Bu gün Polad Həşimovun anadan olduğu gündür. Məqamı ucadır:
Milli Qəhrəman General Polad Həşimovun anası Səmayə Ana dəfn günü… CAN AY ANA…
(Polad Həşimovun Anasına)
Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda, Poladının ilk dişi, İlk addımı, gülüşü var, yeriş var… Bu baxışdan asılıbdı murazlar… Bu baxışda Poladının ilk beşi, Gülərüzü, şux qaməti, duruş var…
** * Can ay Ana, bu baxışda nələr yox?!m Bu baxışda yoxa çıxıb diləklər, Bu baxışda zaman da yox, məkan da… Bu baxışda itib bütün mizanlar… Bu baxışda dünya çöküb iməklər, Bu baxışda yelkən də yox, sükan da…
** * Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda Poladın ilk rütbəsi, Bu baxışda şərəf də var, şan da var… Bu baxışda fəğan edir arzular… Bu baxışda min vaizin xütbəsi, Al don geymiş qürub da var, dan da var…
** * Can ay Ana, bu baxışda nələr yox?! Bu baxışda qədər namı ağlayır, Bu baxışda Polad adlı oğul yox… Bu baxışda tükənibdi niyazlar… Bu baxışda kədər qəmi dağlayır, Mum tək yumşaq, polad kimi oğul yox….
** * Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda Poladının mərdliyi, Ərənliyi, cəsurluğu, qürur var… Baxışının hərarəti dondurar… Bu baxışda fəxarətin sərtliyi, Ağalığı, amirliyi, onur var…
** * Can ay Ana, bu baxışda nələr yox?! Bu baxışda susub qapı zəngləri, “Polad gəldi”, dur ayağa deyən yox… Bu baxışda od qalayır xəyallar… Bu baxışda itib dünya rəngləri, “Ana” – deyə, şirin-şirin gülən yox…
** * Can ay Ana, bu baxışda nələr var… Bu baxışda xanım, xatın bir Ana, Sinəsində bağrı çat-çat olan var… Bu baxışdan neçə Ana boylanar… Bu baxışda Nüşabə tək şir Ana, Tomris kimi kükrəyən var, yanan var… 12.01.2021. – Bakı.
Freyd şüuraltını kəşf edəndə bizə insan şüurunun o qədər də vacib olmadığını, əsl determinantın şüuraltı olduğunu söylədi. Nitsşe, insanın ehtiraslı bir varlıq olması fikrini işlədi. Marks iqtisadi qanunların insanın davranışını müəyyən etməsi fikrini irəli sürdü. Bu üç ideya insanın rasional varlıq olması fikrini zəiflətməyə başladı. Lakin bu üç ideyadan xeyli əvvəl Dostoyevski artıq rasional insan ideyasını təkzib etməyə başlamışdı.
“Hər şeyi çox başa düşmək bir xəstəlikdir; gerçək, tam mənası ilə bir xəstəlikdir.” Dostoyevski yazır.
Dostoyevski, insan təbiətini və psixologiyasını dərindən araşdıran yazıçı olaraq, rasional insan anlayışını öz əsərlərində çox təsirli şəkildə tənqid etmişdir. O, insanın yalnız ağlın deyil, eyni zamanda ehtirasların, instinktlərin və irrasional motivlərin idarəsində olduğunu göstərməyə çalışmışdır. Onun əsərlərində qəhrəmanlar tez-tez özlərini başa düşülməsi çətin, ziddiyyətli və qeyri-müntəzəm davranışlarla ifadə edirlər.Dostoyevski “hər şeyi çox başa düşmək bir xəstəlikdir” fikri ilə insanda sonsuz analizin və şüurun sərhədlərinin insan xoşbəxtliyinə zərbə vurduğunu iddia edir. O, bəzən insanın ağıl və məntiq çərçivələrindən çıxaraq daha dərin bir ruhani və ya emosional təcrübə yaşadığını göstərir. Dostoyevskinin bu fikirləri, Freyd, Nitsşe və Marksın irəli sürdüyü fikirlərlə yanaşı, insan təbiətinin təkcə rasional perspektivdən anlaşılmayacağını vurğulayan böyük bir nəzəriyyəvi bazanın tərkib hissəsidir. Bu dörd şəxsiyyətin birləşmiş təsiri, insanın yalnız məntiqli, məqsədəuyğun və rasional davranan bir varlıq olmadığını, əksinə, daha mürəkkəb və ziddiyyətli olduğunu dərk etməyimizə kömək edir. Dostoyevski rasional insan ideyasını yalnız tənqid etməklə kifayətlənməmiş, həm də bunun əksini – insanın irrasional və paradoksal təbiətini ortaya qoymuşdur. Onun fikrincə, insan hər zaman ağıl və məntiqə tabe olmayan qərarlar verə bilər. Məsələn, “Yeraltından Qeydlər” əsərində qəhrəman açıq şəkildə bildirir ki, insanlar təkcə faydalı və ağlabatan olanı seçmir, bəzən yalnız iradələrini sübut etmək üçün zərərli və irrasional davranışlar sərgiləyir. Bu, insanın azadlıq istəyinin, hətta bu azadlığın özünə zərər verəcəyi hallarda belə üstün gəldiyini göstərir. Dostoyevski əsərlərində insanın davranışlarını idarə edən dərin, gizli motivlərə işarə edir. Dostoyevski öz əsərlərində göstərir ki, insan təbiəti yalnız məntiq və şüurla izah edilə bilməz. Məsələn, “Yeraltından Qeydlər” əsərindəki qəhrəman sübut edir ki, hətta insanın xoşbəxtlik axtarışı belə irrasional davranışla müşayiət edilə bilər. Bu yanaşma, insanın özünü şüuraltı impulslarının və mənəvi ziddiyyətlərin əsiri kimi tanıması ilə daha da mənalı olur. Bu, Freydin şüuraltının insanın əsas determinantı olması fikrinə bənzəyir. Həm Dostoyevski, həm də Freyd insanda ziddiyyətli istəklərin və impulsların mövcudluğunu vurğulayır. Nitsşe insanın ehtiraslarla idarə olunduğunu söyləyərkən Dostoyevskinin qəhrəmanları bunu təcrübə edirlər. Onlar yalnız məntiqi mühakimələrlə deyil, daxili ehtiras və instinktlərlə hərəkət edirlər. Nitsşenin “dəyərlərin yenidən qiymətləndirilməsi” düşüncəsi də Dostoyevskinin insanın mənəvi dəyərlərə yanaşmasında gördüyü paradoksallığı əks etdirir.Dostoyevski göstərir ki, insan hər zaman ağıl və məntiq üzərində qurulmuş qərarlar vermir; bəzən onun seçimləri gözəllik, sənət və daxili harmoniya axtarışından qaynaqlanır. Bu, Nietzsche’nin sənət vasitəsilə insanın irrasional tərəflərini ifadə etməsi fikri ilə uyğunluq təşkil edir. Dostoyevski üçün gözəllik həm xilaskar, həm də dağıdıcı gücə malikdir. Bu paradoks, insan təcrübəsinin irrasional, lakin dərin anlamlarını açır. Lakin Dostoyevski, xüsusilə “Cinayət və Cəza” əsərində göstərir ki, insan yalnız iqtisadi ehtiyaclara görə deyil, mənəvi və mənəvi təzyiqlərə görə də hərəkət edə bilər. Raskolnikov kimi bir obrazın iqtisadi yoxsulluğu onun hərəkətlərinə təsir etsə də, əslində, onun daxili münaqişəsi və ideoloji motivləri daha çox rol oynayır. Dostoyevski, insanın yalnız sosial və maddi şərtlərin deyil, eyni zamanda günahkarlıq hissi və mənəvi məsuliyyətin təsiri altında olduğunu göstərir. Bu, xüsusilə Raskolnikov obrazında müşahidə edilir. Günah və vicdanın təsiri ilə insan bəzən öz ağlını və məntiqini inkar edərək daxili harmoniya axtarışına yönəlir. Müasir psixologiyada bu, özünütəhlil və daxili münaqişələr şəklində araşdırılır. Dostoyevski azadlıq anlayışını irrasionallıqla əlaqələndirirdi. O, insanın bəzən öz zərərinə olan qərarlar verməkdə azad olduğunu vurğulayırdı. Bu, müasir ekzistensialist düşüncələrdə əksini tapır. Sartre və Kamyu kimi filosoflar da insanın azadlıq içində mənasızlıq və paradoksal seçimlərlə üzləşdiyini müdafiə edirlər. Dostoyevskinin qəhrəmanları, xüsusən də “Karamazov qardaşları” əsərində, azadlığın mənəvi və sosial məsuliyyətlə necə qarşıdurmada olduğunu təcəssüm etdirir.Dostoyevski “Cinlər” əsərində kütlə psixologiyasını, ideologiyaların insan davranışına təsirini və fərdiliyin itirilməsini incələyir. O, kollektiv ideyaların fərdi məntiqi necə boğa biləcəyini göstərir. Marks insanın davranışlarını iqtisadi və maddi şərtlərlə izah edir. Bu, Marksın iqtisadi determinizmindən fərqli olaraq, ideoloji manipulyasiyaların və kollektiv ehtirasların fərd üzərindəki təsirini ön plana çıxarır. Bu fikirlər sonradan Hannah Arendt və Carl Jung kimi nəzəriyyəçilərin kollektiv və fərdi psixologiya üzərindəki işlərində öz əksini tapmışdır. Dostoyevskinin fikirlərinin bu üç ideyadan əvvəl gəlməsi onun bir növ qabaqcıl olduğunu və insan psixikasını anlamaqda bənzərsiz dərinlik göstərdiyini sübut edir. O, rasional insan anlayışını təkcə zəiflətdi, həm də insanın irrasional təbiətini, daxili azadlıq istəyini və mənəvi mübarizəsini açıq şəkildə təsvir edərək onu daha mürəkkəb və zəngin bir fenomen kimi təqdim etdi.
Yaradıcılıq – bu yalnızca ilham deyil, həm də zövq-şadlıq, şirin bir əzabdır. Yaradıcılıq əhli isə əslində, təmiz könüllü insanlardır. Onlar hər bir sətirdə, hər bir sözündə yaxşılıq və sevgi tərifləyərək insanı, könlü ucaldırlar. Əslində, həqiqi yaradıcının belə olması gərəkdir, deyə düşünürəm. Yaradıcılıq öz varlığı ilə insanı insanilik dəyərlərinə doğru aparmalı və ona fərqli bir baxış bucağı qazandırmalıdır. Düşünürəm ki, yaradıcılıq azadlığı, xüsusilə qadın yaradıcılıqları üçün kişilərə nisbətən daha çox maneələrə rast gələ bilər. Çünki onlar yalnız yaradıcılıq fəaliyyətini deyil, həm də ailə və ev-ev işlərinin qayğılarını da yerinə yetirmək məcburiyyətindədirlər. Kişilər də özlərinin şirin qayğıları ilə çiynində böyük məsuliyyət daşısalar-da, qadın yaradıcılıqları özlərinə məxsus vəzifələrin mərkəzini dərinliklə hiss edirlər. Amma bütün bunlara baxmayaraq, ailə və yaradıcılıq fəaliyyətini bir yerdə uğurla davam etdirən qadın şairlər və yazıçılar həqiqətən də heyrətamiz yüksək şəxsiyyətlərdir. Namangan ədəbiyyat mühitində də öz sözünə və yerinə sahib olan qadın yaradıcılardan çoxdur. Onlar arasında Labər Rustamova xüsusi diqqətə layiqdir. Onların ədəbiyyatda yüksək mövqeyi, bəlkə də, özünün səmimiliyi, düzgünlüyü və təvazökarlığı ilə fərqlənir. Təqdirin daşlarına gül ataraq, dişlərini sıxaraq, acılarla da səbrlə gülərək baxmaq, bir əlində ailə qayğılarını, digər əlində isə qələmi tutub, hər ikisini də uğurla aparmaq hər kəsin bacaracağı bir şey deyil. Labər Rustamovanın bu qabiliyyəti və cəsarəti onların yaradıcılığını dərinliyi və incəliyi ilə uyğunlaşdırır. Bugün, belə bir dəyərli qadın – çoxşaxəli yaradıcılığa sahib Namanganın Labər ədəbəsi Labər Rustamovanın doğum günü. Onlar ədəbiyyatda mütləq əhəmiyyətli iz buraxmış, öz sözünü bərqərar etmiş bir yazıçıdır. Sadəcə ədəbiyyata öz töhfəsini verməklə qalmayıb, həm də insanlar qəlbində düzgün, səmimi və ilham verici bir şəxsiyyət olaraq yer tutmuşdur. Onların hər bir yaradıcılıq əsəri yüksək sənət nümunəsi olaraq, qəlblərə işıq saçır. Goethe demişdir: “Kim öz dövrünün yaxşı vətəndaşıdırsa, o, gələcək nəslə də həmkar olmağa haqqı vardır.” Labər Rustamova məhz bu yüksək ideyanı fəaliyyətində həyata keçirərək, özünün ədəbi irsini gələcək nəslə çatdırır. Onların həyatı və yaradıcılığı bizlər üçün ilham və nümunə mənbəyidir. Bugün, məhz belə bənzərsiz bir yazıçı, bənzərsiz bir şəxs – Labər Rustamovanın doğum günüdür. Doğum gününüz mübarək olsun! Əsərləriniz vətənimizin ədəbiyyatını daha da zənginləşdirməyə, insanların qəlblərini oyatmağa xidmət etsin. Sizə bir daha xoşbəxtlik, sülh və yüksək ilham arzulayır, yaradıcılığınızın çoxlu qəlblərdə fərqli bir işıq saçmasını və parlaq izini buraxmasını diləyirəm!
Cahangir NAMAZOV “YAZARLAR” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, Özbəkistan üzrə təmsilçisi.
Adətən yeni ilin ilk günündə baş qarışıq olur, kimisi qonaq gedir, kimisinə qonaq gəlir, kimisi də dünənin yorğunluğunu çıxarmağa çalışır. Necə deyərlər, bayram əhval-ruhiyyəsi hələ də davam edir…
Şair, publisist Əbülfət Mədətoğlu da 1959-cu iliin yanvar ayının 1-də dünyaya gəlib. Qarabağlıdır, Xocəvənd rayonunun Tuğ kəndində böyüyüb boya-başa çatıb. Azərbaycan Dövlət Universitetinin Tarix fakültəsində ali təhsilə yiyələnib. Eyni zamanda Jurnalist Sənətkarlığı İnstitutunu bitirib. Elə o vaxtdan da müxtəlif mətbu orqanlarında çalışıb. Hazırda Yenisəs. Az saytının baş redaktorudur.. Ötən müddət ərzində bir sıra ədəbi mükafatlarla yanaşı, “Əməkdar Jurnalist” fəxri adına da layiq görülüb…
Köhnə kişilərə xas olan təmkinlə ad günündən başlayaraq ilin son gününədək sonsuz ümidlərlə addımlayır. Hər yeni ilin gəlişi ilə bir yaş böyüyür, bir yaş da ucalır. Onun bir şair kimi yaratdıqlarından danışmaq fikrim yoxdur, çünki dövri mətbuatda bu barədə mütəxəsislərin kifayət qədər təhlili və şərhi var. Mən onun bir publisist, bir insan kimi fəaliyyətindən söhbət açmaq istəyirəm…
Deyir ki,- “Əlifbanı tanıyandan mütaliəni sevmişəm. Bizim kənd kitabxanamız çox zəngin olub. Kəndimiz işğal olunanadək evimizdə özümün də böyük kitabxanam var idi. Və kənddə bunu hamı bilirdi. Mən onların təqribən 3 min nüsxəsini kənddən çıxara bildim. Bu gün də Masazırdakı evimdə ayrıca bir kitabxanam var. Bu mənada mütaliə mənim işimə həmişə kömək olub. Həm qəzetdə, həm poeziyada. Ad çəkmədən deyim ki, dövri mətbuatda, o cümlədən sosial şəbəkələrdə yayımlanan şeir nümunələrinin hamısını oxumağa çalışıram. Ruhuma doğma olan şairlərimizin bir çoxunun kitabları masamın üstündədi. Tez-tez onlara üz tuturam. Allah dünyasını dəyişənlərə rəhmət etsin, yaşayanlara ömür versin!..”
Adətən biz “səxavətlidir” ifadəsini xeyriyyə işlərinə maddi vəsait ayıranlara şamil edirik, amma insanları xoş sözlə sevindirmək, kiməsə dəyər vermək özü də səxavət nümunəsidir. Əbülfət Mədətoğlu bu baxımdan böyük ürəkli adamdır. Əsərlərini təhlil edərək, o qədər müəllifə səxavət göstərib ki, say-hesabını bəlkə də çoxdan itirib…
“Mən ədəbi gəncliyi daim izləyirəm, onlarla səmimi münasibətim var. Rəhbərlik etdiyim “Yenisəs. Az” saytında ədəbi gəncliyə kifayət qədər yer ayrılıb və mən sevinirəm ki, bu gənclərin hansısa bir yazısının oxucularına təqdim olunmasında kiçik də olsa xidmətim olur. Mən Aysel Əlizadənin, Seymur Baycanın, Xuraman Hüseynzadənin, Elnur Aslanbəylinin, Qan Turalının, Aqşinin, Kənan Hacının, Cəlil Cavanşirinn, İradə Aytelin, Kəramət Böyükçölün, Həyat Şəminin, Nuranə Nurun, Zəka Vilayətoğlunun və digərlərinin yazılarını, bütövlükdə isə mətbuatda işıq üzü görən hər bir yazını oxumağa, izləməyə çalışıram.”- söyləyir.
Çox çətinliklərlə üz-üzə gəlib, həyatı boyu heç nəyi asanlıqla əldə etməyib. Nə qazanıbsa, necə deyərlər, dişlə, dırnaqla, ağır zəhmətlə əldə edib. Dünyanın ən yüngül işi sandığından heç kimə məsləhət verməyi xoşlamır. Ona görə də həmin o yüngül işi hər kəsin öz ixtiyarına buraxır. Düşünür ki, kim necə bacarırsa, hansı yolu seçibsə o yolla xalqımıza, ədəbiyyatımıza xidmət etməlidir…
Deyir ki,- “Həyatda elə yaşamlar var ki, onu sözlə ifadə etmək mümkün deyil. Lap elə qaçqınlığı götürək. Qaçqın olmayana bütün ürəyini də, bütün maddi sərvətini də bağışlasan belə, onun içində qırılıb çiliklənən, ölən, yaddaşında ağrı-acı guşəsi kimi qalan nəsnələri nə dəyişə bilməzsən, nə də unutdura bilməzsən. Göstərilən qayğı sadəcə diqqətdi. Yaşamağa ipucudu. Bu mənada 30 il ancaq xəyal etdiyin, ancaq yuxuda gördüyün kəndinə, evinə qayıtmaq bu gündən keçmişə dönüş deməkdir. Aradakı 30 il isə itirilən, əlindən zorla alınan ömürdü. Ona görə mən kəndimə səfər edəndə filmlərdəki kimi yuxuda keçmişə getmiş kimi oldum və o keçmiş mənə çox acıları təkrar yaşatdı. Çünki kəndimin yalnız coğrafi mənzərəsi yadımda qalmışdı. Mənim uşaqlığımın da, gəncliyimin də izləri, xatirələri güllələnmişdi. Evimin yerində qaratikan bitmişdi. Mənimlə orda danışan ancaq kədər idi, ağrı-acı idi. Çünki qarşılayanlar onlar idi məni…”
Bədii yaradıcılığa orta məktəbdə oxuyarkən başlayıb. Əvvəlcə qəzet və jurnallara yazılar ünvanlayıb. Haqsızlıqlar, biganəliklərlə çox qarşılaşsa da həyatda ona dəstək verən, əlindən tutan, yol göstərən insanlar da olub. Onları böyük minnətdarlıq hissi ilə xatırlayır. Yazıçılardan Əlisəfa Məmmədovun, Əlfi Qasımovun, şairlərdən- xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadənin, Çingiz Əlioğlunun, Sabir Rüstəmxanlının, Nüsrət Kəsəmənlinin, Abbas Abdullanın, Məmməd İsmayılın, Vaqif Nəsib Sarıhüseyn oğlunun, Zülfüqar Şahsevənlinin, Vaqif İbrahimin və digərlərinin zamanında xeyir-dua verdiyini dilə gətirir. Məhz həmin xeyirxahların tələbkar qayğısı onu bugünkü yazarlara qaygı, diqqət göstərməyə yönəldib. Xüsusilə maraqlı, istedadlı, dəstəyə ehtiyacı olan gənclər onun üçün çox önəmlidir…
“Əlimdən tutublar, mən də təbii ki, gücüm daxilində əldən tutmağa çalışıram. Hər gün yazmaq, hər gün hay-küy salmaq və yaxud özünü hansısa qrupda təbliğ etmək mənə görə istedadın göstəricisi sayıla bilməz. Ad çəkmədən deyə bilərəm, elə gənclərimiz var ki, başını salıb aşağı heç bir qruplaşmaya qoşulmadan sözün fəhləliyini edir, özünə yol açmağa çalışırlar. Amma bəziləri də öz aralarında “işbirliyi” yaradır, bir-birini gündəmə daşımaqla məşğuldular. Çox istərdim ki, Allahın verdiyi istedadı böyük SÖZün xidmətində görək həmişə…”- söyləyir.
Qələm adamlarının qruplaşmasından çox narahatdır. İstəyir ki, ciddi əsərlərin sayı çoxalsın və azərbaycanlı müəlliflərin əsərləri ümumbəşəri əhəmiyyət daşısın. Yazarlarımz dünyada tanınsınlar. Necə deyərlər, “Nobel” mükafatının ayağı Azərbaycana da açılsın…
Bəli, yanvarın 1-də haqqında söhbət açdığım şair, publisist, əməkdar jurnalist Əbülfət Mədətoğlunun növbəti ad günüdür. Onu bu münasibətlə təbrik edir, möhkəm can sağlığı və yaradıcılıq uğurları arzulayıram. Çox yaşasın!
