Mən onu hələ 9- cu sinifdə (1989 – Agdam, Yusifcanlı) oxuyanda 9-cu siniflər üçün “Ailə” adlanan dərsliyin müəllifi kimi tanımışam. Sonralar Ali və orta ixtisas təhsili müəssisələrində tədris olunan pedaqogika kitablarının müəllifi də məhz mənim sevimli qiyabi müəllim olduğunu öyrəndim. Bu gün bu gözəl insanın; böyük alim, sevimli yazıçı, peşəkar pedaqoq, əsl ziyalı Akif Abbasovun doğum günüdür!!! Təbrik edirəm, Müəllim!!! “Hər kənddə, hər şəhərdə Sənin meyvələrin var!” Var olun!!! Allah Sizi qorusun!!! Allah uzun ömür, can sağlığı versin ki, yazın, yaradın!!! Biz də oxuyaq, öyrənk!!! Hörmətlə: Zaur Ustac
SAHİB AĞAGÜL OĞLU SAİLOV, 90 İLLİK YUBİLEYİN MÜBARƏK!
Sahib Ağagül oğlu Sailov 1933-cü il may ayının 15-də Salyan rayonunun Çuxanlı kəndində kolxozçu ailəsində anadan olmuşdur. Orta təhsilini Salyan şəhərindəki 2 saylı orta məktəbdə almışdır. 1954-cü ildə V.İ.Lenin adına APİ-nin (indiki ADPU) tarıx fakultəsini, 1059-cu ildə Moskva Ali Komsomol məktəbini, 1975-ci ildə Sov. İKP MK yanında Ali Partiya məktəbini fərqlənmə diplomu ilə bitirmişdir. 1950-1964-cü illərdə ilk komsomol təşkilatı katibliyindən Azərbaycan LKGİ Mərkəzi Komitəsinin katibi vəzifəsinə qədər yüksəlmişdir. Həmin dövrdə keçirilən bütün qurultaylarının nümayəndəsi olmuş, MK-nınplenum üzvü seçolmışdir. 1962-1964-cü illərdə Zaqafqaziya respublikalarında ictimai əsaslarla fəaliyyət göstərən Sovetə rəhbərlik etmişdir. 1963-1971-ci illərdə Pespublika Xalq Nəzarəti Komitəsi Ali Şurasının üzvü kimi fəaliyyət göstərmişdir. 1964-1977- ci illərdə Azərbaycan KP MK-da məsul təşkilatçı, daha sonra Astara, Qasım İsmayılov ( indiki Goranboy), Şamaxı rayonlarının partiya komitələrində birinci katib vəzifələrində işləmişdir. Həmin illərdə Azərbaycan Ali Sovetinin bütün çağırışlarında Astara, Qasım İsmayılov (indiki Goranboy), Şamaxı rayonlarından Ali Sovetinə deputat seçilmiş, eyni zamanda Ali Sovetin Komissiya sədri kimi fəaliyyət göstərmişdir. Sovet İttifaqı Kommunist Partiyasının XXIV və XXV qurultaylarının nümayəndəsi olmuşdur. Tarix elmləri üzrə fəlsəfə doktoru, qabaqcıl maarif xadimidir. 27 kitabın, onlarla elmi, publisistik, metodik, partiya, komsomol və xalq nəzarəti orqanlarının fəaliyyətinə aid məqalələrin müəllifidir. Bu parlaq şəxsiyyətin belə surətlə ucalması bəzi bədxahların ürəyincə olmam, ona mane olmaq üçüb mərkli planlar quraraq yolunu kəsməyə çalışmışlar. Nəhayət, arzularına çatan qara niyyətli insan ların iftiraları Sahib müəllimi həbsxanaya. düşürmüşdür. Düz 9 il 9 ay 28 gün qaranlıq zindanda aydın sabahı gözləmişdir. Haqqın qalib gələcəyinə inanaraq ruhdan düşməmiş. 1987-ci ildə bəraət alıb şər qüvvələrə meydan oxuyaraq azadlığa qövuşmuşdur. Əmək fəaliyyəti dövründə 2 Lenin ordeni, 14 Dövlət mükafatı ilə təltif olunmuşdur. Siyasi-publisist yaradıcılıq fəaliyyətinə görə “Qızıl qələm”, və “Məmməd Araz” mükafatı laureatı, dövlətçiliyimizin inkişafındakı müstəsna xidmətlərinə Heydər Əliyev ideyalarına sadiq qıldığı üçün “Şərəf və ləyaqət” diplomuna layiq görülmüşdür. 2023- cü il tarixçi-alim, ictimai-siyasi xadım Sahib Ağagül oğlu Sailovun 90 yaşı tamam olur. 90 rəqəminin arxasında bəlkə də iki doxsana bərabər keşməkeşli, enişli-yoxuşlu, iztirablı-məşəqqətli və maraqlı-mənanı bir insan ömrü dayanır. Bu ömrün hər səhifəsi bir tarixdir. Sahib müəllim bir gününü belə boş keçirməmiş, yaşadıqlarını, gördüklərini, düşündüklərini qəlbinin, ağlının sücgəcindən keçirərək vərəqlərə köçürmüşdür. Nəticədə hər kəsə örnək olan bir ömrə güzgü tutan ədəbi irs yaranmışdır. Çünki Sahib müəllimin həyatı və yazdıqları gənclərin həyat yoluna bir işıq tutacaqdır. Bütün bunları düşünərək yubliyarın ad gününə töhfə olaraq onun əsərlərinin biblioqrafiyası hazırlandı. Biblioqrafik döstəricidə Sahib müəllimin müxtəlif illərdə qələmə aldığı kitabları, dövrü mətbuatda çap olunan məqalələri və onun haqqında yazılan kitab və məqalələr öz əksini tapmışdır. GÖRKƏMLİ ŞƏXSİYYƏTLƏR SAHİB SAİLOV HAQQLNDA DEYİLƏNLƏR İnsanın həyatı, ömrü bir tarixdir deyirlər. İnsanlar ötənləri yaşayır və beləcə onların yaşantılarınln izi tarixə çevrilib yaşayır. Lakin elə insanlarda var ki, özünüm kimliyi hamıya tanıdle, həyatını insanlığın inkişafınďa örnək ola bilən bir səviyyəyə çatdıra bilir bə böyük məmnunluqla bu həyatı yaşayır. Mənim fikrimcə bizim hamımızın Sahib Sailov kimi tanıdığımız partiya və ictimai xadim, müəllim, böyük vətəndaş, insan olan Sahib müəllim həyatı belə həyatlardandır. Əjdər Ağayev pedaqoji elmlər doktoru Mən Sahib müəllimi lap kiçik yaşlarından tanıyıram. Orta məktəbdə oxuyarkən bizim komsomol rəhbərimiz idi. O, bizi elə bir enerji iləruhlandırırdı ki, məktəbdə oxumayan şagird yox idi. Komsomol böyük qüvvə idi və Sahib müəllim də o böyük qüvvəni çox gözəl şəkildə nümayiş etdirə bilirdi. Ramiz Qurbanov AMEA-nın muxbir üzvü, texnika elmlər doktoru Xalqın alqışı Sahib müəllimi qüdrətli, çevik təfəkkürə, əqlə, xəkaya, dözümə malik bir insan kimi yetişdirib və ömür qatarının bu dayanacağına gətirib. Ömrün dolanbac təzadlı yollarında kişi kimi ömür sürüb, yazlb yaradıb. Vidadi Xəlilov pedaqoji elmlər doktoru Sahib müəllim adi bir kənddən, Çuxanlıdan, zəhmətkeş ailədən bu səviyyəyə qədər, yəni SSRİ Ali Sovetin deputatı səviyyəsinə qədər yüksələn bir şəxsdir. Mənim ona çox böyük hörmətim var, özümü çox xöşbəxt hiss editəm ki, belə bir fenomen şəxsiyyət, həmyerlimiz haqqında kitab yazmışam. Allahverdi Emnov yazıçı Sahib müəllimin həyatı çox ibrətamizdir, o sınaqlarda slnmayıb, haqqa tapınıb. AllH adamıdır və gözəl ziyalıdır, alimdir. Bütün həyatı, övladları, nəvələri, nəticələri, bütün insanlar, xüsusilə cavanlar üçün ibrət dərsi, ən böyük örnəkdir. Əlövsət Bəşirli jurnalist-yazıçı Sahib müəllim qədər əzab əziyyət çəkən, həyatla döyüşın bəlkə də ikinci bir insan yoxdur. O, elə bir ömür yaşayıb ki, heç vaxt yaddaşlardan silinməyəcək. Çingiz Fərəcov İctimai-siyasi xadim Sahib müəllim həm gözəl dostdur, həm gözəl insandır, həm gözəl siyasi xadimdir. Kürsü arxasında oturmaq mümkündür, amma düzgün rəhbərlik etmək, gördüyün işin bəhrəsini əldə etməyə qabiliyyətinin çatması hər adama nəsib olmur. Sahib müəllim çox cavan yaşında rəhbər kürsüsündə oturdu, amma bu vəzifəni yetkn, yaşlı insan kimi həyata keçirdi. Fərrux İsmayılov Respublikanin əməkdar həkimi Ali məktəbi təzəcə qurtarmışdım, komsomolun mərkəzi komirəsinə işə görürmüşdülər. Sahib müəllim məndən əvvəl orda çalışırdı. Komsomolun MK-nin katibi idi, kənd təsərrüfatı və kənd məhsullarına vaxlrdı. Respublika arasında böyük nüfus sahibi idi. Çevik təşkilatçılıq qabiliyyəti, sağlam düşüncəli, məsələlərə fəal münasibəti sayəsində vəzigə pillələrində ucalırdı. Ayrı-ayrı sahələrdə işləsək də az vaxtda doğmalaşdıq və bu doğmalıq bu gün də davam edir. Yasif Nəsirli Flalogiya elmləri doktoru, yazıçı Sahib Sailov müasir Azərbaycan tarixinin təxminən bir əsirə bərabər bir dövrünü yaşamış canlı tarixdir. O, tariximizin bu mərhələsində satlinizmi, faşizmi, volyutarizmi məhbəs həyatını, sosializmdən kommunizmə keçid münasibətlərini, bir sözlə həyatın isti-soyuq, ağlı-qaralı hər bir üzünü görmüş, yaşamış və bunları yaradıcılığında bacarıqla əks etdirmiş fenomen bir şıxsiyyətdir. Onun həyatı yalnız bir nəfərin tərcümeyi halı deyil, zalqımızın 100 illik məşəqqətli real tarixinn bir hissəsidir. Qalib Qadir jurnalist-yazıçı Ruhdan düşməmək, həyatsevər olmaq, özünü tox saxlamaq bötük qəhrəmanlıqdır. Bütün buxüsusiyyətlərə malik Sahib müəllim o qədər gözəl arzularla yaşayır ki, həyatı mənalı və hər kəsə örnək ola bilir. Sahib müəllim gözəl dostdur, onun elə bir xasiyyəti var ki, heç vaxt ondan nəyi isə xahiş etmək lazım deyil, əğər o sənin bir problemni blirsə sənə demədən o problemin həlli üçün çalışar. Xuraman İsmayılova əməkdar mədəniyyət işçisi 90 illik həyat meracını qeyd edəcəyimiz, tarix elmləri namizədi, görkəmli ictimaiyyət və dövlət xadimi, böyük vətəndaş, misilsiz təfəkkürü olan, alovlu tribun kimi tanıdığım Sahib Ağagül oğlu Sailovun yəyat və yaradıcılıq ehtişamı tükənməz bir xəzinədir. İnam, istək dolu bir dünyamızın min bir həyat keyfiyyətlərinə yalnız yaxşılıq, sədaqətlilik nuru çiləyən Sahib müəllimin həyatı həmişəyaşar və əbədidir. Vidadi Bəşirov pedaqoji elmlər namizədi Deyirlər Sahib Sailov göydən yerə çırpıldı. Mən də deyirəm: Sahib Sailov yerdən göyə yüksəldi. Dünyanln hər üzünü gördü. Özünə məxsus olar yaradıcılıq yoluna başladı, özünü yaşatmaq üçün bir-birinin dalınca yeni kitablar yazdı. Saxta hökm kitabını yazmaqla özünə bəraət qazandırdı. “Muğanın övladları” kitabı dünyaya səs saldı. Onun on cildlik kitabı ömür yolunu işıqlandırdı. Barat Şirinov jurnalist Mən Sahib Sailov haqqında atam Sahibdən onun haqqında çox eşitmişəm. Həmişə maraqlanmışam. Bir gün AYB-nin Natavan klubunda kitab təqdimatında Sahib müəllimlə qarşılaşdım. Çox sevindim. İllərlə onun haqqında fikirləşmişdim. Yaxınlaşıb telefonun aldım. Dedim görüşüb ondan bir çox şeylər öyrənə bilərəm. Biz həmterliyik Sahib müəllimlə. Sahib müəllim ilk “Muğanın övladları” haqqında yazmışdı. Mən də öz növbəmdə “Salyan dastanı” adlı kitab çıxarmaq istəyirdim. Sahib müəllimdın öyrənib başladın rayonumuzun Ziyalıları haqqında poema yazmağa başladım və yazdım çap elətdirdim. Poemamda Sahıb müəllim haqqında yazdığım şerimi Sahib müəllimin 90 illiyinə hədiyyə etdim. El – oba hörmətlə çəkir adını, Şərəflə yaşayır öz həyatını. Sahb Sailovtək mərd övladını, Zirvəyə döndərib Muğan torpağı. * * * Muğan çöllərinə açıb qucağın, Qəlbində ətri var ötən hər çağın. Doğma Salyan kimi isti ocağın, Oduna isinib Sahib Sailov. * * * Ülfəti bəzəyir sevgi sətrini, Səpib ürəklərə dostluq ətrini. Ellər uca tutur onun xətrini, Salyanla sevinib Sahib Sailov. * * * Qəlbimdə yurd eşqi daim alışır, Ürəyim Kür kimi kükrəyir, daşır. Qələm ağsaqqaldan bu gün danışır, Sahb Sailovu salamlayıram. * * * Muğan qucağını açıb üzünə, Torpaq dəyır verib oğul sözünə, Haqqı, həqiqəti sıxıb köksünə, Sahib Sailovu salamlayıram. * * * Yurdumun şərəfli ağsaqqılı tək, Sahib Sailovdan söz açir qələm. Onun hər kəlməsi, onun hər sözü, Bir dərin ümmandır, bir böyük aləm. * * * Tarixin ən çətin sınaqlarında, Ulu yaradana könül bağlayıb. Ömrünün əzablı anlarında da, Qeyrət bayrağını uca saxlayıb. Sahib müəllim doğum günün mübarək! Allah sizə sağlam ömür versin. 100 yaşa əziz Sahib müəllim! Müəllif: Püstə RƏVAN
“Yazarlar” tanınmış şair, yazıçı, tərcüməçi, Zahid Sarıtorpağı doğum günü münasibətilə təbrik edir, yaradıcılıq uğurları və sağlıqlı ömür arzulayır. Uğurlarınız bol olsun əziz və gözəl insan!!!
10 iyun Səadət Qəribin doğum günüdür! “Yazarlar” doğum günü münasibətilə tanınmış şair, yazar Səadət xanımı təbrik edir, yaradıcılıq uğurları və sağlıqlı ömür arzulayır.
Tanrının insana bəxş etdiyi istedad, təxəyyül, aldığı təhsil, zəka dərinliyi və itiliyi cəmiyyətdə tutduğu müəyyən mövqe ilə birləşdikdə ona geniş imkanlar yaradır. Bu sintezi özündə cəmləşdirən insanlar çox vaxt yaradıcı olurlar. Bitirdiyi ali məktəbdən, ixtisasından asılı olmayaraq, Tanrının belə seçilmişləri adətən incəsənətin sahələrindən birinə üz tutur və o sahədə də peşəkar olurlar. Çünki onların daxili aləmi, ruhu, zəngin təxəyyülü, xəyal və arzuları adi peşəyə sığmır və bir gün daxili çərçivənin divarlarını uçurub üzə çıxır, artıq həmin şəxsin özünə yox, minlərlə insanın qəlbinə nəinki yol tapır, həm də hakim olur.
Belə insanlardan biri bugünkü ədəbiyyatımızda, mətbuatda müstəsna yeri olan Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Rəsul Rza mükafatı laureatı qazi şair, yazıçı, publisist, tərcüməçi Rəfail Tağızadədir. Onun ədəbi yaradıcılığı uzun müddətdir ki, oxucuların diqqətini cəlb edir.
Rəfail müəlllimin yaradıcılığı çoxşaxəlidir. Hansı janra əl atırsa, orda qeyri-adi, maraqlı bir əsər ortaya qoya bilir. Rəfail Tağızadə poeziyasının pərəstişkarı olduğum, şeirlərini özündən əvvəl tanıdığım üçün bu gün məhz onun lirik düşüncələrinə, zəngin və sərhədsiz poeziya aləminə qısa səyahət etmək istədim.
Rəfail Tağızadə adi şeir yox, sözlərdən, kəlmələrdən toxunmuş incə naxışlı, rəngarəng ilməli həqiqi söz xalıları – söz sənəti nümunələri yaradır. Yaratdıqca da kamilləşir, müdrikləşir və bu dünyanı dərk etdikcə daxilində bir nigaranlıq hiss edir:
Tabladıq dərdlərə dözənə qədər,
xərcləndik günləri üzənə qədər,
yaşadıq, bu ömrü çözənə qədər,
gün keçir, ay ötür, könül nigaran –
yazan şair narahatdır, çünki ürəyi tək özü üçün deyil, cəmiyyət üçün, insanlar üçün vurur, hətta bəşəri problemləri də düşünür, təhlil edir və müəyyən nəticələr çıxarır.
Rəfail Tağızadəni başqalarından fərqləndirən bir çox cəhətlər var. Ən əsası da odur ki, şair insanın müxtəlif emosional anlarını – sevinci də, kədəri də qeyri-adi və eyni zamanda çox təbii təsvir edə bilir. Dilimizdə mövcud olan adi, hər kəsin işlətdiyi sözlərdən yeni mürəkkəb bir aləm yaradıb oxuculara təqdim etməyi bacarir:
Аğаcın yаylığı аyаqlаr аltdа
yеriyə bilmirəm çığırtısındаn.
Çılpаq аğаclаrın əlləri göydə
yаrpаğın sоn duа pıçıltısındаn.
Yеnə gəlib çаtdı pаyız ахşаmı,
yеnə bu könlümdə küləklər əsir,
ахşаm süfrəsində bоş qаlıb bir yеr
kölgələr dоlаşır, kölgələrdə sirr.
Pəncərə önündə ağac kimiyəm,
xatirə yarpaqlar uçur havada,
ömrün payızında bir xəzan kimi
ayrılıq səs salır yalqız odada.
Tutub boz səmanı qara buludlar,
pərdələr üşüyür bomboz оtаqdа.
Səmtini itirib, yоlunu аzıb,
cığırlаr о kövrək yаrpаq yаtаqdа.
Payızı hamımız sevirik, onu hər kəs gördüyü kimi təsvir edir. Rəfail Tağızadə isə həm də ilin sonbaharının yaratdığı həzin kədərin həyata, insan varlığına transfer edilməsini mükəmməl izah edir. Bu da bir fərqlilik, bu da bir bənzərsizlik.
Şairin duyğularını, düşüncələrini poeziyasevərlərə çatdırmaq imkanı olduqca genişdir. Başqalarının deyə bilmədiyini, görə bilmədiyini özünəməxsus, yaddaqalan və sevilən bir tərzdə demək bacarığı şairin xüsusi istedadından xəbər verir. Rəfail müəllimin poetik fikirlərini bu dərəcədə dəqiq və bənzərsiz çatdıra bilməsi, məncə Allah vergisidir. Sanki bu sözlər, ifadələr ona diktə edilir, hansısa ilahi bir qüvvə onun şeirlərini ölçüb-biçib tənzimləyir, səliqəyə salır və oxuculara məhz bu şəkildə çatdırır. Lakin bununla yanaşı, hər bir söz adamını ətraf mühit, görüb götürdükləri və yaşadığı cəmiyyət formalaşdırır da deyə bilərik. Rəfail Tağızadə də bu baxımdan istisna deyil. Füsunkar Qarabağ torpağında doğulub yaşaması, bir neçə xarici ölkədə təhsilini təkmilləşdirməsi və nəhayət, birinci Qarabağ müharibəsi iştirakçısı olması qazi şairin insan kimi formalaşmasında və gələcək yaradıcılığında böyük rol oynayıb. “Şair olmaya bilərsən, ancaq vətəndaş olmağa borclusan”, – deyib məşhur rus şairi N.A.Nekrasov. Rəfail Tağızadə məhz vətəndaş olmaq borcunu layiqincə yerinə yetirdiyinə görə şairliyini bu zirvəyə qaldıra bilib. Zahirən həmişə sakit, təmkinli, mülaym görünən bu insanın daxilində ciddilik, bəzən yerində biruzə verilən sərtlik də var. O, heç vaxt, heç nəyə görə heç kimə və heç nəyə əyilmir. Başını yalnız Tanrı qarşısında əyən insanlar başqalarının gözündə ucalır. Hansı tədbirdə olursa olsun, hansı məclisdə iştirak edirsə etsin, Rəfal Tağızadə həmişə dərin ehtiramla qarşılanır. Çünki həmişə nə dediynin, nə danışdığının və nə etdyinin fərqindədir.
“Mən öz əsgərlərimi balalarım qədər, bəlkə bir az da çox sevirdim”, – deyir keçmiş döyüşçü Rəfail Tağızadə. Elə bu bir cümlə onun nə qədər dərin, genişürəkli, qayğıkeş, mərhəmətli, məsuliyyətli və vətənpərvər olmasının danılmaz sübutudur.
Eldən, obadan uzaq düşən insan kövrək olsa da, dərd, kədər, həsrət onu bərkidir, dözümlü edir. Rəfail müəllim uzun müddət yurd həsrəti ilə yaşayıb. Bəlkə də, qazi olmasaydı, müharibənin dəhşətlərini görməsəydi, yurd itirməsəydi, el-oba həsrəti yaşamasaydı, belə yanğılı, ağrılı yazmazdı:
Bu gün tоy qurulub, tоy, Qаrаbаğdа,
qоl-qıçlаr qışqırır, оy, Qаrаbаğdа.
Bu qаzi tоyundа, bu ər tоyundа,
rəqs meydаnınа nidаlаr qоyаn
tək qıçı üstündə оynаyаn оğlаn,
bu gecə tək qаlаn qıçın оynаyır.
Оturub оrtаdа qаrа ciyər bəy,
sаğdişi аyаqdı, sоldişi qоldu,
dаğlаrа dırmаnаn uzаnаn yоldu,
sürünə-sürünə bаrmаqlаr gəlir,
аtlаnа-аtlаnа pəncələr gəlir,
qоllаr rəqs eləyir, qıç təpik çаlır,
оynаyıb yоrulаn əl çəpik çаlır.
Hərdən hаlаy vurub yаllı gedirlər,
bir pəncə оrtаdаn çıхmаq istəmir
qаlаn bаrmаğındаn süzülür təri,
sevinc tər içində bоğur kədəri…
Şəhid Qаrаbаğdа tоydu bu gecə.
Bu qаzi tоyundа, bu ər tоyundа,
yerində оynаyаn süzənindən çох,
yerdən təbrik edən gəzənindən çох,
sаqqаllı gələni bəzənəndən çох.
Bu qаzi tоyundа, bu ər tоyundа,
tək əl оvcun döyür çəpik yerinə,
çəliklər səs sаlır təpik yerinə.
Qаzilər оynаyır, qаzilər indi –
bаşlаrı üstündə qоltuq аğаcı,
yellənir bоş, qıçsız şаlvаr bаlаğı.
Bu qаzi tоyundа, bu ər tоyundа.
Bu gün bəy оturub bаyrаğın аltdа,
bu qаzi tоyundа, bu ər tоyundа.
Bu qаzi tоyundа, bu ər tоyundа
qоl qаlхır, qıç qаlхmır оynаyа о dа,
ötən günlərini sаlа bir yаdа.
Dоlаşаn ruhlаr dа оynаyır bu gün,
itən аrzulаr dа оynаyır bu gün,
bu qаzi tоyundа, bu ər tоyundа.
Bu qаzi tоyundа, bu ər tоyundа,
çəngəllər, bıçаqlаr əllərdən аrtıq,
susаnı dаnışаn dillərdən аrtıq…
Göylərə ucаlаn tək qоl оynаyır
yаnındа оynаyаn bir хəyаl qоllа,
yоl gedir, yоl gedir bir kölgə yоllа.
Аnаnın yоl çəkən gözləridi bu,
оğlunа söz qоşаn sözləridi bu.
Səngərdən dаğlаrа uzаnаn аğ yоl,
sоnundа qаliblər dаyаnаn аğ yоl,
bu gecə yоl gedən tək аyаqlılаr
döyüşə səsləyir ayaqlıları,
bu qаzi tоyundаn, bu ər tоyundаn.
Belə tükürpədici misralardan istfadə edərək bir qədər irreal təsvirlə poeziyasevərləri vahimələndirməyi bacarmaq hər söz adamına nəsib olmur. Belə şeirlərdə abstrakt rəsmlərdə olduğu kimi min bir rəngin çaları var, ancaq oxucu şairin önə çəkdiyi fikrin rəngini görə bilir, çünki şair təfəkkürü oxucunu məhz o fikrə cəlb etməyi bacarır. Bir sözlə, yaradıcı insan istedadlı olduqda meydana əsl sənət əsərləri çıxarır. Rəfail Tağızadənin hər kiçik şeiri belə bir əsərdir. Təsirli, yadda qalan əsər…
Türk mütəfəkkiri Əlişir Nəvai yazırdı:
Sözlərdə bir yalan gizlənsə əgər,
Bizə yanlış gəlir, hec bəyənmirik.
Bir müdrik bir şeir yazarsa əgər,
Yalanı da görsək qüssələnmirik.
Şeir, söz, kəlam, uğurlu fikir çox böyük qüvvədir. Yetər ki, sözü anlayan, duyan olsun. Əsl şair oxucunu yalana da inandırmağı bacarmalıdır. Mənə elə gəlir ki, həqiqət dolu şeirləri ilə bərabər Rəfail Tağızadə fantastik, uydurma bir əsər də yazsaydı, yəni yalan da söyləsəydi, biz ona inanardıq. Çünki onda oxucunu sözlə ovsunlamaq gücü, poetik düşüncə ilə insanı ələ almaq istedadı var.
Şairin şeirləri ürəyə, ruha yaxın olduğundan onların məna qatlarına vardıqca istər-istəməz gözlərimiz dolur. Kədərdənmi, sevincdənmi, fərəhdənmi, yoxsa bu qədər Vətən eşqli, millət, torpaq, insan sevgili şairin sənə, sənin millətinə, xalqına məxsusluğundanmı? Bu, sözün belə izah etməyə gücü çatmadığı qürur hissidir. Fərqi yoxdur, əsas odur ki, oxucu şairini şeirləri ilə tanıyır, onunla yaxınlaşır, doğmalaşır.
Dəqiq bilirəm ki, Rəfail müəllim həmişə ya ən yaxşı bildiyini, ya da heç kimin və yaxud çoxunun bilmədiklərini yazır. Çünki o, əvvəlcə yazdığı mövzunu dərindən dərk edib müəyyənləşdirir, sonra da sözləri bir-birinin ardınca elə düzür ki, onun məharətinə heyran olursan. Şairin elə “Qoru məni” şeirini oxumaq kifayətdir ki, onun istedadının və həddən artıq diqqətli müşahidə qabiliyyətinin şahidi olaq:
Bu gecə yuxumu ərşə çəkdirən
dərdlər göy əskiyə bükəcək məni.
Tutub öz əlimlə, dırnaqlarımla,
hələ codlaşmamış barmaqlarımla
məni öz qanıma boyuyacaqdı.
Sonra maddım-maddım baxıb üzümə
bu dərdi taleyə bağlayacaqdı.
Qanımı dondurub, səsimi kəsib,
küyümü içimdə saxlayacaqdı.
Arzular qurtarmır, güman yetişmir,
uzanan əlimə ümman yetişmir.
Sən məni dənizin üstünə çıxar,
istərsən yeriyib gedim bu yerdən.
Məni utandırma özüm-özümdən.
Açın bu gecənin qapılarını.
Udacam gecəni hava qarışıq,
bu dəniz qarışıq, səma qarışıq,
ulduzlar qarışıq, o Ay qarışıq.
İlahi, sən məni günahdan qoru,
məni utandırma gecə yanında,
bu dəniz yanında, o Ay yanında,
məni utandırma Onun yanında.
… qoru bu gecəlik günahdan məni,
qoru bu gecəlik qınaqdan məni…
Rəfail Tağızadənin şeirləri qəlbin simlərinə toxunub titrədən mizrab kimidir. Bu mizrabı şair o qədər ustalıqla, məharətlə işlədir ki, hərdən lap sarı simə də toxunur. Bəzən şeirin bir misrası, sanki şeirdən ayrılıb sənin olur, onun sənin qəlbin üçün nəzərdə tutulduğunu sanırsan. Sanki, sən illərdir məhz o misranı axtarır və məhz Rəfail Tağızadə şeirində tapdığını düşünürsən. Əgər hər kəs şeirlərdən özünə bir misra götürərsə, şeir yaşayar, yaddaşlarda əbədi qalar və hər dəfə kimsə “bu misralar Rəfail Tağızadəyə məxsusdur!”, – deyə bilər.
Ümumiyyətlə, mənə elə gəlir ki, hər bir yaradıcılıq məhsulunun mənbəyi, təməli gözəllikdir. Gözəlliyi görməyənlər, sevməyənlər, ona biganə olanlar heç vaxt uğur qazana bilməz. Vəsf etmək bacarığı yalnız gözəlliyi görənlərə, duyanlara, dəyərləndirənlərə məxsusdur. Rəfail Tağızadə çox dərinlikdə yerləşən, heç kimin görə bilmədiyi incəliyi, gözəlliyi həssaslıqla sezə bilir. Sanki, şair dünyaya gözləri ilə deyil, həssas qəlbi ilə baxır.
Həqiqi sözə vurğun olmağı Tanrının lütfü, tapşırığı kimi qəbul edənlər təkcə aydın, işıqlı düşüncənin diqtə etdiklərini deyil, həmçinin çoxlarına dolaşıq, qarmaqarışıq təsir bağışlayan hissləri də bir yerə yığıb cilalayır, sistemləşdirir və oxucuya təqdim edir. Elə şair var ki, hansısa məlum bir fakta sözlə bəzək-düzək verib şeirə çevirir. Eləsi də var ki, yazacaqlarını ürəyinin süzgəcindən keçirib bizə təqdim edir. Belə şairlər şeirlərində sözlərə ən sonda əl atırlar, çünki sözlərdən əvvəl hislər gəlir. Rəfail müəllim məhz hisslərlə sözün vəhdətindən ilahi poeziya yaradan şairdir. Onun şeirlərində əsas yer hislərindir.
Əslində, Rəfail Tağızadə sevgi şairidir. Onun yazdıqlarında bir dənə də olsun sevgisiz şeir yoxdur. Tanrıya olan imanı və sevgisi ona sevmək və sevilmək kimi gözəl neməti də bəxş edib. Vətən, doğma el-oba, ailə, gözəllik, bəşər sevgisi yaşadır Tağızadə poeziyasını:
Götürüb gedirəm səni özümlə
gecənin ən sakit, gizlin yerinə.
Qıymaram mən sənə könlümdən başqa
bir baxış toxuna, yerin bilinə.
Mən səni köksümə sıxıb apardım,
bürüdüm hissimin burulğanına.
Bir də görərsən ki, qaçıb üzümdən
dodağım qonubdu dodaqlarına.
İlahi, sən bunda cazibəyə bax!
Bu sevgi özümdən qoparır məni.
Bu xumar gecədə bədirlənən Ay,
salıb işığına aparır məni.
Şairin ”Götürüb gedirəm səni özümlə” şeirindəki incəlik, gözəllik oxucunu yaxşı mənada təəccübləndirir. O incəlik, gözəllik, ilahi sevgi şairin özünə, eləcə də bizə ”İlahi, sən bunda cazibəyə bax!” dedirtməyi bacarır.
Ömrümüzün bütün fəsillərindəki ayrı-ayrı məqamlar – sonbaharda yarpaq tökümü, qışın oğlan çağında yağan bəmbəyaz qar, baharın çiçəkləyən ağacı və yayın rəngarəng çiçəkləridir Rəfail Tağızadə poeziyası. Onun şeirləri insanı gah xoş ətir qoxusu kimi bihuş edir, gah da güclü bir ağrıkəsici kimi təsir edib sakitliyə, sükuta qərq edir.
30 ildən çoxdur ki, Qarabağ dərdi, Qarabağ həsrəti hamımızın ürəyinə sağalmayan çatlar qoyub. Hər birimiz bir cümlə ilə də olsa bu yaraya toxunduq, ondan yazdıq, ancaq Rəfail Tağızadə bu dərdi yaşayaraq qələmə aldı. Səngərdə vuruşaraq, ətrafında ölüm görərək, yaxınını, doğmasını itirərək yazdı. Yazdı və yeni “Qarabağnamə”lər yaratdı. Tək əsər kimi yox – həyatıının, ömrünün bir hissəsi kimi. Şairin Qarabağ təəssüratları və düşüncələri, məncə ayrıca bir yazının mövzusu olmalıdır.
Yaradıcılığının ən maraqlı və məhsuldar dövrünü yaşayır Rəfail Tağızadə. Bir zaman Qarabağ həsrətindən yazan qazi şairimiz indi qələbədən, zəfərdən, azad Ağdamdan, azad Şuşadan yazır və yazacaq da. Onun Ağdama, Şuşaya səfərindən – cənnət Qarabağa müqəddəs ziyarətindən sonra yazdığı esselər, publisistik yazılar da şeirləri, poemaları qədər dərin mənalı və möhtəşəmdir. Məhsuldar və çalışqan yazarımıza – eyni vaxtda bir necə işi mükəmməl icra etməyi bacaran bu insana uğurlar arzu edir və səbirsizliklə yeni əsərlərini gözləyirik.
Əllərində bir dəniz,
gözlərində bir röya,
yanağın bir ay kimi
işıq salır gözümə,
barmaqlarım dalğatək
telində dalğalanır,
saçının həzin mehi
üzümdə sığallanır,
mənə dikilən baxış
tökülür üz-gözümə
mehriban xəyal kimi,
durub baxıram sənə
dili donmuş lal kimi,
bir ömürlük arzular
damla-damla süzülür
o qönçə dodaqlardan
ürəyimə bal kimi
necə də gözəl həyat,
sığın bu sinəmə, yat.
Belə bir incə və həzin duyğulu misralarla bitirmək istədim şairin poetik dünyasına etdiyim qısa ekskursu. Əminəm ki, gələcəkdə Rəfail Tağızadə yaradıcılığı bir çox tədqiqatların mövzusu olacaq…
