Əvvəli burada: DEMƏ SƏMƏD VURĞUN GƏlDİ GEDƏRDİ
DEMƏ SƏMƏD VURĞUN GƏlDİ GEDƏRDİ
IV yazı
… Müstəqilliyimizin ilk illərindən başlayaraq Səməd Vurğun yaradıcılığı şəxsiyyəti,həyatı barədə qərəzli təftişlər mətbuatda yer almağa başladı və bu zərərli təftiş bu günə qədər də davam etməkdədir.Həmin o illərdə Səməd Vurğun poeziyasına irad bildirirdilər ki,o,partiyaya,komsomola,Leninə,Stalinə şeirlər həsr edib.Düzdür,bu yazıların cavabları verilirdi.Cavab isə çox sadə idi:Partiyaya,komsomola,Leninə Stalinə SSRİ də elə şair,yazıçı yox idi ki, şeir,poema,pyes,hekayə,povest,roman həsr etməmiş olsun.Hətta sonralar repressiya olunaraq güllələnən şairlər də Stalinə əsərlər həsr etmişdilər (Mikayıl Müşfiq).Avropada demokratik fikrin az qala ikona kimi səcdə etdiyi Anna Axmatovadan tutmuş,Pasternaka,Marina Svetayevaya qədər,yaxud Türk Nazim Hikmətdən tutmuş,Çilli Poble Nerudaya qədər… Stalinə,leninə əsərlər həsr etmişdilər.Hətta sonralar “rus ədəbiyyatının vicdanı” (Soljenitsinin əsırlərini redaktoru olduğu “Новый мир”
dərgisində çap etdiyi görə vermişdilər bu adı ona) adlandırılacaq Aleksandr Tvardovski 1949- cü ilin dekabrında,Stalinin 70 illik təntənələrində, Stalinə həsr etdiyi tərif dolu poemasından hissələr oxumuşdu.Sontalar Xruşov tərəfindən şəxsiyyətə pərəstiş tənqid hədəfinə çevriləndə,həmin o “rus ədəbiyyatının vicdanı” sayılan Tvardovski,heç bir təzyiqə- filana məruz qalmadan həmin əsərdən imtina etmişdi.Və bu günkü rus içtimai fikri Tvardovskinin bu qeyri- ciddi əməlinə müsbət mənada yüz cür don geyindirirlər.Yəni Stalinə münasibətdə şəraitə uyğun gah nala,gah da mıxa vuran Tvardovski,bu gün Rusiyada,Stalinə bu oynaq münasibətinə görə,Səməd Vurğunun Azərbaycanda məruz qaldığı sərt təpkilər qədər təpkilərə məruz qalmayıb…Bu yazımda elə təsəvvür yaranmasın ki,mən Səməd Vurğunun Stalinə Leninə yazdığı əsərləri hansı yolla olursa olsun idealizə etməyə çalışıram.Əsla.Mənim üçün Lenin də,Stalin də qan hərisi,demokratik fikrin ən amansız düşməni,Türk millətlərinə qənim kəsilən despotlardır… Və ən əsası,Səməd Vurğun kimi dahi şairlərin mənim hər hansı müdafimə ehtiyacı olmadığını da bilirəm….Sadəcə,öz həqiqətlərimi yazıram…Müstəqilliyin ilk illərindən sonra Səməd Vurğuna münasibətdə daha sərt mövqelər sərgiləndi.Səməd Vurğunun bütün müsbət keyfiyyətlərini,saysız- hesabsız insanlara etdiyi yaxşılıqlarını ğörməzdən gəlib,bir- birindən gözəl şeirlərinin üstündən sükutla keçənlər,1937-ci il repressiyasında həbs edilən məşhurlarımızın məhvində Səməd Vurğunun da əli olduğunu deyən insanlar da oldu.,”Səməd Vurğun kimisə satıb,Səməd Vurğunun yazdığı “ünvanlı şeirlər” guya,kiminsə ölüm fərmanı olub – deyənlər də və s…Bəs əslində vəziyyət necə idi? Mən bəzən 37-ci ildən söhbət düşəndə,çoxlarına qəribə gəlsə də,deyirəm ki,1937- ci ildə ( ondan bir qədər əvvəl və bir qədər sonra da) Allah ümumiyyətlə mövcud olmayıb. Dünyanı şeytan idarə edib 1937- ci ildə sovet dustaqxanalarındakı günahı olmayan ” müttəhimlər”i,adı bəşər olan insanlar yox,ruhlarını şeytana satmış şəxslər mühakimə edib. Günahsız “müttəhimlərə” cəsa verənlər yenə də adi insanlar yox,zombiləşmiş manyak psixozlar olub…Mənim kitabxanamda bir necə kitab var.Kitablar, Moskvada,sovet dövləti çəkəndən sonra çap olunub.Oxunması son dərəcə ağır olan həmin kitabların bəzi səhifələrində 1937- ci ildə Sovet dustaqxanalarlnda mövcud olan cəza üsullarından da yazıblar: (Məsələn: Евгений Гинзбург:”Крутой маршрут”, Варлам Шаламов “Колымские рассказы”. Олег Волков ,” Я погружение во тьму” və s) .Heç bir günahı olmayan “Xalq düşmənlərinin” gözlərini çıxarırmışlar,dırnaqlarının altına iynə yeridirmişlər,yaxıd dırnaqlarını çıxarırmışlar,kəlbətinlə dişlərini çəkirmişlər, sümüklərini sındırırmışlar,butulka üstündə oturdurmuşlar,boğazlarına qədər olan nəcis ambarlarında saatlarla qalmağa məcbur edirmişlər…Daha dəhşətli bir cəza üsulundan da oxumuşam həmin kitablarda:Müttəhimlərin bəzisini dəmir seyfə salırmışlar.Bu cəza növünü təsəvvür edəndə belə adamın nəfəsi kəsilir:İnsanı güc bəla ilə həmin seyfə salırmışlar.Ağzı kilidlənmiş seyfin içərisində azca qımıldanmağa belə imkanı olmayan bədbəxt dustaq saatlarla o seyfdə qalırmış..Belə zülmü Allah götürərmi? Ona görə deyirəm ki,1937- ci ildə Allah mövcud olmayıb.Ruhlarını şeytana satmış zombiləçmiş manyak pzixozlar edib bunları.O bədbəxt,günahsız “müttəhimlərdən” istədikləri izahatları almaq o manyaklar üçüm su içmək qədər asan olub.O dəhşətləri ğörəndən sonra hansı müttəhim dirəniş göstırə bilərdi ki? Təkcə gerçək dünya ilə ilə deyil,gördüyü dəhşətlərdən ağılları ilə belə əlaqələrini itirən “müttəhimlər” yalan-gerçək kimin üzünə desən dururdular.Ona görə yox ki onları azad etsinlət.Əsla.Çünki,xalq düşməni kimi həbs olunanların böyük qismini sonda hökmən güllələməli idilər.Tapşırıq belə olub.Ona görə o yazıq ” müttəhimlər”, yalan,olmayan “hadisələri” boynima alırdılar,yalnız yaxşılaqlarını görmüş dostıarının üzlərinə ona görə dururdular ki,bu dəhşətlər tez bitsin,onları tez güllələsinlər…1937- ci ildə Bayıl həbsxanasında cəza cəkən dustaqlardan birinin 1995- ci ildə bir yazısını oxumuşdum.Yazırdı ki,bəzən güllələnən adamlara qibtə edirdik.Çünki bəzən aylarla uzanan dindirmələr də olirdu.Demək verilən işgəncələr də aylarla çəkirmiş…Bütün bunları niyə yazıram,? Yəni Səməd Vurgunun “danosu”, “böhtanı” hedabına kiminsə güllələmməsi fikri tamamilə absurddur. O vaxtlar Moskvadan Azərbaycan rəhbərliyinə (həmçinin bütün respublikalara) qəribə məktublar gəlirmiş:Məzmunu da belə olurmuş: Bu il Sizin respublikadan filan qədər( rəqəm də göstərirmişlər) xalq düşməni ifşa olunib həbs edilməlidir.Yəni plan verirmişlər.Və həmin ölüm qoxuyan tapşırıq nəyin bahasına olsun yerinə yetirilməli imiş.Və yetirirdilər də.Şərəfsiz bir hakimiyyətin,sistemin vəhşiliklərə görə Səməd Vurğunu da günahlandırmaq, düzgün deyil axı…
Ardı burada: DEMƏ SƏMƏD VURĞUN GƏlDİ GEDƏRDİ
Müəllif və mənbə: Etibar Əbilov
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında