Artıq 40 günə yaxındır ki, daha bir el ağsaqqalı aramızdan gedib. Sanki dünyamızın bir tərəfi boş qalıb. Çünki o, el-oba arasında, qonum-qonşu yanında yeri görünənlərdən idi. Söhbət Yardımlı rayonunun Alçabulaq kəndindən olan Dadaş Musa oğlu Mənsimovdan gedir.2025-ci il dekabrin 10-da, uzun sürən xəstəlikdən sonra haqqa qovuşub. Onunla ilk dəfə 2001-ci il noyabr ayının 14-də Sumqayıtda görüşmüşəm. Mənim bacım qızı Könüllə onun bacısı oğlu Aftilin toyunda. Ucaboylu, səliqə-sahmanlı biri idi. Mikrofonu götürüb ağsaqqal kimi çıxış edərək bəy-gəlinə müdrikanə xeyir-dua verməsindən necə bir ağırtaxta kişi olduğunu görüb duymuşam. Sonrakı yaxınlıqlar zənnimdə zərrəcə yanılmadığımı göstərib. …Adının mənası: “Dadaş” sözü böyük qardaş”, “mərd”, “cəsur”, “igid” mənalarını verir. Dürüstlük, sözə bağlılıq, qorxmazlıq və yardımsevərlik kimi xüsusiyyətləri ifadə edən bu xitab kişi adı olaraq xüsusi isim səviyyəsinə qalxıb. Elə uzun illər Yardımlıda hərbi komissarın müavini, Sumqayıtda yataqxanalar birliyinin rəisi olmuş rəhmətlik atası Musa kişi ona bu adı qoyanda həmin məziyyətlərin sahibi olmasını arzu edib. Beləliklə, 1940-cı ildə doğulan, 2025-ci ildə 85 yaşında dünyasını dəyişən Dadaş kişi adının önəmini azaltmayıb, əksinə artıra bilib. …Soyadının mənası: “Mənsim”in sırf ayrıca anlamı olmasa da, məsum, yəni günahsız, təmiz, heç bir qəbahəti olmayan mənasını verən sözün dəyişmiş ifadəsində kimlik bildirir. Dadaş kişi öz adına olduğu kimi, soyadına da uyğun həyat mövqeyi ilə tanınıb. Zahirən də məsum çöhrəli idi. Ümumtəhsil məktəbini doğma Alçabulaq kəndində bitirən Dadaş Mənsimov əvvəlcə texnikumda mühasiblik peşəsinə yiyələnib. Bir müddət Sumqayıtda çalışdıqdan, ovaxtkı Xalq təsərrüfatı İnstitutunu (indiki İqtisad Universiteti) bitirib diplom aldıqdan sonra Yardımlıya qayıdıb. Kolxoz və sovxozlarda baş mühasiblik edib, rayon partiya komitəsi (indiki icra hakimiyyəti) hüquq şöbəsinin müdiri, sovxoz direktoru, şərab zavodunun, aqrar-sənaye birliyinin baş direktoru olub. Sonuncu iş yeri – ƏƏSMN-nin rayon Məşğulluq İdarəsinin direktorluğundan təqaüdə çıxıb. Təltifləri, mükafatları da çox olub. …Xarakterinin mayası.Əsas odur ki, harada və hansı vəzifədə çalışmağından asılı olmayaraq, Dadaş Mənsimov etimadı doğruldub, hörmət-izzət qazanıb. Elə vəfatı barədə xəbəri eşidənlərin təsirlənməsindən də göründü ki, Dadaş kişi elin kisəsindən gedənlərdəndir. XVII əsr ispan mütəfəkkiri Baltasar Qrasia “Kamillil elmi” adlı məşhur fəlsəfi traktatında yazırdı: “Cahilin bədbəxtliyi ondadır ki, o, həyat amalını, məşğuliyyətini, doğma diyarda, dostlar arasında yerini seçməkdə səhv edir”. Bu baxımdan Dadaş kişi kamillik göstərib və Yardımlıda, el-oba arasında çalışmağı üstün tutub. Bəsirətli, həssas, lütfkar, xoş məramlı şəxsiyyət kimi ürəklərdə taxt-tac qura bilib. Dadaş kişi ziyalılar ailəsinin başçısıdır. Böyük oğlu Qurban Mənsimov Yardımlıda Sırıq inzibati ərazi dairəsi üzrə icra nümayəndəsidir. Şahin Mənsimov Sumqayıtın tanınmış stomatoloqlarındandır. Uzun müddət Şəhər Tibbi Bədən Tərbiyəsi Dispanserində baş həkim olub. İndi də sevimli peşəsində çalışır. Bacısı Qönçə xanımın Yardımlıda dəfn mərasimindən Sumqayıta qayıdandan sonra ona başsağlığı verməyə gedən qohum-əqrabaya dediyinə görə, yas məclisinə rayon rəhbərliyi, geniş ictimaiyyət nümayəndələri, eşidən-bilən hər kəs gəlmişdi. Şahingil onu haqq dünyasına layiq olduğu səviyyədə, necə deyərlər, böyük urvatla uğurlayıblar… …Sonluq əvəzi.Onun xətir-hörməti Yardımlıdan üzübelə – Masallı, Cəlilabad, Salyan, Bakı, Sumqayıt coğrafiyasını əhatə edirdi. Masallıdan olan qələmdaşlarımdan gətirdiyim aşağıdakı sitatlar, məncə, yerinə düşər: Tələbə yoldaşım, yazıçı-publisist Nurəddin Ədiloğlu yazır ki, gedənin arxasında yarımçıq qalan sözlər, yazılmamış sətirlər, deyilməmiş xatirələr qalır. Elə insanlar var ki, cismani olaraq bu dünyadan köçsələr də, yoxluqları ilə daha çox görünürlər. Onlar yaşadıqları ömrün mənası, əməllərinin izi, dost yaddaşında qoyduqları səs-küy qədər ölümsüz olurlar.Dadaş kişi də elələrindəndir. Digər qələm dostum Nurməmməd Ağa isə yazır: Varlığın yaşayır yoxluğunda da, Səni həsrət ilə anır dostların. Ölüm haqq olsa da… Gerçək olsa da, Sənin ölümünə yanır dostların. Mənsə Dadaş kişinin itkisinin yaratdığı ağrının, xatirələrin və sükutun içindən süzülüb gələn bu ehtiram yazısını 40 mərasimi ərəfəsində onun ruhuna ərməğan edirəm. Hədislərdə vəfat edən üçün 40 mərasimi keçirilməsinin vacibliyi qeyd olunur. Əsas məram dünyadan köçən əzizimizi anmaqdır. İnsanların oraya gəlməsi doğmasını itirən şəxsin kədərini paylaşmaqdır. Çünki sevinci paylaşan zaman çoxalır, qəmə isə şərik olanda azalır. Allah Dadaş kişinin o dünyasını versin… Müəllif: Əlir Nəcəfxanlı
Qarşımda bir kitab var, bu kitab əsərlərini sevə – sevə oxuduğum, yazıçı Fazil Sənanın otuzuncu kitabıdır. Şəhid Elnur Vəliyev haqqında bədii, publisist və sənədli povesti “Qələbə üçün doğuldun” adlı kitabi 2026 – cı ildə “İmza” nəşrlər evində çap olunub. Bundan öncə yazıçının “Teleqram”, “Yaşamağa dəyər”, ” Müəllimlik – yolum, taleyim”, ” Kədərindən boylanan şair”, “Məhəbbət nəğməsi”, “Zamanın çevrəsində”, “Dünya, səndə nəyim qaldı”, “Dön, geri bax”, “Düşüncələrim, mülahizələrin”, “Əbədiləşən nəğmələr”, “Ölümə ərizə”, “Ədəbi düşuncələr”, “Əzrayılla rəqs”, “Gözlə qayıdacağam”, “Bu mənəm, İmam Cəmilli”, “Nifrətin göz yaşları”, “Özü də sözü kimi”, ” Məndən deməkdir”, “Yaxın və uzaq adamlar”, “Özu də sözü kimi” ll hissə, “Bağışlanmış günah”, ” Qüruba enən günəş”, “Seçilmiş əsərləri” l, ll ,lll, lV, V cild, “Dəniz sevgisi”, “Unudulmaq qorxusu” adlı hekayə, povest, roman, monoqrafiya, ədəbi tənqidi məqalələr toplusu, xatirə memuarları geniş oxucu kütləsinin İxtiyarına verilib.. “Qələbə üçun doğuldun” adlı bədii, publisist və sənədli povesti Beyləqanın Təzəkənd kəndində doğulan, torpaqlarımızın bütövlüyü uğrunda 44 günlük müharibədə Murov döyüslərində əbədiyyətə qovuşan şəhid Elnur Vəliyevin xatirəsinə həsr olunub..Kitabın 1 – ci hissəsində yazıçının oxuculara kitabın yazılma səbəbindən söhbət açır..O bu işin çətin, şəhid mövzusunun nə qədər ağrılı olduğunu vurğulayaraq, tarixin ûzqaralığı olan muharibələrdən söhbət salır..Hazirkı nəslin vətən sevgisindən, Qarabağı unutmadıqlarından və otuz il yağı tapdağında qalan cənnət Qarabağımızı bizə qaytaran qəhrəman oğullardan söhbət açır.O öz doğma bacısı oğlu Elnur Vəliyevin timsalında torpaqlarımız uğrunda şəhid olan cəmi səhid oğullarımızın qarşısında ürəyini şam kimi əridib Elnurun sorağıyla bu çətin mövzuya start verib..Onun “Oğul əsgər gedir”, “Vətən çağırır”,Əbədiyyətə gedən yol”, “Yaddaşlarda qalan Elnur”, “Nakam məhəbbətin acı hekayəsi”‘, “Son söz” kimi publisistik yazıların hər birinin çəkisi insan ruhunu təlatümə gətirir.. Kitabın sonunda verdiyi “Üzun ağ olsun şəhid” adlı şeiri isə sanki cəmi şəhidlərimizə laylay çalır:
Doğulandan əziyyət, doğulandan qəm çəkdin, Elnur bala, ömrünə xosbəxtliyi kəm çəkdin. Nəslin Vətən borcunu kürəyində cəm çəkdin, Üzün ağ olsun şəhid!
dedi.. Yazıçı Fazil Sənanın bu kitaba qoyduğu ürək ağrılarından doğan hər bir yazısı maraqlı olduğu qədər də ağrılı və təsirlidir..Kitabın 1- ci və 2 – ci hissələrində yazdığı publisistik yazılarda kitabın korrekoru (Ə.A) olaraq onun torpağına, doğulduğu Beyləqana bağlılığı gördüm..O kitabda 1- ci və 2- ci Qarabağ müharibəsində Beyləqanın da xüsusi yeri olduğunu vurgulayır .Belə ki, Qarabağ müharibəsində şəhid olan 12 min Azərbaycan şəhidinin 138 – i Beyləqanın payına düşur.Onun da biri Beyləqanın Təzəkəndində doğulan və Murovda 44 günlük müharibədə şəhidliyə ucalan Elnur Vəliyevdir. Kitabın 3- cü hissəsində şəhid Elnur Vəliyevə həsr olunmuş ürəkgöynədən şeirlər toplanmışdır. Şair dostlarımızın ürəkağrısı ilə qələmə aldıqları bu şeirlər onun qəhrəmanlıq nümunəsi olan ömür yolundan danışır.. Kitabda şairlərdən Əzizə Ağahüseynqızı, Elçin İldırım, Solmaz Şirvanlı, İlham İnam, Almas Yusifqızı, İmam Cəmilli, Şəfəq Vilayətqızı, Raqif Nazimoğlu, Salman Qaralar, Zöhrə Qaraqızı, Rəsul Murovdağlı, Arzu Tahirqızı, Səbli Baxış, Qəzənfər Məsimoğlu, İqbal Baba, Qivamı Qazıyev, Şəhla Əvəzqızı Qarabağlı, Dəniz Əlizadə, Şəfiqə Məmmədova kimi qələm sahiblərinin şeirləri, esseləri yer alıb.Elnur Vəliyevin doyüs yollarına işıq salan bu kitabda həm də onun əsgərlik illərinin, dostları, dogmaları, ansı ilə bizə yadigar qalan şəkilləri yer alıb.. Sonda şəhidimizi ehtiramla yad edən, onun ruhunu uca tutub kitab yazan zəhmətkeş yazıçı, dəyərli eloğlum Fazil Sənana can sağlığı, yaradıcilıq uğurları arzulayıram..Allah cəmi şəhidlərimizə rəhmət eləsin..
P.S.”Qələbə üçün doğuldun” adlı bədii – publisistik və sənədli povestində Beyləqan rayonunun Təzəkənd kəndində doğulmuş, Murovda şəhidlik zirvəsinə ucalan Vəliyev Elnurun qəhrəmanlığından bəhs olunur. Mənim də bu kitabda Elnura həsr olunmuş poemam yer alıb..O üzdən müəllifə, dəyərli yazıçımız Fazil Sənana təşəkkür edir, ona bundan sonra da yeni – yeni əsərlər yazmağı arzu edirəm.
MƏDƏNİ İNSAN TƏƏSSÜRATI Yaşadığım illər ərzində müxtəlif insanlarla ünsiyyətdə olmuşam. Bunların içərisində əxlaqlı, səviyyəli, dünyagörüşlü sadə adamlarla bərabər, tərbiyəsiz, lovğa, yalançı, fırıldaqçı, hiyləgər, şöhrətpərəst, tamahkar və insanlığa yaraşmayan başqa xüsusiyyətlərə malik fərdlərə də rast gəlmişəm. Belə ki, müxtəlif peşə sahibləri içərisində rast gəldiyim və münasibətdə olduğum bəzi insanlarda üzə çıxan naqislikləri gördükdə, onlardan istər-istəməz uzaqlaşıram. Hətta müxtəlif vəzifələrdə çalışan bəzi insanlarda vicdansızlıq, işinə məsuliyyətsiz yanaşma, ayrı-seçkilik, daşıdığı vəzifəyə şəxsi qazanc mənbəyi kimi baxma xüsusiyyətini gördükdə və yaxud aşkar etdikdə, beləsinə hörmətlə yanaşmıram. Eqoist deyiləm. Mən, təmiz, saf qəlbli, obyektiv düşünən, baş verən proseslərə düzgün və obyektiv qiymət verən, yaltaqlıqdan uzaq olan insanlarla ünsiyyətdə olduqda, onları yaxşı tanıdıqda, onlarla olan münasibəti daha da möhkəmləndirir və davam etdirirəm. Hələ bu harasıdır? Bəzən təhsilli və təhsili olmayan həyasız kişilərə də rast gəlmək olur. Belələri həyasızlıqla, işlərini yola verir, istədiklərinə nail ola bilirlər. Şəxsən mən həyasız kişilərə rast gələndə xəcalət çəkirəm. Son bir ildə neçə illər tanıdığım, lakin iç üzünə yaxşı bələd olmadığım bir neçə nəfəri artıq yaxşı tanıdım. Məsələn: əslində sadə peşə adamı kimi görünən, işlədiyi müəssisədə bir əldə qeyri-qanuni yolla bir neçə “qarpız” tutan, müxtəlif illərdə müəssisə rəhbərlərini “ələ almağı” bacarmaqla iş prosesində nöqsanlara yol verən bir şəxsi aşkar etdim. Oxucu deyə bilər ki, “bacarana can qurban”. Xeyr, qanunsuzluğa yol verə-verə pul qazanmaq qanunlarımıza ziddir. Kişilik, insanlıq təkcə var-dövlət, pulla ölçülmür. Doğrudur, gözəl yaşayış üçün var-dövlət lazımdır və ömrü boyu insanın bu arzusu onu rahat buraxmır. Amma onun əsirinə çevrilmək, insanı artıq məhvə aparır. Pula həris, tamahkar olan bəzi insanları gördükdə, onların yaşadığı həyat yoluna acıyıram, xəcalət çəkirəm. Bəzi qadın və kişilərlə söhbət zamanı, onların hərəkətləri və danışığı mədəni insan təəssüratı yaradır. Ancaq belə insanları dərindən tanıdıqda, aydın olur ki, heç də belə deyil. Mədəni insan ona deyərəm ki, üzdə mədəni göründüyü kimi iç dünyası da mədəni olsun. Yəni, mədəni insan saxtakarlıqdan, fırıldaqdan, hiyləgərlikdən, haram yolla pul qazanmaqdan uzaq olmalı, vicdanı və insafı özünə əsas meyar götürməlidir. 2025-ci ilin son ayı idi. Bakı şəhərində çalışan, tanıdığım bir şəxslə söhbət edirdim. Söhbət əsnasında o, bir neçə məmur haqqında danışaraq dedi ki, “o, çox mədəni insandır”. Həmin “mədəni insanları” yaxşı tanıdığımdan, söhbəti tez yekunlaşdırdım. Onun dayaz düşüncəsinə görə, onunla söhbət etməyi lazım bilmədim… Fərhad Əsgərov (Ramizoğlu), yazıçı-jurnalist
Müharibə insanın kimliyini dəyişir… Kimisi silahı daşıyır, kimisi isə, o silahın arxasında bir GÜC olur. Mənim üçün RAQUF ORUCOV məhz o GÜC idi. O, sadəcə hərbi hissə komandiri deyildi. O, döyüşdə kürəyimizi güvənlə söykəyəcəyimiz bir DAĞ, qaranlıq gecələrdə yolumuzu tapdığımız İŞIQ idi! O, MƏNİM KOMANDİRİM idi !!! 2012–2013-cü illərdə AĞDAM istiqamətində eyni hərbi hissədə xidmət etdik. O, Hərbi Hissə Komandiri, mən isə onun Briqadasının Kəşfiyyat Rəisi… Kağız üzərində rütbələrimiz vardı, amma döyüşdə rütbələr yox olurdu. Orada yalnız MƏSULİYYƏT, VİCDAN və VƏTƏN qalırdı. Biz dəfələrlə düşmən arxasında tapşırıqlar yerinə yetirmişik. Elə tapşırıqlar olub ki, Hərbi Hissə Komandiri olmasına baxmayaraq, RAQUF ORUCOV özü də bizimlə birlikdə gedirdi. Üst Komandanlıqdan xəbərsiz… Riskin nə olduğunu hamıdan yaxşı bilə-bilə… Çünki O, kəşfiyyatçıya arxadan “gedin” deyənlərdən deyildi. O, “mən də sizinləyəm” deyən komandirlərdən idi!!! O tapşırıqlarda yanımızda kimlər vardı… Rəhmətlik gizir XANI — hamının “XANI DAYI” deyə tanıdığı, kəşfiyyatın canlı əfsanəsi SƏYYAF ƏHMƏDOV. Kəşfiyyatda özünəməxsus imzası, xətti olan mayor CEYHUN ƏZİZOV, Mən və MƏNİM KOMANDİRİM — RAQUF ORUCOV və dünyanın ən böyük əsgəri- AZƏRBAYCAN ƏSGƏRİ. Bu adlar mənim yaddaşımdan heç vaxt silinməyəcək. Çünki o gecələrdə ölümün nəfəsini hiss etmiş adamlar bir-birinin qəlbinə həkk olunur… Hər tapşırıqdan əvvəl və icradan sonra Raquf Orucovun kəşfiyyatçılar qarşısında etdiyi çıxışlar vardı.. O çıxışlar kitabdan oxunan vətənpərvərlik deyildi! KOMANDİRİM danışanda gözlərində TORPAQ görünürdü! ŞƏHİDLƏRİN BAXIŞI, itirilmiş KƏNDLƏRİN AĞRISI, geri dönəcək günlərin İNAMI vardı!!! KOMANDİRİM danışanda biz təkcə döyüşçü olmurduq — BİZ VƏTƏNİN ÖZÜ OLURDUQ!!! Komandir idi, amma, bizə böyük qardaş kimi davranırdı. Əmrlə yox, nümunə ilə idarə edirdi. Əsgərlərə öz balaları kimi yanaşırdı. Əsgərin ayağı üşüyəndə – ilk narahat olan o idi. Əsgərin ruhu düşəndə ilk hiss edən yenə o olurdu.
RAQUF ORUCOV YALNIZ DÖYÜŞÜN KOMANDİRİ DEYİLDİ. O, YAŞAMAĞIN da KOMANDİRİ İDİ!!! Onun komandirliyi təkcə hücumla ölçülmürdü… O, əsgərin susuzluğunu da, yolunu da düşünürdü. Mənim orada xidmət etdiyim dövrdə onun göstərişi ilə 27 döyüş postuna su çəkdirildi. 14 döyüş postuna yeraltı avtomobil yolu salındı. Bu, xəritədə görünməyən, amma ƏSGƏRİN HƏYATINI XİLAS EDƏN CƏBHƏ idi. O bilirdi ki, GÜLLƏ İLƏ YANAŞI LAQEYDLİK də ÖLDÜRÜR…
Onun yanında qorxmaq ayıb idi.. çünki O, qorxunu sənin əlindən alırdı… 2013-cü ilin yanvar ayı… Düşmən ön xəttdə fasiləsiz lokal xarakterli kəşfiyyat-diversiya və təxribatlarla vəziyyəti gərgin saxlamağa çalışırdı. Gecələr-gündüzlər bir-birinə qarışmışdı. RAQUF ORUCOV sutkalarla yuxusuz qalırdı. Gecə səhərə qədər UAZ tipli avtomobillə post-post gəzirdik. Hər döyüşçünün yanında dayanır, hərəsinə ayrıca müdafiə təlimatı verirdi. O anlarda onun necə taqətdən düşdüyünü görürdüm. Bədəni dayanmaq, istirahət etmək istəyirdi, amma ruhu icazə vermirdi.. .. Bir gecə artıq dözə bilmədim. Dedim ki, “Komandir, bu gecə gəlməyin, postları biz gəzərik.” Başını tərpətdi, razılaşdı. Amma cəmi 1–2 saat keçməmiş arxamızca posta gəldi. Dözüb dura bilməmişdi. Çünki o, postda olmayan komandir deyildi. O, əsgərini tək buraxanlardan deyildi!!!
Bu gün RAQUF ORUCOV ŞƏHİD adı ilə anılır. Amma mənim üçün O, hələ də KOMANDİRİMDİR, hələ də gecələr postları yoxlayan, kəşfiyyatçıların qarşısında sakit, amma sarsıdıcı səslə danışan KOMANDİRİMDİR! Raquf Orucov bizim ürəyimizdə daş kimi ağır, dağ kimi möhkəm qaldı! Çünki o, təkcə ŞƏHİD olmadı… O, komandirliyin necə olmalı olduğunu, Vətəni necə sevməyi öyrədib getdi! MƏNİM KOMANDİRİM — adını daşımaq da məsuliyyətdir!!!
RAQUF ORUCOVUN yeri ürəyimizdə boş qalmayıb — çünki orada əbədi olaraq ÖZÜ VAR!!! MƏNİM KOMANDİRİM ÖLMƏDİ… O, BİZİMLƏ BİRGƏ DÖYÜŞLƏRDƏ QALDI… BİZİM YADDAŞIMIZDA, VİCDANIMIZDA, VƏTƏNƏ BAXIŞIMIZDA YAŞAMAĞA DAVAM EDİR!!!
Və… Mən nəfəs aldıqca, Raquf Orucov mənim üçün həmişə MƏNİM KOMANDİRİM olacaq!!!
Psixoloji triller və detektiv janrlarını ayrı-ayrılıqda çox sevirəm. Lakin bu iki janr bir əsərdə birləşəndə əsərə maraq ikiqat artır, gərginlik isə daha dərindən hiss olunur. Müəllif Vulf Dorn olduqda isə bu maraq üç qat artır. ”Fobiya” anlayışı heç birimizə yad deyil…. Hər birimizin həyatında müəyyən şeylərə qarşı qorxular var – təklik, qaranlıq, qapalı məkan, dəniz, heyvanlar və s…. Amma bir də var görünməyən, mücərrəd fobiyalar – uğur qazanmaqdan, irəli getməkdən, məsuliyyətdən qorxmaq….. Hansılar ki, insanı daxildən bloklayır və inkişafına mane olur.. Əsərin baş qəhrəmanı Sara da məhz belə bir fobiya ilə yaşayan qadındır. Zahirən hər şeyi qaydasında görünür: evi, yaxşı maddi vəziyyəti, həyat yoldaşı Stefan və oğlu Harvi… Amma ailə daxilindəki vəziyyət göründüyü kimidirmi? Bu sualın cavabını əsəri oxuduqca aydın şəkildə görürük. Sara ilə Stefan arasındakı münasibətdə yaranan “çatlar” zamanla adiləşir. Hər şey gündəlik qayğıların, işlərin və görüşlərin arasında itib-batır. Məhz bu laqeydlik və susqunluq hadisələrin təhlükəli istiqamət almasına zəmin yaradır. Əsərin anti-qəhrəmanı da yaranmış vəziyyətdən ustalıqla istifadə edir…. Onun nə məqsədlə bunları etməsi isə oxucuya tədricən açılır. Spoilər vermədən deyim: bu kitabı və müəllifin bütün kitablarını mütləq oxumaq lazımdır…. Vulf Dorn mənim üçün ötən il kəşf etdiyim müəlliflərdəndir və artıq əminəm ki, bu tanışlıq davamlı olacaq. Bu, müəllifin oxuduğum dördüncü kitabıdır. Yazıçının əsərlərində insan psixikasına dərindən nüfuz etdiyini hiss etmək olur. O, qorxunu, travmanı və daxili ziddiyyətləri yalnız hadisələrin hərəkətverici qüvvəsi kimi deyil, insanın düşüncə və davranışlarını formalaşdıran əsas amil kimi təqdim edir. Məhz buna görə də oxucu onun əsərlərində təkcə süjetin gərginliyini deyil, həm də güclü psixoloji təsiri hiss edir.
Qeyd: Kitab Azərbaycan dilinə Cəlil Cavanşir tərəfindən çevrilib. Axıcı, səlis və fikirləri oxucuya rahatlıqla çatdıran bu tərcüməyə görə Cəlil bəyə xüsusi təşəkkürümü bildirirəm.
“MANQAL” DA YAŞAYAN KİTABLAR (Ötən ilin təəssüratı)
Keçən ay yaxın qohumlardan birinin nişan mərasiminə yığışmışdıq. Məclis bulvar tərəfdə yerləşən Manqal restoranında idi. Əzəl başdan deyim ki, məkan çox xoşuma gəldi. 30-35 qonağın iştirakı ilə keçirilən ailəvi məclis ürəkaçan idi. Təzə qohumların bir-birinə isinişməsi, qaynayıb-qarışması, süfrə arxasında şirin söhbətlər, gənclərə verilən xeyir-dualar, oyun havalarımıza qol açıb oynayanlar milli adələrimizə sayğımızdı.
Amma burda könlümü açan bir başqa gözəllik də vardı. Mən bu gözəlliyi “Manqal”ın qapısından içəri keçən andan hiss etdim. Klassik üslubda qurulmuş bu restoran, şadlıq məkanından daha çox mədəniyyət ocağını xatırladırdı. Üst qata qalxanda aralıqda adda-budda yerləşdirilmiş antik suvenirlər, divar rəflərinə düzülmüş köhnə kitablar gözə, könülə dinclik gətirirdi. Bu rahatlığın içindən keçib salona daxil olanda mədəni ab-havanı burda da hiss etdim. İçəri keçən təki rəflərə düzülmüş kitabları görəndə fərəhləndım. Məni ən çox sevindirən o idi ki, restoran təkcə ləziz təamları ilə süfrələri bəzəmirdi, həm də kitaba sevgini, mütaliəyə marağı təbliğ edirdi…
Məclis öz axarı, şuxluğu ilə davam etdiyi məqamlarda rəflərə yaxınlaşıb, kitablara nəzər saldım. Bir-bir götürüb müəlliflərin adlarına baxdım. Deyim ki, burada olan kitabların hamısı rus klassiklərinin əsərləri idi. Ötən əsrin 50-60-70-cı illərində çap olunmuş kitablardı: F.Dostoyevski, M.Şoloxov, L.Tolstoy, İ.Bunin, A.Puşkin, V.Şukşin, M.Bulqakov, A.Platonov, A.Soljenitsin və daha kimlərin əsərləri. Hamısı da köhnəlmiş nəşrlər olduğundan rəngləri soluxmuşdu. Fikirləşdim, görəsən bu qədər kitabları hardan yığıb gətiriblər? Evlərdənmi almışdılar, həyətlərdənmi yığmışdılar, bilmirəm. Amma hansı yolla əldə ediblərsə, xeyirxah iş görüblər. Əsas odur ki, kitablar cırılmaqdan, yandırılmaqdan və artıq yük kimi tullanmaqdan xilas olub. Və bəlkə də bilik xəzinəsi timsallı əsərlərin belə məkanlarda sərgilənməsi, insanları kitablarla canlı ünsiyyətdə olmağa, mütaliə vərdişini unutmamağa səsləyir…
O gün “Manqal”ın mədəni aurası yaddaşımda xoş xatirəyə döndü. Amma rus klassiklərinin sırasında Azərbaycan yazıçılarından bir nəfərin belə, kitabının olmaması məni çox təəccübləndirdi…
Güman etmirəm ki, “Manqal”a gələn bir kəs orda bir kənara çəkilib kitab oxumuş olsun. Amma şənlik arası kimlərinsə gözucu da olsa, kitablara nəzər salması, bəlkə də hansınısa oxumaq üçün icazəylə götürüb özüylə aparması mümkündür. Bu mədəni ab-havadan ürəyi açılan, sövqi-təbii rəflərə yaxınlaşaraq kitablara maraqla baxan, hələ desən, neçəsini də götürüb vərəqləyənlər də olmamış deyil. Evlərinə dönəndə məclislə bağlı təəssüratlarında yəqin ki, kitablar da yer alar.
Düzü, indiki dövrdə sosial şəbəkələrdə adamlarla dilsiz-ağızsız ünsiyyət, mətnlərə soyuq yanaşmalar məni həm darıxdırır, həm də çox qorxudur. Belə ki, insanlar, xüsusən də yeni nəsil bu gözəl vərdişi, mütaliəni, kitablarla ünsiyyəti tamam unuda, yadırğaya bilər. Bu, heç də yaxşı hal deyil. Düşünürəm, insanların toplaşdığı bütün məkanlarda “Manqal”da gördüyüm şəkildə kitabın təbliğatı aparılsa, kitaba sevgi, maraq yeniyetmə və gənclərin tərbiyəsinə və dünyagörüşünün formalaşmasına əhəmiyyətli təsir göstərər…
Bizim ən yaxın dostumuz kitabdır. Kitab oxuyaq, ay millət, kitab! Sözümz, söhbətimiz də kitablardan olsun, Daha bir-birimizi əzib irəli keçməkdən yox…
Son zamanlar bəzi kütləvi informasiya vasitələrində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvlük haqqı — illik 15 manat məbləğində ödəniş — ilə bağlı narazı fikirlərin səsləndirildiyi müşahidə olunur. Birliyin guya bu ödənişi “tələb etməsi” barədə iddialar irəli sürülür. Bu məsələ ilə bağlı rəsmi mövqeyimizi bildirməyi zəruri hesab edirik. Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvləri dövlət və ictimai dəstək mexanizmlərindən mütəmadi şəkildə faydalanırlar. Hazırda 70 nəfər yazıçı Prezident təqaüdü ilə təmin olunur (illik 3600 manat), gənc nəsil nümayəndələri üçün isə illik 2400 manat məbləğində Prezident təqaüdləri nəzərdə tutulub. Birlik tərəfindən müntəzəm olaraq ədəbi müsabiqələr keçirilir, mükafatlar, qrantlar və əlavə təşviq mexanizmləri təsis olunur. Bir çox üzvlərimiz fəxri adlara layiq görülmüşdür və bu adlara görə dövlət tərəfindən ömürlük maddi təminat müəyyən edilib. Yazıçıların əsərləri və məqalələri Birliyin nəşrlərində dərc olunur və qonorar əsasında ödənilir. İmkan daxilində sosial dəstək göstərilir — müalicə, dərman təminatı, tibbi müəssisələrə müraciətlərdə köməklik, eləcə də ayrı-ayrı hallarda mənzil məsələlərinin həllinə yardım edilir. Birliyin üzvləri Şabran və Şüvəlan yaradıcılıq evlərində ödənişsiz istirahət etmək hüququna malikdirlər. Xüsusi olaraq vurğulayırıq ki, illik 15 manat məbləğində üzvlük haqqı Birliyin nəşr etdiyi jurnallardan birinin belə xərclərini qarşılamaq imkanına malik deyil. Məsələ sadə və açıqdır: üzvlük haqqını ödəməyən şəxs Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvlüyündən imtina edə bilər.
Официальное заявление Союза писателей Азербайджана
В последнее время в ряде СМИ и журналистских кругов недовольно высказываются заявления о том, что Союз писателей якобы «требует» уплаты членских взносов в размере 15 манатов в год. В связи с этим считаем необходимым дать официальное разъяснение. Члены Союза писателей регулярно получают государственную и общественную поддержку. В настоящее время 70 писателей обеспечены президентскими стипендиями в размере 3600 манатов в год, для представителей молодого поколения предусмотрены стипендии в размере 2400 манатов. Проводятся литературные конкурсы, учреждаются премии, гранты и различные формы дополнительного поощрения. Многие члены Союза удостоены почётных званий, за которые государством предусмотрены пожизненные выплаты. Произведения и статьи писателей публикуются в изданиях Союза с выплатой гонораров. По мере возможностей оказывается социальная помощь — содействие в лечении, обеспечении медикаментами, обращении в медицинские учреждения, в отдельных случаях — в решении жилищных вопросов. Члены Союза также имеют право на бесплатный отдых в домах творчества в Шабране и Шувелянах. Особо подчёркиваем: членские взносы в размере 15 манатов в год не могут покрыть даже расходы на издание одного номера литературного журнала. Эти средства носят исключительно символический характер и не являются финансовой основой деятельности Союза. Членство в Союзе писателей является добровольным. Каждый вправе самостоятельно решать, оставаться ли членом организации. Вопрос предельно ясен: лицо, не уплачивающее членский взнос, вправе выйти из Союза писателей Азербайджана.
Dünya Bir tərəfi od -alov, bir tərəfi yağış, qar, Bir tərəfi meşəlik, bir tərəfi səhralar, Bir yanda çövlan edir coşub – daşan dalğalar, Küləkli, çovğunludur başı bəlalı dünya, Zəlzələdən, vulkandan köksü yaralı dünya.
Üzərində ədalət, üzərində müsibət, Üzərində var – dövlət, üzərində səfalət, Üzərində məhəbbət, üzərində xəyanət, Bu yolla hara gedir ağlı- qaralı dünya, Sevinclə, qəmlə dolu qəlbi paralı dünya.
Əskik deyil verimi, əskik deyil alımı, Əskik deyil ölümü, əskik deyil olumu, Əskik deyil həlimi, əskik deyil zalımı, Əqidəsi, məsləki sirli – sehirli dünya, Gəlimli – gedimlidi qorxunc, zəhimli dünya.
Ana həsrəti Ömrümü calayıb sənin ömrünə, Yaşada bilmədim ay Ana, Səni. Anamı itirdim amansız ölüm, Analı dünyamdan ayırdı məni.
Anam dünyasını dəyişən gündən, “Ay oğul”, “can bala” kəlmələrini, Anam dünyasını dəyişən gündən, Bir an unutmuram, laylalarını.
Mənim korpəliyım, mənim gəncliyim, Analı günlərin yaddaşındadı. Anamın ətirli, isti çörəyi, Pendiri, qaymağı damağımdadı.
Sənsiz qəribsəyib ata evimiz, Ay Ana, qalmayıb bizlərdə dözum. Deyirəm, İlahi gücüm olaydı, Səni yaşadaydım, öləydim özüm.
Neyləyək, bu dünya fani dünyadı, Yaranan hər ömür bir vaxt sönərmiş. Ömürlər vəfasız günlər vəfasız, Bizim də qapını əcəl döyərmiş…
Gözlərim axtarır evi, həyəti, Hər yerdə izini görürəm sənin. İsti nəfəsinə, qayğılarına, Ana tamarzıyam, sənsən məlhəmim.
Durmuşam qəbrinin önündə Ana, Artıq qara saçım ağa bürünüb. Varlığım, tökülən ğöz yaşım- Ana, “Gələcəm yanına darıxma”- deyir.
