (GÖYÇƏLİ)NİN YAZILARI
Oxuyun >> Gözündə tük var