17 fevral 1992-ci il Xocavənd rayonu, Qaradağlı kəndi, mövqe, sübh çağı Qaradağlıya sübh həmişə sakit gələrdi. Bu dəfə isə sübh qorxu gətirmişdi. Torpaq sanki əvvəlcədən xəbərdar idi – titrəyirdi. Hava ağır idi, nəfəs almaq çətinləşirdi. Günəş çıxmamış, kəndin üstünə ölüm kölgəsi düşmüşdü. Düşmən qəfil hücuma keçdi. Texnikanın tırtılları torpağı yara-yara irəliləyirdi. Avtomat səsləri kəndin əbədi sükutunu param-parça edirdi. Qadınların ah-naləsi, uşaqların çığırtısı, kişilərin harayı bir-birinə qarışmışdı. Qaradağlıya köməyə gələn Ağdam taborunun tərkibində Yusifcanlı kəndindən iki gənc döyüşürdü – Azad və Heydər. Azadın toyundan cəmi bir həftə keçmişdi. Gəlininin əlindən hələ xına qoxusu getməmişdi. O, bu döyüşə könüllü gəlmişdi. “Torpaq gedəndə toyun nə mənası var?” – demişdi. Heydər subay idi. Hər zaman səliqəli geyinər, sözünü ölçüb-biçərdi. Döyüş yoldaşları onu sakitliyinə görə tanıyırdı. Amma o sakitliyin altında qaya kimi möhkəm iradə vardı. Kiçik müdafiə dəstəsi günortaya qədər düşmənin qarşısını saxladı. Onlar bilirdilər ki, qüvvələr qeyri-bərabərdir. Amma geri çəkilmək də yox idi. Arxada kənd vardı. Arxada qadın, uşaq, torpaq vardı. Azad ağır yaralandı. Qanı torpağa süzülürdü. Ayaqları onu aparmırdı. Heydər də yaralanmışdı, amma mövqeni tərk etmədi. Bir-birinin gözünə baxanda sözə ehtiyac yox idi: dayanmaq lazımdır. Günorta müdafiə yarıldı. Düşmən kəndə doldu. Sağ qalanları bir yerə topladılar. Yaralı əsgərləri, mülki insanları, hətta şəhidlərin cansız bədənlərini belə yük maşınlarına yüklədilər. Sonra şəhidləri silos quyularına atdılar. Torpaq sanki nalə çəkirdi. Hamını kəndin kənarında sıraya düzdülər. Düşmən başçısı qabağa çıxıb qışqırdı: — Bu torpaqlar bizimdir! Siz isə həmişə bizim köləmiz olmusunuz! Heydər yerə uzanmışdı. Düşmən əsgərlərindən biri gəlib yarasının üstünə basırdı. Heydər dişlərini sıxırdı. Qışqırmırdı. Birdən başçı istehza ilə dedi: — Qorxmursunuzsa, uşaqlara icazə verirəm qaçsınlar. Bax orada sizinkilərdir. Gedin deyin, çıxıb getsinlər. Gələcəyik… Bakıya qədər gələcəyik! Bir neçə məktəbli uşaq irəli çıxdı. Heç kəs arxalarından “dayan” demədi. Çünki deyəcək valideyn qalmamışdı. Uşaqlar qaçmağa başlayan an başçı avtomatın qoruyucusunu açdı. Elə həmin an Heydər qalxdı. Yaralı bədəni ilə düşmən başçısının boğazından yapışdı. Onu yerə yıxdı. Avtomatdan açılan nəzarətsiz atəş bir neçə düşməni vurdu. Heç kim atəş aça bilmirdi – bir-birinə çox yaxın idilər. Heydəri vururdular, təpikləyirdilər. Amma o buraxmadı. Son gücü ilə avtomatı başçının sinəsinə dirədi və güllələri boşaltdı. Başçı öldü. Bir neçə saniyəlik sükut oldu. Sonra Heydəri güllələdilər. Heydər yerə yıxıldı. Baxışları qaçan uşaqların arxasınca getdi. Dodağında zəif bir təbəssüm vardı. Azad bu səhnəni gücsüz halda seyr edirdi. Gözlərinin önündən toy günü keçdi. Sonra hər şey qaranlıqlaşdı. Qaradağlı torpağı iki igidini qucaqladı. Onlar bir kəndi qoruyub saxlaya bilməsələr də, bütov bir xalqın ləyaqətini xilas etdilər. İgid oğullarımızın canları, qanları bahasına qoruyub saxladığı bu ləyaqət və mənlik hissi zamanı gələndə öz işini görəcəkdi… 03.02.2026. Bakı.
“Yazarlar” jurnalının Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı şəhid Rövşən Hüseynovun xatirəsini əbədləşdirmək məqsədilə hər il həyata keçirdiyi “25 yarpaq” layihəsi çərçivəsində 2026-cı il üçün Əməkdar jurnalist, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, yazıçı-publisist Akif Əlinin “Özgə dünya” povesti ayrıca kitab şəklində çap olunub.
AZƏRTAC xəbər verir ki, tələbə tağımının komandiri olmuş Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı şəhid Rövşən Hüseynovun doğum günü fevralın 22-si olduğuna görə hər il fevral ayında bu layihə çərçivəsində bir kitab nəşr olunub oxuculara təqdim edilir.
Kitabın redaktoru Gülü – Gülüzə Mustafayeva, naşiri Tuncay Şəhrili, layihə rəhbəri isə “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru Zaur Ustacdır.
Kitab ölkənin əsas kitabxanalarına hədiyyə olunmaqla yanaşı, bir neçə stabil platforma üzərindən elektron kitab formasında da yayımlanır.
Zamanı qabaqlayanlar, sükutu pozanlar, yenilik yaradanlardır İLKlər. Adlarını tarixə yazanlar, tarixi yaşadandanlardır İLKlər. İmzası imzalar içində olanlardı İLKlər. Bütün zamanların adamlarıdır İLKlər. Nə yaxşı ki adları tarixə düşən, dünyanın yönünü dəyişən, imzası imzalar içində, adı ilk sıralarda olanlarımız var. Dünya şöhrətli alim Rafiq Əliyev kimi. Keçən əsrin 60-cı illərinin axırlarında R.Ə.Əliyev intellektual sistem lərdə idarəetmə və qərar qəbuletmə proseslərinin inteqrasiyası ideyasını irəli sürdü. Çoxsəviyyəli mürəkkəb sistemlərdə koordinasiyanın (əlaqələndirmənin) yeni metodları təklif edildi. İlk dəfə olaraq onun təklif etdiyi koordinasiya funksiyası anlayışı əsasında yeni sinif sistemlər yaradıldı. Müəllifin bu sahədə əldə etdiyi elmi nəticələr onun 1981, 1983, 1987 və 1989-cu illərdə nəşr olunmuş monoqrafiyalarında əks olunmuşdur. R.Ə.Əliyevin tədqiqatlarının başqa yeni bir istiqaməti də süni intellekt üsullarına əsaslanan qeyri-səlis ekspert sistemlərin yaradılması oldu. R.Ə.Əliyev qeyri-səlis mühitdə fəaliyyət göstərən intellektual robotların yaradılması sahəsində yeni elmi istiqamətin müəllifidir. R.Ə.Əliyevin qeyri-səlis məntiq və Soft Kompütinq nəzəriyyəsinin işlənilməsi və tətbiqi sahəsində əldə etdiyi sanballı nəticələr ölkəmizdə və xaricdə yüksək qiymətdirilmişdir. Dünya elmi ədəbiyyatında ilk Soft Computing monoqrafiyası onun tərəfindən yazıldı və 3-4 il müddətində bestseller oldu. R.Ə.Əliyev insan mühakiməsi meyarlarına daha dürüst cavab verən 3 qeyri-səlis məntiq (ALİ-1, ALİ-2, ALİ-3) təklif etmişdir. Bunun üçün lazımi teoremlər verilmiş və isbat olunmuşdur. 1996-1999-cu illərdə dünya alimləri və mühəndisləri bu üç məntiqin digər məntiqlərə nəzərən daha səmərəli olduğunu eksperimental nəticələrlə təsdiq etmişlər. Bu sahədə elmi nəticələr 1991-ci ildə (Almaniya), 1991-ci ildə (Moskva), 1993-cü, 2000-ci illərdə (Almaniya, L.Zadənin ön sözü ilə), 2001-ci ildə (ABŞ, L.Zadənin ön sözü ilə) çap olumuş monoqra¬fiyalarında şərh olundu. Hazırda elm və texnikanın başlıca istiqamətlərindən biri də paylanmış süni intellektdir. R.Ə.Əliyev 1988-ci ildə qeyri-səlis paylanmış intellektual sistemlərin elmi konsepsiyalarını və qurulma üsullarını təklif etdi. O, paylanmış intellektual sistemlərin qurulmasının başlıca prinsiplərini, modellərini vermiş, nəzəri əsasını işləmişdir. Mövcud elmi istiqamətə alternativ olan və qeyri-səlis mühitdə işləyən paylanmış multiagent intellektual sistemlər adlanan yeni elmi istiqamət təklif etdi. Professor Əliyev professor Lütfi Zadə ilə birlikdə qeyri-səlis dayanıqlıq konsepsiyası ideyasını irəli sürərək dinamik sistemlərin ümumiləşdirilmiş dayanıqlıq nəzəriyyəsinin əsaslarını işləyib hazırlamışdır. Əliyev qeyri-səlis məntiqə əsaslanan ümumiləşdirilmiş qərarlar nəzəriyyəsini təklif etmişdir. Qeyri-səlis məntiqə əsaslanan qərarların təhlili sahəsində tədqiqatın yeni mərhələsində professor Əliyev davranış qərarlarının təhlili üçün yeni prinsip kimi kombinəedilmiş vəziyyət konsepsiyasını təklif etmişdir. Professor Əliyev Z-ədədlər nəzəriyyəsinin müəllifidir. Bu işlərə Z-ədədləri üzərində əsas hesab və cəbri əməllər, Z-ədədlərinin sıralanması, Z-çoxluqlar üzərində əməllər və digər nəticələr daxildir. İlk dəfə, şərt və nəticə hissəsi Z-ədədlərlə ifadə edilən ƏGƏR-ONDA qaydaları ilə məntiqi çıxarış üsulu təklif etmişdir. Professor Əliyev kombinə olunmuş vəziyyət və Z-ədəd konsepsiyalarına əsaslanan ümumi qərar qəbuletmə nəzəriyyəsini təklif etmişdir. İnformasiyanın qismən etibarlılığının nəzərə alınması dəyişkənlik, natamamlıq və mürəkkəbliklə xarakterizə olunan iqtisadi davranış üçün, xüsusilə, vacibdir. Ümumi qərar qəbuletmə nəzəriyyəsi insanların davranış determinantları ilə problem göstəricilərin qarşılıqlı əlaqəsini nəzərə alır. Nəzəri və eksperimental olaraq sübut olunub ki, Gözlənilən Faydalılıq (Fon Neyman, Nobel ödülçüsü), Prospekt Nəzəriyyəsi (Kanenman Nobel ödülçüsü) Rafiq Əliyevin təklif etdiyi ümumi qərar qəbuletmə nəzəriyyəsinin xüsusi hallarıdır. İlk dəfə sosial elmlərdə qeyri-səlis məntiqin tətbiqi ilə Kamal Abdulla və Ziya Səlcuqla birlikdə araşdırmalar aparmışdır. Nəticələr “Kitabi-Dədə Qorduq” dastanının yeni çalarlarına, süni intellektin gələcəyi olan təbii dil proseslərinin tədqiqinə və hamıya ünvanlanmış qeyri-səlis məntiq əsərləri “Springer” nəşriyyatında Almaniyada, Türkiyədə, Özbəkistanda müxtəlif dillərdə çap olunmuşdur. Rafiq Əliyevin sədrliyi ilə qeyri-səlis məntiqə, süni intellektə, idarəetmə və qərar qəbuletməyə həsr olunmuş dünyanın müxtəlif ölkələrində bu sahədə ekspertlərin, tanınmış alimlərin iştirakı ilə keçirilən 3 – International Conference on Theory and Application of Fuzzy Systems, Soft Computing and AI tools – ICAFS; – International Conference on Theory and Application of Soft Computing, Computing with Words, Perceptions and Artificial Intelligence ICSCCW; – World Conference on Intelligent Systems for Industrial Automation WCIS; beynəlxalq elmi konfransların təşkilatçısıdır.
Beləliklə, Rafiq Əliyev bütün zəngin elmi yaradıcılıq boyu 5-6 mühüm nəzəriyyəyə imza atmışdır.
Rafiq müəllimin 60 illik pedoqoji fəaliyyəti də ilklərlə zəngin olmuşdur. Birbaşa qeyd edək ki, R.Ə.Əliyevin pedaqoji fəaliyyəti təhsilin bütün pillələrini harmonik əhatə edir. O, yüksək ixtisaslı mütəxəssislər – elmlər namizədləri (fəlsəfə doktorları) və elmlər doktorları yetişdirməklə yanaşı mühəndis kadrları hazırlama işinə, müasir tələblərə cavab verən biznesin idarə edilməsi üzrə mütəxəssislər və orta məktəb şagirdlərinin informatika sahəsindəki təhsilinə də böyük diqqət yetirmişdir. O, 200-dək fəlsəfə doktoru, 30-dan çox elmlər doktorları hazırlayıb, onların arasında Azərbaycanla yanaşı Türkiyə, Almaniya, Rusiya, İran, ABŞ, Şimali Kipr və digər ölkələrdən olan yetirmələri də var. Professor Rafiq Əliyev ilk fundamental “Fuzzy logic theory and application”, (L.Zadeh, R.Aliev) monoqrafiyasının, dünyada ilk “Soft Computing” dərsliyinin, dünyanın yüzlərlə universitetində tədrisdə istifadə olunan və türk dilinə tərcümə olunan “Soft Computing and Its Applications in Business and Economics” (Esnek hesaplama: İşletme ve Ekonomide uygulamaları) dərsliklərinin müəllifidir. Rafiq Əliyev süni intelekt sahəsində 1992-ci ildə “Süni intelektin mifləri və reallıqları” kitabını və 2024-2026-cı illərdə “Süni intelekt” (600 səhifəlik) 4 dildə dərsliyini yazmışdır. Səksəninci illərin axırlarında prof. R.Ə.Əliyev Azərbaycan Dövlət Neft Akademiyasında Avtomatlaşdırılmış idarəetmə sistemləri kafedrasını yaratdı. O, kafedranın nəzdində “İntellektual sənaye idarəetmə sistemləri” adlı elmi-tədqiqat problem laboratoriyasını da yaratdı. Rafiq Əliyev ilk dəfə olaraq Azərbaycana MBA Proqramları gətirmiş, müxtəlif maneələrə və qısqanclıqlara rəgmən bunlar 28 ildir davam edir və ölkənin müxtəlif universitetləərində tədris olunur. Onun iştirakı ilə respublikanın ali tədris müəssisələrində 6 yeni ixtisas açılıb. Bu ixtisaslar mühəndis, süni intellekt, yeni informasiya texnologiyaları, Soft Kompütinq sahələrindəki bilikləri özündə cəmləşdirir, iqtisadiyyatımızın gələcəyinə yeni, qeyri-adi baxışları əks etdirir, perspektiv inkişafı müəyyən edir. Bu ixtisasları nəzərdən keçirək: Kompüter informasiya sistemləri, Biznesin idarə olunması, Menecment, Biznes informatikası, Mexatronika və s. Təkcə bunu qeyd etmək kifayətdir ki, onun köməyi ilə Təbriz Universitetində avtomatik idarəetmə üzrə yeni ixtisas açılmış, neyron şəbəkələr və qeyri-səlis məntiq kursları təşkil edilmişdir. Corciya Dövlət Universitetinin professoru seçilən R.Ə.Əliyev bu Universitetin tədris planlarına yeni – Qərar qəbuletmə sistemlərində yeni texnologiyalar – kursunu daxil etmiş və özü mühazirələr oxumuşdur. Məlumdur ki, alimin, müəllimin elmi-pedaqoji fəaliyyətini qiymətləndirərkən əsas meyarlardan biri də onların əsərlərinə istinad etmələrin miqdarıdır. Professor R.Əliyevin kitablarından dünyanın məşhur universitetlərində bir dərslik kimi istifadə edildiyini, onun elmi irsinə yüksək qiymət verildiyini eşitdikdə adam daxili bir iftixar hissi keçirir. Məsələn, Almaniyanın Münxen şəhərində Franzis-Verlag GmbH nəşriyyatında 1994-cü ildə dərc olunmuş 316 səhifəlik Messen, Steuern und Regeln mit FUZZY-LOGIK kitabı Zigen Universitetində, Berlindəki Technik Verlag nəşriyyatında 2001-ci ildə çap edilmiş 448 səhifəlik Soft Computing eyne grundlegende einfyhrung əsəri Neyron şəbəkələr kursunun proqramına uyğun olaraq Almaniyanın Darmştadt Universitetində, məşhur World Scientific nəşriyyatında (ABŞ, İngiltərə) dərc olunmuş 450 səhifəlik Soft Computing and its Application kitabı isə Amerika, Avropa, Asiya və Avstraliyanın bir çox universitetlərində, o cümlədən Koliforniyadakı Berkli Universitetində, Boston Universitetində tədris proqramlarına əsas dərslik kimi daxil edilib. O həmçinin Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universitetinin aşağıdakı ixtisaslarının akkreditasiya olunması işinə böyük əmək sərf etmiş və özü tərəfindən açılması təklif olunan aşağıdakı ixtisasların beynəlxalq akkreditasiya olunmasına nail olmuşdur: FIBAA (Foundation for International Business Administration Accreditation) tərəfindən akkreditə olunmuş ixtisaslar bunlardır: İqtisadiyyat; Sənaye mühəndisliyi; Kompüter mühəndisliyi; Menecment; Biznesin idarə edilməsi; Biznesin təşkili və idarəedilməsi; İdarəetmədə informasiya sistemləri; Heyətin idarə edilməsi; Marketinq ASIIN (Accreditation in Engineering Computer Sciences Natural Sciences Mathematics) tərəfindən akkreditə olunmuş ixtisas Mexatronika və robototexnika mühəndisliyidir. Professor Rafiq Əliyevin mühazirə oxuduğu Universitetlər: Corciya Dövlət Universiteti (ABŞ); Azərbaycan Dövlət Neft və Sənaye Universiteti; Bakı Dövlət Universiteti; Sumqayıt Dövlət Universiteti; Təbriz Universiteti; Zigen Universiteti; Yaxın Doğu Universiteti (Şimali Kipr); Toronto Universiteti (Kanada); Berkli Universiteti (ABŞ); Daşkənd Texniki Universiteti və s. Yenilikləri, böyük uğurları ilə tarixdə qalanlar həmişə yaşayanlardır.
….Ucar batalyonu da köməyə gəlmişdi. Bir neçə gün idi ki, onlar Ortakəndin hündürlüyündə idilər. Növbə ilə əsgərlər hündürlüyə qalxırdılar. Sahib Məmmədov üzünü Şaiq Abdullayevə tutaraq: -Sən öl, komandir, bu it uşağı nəsə plan cızırlar. Gəlin bura, – deyərək onu çağırdı. Şaiq Abdullayev ağacın dibində çöməlib əlindəki uzun ağac çubuğunu torpağa çırpırdı. Sahib onu bir də çağırdı. Şaiq ayağa qalxıb onun yanına getdi. -Ora bax Şaiq, Dəmirli kəndi tərəfə. Şaiq əlini gözünün üstünə qoyub Dəmirli kəndi tərəfə baxdı. -Görürsən, it uşaqları qəbiristanlıqda nəsə iş qarışdırırlar. Şaiq əhvalını dəyişmədən sakitcə “gördüm” deyib öz yerinə qayıtdı və çubuğunu yenə çırpmağa başladı. Sahib ona yaxınlaşıb dedi: -Onların kəşfiyyatı güclü işləyir. Biz onların qarşısını almalıyıq. Səncə ermənilər nə plan cızırlar? -Bilmirəm. Bir yerə yığılın, məsləhət edək, görək biz nə edirik. Hamı Şaiq Abdullayevin ətrafında yerdən oturaraq məs¬ləhətə yığıldılar. Uzun məsləhət-məşvərətdən sonra qərara gəldilər ki, onlar da kəşfiyyata getsinlər. Başda Sahib Məmmədov olmaqla bir qrup döyüşçü kəş¬fiyyata getdilər. Artıq axşam düşürdü, lakin kəşfiyyata ge¬dənlərdən bir xəbər yox idi. Hamı həyəcanla onların yolunu gözləyirdi. Axır ki, kəşfiyyatçılar geri döndülər. Susuz¬luqdan dilləri ağızlarında kömür olmuşdu. Çox halsız idilər. Tərslikdən saat beş olmasına baxmayaraq əsgərlərə yemək də gəlməmişdi. Sahib dayanmadan su içirdi. Zöhrabbəyov ona yaxınlaşaraq “suyu bir qədər az iç, yoxsa yemək yeyə bilməyəcəksən,” – dedi. -Yanıram. Həyatda hər şeyə dözmək olarmış, təkcə susuzluğa yox. Zöhrabbəyov ağrılı-ağrılı: -Gör indi o alçaqlar bizim əsirlərə nə divan tuturlar. İnanma ki, o vicdansızlar onlara su verə, – dedi. Su qabı Sahibin əlində qaldı. Sanki içdiyi suyu haram bildi. Sakitcə qabı yerə atdı. Elə bu an onlar üçün yemək gətirdilər. Hərəsinə iki yumurta, bir stəkan da çay verdilər…. *** …Yavaş-yavaş kəndə girdilər. İnamla irəlilə¬yirdilər. Yolun sağ tərəfi sıldırım dağ idi, sol tərəfi isə dərəyə gedirdi və ora meşəlik idi. Qalın, sıx meşədə heç nəyi seçə bilmirdilər. Buna baxmayaraq xeyli irəliləmişdilər. Artıq Kasapet kəndi arxada qalmışdı. Ermənilərin atdığı top mərmisi onların yanlarında dərəyə düşdü. Mərmidən qopan qəlpələr hər tərəfə səpələndi. Düşmən psixoloji olaraq onları qorxutmaq istəyirdi ki, geri çəkilsinlər. Ancaq bu mərmilərdən qorxan kim idi. Onlar inamla irəli gedirdilər. Bir-birlərindən aralı getsələr də diqqətli idilər. Ermənilər meşədən onları seyr edirdilər. Döyüşçülərin daha da yaxınlaşmalarını gözləyirdilər ki, hamısını məhv etsinlər. O üzdən də atəş açmırdılar. Qəflətdən “atəş” deyə erməni zabiti əmr verdi. Minamyot atəşi başladı. Güllələr yağış kimi yağırdı. Ermənilər hər şeyi qabaqcadan planlaşdırmışdılar. Qəlpələr asfalt yolu deşik-deşik etmişdi. Gizlənmiş düşmən onları əllərinin içi kimi görürdülər. Düşməni görmədən atəş açan azərbaycan əsgəri ağır itkiyə yol verməmək üçün geri çəkilməyi üstün tutdu. Əmr verildi ki, geri kəndə çəkilin. Şaiq Abdullayev QAZ-66-ya minib geri qayıtmaq istərkən bir anlığına yerində donub qaldı. Onun gözləri böyüdü. Gördükləri onu heç də sevindirmədi….. P.S. Yuxarıda verilmiş yazı Bərdə ərazi özünümüadfiə Batalyonunun [733 nömrəli hərbi hissə] yaradıcısı, keçmiş komandiri Polkovnik-leytenant Elçin Əliyevin və batalyonun Şəhidlərinin əziz xatirəsinə ithaf etdiyim “Məni də apar komandir” sənədli romanımdan qısa bir hissədir. Bu romanı yazanda təxminən 5-6 il ərzində Bərdə özünümüdafiə Batalyonunun komandiri Polkovnik-leytenant Elçin Əliyev və batalyonun bir çox keçmiş əsgərləri ilə əlaqə saxlamışdım. Hər kəsin qürurla və ağızdolusu danışdığı bir komandir müavini baş Leytenant də vardı-komandir Şaiq Abdullayev. Hər kəs onu belə təqdim edirdi. Onun Qazaxlı olduğunu və I Qarabağ savaşında göstərdiyi şücaətləri dinlədikcə qürur duyurdum. Amma nədənsə heç onunla əlaqə saxlamağı, görüşməyi düşünməmişdim. Elə oldu ki, Batalyonun əsgərləri görüş keçirdi. O görüşdə mənim onlar haqqında yazmış olduğum sənədli romandan söhbət açıb, Şaiq Abdullayevə mənim haqqımda danışmışdılar. Zəng edərək komandirin mənimlə danışmaq istədiyini söylədilər. Səsindən çox ağır, ciddi, zəhimli bir insan olduğunu hiss etdim. Çox şad olduğunu, roman üçün təşəkkür etdiyini söyləyərək, Qazağa gedirəm, qayıdım sizinlə əlaqə saxlayacam dedi. Çox qısa 45-50 saniyəlik bir söhbət oldu. Sağollaşdıq..inanırdım ki, ən gec bir ay çəkər görüşərik və onunla bağlı daha ətraflı yazı hazırlayaram. Çox keçmədi ki, qara xəbər ildırım surəti ilə yayıldı. “Polkovnik Şaiq Abdullayev və qardaşı koronovirusdan dünyasını dəyişiblər”. Çox təəssüf etdim. Görüşmədiyim üçün deyil, bir Vətən oğlunun belə amansız virusun qurbanı olmasına təəssüf etdim. Polkovnik Şaiq Abdullayev Azərbaycan Respublikasının Dövlət Sərhəd Xidmətinin polkovniki, şərəfli zabit, vətənə sədaqətli insan ömrünü dövlətə, xalqa və sərhədlərimizin keşiyinə həsr etmiş oğullarımızdan idi. Uzun illər ərzində Dövlət Sərhəd Xidmətində məsul vəzifələrdə çalışan Şaiq Abdullayev xidməti borcuna vicdanla yanaşması, prinsipial mövqeyi və yüksək zabit mədəniyyəti ilə seçilmişdir. O, hərbi intizamı, məsuliyyəti və insanlara münasibətdə ədaləti ilə həm silahdaşlarının, həm də onu tanıyanların hörmətini qazanmışdı. Göstərdiyi səmərəli və fədakar xidmətinə görə “Hərbi xidmətlərə görə” medalı ilə təltif olunması onun dövlət qarşısında xidmətlərinin rəsmi təsdiqi idi. Bu təltif, əslində, onun keçdiyi şərəfli ömür yolunun simvolu idi. 2020-ci ilin dekabrında polkovnik Şaiq Abdullayevin vəfatı ailəsi, yaxınları və silahdaşları üçün böyük itki oldu. Onun doğulduğu Qazax torpağına tapşırılması ilə bir zabit ömrü başa çatsa da, xatirəsi yaddaşlarda əbədi yaşamaqdadır. Şaiq Abdullayev təkcə hərbi qulluqçu deyil, həm də ləyaqətli insan, dövlətinə sədaqətli bir şəxsiyyət idi. Onun həyat yolu gənc nəsil üçün vətənpərvərlik, məsuliyyət və şərəf nümunəsidir. Əziz xatirəniz daim qəlblərdə yaşayacaq. Ruhunuz şad olsun, Polkovnik Şaiq Abdullayev. Hörmətlə: İlhamə Qəsəbova
SÖZÜN, ELMİN VƏ VƏTƏN TƏFƏKKÜRÜNÜN DAŞIYICISI (Filologiya elmləri doktoru, professor Cahangir Məmmədlinin doğum gününə) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu — yazımızın məqsədi təbrikdir. Bu yazımı böyük bir qələmdarlar ordusu — yazarlar cameəsi adından ustadlar ustadı, müəllimlər müəllimi, eloğlumuz, əzizimiz, dəyərlimiz Cahangir müəllimə ünvanlamaqdan şərəf və qürur duyuram! İnsan ömrü var ki, zamanın içində itib gedir, bir də insan ömrü var ki, zamanın özünə çevrilir. Elmi düşüncəsi, publisistik mövqeyi, milli-mənəvi dəyərlərə sədaqəti və ziyalı duruşu ilə çağdaş Azərbaycan elminin və ictimai fikrinin önündə dayanan filologiya elmləri doktoru, professor Cahangir Məmmədli məhz ikinci kateqoriyaya daxil olan nadir şəxsiyyətlərdəndir. Professor Cahangir Məmmədli təkcə bir alim, tədqiqatçı və pedaqoq deyil — o, həm də sözün məsuliyyətini daşıyan, fikrin yükünü çiyinlərində hiss edən, cəmiyyətin vicdan səsinə çevrilən ziyalıdır. Onun elmi və publisistik fəaliyyəti Azərbaycan dilinin, milli mətbuatın, jurnalistikanın və ümumilikdə ictimai düşüncənin inkişaf yolunu aydınlatmaqla yanaşı, gələcək nəsillərə də möhkəm mənəvi bünövrə yaradır. Cahangir Məmmədlinin elmi araşdırmaları Azərbaycan filologiyasının və mediaşünaslığının aktual problemlərini əhatə etməklə seçilir. O, mətbuat tarixinin, jurnalistikanın nəzəri əsaslarının, söz və məsuliyyət münasibətlərinin tədqiqində özünəməxsus elmi məktəb formalaşdırmış alimlərdəndir. Onun əsərlərində faktla fikir, tarixlə müasirlik, milli ilə ümumbəşəri dəyərlər ahəngdar şəkildə birləşir. Alimin qələmində söz heç vaxt təsadüfi olmur. Hər cümlə arxasında məsuliyyət, hər fikir arxasında vətəndaş mövqeyi dayanır. Bu da onun elmi irsini yalnız akademik mühit üçün deyil, geniş oxucu auditoriyası üçün də dəyərli edir. Professor Cahangir Məmmədlinin publisistik yazıları sadəcə hadisələrin təsviri deyil — hadisələrin mahiyyətinə enən, oxucunu düşünməyə vadar edən, milli özünüdərkə çağıran yazılardır. Onun qələmində publisistika tribuna deyil, vicdan aynasıdır. Bu yazılarda cəmiyyətin ağrıları, milli maraqlar, dilin saflığı, mətbuatın məsuliyyəti və ziyalının missiyası açıq və cəsarətli şəkildə ifadə olunur.O, daim vurğulayır ki, söz sahibinin ən böyük borcu həqiqətə sədaqət, xalqa xidmət və gələcək qarşısında məsuliyyətdir. Bu mövqe onun bütün yaradıcılıq xəttindən qırmızı xətt kimi keçir. Cahangir Məmmədli təkcə kitablarla deyil, yetişdirdiyi tələbələrlə, formalaşdırdığı düşüncə tərzi ilə də yaşayır. Onun auditoriyadakı fəaliyyəti klassik müəllimlik çərçivəsindən kənara çıxaraq həyat dərsinə çevrilir. Tələbələrinə yalnız bilik deyil, mövqe, məsuliyyət, milli şüur aşılayan professor, əslində, gələcəyin ziyalılarını yetişdirir. Bu gün professor Cahangir Məmmədlinin doğum günü təkcə təqvimdə bir tarix deyil. Bu gün Azərbaycan elminin, söz və fikir dünyasının qazandığı bir ömrün, bir zəhmətin, bir fədakarlığın bayramıdır. Onun ömrü və fəaliyyəti sübut edir ki, ziyalı olmaq ad deyil, missiyadır. Bu əlamətdar gündə professor Cahangir Məmmədlini səmimi-qəlbdən təbrik edir, ona möhkəm can sağlığı, uzun ömür, yeni elmi uğurlar, qələminin daim iti, sözünün daim sanballı olmasını arzulayırıq. Qoy onun zəngin elmi və publisistik irsi hələ uzun illər Azərbaycan düşüncə həyatına işıq saçsın. Ad gününüz mübarək, dəyərli professor! Sözünüz var olsun, yolunuz işıqlı olsun!
Asif Yusifcanlının “Şəhidlər Xiyabanı” şeiri (səh. 55) milli yaddaşın, tarixi vicdanın və vətənpərvərlik ruhunun poetik ifadəsi kimi oxunur. Bu şeir təkcə bir məkanın – Bakının uca zirvəsində yerləşən müqəddəs ziyarətgahın təsviri deyil, bütövlükdə Azərbaycan xalqının azadlıq salnaməsinin, şəhidlik fəlsəfəsinin və mənəvi gücünün bədii manifestidir. Şeirin ilk misralarında Şəhidlər Xiyabanı “zinətlənən şəhərin”, “yurdun torpağının” ayrılmaz parçası kimi təqdim olunur. Burada torpaq adi coğrafi anlayış deyil – şəhid qanı ilə müqəddəsləşmiş, tarixə çevrilmiş torpaqdır. Şairin“Düşmənin gözlərində / Dönmüsən gor dağına” deməsi bu məkanın yalnız xatirə yeri yox, həm də düşmən üçün qorxu, ibrət və məğlubiyyət simvolu olduğunu göstərir. Şəhidlər Xiyabanı həm səssiz bir məzaristanlıq, həm də danışan, çağıran, hesabat soruşan bir tarix kitabıdır. “Vətənə məhəbbətdən, / Vəhdətdən yaranmısan” misrası Şəhidlər Xiyabanının yaranma fəlsəfəsini açır. Bu xiyaban fərdi qəhrəmanlıqların yox, milli birliyin məhsuludur. Qüdrət, cəsarət və qeyrət anlayışları şeirdə bir-birini tamamlayaraq şəhid obrazını formalaşdırır. Burada şəhidlik təsadüfi ölüm deyil, şüurlu seçim, ali amal uğrunda verilən qurban kimi təqdim olunur. Şair oxucuya çatdırır ki, azadlıq təsadüfən qazanılmır – o, məhz belə ünvanlarda yazılır. Şeirin növbəti hissəsində Şəhidlər Xiyabanı “ziyarət ocağı” kimi xarakterizə olunur. Bu, dini mənadan daha çox mənəvi, əxlaqi ziyarətdir. İnsan buraya təkcə baş əyməyə deyil, həm də hesabat verməyə gəlir: Vətən üçün nə etmişəm, şəhidlərin ruhu qarşısında borcumu necə ödəyirəm?“Azadlıq savaşında, / Qələbə bayrağımsan” misrası isə Şəhidlər Xiyabanını mübarizənin sonu deyil, davamı kimi təqdim edir. Bu məkan qələbəyə aparan yolun başlanğıcı və ideoloji dayağıdır. Şeirin son bəndlərində Şəhidlər Xiyabanı “Dözümün, dayanətin, / Əzəmət qalası…” kimi təqdim olunur. Bu metafora çoxqatlı məna daşıyır. Qala – müdafiədir, dayaqdır, sarsılmazlıqdır. Xalqın ən ağır anlarda belə sınmamasının səbəbi məhz bu mənəvi qalaların varlığıdır. “Qəlbində bir millətin / Həmişə qalasan” misrası isə Şəhidlər Xiyabanını fiziki məkandan çıxarıb kollektiv yaddaşa çevirir. O, artıq daşda deyil, xalqın qəlbində yaşayır. Asif Yusifcanlının “Şəhidlər Xiyabanı” şeiri publisistik ruhu, çağırış tonu və dərin vətənpərvərlik enerjisi ilə seçilir. Bu əsər oxucunu yalnız duyğulandırmır, həm də məsuliyyətə səsləyir. Şəhidlər Xiyabanı burada keçmişin xatirəsi deyil, bu günün vicdanı və gələcəyin əmanəti kimi təqdim olunur. Şairin sözü ilə desək, bu xiyaban bir millətin qəlbində həmişə qalacaq qədər uca, əbədi və müqəddəsdir. Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin (Salam olsun!). Amin.
Tanınmış pedaqoq-şair Asif Yusifcanlının “Gedirəm” şeiri müəllifin poetik dünyasının əsas cizgilərini – taleyə münasibəti, insan ləyaqətini, daxili azadlıq ideyasını və mənəvi köklərə sədaqəti dolğun şəkildə əks etdirən sanballı nümunələrdəndir. Bu şeir zahirən sadə, axıcı xalq dili ilə yazılsa da, mahiyyət etibarilə dərin fəlsəfi-psixoloji yük daşıyır və oxucunu düşünməyə vadar edir.
Şeirin ilk misralarından etibarən şair taleyə boyun əyməyən, öz yolunu özü seçən bir “mən” obrazı yaradır:
“Tale tərəqqidən salamməz məni, Çünki taleyimdən öncə gedirəm.”
Burada “tale” passiv gözləmə, “öncə getmək” isə fəal həyat mövqeyi kimi təqdim olunur. Asif Yusifcanlı taleyi insanın ardınca sürünən, onu idarə edən qüvvə kimi deyil, insan iradəsinin arxasında qalan bir anlayış kimi təqdim edir. Bu yanaşma şairin pedaqoji dünyagörüşü ilə də səsləşir: insan öz taleyinin memarıdır.
“Söz yox ki, ömrümün payızındayam” misrası şeirin emosional mərkəzlərindən biridir. Payız burada təkcə yaş dövrü deyil, həm də həyatın hesabat anıdır. Lakin bu payız kədərli deyil:
“Sabaha dumanda, çəndə gedirəm.”
Duman və çən qeyri-müəyyənliyi, həyat yolunun çətinliklərini simvolizə etsə də, şair bu vəziyyəti qorxu ilə deyil, sakit qəbul və iradə ilə qarşılayır. Gedən yol qaranlıqdır, amma addım möhkəmdir.
Şeirin ikinci bəndində doğma ocaq anlayışı ön plana çıxır. Burada maddi yoxsulluq və ya həyat çətinlikləri mənəvi sınma ilə eyniləşdirilmir:
“Doğma odda-ocağım yoxsa da yenə, Heç vaxt yazığınız gəlməsin mənə.”
Bu misralar Azərbaycan poeziyasında tez-tez rast gəlinən ləyaqət və qürur motivinin müasir ifadəsidir. Şair mərhəmət dilənmir, əksinə, yaşadığı həyata şükür edir və öz yolunu ləyaqətlə davam etdirdiyini vurğulayır.
Üçüncü bənddə isə şair mənəvi təhlükələrə diqqət çəkir:
Burada yalnız fərdi yox, ictimai məna da var. Şair cəmiyyətə səslənir, şərin müvəqqəti qalibiyyətinin əsl səadət gətirməyəcəyini xatırladır. Bu misralar Asif Yusifcanlının vətəndaş mövqeyini və mənəvi məsuliyyət hissini aydın şəkildə göstərir.
Şeirin finalı isə xüsusi poetik dəyərə malikdir:
“Bir gün görəcəksiz mən gülə-gülə, Dünyaya gəldiyim kəndə gedirəm.”
Bu qayıdış sadəcə fiziki dönüş deyil. Bu, insanın öz kökünə, mənəvi başlanğıcına, uşaqlıq saflığına dönüşüdür. “Kənd” obrazı burada həyatın ilkin təmizliyini, insanın özünə hesabat verdiyi müqəddəs məkanı simvolizə edir.
“Gedirəm” şeiri Asif Yusifcanlının həyata baxışını, yaşam fəlsəfəsini özündə əks etdirən maraqlı və ibrətamiz nümunələrdən biridir. Bu şeir oxucunu taleyə təslim olmağa deyil, yol getməyə, şikayət etməyə deyil, şükür etməyə, qorxmağa deyil, gülümsəyərək davam etməyə çağırır. Pedaqoq-şair kimi müəllifin əsas mesajı aydındır: insanı yaşadan yolun özü deyil, o yolu hansı vicdan və ləyaqətlə getməsidir.
Bu baxımdan “Gedirəm” həm fərdi həyat etirafı, həm də müasir Azərbaycan insanına ünvanlanan mənəvi çağırış kimi dəyərləndirilə bilər.
Axşam idi. Otağın işığı yanmırdı. Çöldə elə soyuq idi ki, dodaqlar çatlayırdı. Hamımız sobanın başına yığışıb söhbət edirdik. Birdən söhbət ondan düşdü. Hər kəs bildiyi bir hadisəni xatırladı. “Varın verən utanmaz” deyərlər, kimin nə xatirəsi vardısa, dilə gətirdi.
Masada əyləşən kəşfiyyatçı dostum sanki danışmağa tərəddüd edirdi. Ancaq özünü saxlaya bilmədi. Çayını təzələyib bir qurtum içdi. Stəkanı ovucunda saxlayaraq arxada ikimərtəbəli əsgər çarpayısında dirsəklənib alaqaranlıq masamıza baxan yoldaşını əli ilə göstərdi və danışmağa başladı:
-Bunun da iştirak etdiyi bir döyüş tapşırığına getmişdik. Düşmən arxasına sızaraq tapşırığı uğurla yerinə yetirdik. Ancaq Ağdamın Yusifcanlı kəndi ərazisində düşmən bizi mühasirəyə aldı. Dəfələrlə döyüş manevrləri etsək də, vəziyyətdən çıxa bilmədik. Rabitə vasitəsilə çağırış etdik. Əlaqə alındı. Bizə atəş dəstəyi göstəriləcəyi bildirildi. O tərəfdə hər şey plan üzrə aparılırdı. Qarşıdurma xəttində rabitənin o başında olan komandirin göstərişləri ilə bütün proses dəqiqliklə idarə olunurdu. Artilleriya düşməni aldatmaq üçün qrupun tam əks istiqamətinə atəş açdı. Biz isə düşmənin gözləmədiyi yerdən qurdun sürüyə hücumu kimi sarsıdıcı basqı etdik və mühasirədən çıxdıq. Öz səngərlərimizə doğru hərəkət başladı. Səngərə atıldığım an qarşımdakı işıltılı gözlər birbaşa gözlərimin içinə baxdı. Palçığın içində idim. O, gözləri ilə gözümə baxıb alnını alnıma dirədi, sonra palçıqlı çiynimdən öpdü və soruşdu: – İtkimiz yoxdur ki? – Yox, hər şey qaydasındadır. – Oğulsan. Mən sizin sağ qalmağınız üçün böyük məsuliyyətin altına girdim, – dedi və əlindəki qətifəni mənə uzatdı. – Üz-gözünü qurula, isti çay iç və dincəl. O, bütün qrup üzvlərini eyni səmimiyyətlə, eyni doğmalıqla qarşıladı.
Sonra mən ondan kim olduğunu soruşdum. O qədər sadə və səmimi idi ki, gülümsəyərək dedi: – Mən bu hərbi hissənin komandiriyəm, sizin də qardaşınız. Adım Raqufdur…
Bu, həmin Raquf Orucov idi.
Səmimi deyirəm, bəzən işğaldan azad olunmuş ərazilərdə ilk dəfə ayaq basdığım yerlərdə elə bilirəm onunla göz-gözə gəlirəm. O, əsl qəhrəman idi. Vətəni canından çox sevirdi. Bunu sübut etmək üçün yox, yaşadığı amalın həqiqət olduğunu dünyaya çatdırmaq üçün 2016-cı ilin Aprel döyüşlərində şəhadətə ucaldı.
