Dünya Bir tərəfi od -alov, bir tərəfi yağış, qar, Bir tərəfi meşəlik, bir tərəfi səhralar, Bir yanda çövlan edir coşub – daşan dalğalar, Küləkli, çovğunludur başı bəlalı dünya, Zəlzələdən, vulkandan köksü yaralı dünya.
Üzərində ədalət, üzərində müsibət, Üzərində var – dövlət, üzərində səfalət, Üzərində məhəbbət, üzərində xəyanət, Bu yolla hara gedir ağlı- qaralı dünya, Sevinclə, qəmlə dolu qəlbi paralı dünya.
Əskik deyil verimi, əskik deyil alımı, Əskik deyil ölümü, əskik deyil olumu, Əskik deyil həlimi, əskik deyil zalımı, Əqidəsi, məsləki sirli – sehirli dünya, Gəlimli – gedimlidi qorxunc, zəhimli dünya.
Ana həsrəti Ömrümü calayıb sənin ömrünə, Yaşada bilmədim ay Ana, Səni. Anamı itirdim amansız ölüm, Analı dünyamdan ayırdı məni.
Anam dünyasını dəyişən gündən, “Ay oğul”, “can bala” kəlmələrini, Anam dünyasını dəyişən gündən, Bir an unutmuram, laylalarını.
Mənim korpəliyım, mənim gəncliyim, Analı günlərin yaddaşındadı. Anamın ətirli, isti çörəyi, Pendiri, qaymağı damağımdadı.
Sənsiz qəribsəyib ata evimiz, Ay Ana, qalmayıb bizlərdə dözum. Deyirəm, İlahi gücüm olaydı, Səni yaşadaydım, öləydim özüm.
Neyləyək, bu dünya fani dünyadı, Yaranan hər ömür bir vaxt sönərmiş. Ömürlər vəfasız günlər vəfasız, Bizim də qapını əcəl döyərmiş…
Gözlərim axtarır evi, həyəti, Hər yerdə izini görürəm sənin. İsti nəfəsinə, qayğılarına, Ana tamarzıyam, sənsən məlhəmim.
Durmuşam qəbrinin önündə Ana, Artıq qara saçım ağa bürünüb. Varlığım, tökülən ğöz yaşım- Ana, “Gələcəm yanına darıxma”- deyir.
“Özünü ifadə et!” qrant layihəsi çərçivəsində açılış mərasimi baş tutub
Layihə çərçivəsində məktəbdən seçilmiş 40 nəfər şagird üçün dram klub yaradılacaq. Daha sonra klub iştirakçıları ilə dram məşqləri və tətbiqyönlü təlimlər həyata keçirilərək onların stress və emosiyaların idarə edilməsi, effektiv ünsiyyət, nitq, komanda ilə iş, çevik uyğunlaşma və özünəinam kimi bacarıqlarının inkişafına dəstək veriləcək.
Xatırladırıq ki, “Özünü ifadə et!” qrant layihəsi Mehriban Alşanova Sadıx qızı tərəfindən Bakı şəhəri 133 nömrəli tam orta məktəbdə, tərəfdaş kimi Azərbaycan İncəsənət Məktəbi ilə birgə həyata keçirilir.
XƏZAN ÇİÇƏKLƏRİ “Xəzan” ədəbi-bədii jurnalın on yaşına
Əli bəy Azəri mifik rütbədə
Adını çoxdan eşitmişdim, o zaman Arazboyu kəndlərdə Vejnəlidən Qumlağa qədər “Rzaquliyev” soyadı mifik bir familiya idi. El-obaya çox sədaqətli, işinə məsuliyyətli, mətin firqəçiydi yoldaş Rzaquliyev. Çox adam onun adını bilməzdi, elə hamı üçün Rzaquliyev idi. Çox rəsmi, ciddi biriydi. Əli bəy Azərinin əmisi idi, Sədətqulu Rzaquliyev… Atası Qurban kişi Əli bəyi hələ uşaqlıqdan el-obanın keşiyində mətin dayanan əsgər gözündə görürdü və bu istək Əli bəyi Rusiyaya gedib hərbi məktəb oxuyaraq baş leytenant hərbi rütbəsi ilə Zəngilana qaytaracaqdı və təkcə Zəngilanda deyil, Azərbaycanın digər cəbhə bölgələrində də ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizədə zabit (mayor rütbəsinə qədər) kimi şərəfli ad daşıyacaqdı. Evlilik həyatı onu peyğəmbər nəslindən olan bir xanımla – cümlə Zəngəzurda böyük kəramət sahibi kimi tanınan Seyid Həsən Ağanın nəvəsi Xuraman xatunla qovuşduracaqdı. Hərbi rütbə, urfani, mifik soyla birləşidikdən sonra Əli bəy Azəri imzası ilə ədəbiyyat camiəsində boy göstərəcəkdi. Çox keçməyəcək ki, bu imza ilə bir “Xəzan” jurnalı nəşrimizə yeni çalar qatacaqdı, bu nəşrin 70 sayı xeyli yeni imzaları oxucu kütləsinə tanıdacaqdı…
Əli bəy Azəri və “Xəzan” çiçəkləri
Qarışıq rənglərin içərisində bir yaşıl ümid göyərir. Sonbaharın xəzan rəngi daha al-əlvan, daha rəngarəng çalarları özünə hopdurur. A4 formatda bir dərgi gözümüzün qarşısında “XƏZAN”a dönür. Müxtəlif dil və etniklərin şeir, nəsr və digər janrların dilimizdə ardıcıl çap edildiyi br jurnal. Redaktoru Əli bəy Azəri. Beləcə, son illərin “Xəzan”ına göz atıram. 100 səhifədən də çox olan nüsxələr var. Nəsr, poeziya və publik yazılar da kifayət qədər yer alıb bu dərgilərdə. İmzaların çoxu demək olar ki, mənə tanış deyil. Girişdə, redaktor guşəsində Əli bəyin həqiqət haqqında qısa sözönü də ibrətamizdir. Yazı düzümündə Leylam Leylam imzası ilə klassik nümunələrə bənzər bir qəzəl (64-cü sayında ) diqqətimi cəlb edir:
“Bu nə dövran, bu nə meydan, bu nə şeytan, Allahım?! Susdu haqqın qabağında nə qədər vicdanlar.
…Çox fikir eyləmə, Leylam, əzəlindən belədir, Pisi də, yaxşını da, saldı yola dövranlar”.
Bəlkə də bəzi redaktorların “senzura”sından keçməzdi bu möhtəşəm misralar, amma əsl ədəbiyyata meydan yaratmağa cəhd göstərən Əli bəy Azərinin qələm sahiblərini, xüsusən də ülvi hisslə ədəbiyyata gələn yeni nəfəsləri ruhlandırmaq kimi missiyası diqqətəlayiqdir. Belə nümunələr kifayət qədərdi. Jurnalda ciddi ədəbi araşdırmalar da cəsarətli nümunələrdəndi, “Gecə döyülən qapılar” Nəbi Xəzrinin 100 yaşına (Mahir Cavadlı), “Məhərrəm Qasımlıdan Orxan Paşaya” (Ramiz İsmayıl), Ayaz İmranoğlunun “Komutan” romanı haqqında (Xuraman Zakirqızı), Xurşud Dəvranın “Pədərküs” şerindəki tarixi həqiqətlər (Nazliyəbanu Bəyməhmətova, Özbəkistan) yazıları “Xəzan”ın redaktorunun ədəbiyyata çox yüksək qiymət verməyinin nişanəsidir. Tanış imzalardan Səbuhi Rəhimlinin “Fevralın ilk günü”, Kərim Şükürlünün “İntihar” hekayəsini etinasız oxumaq olmur. Bu nümunələr “Xəzan” jurnalının 64-cü sayından götürülüb. Cari ilin daha bir “Xəzan”ına rast gəlirəm, tam 100 səhifəlik bir dərgi. 68-ci sayı. Artıq hər kəsin ciddiyə aldığı bir jurnal . Yenə redaktor guşəsində ana dilimizi təhrif edənlərə qarşı baş redaktorun bir hərbçi qətiyyəti ilə, amiranə qınağı və ciddi iradları ilk səhifədə yer alıb. Sonrakı səhifələrin birində millət vəkili Fazil Mustafanın Naxçıvan ədəbi-mədəni mühitinin şairi, pedoqoqu və jurnalisti Məmməd Tahirə 70 illik yubiley münasibəti ilə ünvanladığı təbrik məktubu və şairin “Məhbəsdə bitən çiçək” poeması verilmişdir. Jurnalın bu sayında şair Nazim Əhmədlinin “Sol ayağın yuxusu” və Zəhra Səfəralıqızının “Şöhrət” hekayələri təsirli nəsr nümunələrindəndi. Zeynəb Cəmaləddinin Şekspir, Puşkin, Lermantov, Həmzətov və Riçard Smitdən şeir tərcümələri də maraqlıdır. İndi 69-cu sayını vərəqləyirəm, redaktor guşəsində “Xarı bülbül” bədii-publisistik jurnalına xoş gəldin deyilir və jurnalın yaradıcısı Ziyadxan Budağa uğurlar arzulanır. “Xəzan”ın bu sayında “Sarı Aşıq ədəbi məclisi”nin fəaliyyəti barədə bu ədəbi məclisin təsisçisinin – Adil Cəfakeşin maraqlı qeydləri vardır. Jurnalın bu sayında zəngilanlı mərhum şair Vaqif Qüdrətin “Zübeydə” romanının ədəbi məziyyətləri barədə, eyni zamanda şairin nəsr yaradıcılığı haqqında Əli bəy Azərinin özünün məlumatları da yer almışdır. Dərgidə Vahid Məhərrəmlinin “Salam tut ağacım, məni tanıdınmı?” Zəngilan şəhər gününə aid olan yazı-nastolji diqqəti cəlb edir. “Dağlar dumana qalmadı” yazısında Arzu Kazımqızı Nehrəmlinin xalq yazıçısı Elçin Əfəndiyevin “Poçt şöbəsində xəyal” əsərinin estetikası haqqında fikirləri jurnalın maraqlı yazılarındandı. Sonda onu da qeyd edim ki, “Xəzan” jurnalında kifayət qədər poeziya nümunələrinə də rast gəlmək olur. Belə sayların bir neçəsində mənim də xeyli sayda şeirlərim dərc olunub. Bu ürəkliliyə görə jurnalın yaradıcısı, baş redaktoru Əli bəy Azəriyə – indiki vaxtda davamlı olaraq dərginin uzunömürlü olması üçün böyük fədakarlıq göstərən nasirə – təşəkkür edir və yarasdıcılığında uğurlar arzulayırıq. 70-ci saya yetmək – çağımızın məhdud imkanlarını nəzərə alsaq hər hansı dərgini sərbəst şəkildə dövlət dəstəyi olmadan 10 il yaşatmaq böyük hünər sayılmalıdır. Beləcə, 100 səhifəlik “Xəzan” 70-ci sayı ilə, öz rəngi ilə qarşımdadır… “Ömür bir uzun şeirdir” adlı məqalə (müəllif ADPU-nun dosenti Məhrux Dövlətzadədir) şair, dilçi alim Firuzə Məmmədlinin 85 yaşına həsr edilmiş və müəllifin şeirlərindən nümunələr verilmişdir. Dərgidə eyni zamanda Xəzər Miraj Məsimovun, Asya Əhmədovanın Vahid Çəmənlinin, Polad İbrahimoğlunun, Fərhad Səngərlinin, İradə Şəfanın, Elnarə Babayevanın Ələsgər Talıboğlunun, Şahid Astaralının, Əbülfəz Əhmədin, Ramiz İsmayılın, Xəlil Tahirbəylinin poeziya yaradıcılığından nümunələr dərc edilmişdir. Bu sıralanmanı verməkdə məqsədimiz heç də hamının tanıya biləcəyi müəlliflər deyil, bəlkə də ilk dəfə “Xəzan”da çap olunan müəlliflərdir və onların ilk qələm nümunələrini diqqətə çatdırmaqdır. Elə bilirəm nəsr nümunələri də qismən bu fikrimizin təsdiqi ola bilər. Jurnalda Rəna Nəcəfqızının “Asan xidmət”, Ayaz İmranoğlunun “Kömürlə yazılan dua”, Xəlil Mirzənin “Sonuncu dayanacaq”, Aysel Nəsirzadənin “Əlli qəpiklik nəzir”, Zaur Ustacın “Beyin qurdu”, redaktorun özünün “Bir xurma halallığı” hekayələri yer almışdır. Dərgidə astroloq Səbuhi Rəhimlinin “Oxatan bürcünün xarakteri” maraqlı yazılardan biridir. Özbəkistanlı şairə Zilolbanu Xalıqovadan edilmiş tərcümə şeirləri, Səadiyyə Xanlarovanın “Qərbi Azərbaycan günəşi yenidən doğacaqdır” xülasə-mətni, habelə elmi və tədqiqatlara aid digər yazılar jurnalın mövzu genişliyinin təsdiqidir. Əli bəy Azəri və cəsarətlilik “Xəzan” jurnalının 69-cu sayında “Ədəbi yekun, yoxsa dost-tanış xətrinə bəy tərifi” cəsarətli yazısında müəllif AMEA N.Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutunun “İlin ədəbi yekunu” layihəsini ciddi tənqid etmişdir. Layihənin müəllifinin ədəbiyyata o qədər də dəxli olmayan kəslərin özfəaliyyəti, rəhbərliyə etinasızlığı qınağa çəkilir. Hər il janrlar üzrə əməkdaşlar arasında düzgün bölgü aparılmadığı, habelə onların hazırladıqları “məqalə-hesabat”ların ədəbi proseslərə dəxli olmadığı qənaətinə gələn müəllif, bu prosesə sərf olunan vəsait üçün heyfslənir. Prosesin texniki ardıcıllığına əhəmiyyət vermədən heç kimə bəlli olmayan, heç yerdə bir hekayəsi dərc olunmayan kəslər haqqında uzun məqalələr dərc etdirilir. Belə nümunələri konkret adı ilə göstərən Əli bəy yerlərdə (bölgələrdə) ədəbi proseslərin heç də mərkəzdən geri qalmadığını diqqətə çəkərək bir zamanlar bölgələrdə olan məclis və dərnəklərin mövcüdluğunu da xatırladır. Müəllif daha sonra yazır: “Təəssüflər olsun ki, ədəbi proses haqda məqalə-hesabat hazırlayan əksər əməkdaşlar bunu görmək istəmirlər. Görmək istədikləri hallar isə həqiqəti əks etdirmir”. AMEA N.Gəncəvi adına Ədəbiyyat institutunun əməkdaşlarının hazırladıqları hesabat-məqalələri müəllif “dost tanış ədəbiyyatı üzrə bəytərifi” adlandırır. Bəytərifi ilə inkişaf olmaz. Əli bəy Azəri belə bir dərgi ilə ədəbi proseslərdə iştirak etməyi qənaətbəxş hesab etmir, ədəbi proseslərə təkan verməyə çalışır. Əslində onun yaratdığı və on ildir ki, davamlı nəşr etdirdiyi “Xəzan” jurnalı ətrafında gözəl bir ədəbi mühit formalaşıb. Nəhayət, demək olar ki, belə cəsarətli yazılarla çıxış etmək bizim ədəbi mətbuatımızda az rast gəlinən hallardan biridir. Bəli, Əli bəy Azəri həm çap edir, həm də çap etdirir. Və sonda …Yeni, ilk qələm sahiblərinə səxavətlə qucaq açan “Xəzan” dərgisi, düşünürəm ki, ən azı 70 nəfər şair və yazıçının unutmayacağı bir dərgidi, 70 dəfə yeni nəfəsdə dərc olunub, o qədər yazara sevinc bəxş edib və ədəbi zövqünə yeni poetik ümid verib. Çox az heyətlə bu dərginin — “Xəzan”ın 70-nə yetmək əsl fədakarlıq nümunəsidir. Bu münasibətlə “Xəzan” jurnalının baş redaktoru, yazıçı, hərbçi (mayor) Əli bəy Azərini təbrik edirəm.
Xosrov NATİL, Şair, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü 15 yanvar, 2026, Bakı şəhəri
Zaur Ustac: A voice of intellectual commitment and editorial leadership
Zaur Ustac was born on January 8, 1975, in Baku, the capital of the Azerbaijan Republic—a city historically known as a crossroads of culture, intellect, and progressive thought. Growing up in this intellectually vibrant environment played a formative role in shaping his worldview and future professional path. From an early age, Ustac demonstrated a strong inclination toward learning, discipline, and public engagement, qualities that would later define his multifaceted career.
His academic journey reflects both breadth and purpose. Zaur Ustac received his foundational higher education at Baku State University, one of Azerbaijan’s most prestigious and historically significant institutions. This academic grounding provided him with a solid intellectual framework and a deep appreciation for analytical thinking and cultural responsibility.
Committed to continuous self-development, he went on to pursue further education at the Heydar Aliyev Higher Military School, an institution known not only for military excellence but also for instilling discipline, leadership, and a strong sense of national service. This phase of his education contributed significantly to his character formation, reinforcing principles of responsibility, order, and strategic thinking.
Expanding his professional horizon beyond traditional academic and military structures, Zaur Ustac continued his studies at the International Institute of Invention & Business, where innovation, entrepreneurship, and global perspectives intersect. This experience enriched his understanding of modern intellectual dynamics and the practical applications of knowledge in a rapidly changing world.
His educational path was further complemented by studies at Shamakhi Humanitas College, an institution associated with humanistic values, cultural studies, and intellectual ethics. This combination of technical, military, business, and humanistic education created a well-rounded intellectual profile, enabling Ustac to navigate both practical and cultural spheres with confidence.
Today, Zaur Ustac serves as the Chief Editor of The Yazarlar Magazine, a role that places him at the heart of literary and intellectual discourse. As chief editor, he bears responsibility not only for editorial quality but also for shaping the magazine’s moral, cultural, and intellectual direction. His work reflects a commitment to thoughtful expression, creative freedom, and the promotion of diverse voices within the literary and publicistic landscape.
Under his editorial leadership, The Yazarlar Magazine stands as a platform for ideas, reflection, and dialogue—bridging tradition with modern thought. Ustac’s editorial vision emphasizes clarity of expression, intellectual honesty, and respect for cultural values, reinforcing the role of journalism and literature as instruments of social consciousness.
Zaur Ustac’s life and work illustrate the portrait of a modern intellectual shaped by education, discipline, and cultural responsibility. His journey—from academic halls to editorial leadership—demonstrates how knowledge, when guided by purpose, can serve both individual growth and the broader public good. Through his ongoing contributions, he continues to affirm the importance of informed thought, ethical leadership, and the enduring power of the written word.
Bu dəfə sizə Raya Qocayevadan söhbət açmaq istəyirəm. Ərinin sağlığında başına pərvanə kimi dolanan Raya xanımdan. Amerikada görüb tanıdığım bir gözəl azərbaycanlı qadından. Axı, yanvarın 15-i Raya xanımın doğum günüdür…
Deyir ki:- “Ailə quranda mənim iyirmi bir, Fikrətin otuz altı yaşı var idi. Orta məktəbi Ağdaş rayonunda bitirmişəm. Əvvəllər istəyirdim ki Tibb Universitetində təhsil alım, amma sonra müəyyən səbəblərdən sənədlərimi Pedaqoji Universitetə verdim, ixtisasca kimyaçı bioloqam. Ailələrimiz arasında dostluq əlaqələri olsa da universitetə qəbul olunanadək mən Fikrəti görməmişdim. Tanışlığımız, ailə qurmağımız da təsadüfən olub. Əvvəl dost olmuşuq, sonra dostluq münasibətlərimiz öz məcrasından çıxaraq ailəyə çevrildi. Fikrətə qarşı dərin hörmətləri olsa da, aramızdakı böyük yaş fərqinə görə valideyinlərim bu evliliyə qarşı çıxırdı. Sonradan razılığa gəldilər. Zaman keçdikcə aydın oldu ki, mən yanlış seçim etməmişəm və ikinci kursda olanda nişanlandıq, universiteti bitirəndən sonra isə ailə qurduq…”
Bəli, ilk dəfə onu ABŞ-ın İndianopolis şəhərində, qızı Günay xanımın evində görüşmüşdüm. Həyat yoldaşı Fikrət Qoca ilə birlikdə gəlmişdilər. Bir həftə bir süfrədə çörək kəsir, deyib-gülüb söhbət edirdik. Arabir yığışıb şəhərə gəzməyə çıxırdıq. Çox mehriban, mədəni, səmimi xanımdır…
“Təzə ailə qurduğumuz vaxtlarda hamı kimi bizim də aramızda anlaşılmazlıqlar olub, çünki əvvəllər mən çox səbrsiz idim, hər deyilən sözə cavab verirdim, səbrimi cilovlamağı bacarmırdım, cavan idim. Aramızda olan yaş fərqinin müsbət cəhəti onda idi ki, Fikrət bu səbrsiz hərəkətlərimi anlayışla qarşılayırdı. Mənim həyatda tək çətinliyim Fikrətin keçirdiyi xəstəliklər olub. Hər xəstəliyi digərindən bir az daha ağır gəlirdi. Birinci dəfə mədə xorasından çox əziyyət çəkdi. Sonra Afrikaya getmişdi, sərhədi keçəndə hamı kimi ona da dərman veriblər. Fikrət öz dərmanını bir qadına verib ki, mənə heç nə olası deyil, səfərdən qayıdandan sonra qızdırması oldu, elə bir xəstəliyə tutuldu ki, heç kim nə olduğunu tapa bilmirdi. Xəstəliyin yeddinci günü artıq nə yemək yeyə, nə də su içə bilirdi. Təsadüfən həkimlərdən biri aşkar etdi ki, sən demə Afrikada ağcaqanad sancmasından malyariya xəstəliyinə tutulub. Üçüncü dəfə xərçəng xəstəliyinə tutuldu. Həkimə getdik, həkim üzümüzə dedi ki, altı ay ömrü qalıb. Əlim yerdən, göydən üzüldü. Amma ölüm fikriylə heç cür barışa bilmirdim. Heydər Əliyevin köməkliyi ilə, Moskvaya əməliyyata getdi. Ağciyərinin bir hissəsini kəsib götürdülər, amma əməliyyatın mənfi cəhəti onda idi ki, səs tellərinə toxundular. Fikrətin elə gözəl səsi var idi ki, heç kim ondan sonra şeir demək istəmirdi. Öz şeirlərini oxuculara özü təqdim edərdi. Çox şükür ki, o vaxt həmin xəstəlikdən də qurtula bildik. Sonra uzun müddət yaşadı. Bəli, Allahdan başqa heç kim, insana ömür biçə bilməz. Allah var, mərhəməti də var.”- söyləyir.
Böyük əziyyətlər çəkib, ağrı-acılı günlərin zəhməti gözlərindən boylanır. Mərd qadındır. Ömür-gün yoldaşının yolunda hansı əzablara qatlaşmayıb ki? İki qızı var- Günay və Gülay. Günay xanım uzaq Amerikada yaşasa da, hər gün anası ilə skaypla danışır. Gülay xanım isə yaxındadır, həmişə anasının nəvazişini çəkir…
Deyir ki:- “Bir müddət mətbuat sahəsində jurnalist kimi çalışmışam. Mətbuatda işlədiyim dövrlərdə, məqalələr, hekayələr də yazırdım. Amma insanın peşəsi həmişə onu özünə çəkir. Sonra işə müəllim kimi başlamaq imkanım olsa da, laborant olmağı seçdim. Müəllimlik asan peşə deyil, ilk dərsin həyəcanını azaltmaq, uşaqlarla davranışı qavramaq üçün təcrübə keçmək qərarına gəlmişdim. Mən uşaqlara tək biologiya, kimya öyrətmirdim. Onları ədəbiyyata yönləndirirdim, bədii əsər oxumağa maraq oyadırdım. Biz uşaqlarla birlikdə, dərsdən çox həyatı öyrənirdik. Kiçik qızımız Gülayın ədəbiyyata marağı çox böyük idi. Uşaq vaxtı yazdıqlarını böyük maraq və həvəslə oxuyardı. Bir gün atası ona dedi ki, qızım sən şeir yazma. Elə o sözdən sonra Gülay bir daha əlinə qələm almadı. İndi nəvəmiz- balaca Fikrət Qoca ədəbiyyata böyük maraq göstərir. Mən də istəyirəm ki, bütün xatirələrimi qələmə alım, çap etdirməsəm də bir tərəfdə qalsın…”
Bəli, yanvarın 15-də Raya xanımın növbəti yaşı tamam olur. Bu münasibətlə onu təbrik edir, möhkəm can sağlığı, firavan həyat arzulayıram. Çox yaşasın!
“Qəhrəman o insana deyirəm ki, bugünkü problemlərdən danışsın”!
Peşəkar səs operatoru ömrünün 40 ilindən çoxunu televiziya və sənət sahəsində fəaliyyət göstərən Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının əməkdaşı Nazim Kərimli ilə müasir dövrümüzün ən aktual problemlərindən biri olan süni intellektləşmə və texnologiyanın inkişafı ilə əlaqədar robotlaşdırılmış insan münasibətlərinin artması nəticəsində cəmiyyətdə yaranan qlobal problemlərin düzgün həlli yollarını müzakirə edərək sədaqətli oxucularımıza olduğu kimi təqdim edirik:
-Nazim müəllim, bildiyimiz kimi hal-hazırda bütün dünyada elm və texnologiyanın sürətli inkişafı ilə əlaqədar süni intellektləşmə prosesi mütəmadi olaraq davam etdirilir. Bu da cəmiyyətdə ilk növbədə robotlaşdırılmış insan münasibətlərinin artması ilə nəticələnir. Bəs bir vətəndaş kimi müasir dövrümüzdə sizi ən çox narahat edən problemlər hansılardır?
-Bilirsinizmi, əvvəllər mən çox paylaşırdım, son vaxtlar paylaşmıram. Bu cəmiyyətə, insanlara həqiqəti başa salmaq üçün sübutların olmalıdır. Məsələn, mən sizə desəm ki, bu gün Azərbaycanda fəlsəfə ilə məşğul olan insan azlıq təşkil edir onlarda heç vaxt görsənmir. Bu günləri biz ədəbiyyatdan, incəsənətdən, teatr və kino sənətindən yetərincə söz danışa bilərik. Çoxlu söz danışa bilərik və tək mən danışa bilmərəm bütün incəsənət işçiləri hətta qeyri incəsənət işçiləri də danışa bilər. Çünki bu çox asandır. Ancaq mən bu günləri qəhrəman o insana deyirəm ki, bugünkü problemlərimizdən danışsın! İnsanların beynini dini xurafatlar vasitəsilə necə məhv edirlər, onları necə təlqin edirlər… Nəyə görə? Çünki istəyirlər ki insanlar heç vaxt haqqını tələb edə bilməsinlər, heç vaxt sorğulaya bilməsinlər deyə mən niyə bunları bilməliyəm? Ancaq kölə, qul vəziyyətində yaşasınlar. Ən acınacaqlısı da budur ki bu günləri psixoloqların əksəriyyəti dindarlıq edir. Telekanallara da şou proqramlar lazımdır ki insanları belə manqurt halına salsınlar yaşasınlar. Deməli, mən o günləri dəhşətli bir hadisənin şahidi oldum. Yolun ortasında ölüvay vəziyyətində qalmış pişiyin üstündən maşınlar necə gəlib keçir? Dəhşətə gəldim ki,biz bu qədərmi daşürəkli laqeyd və etinasız bir insanlar olduq? Bu günlərdə hansısa bir ruhi xəstə şizofreniyanın paranoid formasında olan ailəsini zorla dağıtmış iki uşaqlı gəlib sosial şəbəkələrdə, televiziyalarda camaata ağıl qoyur, dərs deyir. Bu həqiqətən də biyabırçılıqdır, dünyanın sonudur ki… Bilirsinizmi, indiki dövrdə artıq ağsaqqal və ağbirçək anlayışı da çox pozulubdur. Biz amma əsl ağsaqqal və ağbirçəyi 70-ci illərdə görmüşük. Çünki biz bu günün adamları, ziyalıları deyilik. Keçmişin adamlarıyıq. İndi isə həmin o ağsaqqal və ağbirçəkləri yalançı və savadsız filosof və psixoloqlar əvəz edib. Necə deyərlər savadı, ali təhsili olmayan elmdən, fəlsəfədən danışdığı kimi, təmiz əxlaqı, namusu, qeyrəti olmayanlar da tərbiyədən danışırlar… Bizim isə həmişə ağsaqqalımız da ağbirçəyimiz də olub və biz onlardan daima örnək götürmüşük! O demək deyil ki onlar bizə məsləhət verib. Xeyr! Sadəcə olaraq onların bütün adi davranış qaydalarından, insanı və mədəni rəftarlarından biz hər zaman örnək almışdıq. -Sizcə texnologiyanın inkişafı ilə əlaqədar olaraq indiki dövrdə uşaqdan tutmuş böyüklərə qədər hər kəsin əlində mobil telefonların olması ünsiyyət və dostluq əlaqələrinin pozulmasına səbəb olubmu? -Bəli, siz doğru bir problemə toxunmusunuz. 80-70-ci illərdə o dövrlərdə biz gedirdik uzaq bir yerdə poçt şöbəsi olurdu və ailəmizlə qırıq-qırıq səslər ilə sevinc içərisində telefonla danışardıq. Məsələn, mən Sumqayıtdan gedirdim nədir-nədir kəndlə danışacam. Ancaq indiki dövrdə şükür allaha dünyanın o başında olan insanlar ilə kompüter və ya mobil telefonlar vasitəsilə görüntü şəkilində virtual olaraq rahat danışmaq olur. İndi heç insanlar bir -birinə mesaj yazıb hal-əhval belə tutmaq istəmir. Çünki süni intellektləşmə dövrü başlayıb. İnsanların bir-birinə qarşı hörməti və sevgisi də yoxdur. Çünki hər şey yalançı və süni münasibətlər üzərində qurulmuşdur. Məsələn, siz sovet dövründə yaşamamısınız deyə bilmərsiniz. Dini məzmunlu xurafatlar əsla təbliğ olunmurdu. Çünki daha çox elmi biliklərə və savadlı olmağa önəm verilirdi… İndi isə əksinə din nə qədər çox təbliğ olunsa da, insanlarda bir-birinə qarşı hörmət və sevgi əsla yoxdur. Çünki hər şey yalançı və süni münasibətlər üzərində qurulub. Bu günləri hər bir kəs özünü düşünür, öz mənafeyini güdür. Bilirsiniz necədir, mənim bir sözüm var: ” Özü üçün yaşayan insan ən bədbəxt insandır”. Hansı ki öz anasını, dostunu, ailəsini düşünmürlər. Vicdan insanın öz daxilində olmalıdır. Elə Allah vicdanlı olmaq deməkdir!
“25” Əsrin dördə birin vermişik yelə, “Əlli aşırmağa” bu qədər də var… “Bu da bir ömürdü yaşadıq belə”, Faili-muxtarıq, ya qədər də var!?
Başımı qaldırdım, dörd bir tərəf dağ, Yaşıl da, qara da, qırmızı da “ağ”, Ümid boğçam hazır, yetişibdi çağ, Od olan sevinci, su kədər də var…
Ustac, Məmməd Araz yolun sağında, Bəhrəsi kal qaldı ömür bağında, Qarası isıqlı, nur var ağında, Ağusu bal dadan “çor-zəhər” də var…. 01.12.2000. Şahbuz – Biçənək (Batabat) yolu.
“50” “Aşırdn əllini”, Ustac nəmxuda, Bu minval sonunda yüzə də varar… Düzü də düz getdin, əyrini də düz… Bu minval sonunda yüzə də varar…
Nəsimi, Xətai yolunda işıq, Yollar çox dolanbac, həm də bulaşıq, İşin çox, kələf də bir az dolaşıq, Bu minval sonunda yüzə də varar…
Zaur, çıxdığın yol heç nə vəd etməz, Bu yolda yolçular kamına yetməz, Hər gün doğan arzu tükənməz, bitməz, Bu minval sonunda yüzə də varar… 11.01.2025. Bakı.
