“”Ulduz”lu görüşlər” çərçivəsində Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədr müavini, şair-publisist Rəşad Məcidlə görüş keçirilib. “Ulduz” jurnalının təşkilatçılığı ilə keçirilən görüşdə “Ulduz” jurnalının baş redaktoru, şair Qulu Ağsəs, baş redaktor müavini Təranə Vahid, şöbə redaktorları Dayandur Sevgin və Taleh Mansur, eləcə də Azərbaycan Universitetinin tələbə-müəllim heyəti iştirak edib. Tədbiri Qulu Ağsəs açaraq, artıq ənənə halına almış görüşlərin tələbələrin yaddaşında dərin iz buraxdığını, onların dünyagörüşlərinin formalaşmasına müsbət təsir edəcəyini vurğuladı. Söz Rəşad Məcidə verilib. Ədəbiyyatla bağlı öz fikir və mülahizələrini bölüşən qonaq, şeirlərini səsləndirib. Mütaliə vərdişləri ilə bağlı tələbələrə öz tövsiyələrini verib, onların suallarını cavablandırıb. Görüşdə fərqlənən tələbələrə şəxsi kitabxanasından seçmə kitablar hədiyyə edib.
Qeyd edək ki, bundan əvvəl “”Ulduz”lu görüşlər” çərçivəsində Azərbaycan Kinematoqrafçılar İttifaqında “Allaha salam” filmininin rejissoru Xəyal Rza və baş rolun ifaçısı Xalq artisti Məmməd Səfanın iştirakı ilə sözügedən filmin nümayişi baş tutmuşdu.
Ədəbi tənqidçi, filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusifli haqqında düşüncələrim
Ədəbiyyat yalnız yazılan mətnlərdən ibarət deyil; o, həm də bu mətnləri dəyərləndirən, istiqamətləndirən və oxucuya doğru təqdim edən düşüncə adamlarının fəaliyyəti ilə bütövləşir. Bu baxımdan görkəmli tənqidçi, filologiya elmləri doktoru Vaqif Yusiflinin yaradıcılığı və ədəbi mövqeyi mənim üçün hər zaman xüsusi maraq doğurub. Vaqif Yusifli təkcə tənqidçi deyil, o, ədəbiyyatı yaşayan, onu dərindən duyan və bu duyğunu sözə çevirə bilən nadir şəxsiyyətlərdəndir. Onun yazılarında hiss olunur ki, o, ədəbi mətnə kənardan baxmır, əksinə, onun daxilinə nüfuz edir, obrazların, fikirlərin, müəllif niyyətinin ən incə qatlarını üzə çıxarmağa çalışır. Bu isə onun tənqidini quru nəzəriyyədən uzaqlaşdıraraq canlı, təsirli və düşündürücü edir. Mənim üçün Vaqif Yusiflinin ən diqqətəlayiq cəhətlərindən biri onun obyektivliyi və ədalətli yanaşmasıdır. O, müəllifə münasibətdə nə həddindən artıq tərifə, nə də əsassız tənqidə yol verir. Əksinə, hər bir əsəri öz daxili qanunları çərçivəsində qiymətləndirir, onun güclü və zəif tərəflərini aydın şəkildə göstərir. Bu yanaşma isə həm müəllif, həm də oxucu üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Onun dili də ayrıca qeyd olunmalıdır. Vaqif Yusiflinin üslubu sadəliklə dərinliyin harmoniyasını yaradır. O, mürəkkəb ədəbi məsələləri belə oxucuya anlaşıqlı şəkildə təqdim etməyi bacarır. Bu, yalnız böyük bilik deyil, həm də böyük ustalıq tələb edir. Onun yazılarını oxuyarkən hiss olunur ki, hər bir cümlə düşünülmüş, hər bir fikir süzgəcdən keçirilmişdir. Vaqif Yusifli eyni zamanda ədəbiyyatda yeni imzaların üzə çıxarılmasında, onların yaradıcılığının dəyərləndirilməsində mühüm rol oynayan tənqidçilərdəndir. Onun diqqəti və dəstəyi bir çox gənc yazar üçün stimul olmuş, onların ədəbi yoluna işıq salmışdır. Bu isə onun fəaliyyətinin yalnız tənqid çərçivəsində qalmadığını, daha geniş bir missiya daşıdığını göstərir. Mənim üçün Vaqif Yusifli ədəbiyyatın sadiq keşiyində duran, sözün dəyərini bilən və onu qoruyan ziyalı obrazıdır. Onun yaradıcılığına müraciət etdikcə bir daha anlayıram ki, əsl tənqidçi yalnız qiymətləndirən deyil, həm də istiqamət verən, düşündürən və ədəbi prosesi zənginləşdirən şəxsdir. Bu baxımdan Vaqif Yusiflinin fəaliyyəti Azərbaycan ədəbiyyatında mühüm yer tutur və onun yazıları uzun illər boyu həm oxucular, həm də tədqiqatçılar üçün dəyərli mənbə olaraq qalacaqdır. Bu yazını yazmaqda məqsədim bu yaxınlarda mənim “Yağışda islanmayan adam” adlı kitabıma rəy bildirməsi ilə əlaqədardır. Məhz bu münasibətlə Vaqif Yusifli kimi nüfuzlu bir tənqidçinin fikirlərinə bir daha qayıtmaq, onun sözündəki dərinliyi və məsuliyyəti dərk etmək istədim. Ədəbi mühitdə rəy bildirmək sadəcə fikir söyləmək deyil, bu, həm də müəllifin yaradıcılığına güzgü tutmaq, onun gördüyünü və bəzən də görə bilmədiyini üzə çıxarmaq deməkdir. Vaqif Yusiflinin mənim kitabım haqqında söylədiyi fikirlərdə də məhz bu cəhəti aydın şəkildə hiss etdim. Onun yanaşması nə təkcə təqdir, nə də təkcə tənqid idi — bu, daha çox anlayan və anlatmağa çalışan bir ədəbiyyat adamının mövqeyi idi. “Yağışda islanmayan adam” haqqında deyilənlər mənim üçün yalnız bir rəy deyil, həm də bir məsuliyyət oldu. Çünki belə bir tənqidçinin diqqətindən keçmək, onun süzgəcindən süzülmək hər bir müəllif üçün həm qürurverici, həm də düşündürücüdür. Bu rəy mənə öz yazdıqlarıma kənardan baxmaq imkanı verdi; bəzən üzərində dayandığım, lakin ifadə edə bilmədiyim məqamları onun sözlərində gördüm. Mənim üçün xüsusilə önəmli olan odur ki, Vaqif Yusifli əsərin mahiyyətinə enməyi bacarır. O, yalnız süjetə və ya zahiri tərəflərə diqqət yetirmir, daha çox mətnin içində gizlənən psixoloji və fəlsəfi qatları üzə çıxarır. Bu isə müəlliflə tənqidçi arasında görünməz bir dialoq yaradır. Sanki o, yazılmamış fikirləri belə oxuya bilir. Bu gün ədəbi mühitdə müxtəlif yanaşmalar, fərqli baxışlar mövcuddur. Lakin hər zaman obyektiv, sanballı və düşünülmüş sözə ehtiyac var. Vaqif Yusiflinin rəyində mən məhz bu ehtiyacın qarşılandığını gördüm. Onun fikirləri nəinki bir əsərə münasibət, həm də ümumilikdə ədəbiyyata baxışın ifadəsidir. Bu baxımdan düşünürəm ki, belə tənqidçilərin varlığı ədəbiyyatın sağlam inkişafı üçün olduqca vacibdir. Onlar sözün dəyərini qoruyur, onu təsadüfi yanaşmalardan uzaq saxlayır və hər bir müəllifi daha məsuliyyətli olmağa çağırır. Sonda demək istərdim ki, mənim üçün bu rəy sadəcə bir qiymətləndirmə deyil, həm də yaradıcılıq yolumda bir mərhələdir. Bu mərhələ məni daha dərindən düşünməyə, daha məsuliyyətlə yazmağa və sözün həqiqi dəyərini bir daha anlamağa sövq edir. Və məhz buna görə Vaqif Yusifli kimi bir söz adamının fikirləri mənim üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Yeri gəmişkən, aprel ayının 20-də Vaqif Yusiflinin ad günüdür. Bu münasibətlə sözə və ədəbiyyata ömrünü həsr etmiş bu dəyərli ziyalını ürəkdən təbrik etmək istəyirəm. Hörmətli Vaqif müəllim, Sizin qələmə aldığınız hər bir yazı, söylədiyiniz hər bir fikir ədəbiyyatımız üçün bir işıq mənbəyidir. Siz təkcə əsərləri dəyərləndirmir, eyni zamanda ədəbi düşüncəni formalaşdırır, sözün məsuliyyətini bizlərə bir daha xatırladırsınız. Sizin kimi tənqidçilərin varlığı ədəbiyyatın sağlam inkişafının ən böyük təminatıdır. Arzu edirəm ki, qələminiz daim iti, sözünüz həmişə kəsərli olsun. Yazdıqlarınız yeni nəsil yazarlar üçün yol göstəricisi, oxucular üçün isə düşüncə mənbəyi olaraq qalmaqda davam etsin. Sizə möhkəm cansağlığı, uzun ömür və yaradıcılıq uğurları arzulayıram.
Zaman hər kəsi sınağa çəkir. Bu həyatın dəyişməz qanunudur. Kimi bu sınaqdan üzüağ çıxır, kimi isə əksinə, çətinliklərin ağırlığı altında sınır. Kimi sözü ilə, kimi əməli ilə bu sınaqdan keçir və hər kəs öz mahiyyətini zamanın aynasında göstərir. Elə insanlar var ki, zaman onlardan sadəcə keçib getmir; əksinə, onların daxilindən süzülərək dərin bir mənaya, hikmətə çevrilir. Məhz belə şəxsiyyətlər cəmiyyətin və ədəbiyyatın yaddaşında iz qoyur. Ədəbi camiədə isə bu cür insanlar çox nadir yetişir. Şair Tapdıq Əlibəyli də məhz bu nadir şəxsiyyətlərdəndir. O, sözün həqiqi mənasında şairdir – sözü duyan, ona can verən, hissləri incə çalarları ilə ifadə etməyi bacaran sənətkardır. Eyni zamanda, o, insan kimi də öz bütövlüyünü qoruyan, mənəvi dəyərlərə sadiq qalan, saf və səmimi bir şəxsiyyətdir. Dağlar qoynunda yerləşən Yardımlı rayonunun Bürzünbül kəndində dünyaya göz açması onun taleyində təsadüfi bir məqam deyil. Uşaqlıqdan nəfəsinə qarışan saf dağ havası, təbiətin sakitliyi və ucalığı onun ruhunun formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Bu mühit insanın daxilində təmizlik, saflıq və həssaslıq yaradan təbii bir məktəb kimidir. Bununla yanaşı, onun şəxsiyyətinin formalaşmasında genetik irs və sosial mühit də az rol oynamamışdır. Bütün bu amillərin vəhdəti nəticəsində o, həm mənəvi, həm də fiziki aləmin incəliklərini dərindən duymağı bacaran bir sənətkara çevrilmişdir. Bu duyum, bu həssaslıq onun sözündə, misralarında öz əksini tapır. O, sözü sadəcə ifadə vasitəsi kimi deyil, ruhun aynası, düşüncənin səsi kimi təqdim edir. Elə buna görə də Tapdıq Əlibəyli sözün əsl mənasında söz sərrafıdır – hər kəlməni seçən, ona dəyər verən və onu mənaya çevirən nadir sənətkarlardan biridir. Tapdıq Əlibəyli publisistik məqalələrinin birində yazır: “Səhərin al şəfəqləri nura boyayır cahanı, günəş təbəssümün sanki qönçələrə süzür… Zaman öz axarındadır. Bu axarsa hər məqamı öz vədəsində salamlayır… Artıq üfüq boyu sanki tonqal qalanıb. Yavaş-yavaş bu şölə incəlir. Ay işığında yer üzü sanki süd gölünə bənzəyir. Göy üzünü bəzəyən, sayrışan ulduzlar gecənin qoynunda sanki bir cilvədədir. Sabaha yol başlanır… Beləcə, bu əsrarəngiz dünya öz gərdişində, öz nizamındadır. Bu əzəli-əbədi nizamın ədəbi inikası olan bir ədəbiyyat nizamı, söz nizamı da var.
Hansı ki mənəvi təlimi bütün zamanlar üçün orijinallığını hifz edən mütəfəkkir şair, könüllər sultanı Mövlana Cəlaləddin Rumi bu məqamı bənzərsizcəsinə belə dəyərləndirir: “Şeir halal olan sehrdir”. Təkrarsız müqayisədən doğan müdrik bir qənaət… Axı söz özü də bir sehrdir. O söz ki, əsrlərin o üzündən üzü bəri duyğularımıza ayna tutub, ruhumuzun təsəllisinə, iç dünyamızın həmdəminə dönüb. Poetik ovqata qatılanlar mənən saflaşıb, misraların axarında durula-durula bir üzü tunc, bir üzü ipək dünyamızın gerçəkliklərini hiss-idrak süzgəcindən keçirərək, “məndə mənini” arayıb. Mənəvi dünyamızın tükənməz enerji mənbəyi olan sözün (əsrarəngiz bədii – “nizamlı” söz – şeir) işiğında yol gəliblər və yol gedirik sözün heyrətinə bələnə-bələnə.” Özünün dediyi kimi, söz nizamının işığında sözün heyrətinə bələnə-bələnə ömür təqviminin 65 ilini tamamlamaqdadır Tapdıq Əlibəyli.
Söz sərrafı sığal çəkər sözünə, Təriflənsə, həya çökər üzünə. Sözdən elə saray tikər özünə, Bülənd olar goy üzünə sədası.
Son dövrdə şeir yazanların sayı artıb, lakin əsl, özünəməxsus və şeiriyyəti dərin mənaya malik şairlər şübhəsiz ki, azdır. Bu ədəbi fonda Tapdıq Əlibəyli sözə sığal çəkib ona yeni məna qataraq, şeirin və sözün həqiqi təmsilçisinə çevrilir. O, göstərir ki, hər zaman sözün, şeirin və ədəbiyyatın keşiyində duran, təxəyyülü zəngin və ifadəsi güclü şairlər var və onlar öz poetik inciləri ilə ədəbiyyatımıza dəyər qatır. Çağdaş ədəbiyyatımızda poeziyanı təkcə təmsil etməklə qalmayan, ona yeni bir nəfəs, rəng və şirinlik verən Tapdıq Əlibəyli, hər zaman bizim yolumuzu işıqlandıran, ruhumuzu qidalandıran bir bələdçimizdir. Onun şeirləri yalnız poetik məzmunu ilə deyil, həm də içindəki həyat fəlsəfəsi və bədii üslubunun incəliyi ilə diqqəti cəlb edir. Bu baxımdan, Tapdıq Əlibəylinin üslubu sadəcə müasir poeziyanın qiymətli bir nümunəsi deyil, həm də ədəbiyyatımızın gələcəyinə işıq tutan bir xəzinədir. Düşünürəm ki, onun əsərləri, hərtərəfli araşdırılmalı, daha dərindən öyrənilməli və dəyərləndirilməlidir. Bəzən mənə elə gəlir ki, Tapdıq Əlibəylini şair olaraq ilk kəşf edən insan mənəm. Yəqin ki, bu hiss müəllifi olduğum və Tapdıq müəllimin redaktoru olduğu, ön söz yazdığı “Eşqnamə” əsəri üzərində birlikdə çalışmamızdan və bu çalışma sayəsində ona daha yaxından bələd olmamdan irəli gəlir. Təmiz ürəkli, xoş diləkli və zəngin iç dünyası olan bu insan ədəbi camiədə özünəməxsus bir yer tutub. Əminəm ki, Tapdıq Əlibəyli sözünə olan məhəbbət və hörmət sayəsində, ədəbiyyatımızda silinməyən dərin izlər buraxacaq və əsərləri gələcək nəsillər tərəfindən də hər zaman sevilərək zaman-zaman oxunacaq. Çünki onun yaradıçılığı zamanın fövqündədir. Tapdıq Əlibəylinin sözə sığal çəkmək bacarığı da özünəməxsusdur – hər bir ifadə sanki bir naxış kimi ortaya çıxır. Məsələn, “Payız çöhrəsində yazdı 44 Gün” kitabını oxuyarkən sanki təsirli bir filmə tamaşa edirsən. Qeyd edim ki, bu əsər nəşr tarixi etibarı ilə Zəfərlə nəticələnən Vətən müharibəsi (Qarabağ) mövzusunda ilk poetik salnamədir.
Bürüsə də duman, çən Qarabağı, Zəfər çiçəklədi bağrının dağı. Yadda boz illərin çiskin-sazağı… Payız çöhrəsində yazdı 44 gün.
Əminliklə demək olar ki, çağdaş ədəbiyyatımızın görkəmli nümayəndilərindən biri olan Tapdıq Əlibəylinin yaradıcılığı, ədəbiyyatımıza dəyərli bir töhfədir. Aşağıdakı bəndin prototipi də elə sevimli şairimizdir.
Şairlər duyğusal, kövrək olurlar, Elə bil nur üzlü mələk olurlar, Möhürü söz olur, qibləsi sevgi, Qəlbinin səsiylə ahəng olurlar.
Söz dəryasına dalmaq, onun dərinliklərinə enmək hər şairin qismətinə düşməz. Sözün hər incəliyini və gözəlliyini axtarıb tapmaq üçün bu dərinliklərə qəvvas kimi enən şairlər həqiqətən də tərifə layiqdir. Necə ki, özünün də dediyi kimi:
Qəvvasam sahilsiz söz dəryasında, Qiyməti özündə inci gəzirım. İnsan sevgisiylə söz dünyasında, Tapdığım incidən çələng düzürəm.
Tapdıq Əlibəylinin ən diqqətçəkən və təqdirəlayiq xüsusiyyətlərindən biri onun insanlara olan dərin həssaslığı və yüksək dəyər verməsidir. O, Azərbaycana layiqincə xidmət etmiş, xalqının rifahı üçün çalışan şəxsləri mütəmadi olaraq gündəmə gətirir və dünyasını dəyişənləri heç vaxt unutmur, həmişə onların xatirəsini yad edir və bizə onların töhfələrini xatırladır. Bu xüsusiyyətini nəzərə alaraq, Tapdıq Əlibəyliyə həsr etdiyim şeiri məmnuniyyətlə xatırlamaq istəyirəm:
Şair var boğulur öz göz yaşında, Şair var heç adı yox baş daşında, Şair var yüz sual var baxışında, Sağ ol ki, hər kəsi yada salırsan.
Şair var gəlməyir səsi- sorağı, Şair var yazdığı yalnız bayağı, Şair var sönübdür ömür çırağı, Sağ ol ki, hər kəsi yada salırsan.
Böyük ürəyin var, böyük amalın, Tapdıq Əlibəyli, nurdur camalın, Ünvanlar dolanır şair xəyalın, Sağ ol ki, hər kəsi yada salırsan.
Çingiz Ərəblidir gördüyün yazan, Yazdığı zamanda verildi azan… İmzalar içində seçilir imzan, Sağ ol ki, hər kəsi yada salırsan.
Tapdıq Əlibəyli həm də sədaqətli dostdur. Onunla söhbət etmək insanı daxilən rahatlaşdırır. Saçlarının ağarması və həyatın üzündə çəkdiyi naxışlar onun nurani çöhrəsinə yaraşır və əzəmətini artırır. Əlbəttə, bu onun qocalmasından yox, ucalmasından xəbər verir. Şair dostuma ithaf olaraq yazdığım kimi:
Şair dostum, gör bizi zaman necə qocaltdı; Saçımıza dən salıb, gündən-günə çoxaltdı. Bəlkə, heç zaman bizi qocaltmadı, ucaltdı… Deyim var ki, başında zirvələrin qar olar.
Ruhumuzsa cavandır, sanki on beş yaşında, Onun da ağ yoxdu ki, nə “saçında”, “qaşında”. Bir ömürlük hakimdir qəlb evinin başında, Vaxt gələr ki, ruhumuz əbədiyə yar olar.
Ağaran tək saç olsun, ürək qocalmasın heç, Ömrümüzdən qoy illər təki bac almasın heç, Dostlarımız ucalsın düşmən ucalmasın heç, Yoxsa ki hər günümüz ancaq ahu-zar olar…
Tapdıq Əlibəyli yaradıcılığı çağlayan çeşmədir. O bulaqdan içmək könülləri saflaşdırır. Arzu edirəm ki, şairin həyata, sözə olan eşqi heç vaxt səngiməsin. İlhamı daim kükrəsin, qələmi kəsərli olsun. Bu yaşında belə yorulmadan çalışan Tapdıq Əlibəyliyə bəd nəzərdən, pis gözlərdən üzaq olmasını diləyirəm. 65 yaşın zirvəsindən üzü 100 ilin zirvəsinə ucalasan, əziz dost!
Hacı Çingiz Ərəbli, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, şair, Bilgəh Sağlamlıq Mərkəzinin Baş Həkimi
“YAŞAMAQ EŞQİNƏ SALAM DEYƏN” SÖZ ADAMININ ÖMÜR NƏĞMƏLƏRİ
Ana təbiət kainatın ən ali varlığı şüurlu insandan daha “istedad”lı yaradıcıdı. Onun şah əsərlərindən biri də Qafqaz dağlarına sığınıb qol-boyun yaşayan gözəl Zaqataladır. Oranı bir dəfə görənlər əmin olurlar ki, burada yaşayanların qəlbi genişdi, duyğuludu, yaşamaq eşqi sönməzdi, istedadlı yaradıcıdırlar – söz yaradıcısı. Belə duyğulu insanlardan biri də Nüsrət Musadı. Ona Yaradan çoxuna nəsib olmayan istedadla yanaşı, həssas göz verdiyindən duyub qələmə aldıqları daha inandırıcıdı, daxili dünyasının lirik pıçıltıları səmimidi. Ulu, şərəfli tarixi ilə tanınan Zaqatalanın qədim Türk diyarı Muğanlı kəndində doğulan, boya-başa çatan, yaşayan, özünü, sözünü anlayandan ilahi sözə könül verən şairin “Kədərə vermişəm sevinc payımı” şeirlər kitabı onun poeziyasevərlərlə ikinci görüşüdü. Şairin Vətənə, millətə, yurda, uşaqlıq və gənclik illərinə, mənəvi dəyərlərimizə bağlılığı şeirlərinin ana xəttidir. Nüsrət müəllim gözünü dünyaya açanda anasını, ətirli qızılgüllü Zaqatala kimi bir gözəli görüb, aşiq olub, ona eşq elan edibsə, necə şair olmaya bilərdi? Kitaba ön söz yazan şair Əkbər Qoşalının dediyi kimi: “Nüsrət Musa şeirə bir “mövqe” kimi baxmır, tribunluq eləmir (hərçənd belə davranmaq da mümkün və məq-buldur); o, şeirə bir “ömür tərzi” kimi yanaşır. Onun poetik nəfəsi ilk səhifələrdən başlayaraq, oxucunu iki əsas xətt boyunca aparır: könül rahatlığı ilə kədər arasındakı əbədi gərginlik və zamanın insan taleyi üzərində qoyduğu qaçılmaz möhür misalı…” Nüsrət müəllimin bir “könül rahatlığı, könül dincliyi” var – vaxtından, vədəsindən asılı olmayaraq, ürəyinin diktəsi ilə, işıqlı daxili dünyasından fani zahiri dünyaya gəlmək istəyi ilə hayqıran, “hamıya nəsib olmayan” poetik mənəvi övladlarını – lirik düşüncələrini dünyaya gətirmək, oxucularına ərmağan etmək.
Xoşbəxtdi, zəkadan kasıb olmayan, Şükr edib, allahdan asi olmayan. Nemətdi, hamıya nəsib olmayan, Könül rahatlığı, könül dincliyi.
O, Məmməd Arazın təbirincə desək, “Vətən daşı”dı, vətəndaş şairdi, Vətən oğludu. Əslində qoca dünya sözün çiynində dayanıb. Bir məqama önəm vermək istəyirəm. Nüsrət müəllim, özünün yazdığı kimi, Xankəndini, Şuşanı ziyarət edərkən, şəhidlərin ruhlarına dualar oxuyarkən, ürəyini bir sual halbahal edib, şəhid ruhlarıyla, şəhid, qazi qanı və hünəriylə ürəyində doğulan müxtəlif ovqatlı sorğu-suallara cavab axtarıb:
Sıldırımda dövrə vuran oğullar, Zirvəsində cəbhə yaran oğullar, Torpağına sahib duran oğullar, – Dağlar bizim dağlar kimi qalıbmı?
Şairin “Bəylik üçün ayaqqabı”, Polad Həşimovun anasına ehtiramla yazdığı “Sabahın xeyir”, “dədə-baba yurdlarından didərgin düşmüş, geri qayıdanda nənəsi basdıran armud ağacını qucaqlayıb öpən soydaşımızın xatirəsinə” qələmə aldığı “Nənəmin yadigarı” şeirləri Qarabağın çağdaş tarixinin səhifələridi, müharibə salnaməsidi. İnsanın dərdli, hüznlü günündə tut ağacı da doğmasıdı, onu ovuda bilər. Bu mübhəm hissləri poeziyaya çevirən söz adamının qəlbində azı doğması kimi armud ağacını qucaqlayan soydaşımızın ürəyindəki qədər ağrılar var, bilirəm – söz adamını yaşadan ağrılar.
Nənə yadigarı, görüşüb getdim, “Sağlıqla qal” deyib, alışıb getdim. Fələyin selinə qarışıb getdim, Yenə qismət oldu görüşdük, ağac! Qövr edən həsrəti bölüşdük, ağac!
Tapdanan torpağım, daşımdı dərdim, Neçə yataqxana daşındı dərdim. O evdə, bu evdə yaşandı dərdim, Ümiddən, inamdan daim güc aldım, Sən də qocalmısan, mən də qocaldım.
Nüsrət Musanın “Ata ocağı”, “Ay nənəmin cəhrəsi”, “Yadımdakı bayramlar”, “Nişanlı qızları oynadan toylar”, “O zamanın toyları” və bir çox şeirləri həzin nostalji duyğulardan doğulmuş poetik lövhələrdi. Bu şeirlər həm də ağsaqqal babalarımızın, ağbirçək nənələrimizin sənəkarlıq möcüzələrini, məşğuliyyətini, mənəvi dünyasını, milli kimlyini yaşadan etnoqrafik etüdlərdir.
Göy çəmənin üstündə açılardı süfrələr, Uşaqlar ətrafında olunardı yerbəyer. Halva, fətir, fəsəli isti çörək gələrdi, İkiyə bir nimçədə şorba da düzülərdi.
Yada salıb kövrələnlər itməyib, Azalıbdı adamların sayları. Xatirəsi hafizəmdən getməyib, Nişanlı qız oynadılan toyları.
“Ata ocağı” şeiri məni məndən alıb doğma yerlərə apardı. Buna səbəb o yerlərin mənim üçün də həmişə doğma olmasıdır. Axı insan yaşlandıqca uşaqlığına, qayğısız anlarına, ata-analı dünyasına qayıtmaq istəyir. Mən bayramdan-bayrama ata ocağını ziyarət edənlərdənəm. Ata ocağı ilə görüşəndə keçirdiyim hisslərin adı, dadı həmişə dilimdə, damağımdadı. İnsan ömrünün şirin günləri keçən o ev, ocaq, həyət, yol, kənd, çay, dağ insanın hisslərini korşalmağa qoymayan müqəddəs yerlərdir. Nüsrət Musa bəxtəvərdir ki, ata ocağının odunu qoruyandır, xatirəsini yaşadandır. İlahi missiyadı.
Bir yurdun sönməyən işığı olmaq, Ata ocağında qalana düşər.
Boynuna çox ağır yük düşür düzü, Ata əvəzinin yeri başdadır.
Şairlər dünyanın mizan-tərəzisinin gözlərindən birini həmişə yaxşıya, həqiqətə, haqqa, ədalətə xeyirxahlığa təfəf əyən, həmin gözü daha ağır etmək üçün mübarizə aparan ədalət carçılarıdı. Ona görəmi Tanrı Nüsrət müəllimin sevinc payını çox verməyib. Şairlərin dərdi də, sevinci də bəşəridir. Bəşəri olan nə varsa, əbədidir. Bu səbəbdəndir ki, Nüsrət müəllim yenidən doğulmaq arzusundadı:
Kədərə vermişəm sevinc payımı, Dünyadan tək mənə şadlıq ummuram.
Bu qoca dünyanın bir gənc anası, Sən məni yenidən gətir dünyaya!..
Dərd şairin doğmasıdır, Nüsrət müəllim nə qədər ona desə də “məndən uzaq dayan”, o, yaradanı ilə nəfəs-nəfəsə dayanacaq, qucaqlaşacaq. Əlbəttə, söhbət mənəvi dərddən gedir. Bu, şair taleynə yazılıb. Şairi şair eləyən o yaradıcı ilahi dərddir. Şair, elə bilirsiniz yenidən doğulanda dərd sizi tanımayacaq? Amma arzulamağı da əlimizdən almayıblar ki?! Arzudan arzu doğar, arzulayaq. Nüsrət müəllim doğulub özünü anlayandan dağları görüb, müdrik bilib salam deyib. Ulu Türkün babası sandığı dağlara arzusunu, diləyini söyləyib, dərdləşib, öyüd, ağsaqqal məsləhəti alıb. Dağ onun lirik obrazlarından biridi. Dağlardan vüqar, səxavət, əzəmət, xeyirxahlıq dərsləri alıb. Dağ onu bütövləşdirib, mətinləşdirib. Bəyaz saçlı ağsaqqalı bildiyi Qafqaza “əl eyləyib”, dağ öz övladını yeni günə uğurlayıb.
Demə, ruhda güman azdı, Qəlbimə bir ümid sızdı. Qayalara bir ad yazdım, Dağlar, sənə əl eylədim!
Üç şeirində şair “ömürnamə”sini yazır. “Gördüm ki, yaş əlli beşdi” birinci ömürnamə”di. Birincini niyə əlli beşində yazıb? Sözünə məsuliyyətli, özünə tələbkar şairin özünəgüvəni yetərincə olan vaxtı ondan yaxşı kim bilərdi? Artıq söz onu doğması kimi ağuşuna almışdı. Budur, onu özgüvənli edən. Bundan sonra o, yetərincə söz deməyə məqam gəzib. Nüsrət müəllim, söz gələndə əlverişli, əlverişsiz məqam gözləmir, yaradıcısının köməyinə tələsir, onun istəklərini oxucularına bəyan edir. Söz bunu 25-də, 55-də də bəyan edib və edəcək də. Təki tale inamınızı əbədiyaşar eləsin!
Söz toxunar naxış-naxış, Şair Nüsrət olan yerdə!
Qarşıda hələ çox sınaqlar var, şair. Söz öz doğmasını həmişə çətin sınaqlara çəkib, yoxlayıb ki, sevdiyi ona xəyanət edib, etməyib? Axı “hələ neçə arzu, istək özündə gəzdirir ürək”. Onları dünyaya gətirməlidir söz adamı – lap ana kimi. Bir şeirinizdə yazırsınız ki, “sevəndə sərhəddi aşıbdı könlüm”. Sevgi nə vaxt sərhəd bilib ki? Yazanı azaddırsa, söz qol-qanad açar, hədd, sərhəd bilməz.
Bir cəh-cəh var çəməndə, Bacarsan sal kəməndə. İlahidən gələndə, Səsi batırmaq olmur.
İkinci “ömürnamə” “Altmışa çatınca”dır. Burda şair altmışa çatınca üzləşdiklərini qələmə alır, bu üzləşdikləri onü püxtələşdirir, həyata bağlayır, daha inamlı edir. “Qaraya qara, ağa ağ, yamaca yamac, dağa dağ deyəndə” neçə-neçə “dələduz, lovğa” şairin “qanını qaraltsa” da, “az sayda adamların ona dayaq durması mənəvi gücünü artırır. Ona görə taleyinə naşükürlük etmir, üzləşdikləri onu bərkidir, polad kimi əyilməz edir.
Yazıldı yaddaşa, yaddaşım qaya, Bəzi məqamları salmıram saya. Sınaq meydanıdı bəlli dünyaya, Altmışa çatınca üzləşdiklərim.
“Yaşım altmış oldu” üçüncü “ömürnamə”di. “Zaman gözləmir”, yol nahamardı, artıq “qaşa dən düşüb, ömür yollarına çlsək-çən düşüb”. Necə də şirin gileylərdir. Şair gileylərini də müdrikliklə edir, axı yaş altmışdı. Özünə və həmyaşıdlarına təsəlli də verir, ustad Məmməd İsmayılın misrası ilə desək, “hələ yaşamağa dəyər bir az da”. Hələ imkan var yaşayıb-yaratmağa. Belə fürsətlərin , macalın çox olsun, Nüsrət Musa!
Sən də dünya deyib, yanma binadan, Onunla həmyaşıd varmı bir adam?.. Azalır tay-tuşun sayı sıradan, Bir ömür qopardı, yaş altmış oldu.
Elə şairin arzusuna qoşuluram:
Səni sevənlərlə olaraq həmdəm, Bu günün özündə tarix yazarsan!..
Poeziyanın bir adı da insana sevgidi. Onu qəlbində ancaq işıqlı insanlar bəsləyə, qoruya bilər. Ruhu ölülər nə bilsin eşq, cəsarət, mərhəmət, humanizm nədir? Ruhsuzları görəndə Nüsrət müəllim həyəcan təbili çalır. Niyə də çalmasın? Mərhəməti, insana sevgisi olmayanlar anamız dünyanı hədələməkdədir. Bir anın içində insanlığın milyon-milyon illərlə qurub düzənə saldığını “uf” demədən yer üzündən silmək istəyənlərin tamahı ən müasir silahlardan qorxuludu. Bu günümüzün siyasi olayları buna sübutdur. Maddi sərvət naminə dünyanı diri-diri udmaq istəyənlərin çinədanı dolmur ki, dolmur.
Tamahı ayıqdı, ruhu mürgüdə, Nəfsin qapısını açıb taybatay. Nəvaziş, iltifat qalıb kölgədə, Ürək daşa dönür, haray, ay haray!
Həqiqi söz onunla nəfəs alan insanları bütövləşdirir, şəxsiyyət kimi formalaşdırır. Anlamazlar nəcib insanlıq məziyyəti təvəzökarlığı bəzən acizlik kimi başa düşsələr də, bu ən ali mənəvi keyfiyyətlərdən biridi. Bu fikirlərimi Zaqatalamızın gözəl və istedadlı şair xanımı Adilə Aslanovanın kitab təqdimatında vurğulasam da, yenə təkrar etməyimin səbəbi Nüsrət Musanın “Nə edim mən şair ola bilmədim” şeiridi. Əvvəllər poeziyamızın onurğa sütunlarından Məmməd İsmayıl “Mən şair olmadım dostum-qardaşım” deyəndə bu böyüklüyə, aliliyə, təvəzöyə heyran olmuşdum. Mən birinci növbədə ürəyimin məntiqinə sadiqəm. Qəti deyirəm ki, Nüsrət müəllim şair ola bilib. Bəzən tələbkar müəllim kimi “həyat dırnağına döysə də, əlinə qələm əvəzinə kərənti versə də” onun könül duyğuları həmişəbahar olub, onu şair böyüdüb. Etirafa fikir verin:
Mənim öz dünyam var – sevimli guşəm, Sanki xəyallardan ora enmişəm. Şair dogulsam da, ayrıdı peşəm, Nə edim, mən şair ola bilmədim?!..
Daha sonra ürəyimin məntiqini təsdiqləyib etiraf edir ki, onun taleyinə şairlik yazılıb. Taledən isə qaçmaq olmur. O, özünəinamlıdır, “boğazdan yuxarı söz deməyib, əlləri əl çalmaqdan qızarmayıb”, haqqı nahaqqa verməyib. Və boyuna alır ki, “dəyişə bilmirəm, mən ki, qadası, mən belə şairəm, atam balası!”
Şairtək yaşadım söz həyatını, Qurdum haqq üstündə öz həyatımı. Tale belə yazıb düz həyatımı, Çəkdim cəfasını hər bir gülün də, Yaşamaq şirindi tale güləndə.
Saray zənn etdiyim uçuq kahadı, Haqqın həmişədən əyni yuxadı. Düzgünə arxa ol, o da bahadı, Soruşma əhvalın necədir, şair?
Kimsə yaşamaq eşqinə gündüz-gecə salam söyləyən adam tanıyırmı? Mən də tanımırdım. Nə yaxşı ki, Nüsrət Musanın lirik düşüncələrinə bələd oldum və anladım ki, şair özünün həyat eşqini əziz tutur, ondan doymur. O, necə deyərlər, köhnə kişilərdəndi, “çörək az, insanlar xeyirxah, dostluq şah, ürəklər yuxa” zamanın yetirməsidi, zəmanəsinin oğlu, ömür-gün yoldaşı, qayğıkeş atası, xeyirxah babasıdı. Ailəyə, doğmalara, elə-obaya, yurda, Vətənə bağlı adamlar sözlə yaşayanda ən böyük təmənnası mənəvi gözəlliklərdi. “Od ilə oynamaq tale yazısına” çevrilənlərin, “ömür az oldu” haray-həşirindən uzaq olanların yaşamaq eşqinə salam”ı bizi həyata daha möhkəm bağlamalıdı. Bilin ki, həyat buna görə gözəldir. Doğrudan da “adımız gələndə gözü dolan var, biləndə bizləri əvəz edən var”, yaşamağa dəyər. Xoşbəxtlik bu deyilmi? Yaşamaq eşqinə salam verənlərin eşqi əbədidi, bəşəriyyətin ömrü qədərdi. Çünki həyatı, həyata ölməzlik verən gözəllikləri Nüsrət müəllim kimilər – söz adamları yaxşı anlayırlar.
Tutum nəvələrin körpə əlindən, Odur gələcəyə körpü ömürdən. Duyaraq güclüdü sevgi ölümdən, Yaşamaq eşqinə salam deyirəm!
Xatirə cıgırı olacağamsa, Yaddaşa bir işıq salacağamsa, Qəmlinin könlünü alacağamsa, Yaşamaq eşqinə salam deyirəm!
Nüsrət müəllimin “hələ çox sözü var deyəsi”. Nə olsun ki, “bir ömrü təzədən başlamaq olmur”. Yaradıcı insanın qismətinə düşən bir ömür payı bəs edir ki, söz ömrü qədər yaşasın – Nizami, Füzuli, Nəsimi, Cavid, Sabir, Müşfiq, Əli Kərim kimi. Nə olsun ki, Müşfiq 29, Əli Kərim 39, Sabir 49, Səməd Vurğun 50 il yaşayıb. Bu, fiziki ömürdü, mənəvi ömür əbədidi. Bu ömrü ilahi söz əbədi yaşadır.
Bir ömür yaşadım, yol gedirəm mən, Qırxda anlanmayan əllidə bəlli. Getdiyim yol ayaq açıb sevgidən, Amalım, istəyim bəllidi, bəlli.
Min illərin sınağından qalib çıxan söz doğru yolu göstərəndi, işıqdı, söz adamının arzularının çin olmasına, əməllərinin düzlüyünə xeyirxahlıq edən qoruyucu mələkdi, xatirə dünyamızın qanadlarıdı. Nüsrət müəllimin poetik dünyasının insanlığı qoruyan mələyi mərhəmətlidi, şair istedadının, təxəyyülünün daimi olmasına vəsilədi. Məhz buna görə onun şair taleyi üzünə həmişə gülür, yeni yaradıcılıq uğurlarına səsləyir. Sözə təmənnasız xidmət edən söz adamları kimi Nüsrət Musanın da gözü toxdu, üzü ağdı, başı ucadı, dünyanın iblissifət maddiyyatını heç-puç sayır. Mənəvi dünyasını zənginləşdirmək istəyənləri şair sözün ecazkar sehrinə dəvət edir – durulun, təmizlənin, zənginləşin, nəfsin qulu olmayın, işığa tərəf gedin, bir sözlə, İNSANLAŞIN! aprel 2026
Ələsgər Mirzəzadə: 70 illiyin zirvəsində Bu günlərdə Odlar Yurdu Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olan Muğan ellərinin dəyərli və fədakar eloğlu, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Cəlilabad filialının baş müəllimi, Muğan Tarixçilər Birliyinin həmsədri, arxeoloq və tarixçi-tədqiqatçı alim Ələsgər Mirzəzadənin doğum günü, eyni halda 70 illik yubleyi qeyd edilir. Bununla bağlı dəyərli Ələsgər müəllimin haqqında onu tanımayanlara tanıtım məqsədi ilə bu yazını qələmə almağa qərar verdim…
Qısa bioqrafik məlumat: Ələsgər Ağahəsən oğlu Mirzəzadə: 1956-cı il aprelin 1-də Cəlilabad rayonunun Kövüzbulaq kəndində anadan olmuşdur. 1971-ci ildə VIII sinfi əla qiymətlərlə bitirərək, imtahansız Lənkəran Dövlət Pedaqoji Texnikumuna daxil olmuş və 1975-ci ildə, ixtisasina uyğun olaraq (sinif müəllimi) əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1976-1978-ci illər ərzində Rusiyanın Primorye vilayətində (Ussuriysk, Vladivostok) hərbi xidmət keçmiş, 1975-ci ildə ixtisasına uyğun olaraq əmək fəaliyyətinə başlamışdır. 1980-ci ildə N.Tusi adına Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnistitutunun tarix fakültəsinə daxil olmuş və 1985-ci ildə həmin ali məktəbi bitirmişdir. Ə.Mirzəzadə hal-hazırda Lənkəran Dövlət Universitetinin doktorantıdır. “Azərbaycanın cənub-şərq bölgəsinin təsərrüfat həyatı və məişəti (antik və ilk orta əsrlər dövrü)” adlı elmi iş üzərində çalışır. O, eyni halda ADPU Cəlilabad filialının baş müəllimidir. Tədris sahəsində nümunəvi fəaliyyəti və uğurlarına görə 2018-ci ildə Azərbaycan Təhsil İşçilərinin XV qurultayına nümayəndə seçilmişdir. Yarım əsr boyu tədris sahəsində əməyi olan Ələsgər Mirzəzadə təhsil, elm və ictimai işlərdə bir ziyalı olaraq qazandığı uğurlara görə, indiyədək çoxsaylı fəxri fərman, təşəkkürnamə və fəxri diplomlarla təltif olunmuş, arxeologiya və Muğan ellərinin tarixinə təqdim etdiyi töhfələrə görə isə 01.04.2026 tarixində “Həməşəra” Fəxri Diplomuna layiq görülmüşdür. Ələsgər müəllim pedaqoji fəaliyyəti ilə yanaşı, peşəkar arxeoloq və tarixçi-tədqiqatçı alim olaraq Odlar Yurdu Azərbaycanın Muğan ellərinin tarixini elmi şəkildə araşdırır və qədim tariximizlə bağlı maraqlı və qiymətli kolleksiyalar toplayır. Şəxsi evində təşkil etdiyi muzeydən əlavə, Azərbaycan tarixinin keçmişini əks etdirən bir çox nadir tapıntları (yüzlərlə eksponatı) Cəlilabad Rayon Tarix Diyarşünaslıq Muzeyinə təqdim etmişdir. Məlumat üçün qeyd etmək lazımdır ki, Ələsgər müəllim Muğanin tarixi silsiləsinə daxil olan “Cəlilabad abidələr diyarı”, “Muğan: Maddi-mədəniyyət abidələri”, “Tarix və zaman”, “Vətən bizi unutmaz”, “Muğanın irsi Həməşəra xalçaları” və “Azərbaycanın cənub bölgəsinin tarixindən” adlı elmi-tədqiqat əsərlərinin, həmçinin, bir çox elmi-pedaqoji, publisist məqalələrin müəllifidir. Onun həm də gözəl şeir yazmaq bacarığı olduğundan asudə vaxtlarında müxtəlif mövzularda bir-birindən gözəl və mənalı şeirlər qələmə alır. Evlidir, dörd övladı (3 qızı, 1 oğlu) və 11 nəvəsi var…
Xüsusiyyətləri: Mən Ələsgər müəllimi təxminən 10 ildir ki, tanıyıram. Onu hər zaman doğma elinə, milli kimliyi, xalqı, milli-mənəvi dəyərləri, vətəni və dövlətçiliyə sadiq olan bir ziyalı olaraq tanımış və görmüşəm. Bu sözlər 2-3 sətirdə təqdim edilsə də əslində bir ləyaqətli vətəndaşın və yaxşı insanın malik ola biləcəyi bütün dəyərləri özündə ehtiva edir. O, tədris sahəsində yarım əsrlik əməyə malik olan bir vətənpərvər, ziyalı pedaqoq, eyni halda qədim tarixi və mədəniyyətinin vurğunu olan bacarıqlı arxeoloq, tarixçi-tədqiqatçı alimdir. Ələsgər müəllim şagirdləri və tələbələrinə qədim və sirli tariximizi sevdirməyi bacaran bir müəllim, peşəkar ustaddır. Onun tədris metodunu yaxından izlədikdə, sanki ilk əzəldən tarix sahəsi üçün yaradıldığını təsbit etmək olar. Ələsgər müəllimin Azərbaycan tarixinin ayrılmaz hissəsi olan Muğan ellərinin tarixinə təqdim etdiyi töhfələr də möhtəşəm və qiymətlidir. Bununla bağlı indiyədək tarixi araşdırmalar əsasında yazıb ərsəyə gətirdiyi əsərlər (kitab və məqalələr), həmçinin, hazırladığı xəritələr xüsusilə qeyd edilməlidir… Dəyərli ustadimız arxeologiya və tarix sahəsindəki xidmətləri ilə əslində xalqımızın milli kimliyinin qorunub-saxlanılmasına ləyaqətli və təməlli şəkildə xidmət göstərir. Çünki tarix hər bir millətin milli kimliyinin əsas sahələrindən biri, eyni halda “Şəxsiyyət vəsiqəsi” sayılır…
Arzu və diləklər… Son olaraq bu günlərdə bərəkətli ömrünün 70 illiyini qeyd edən dəyərlimiz Ələsgər müəllim Mirzəzadəyə Ulu Tanrıdan uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, ailə xoşbəxtliyi və yeni-yeni elmi nailiyyətlər arzulayıram!
10.04.2026
İlqar İsmayılzadə, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, “Həməşəra” mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, TYB İdarə Heyətinin üzvü, “Ziyadar” Mükafatı, “Qızıl Qələm” və “Zəfər” Media Mükafatları laureatı, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist
Türkan Alpturan (Hüseynli) 13 aprel 2018-ci ildə Bakı şəhərində anadan olub. Kiçik yaşlarından rəsmə böyük maraq göstərir. Hal-hazırda rəsm təhsilini davam etdirən Türkan bu sahədə ilk təhsilini 2024-cü ildə Türkiyə Cumhuriyətinin Eskişehir şəhərində ESAZDER-in (Eskişehir Azərbaycanlılar Dərnəyi) nəzdində olan uşaq dərnəyində almışdır. İngilis dili təmayüllü liseyin rus dili bölməsində ikinci sinif şagirdi olan Türkan öz ana dili – Azərbaycan dilini gözəl bilir, bu dildə kiçik hekayələr yazır. Eyni zamanda yapon dilini də öyrənir. Boş vaxtlarında gimnastika ilə məşğul olur. Musiqiyə böyük marağı olan Türkan pianoda ifa etməyi də öyrənir. Balaca rəssamın ad gününü təbrik edir, uğurlar diləyir, həyatının rəssam palitrasındakı rənglər kimi rəngarəng olmasını arzulayırıq.
“Şeir sadəcə söz deyil. Şeir – adamın içindəki qaranlığı işığa bağlayan dua kimidir. Şeir – qəzəbin boğazına tıxılan mərhəmət halqasıdır.”
Ədalət Qarabulud
Hər dəfə hər hansı bir şairin istənilən şeirin oxuyanda və yaxudda o şair haqqında yazmaq istəyinə düşəndə hörmətli jurnalist, şair – publisist Ədalət Qarabuludun (Nəbibəyli) şeir haqqında yazdığı fəlsəfi fikirləri yadıma düşür, məni həmin şairin poetik fikirlərinə kökləyir.
Bu dəfə də belə oldu. Uzun müddətdir yaradıcılığını sosial şəbəkə üzərindən sevə-sevə izlədiyim, hər dəfədə məni poetik misralarının cazibəsinə qatan Elçin Bağırovun (Məlhəmli) şeirlərin oxuyanda da belə oldu. Və bütün qənaətimi bir daha təsdiqlədi ki, şeir, təkcə sözlər toplusu deyil. Şeir – insanın içindəki qaranlığı işığa bağlayan dua, qəzəbin boğazına tıxılan mərhəmət halqasıdır. Bu fəlsəfi fikirlər hörmətli jurnalist, şair-publisist Ədalət Qarabulud tərəfindən ortaya qoyulub və hər dəfə şeir oxuyanda, hər hansı şair haqqında yazmaq istəyəndə mənim qəlbimdə eyni əksəda yaradır.
Elçin Bağırovun səhifəsindən seçib götürdüyüm şeirlər bu qənaətimin ən real təsdiqçisi oldu. Dəyərli şairimizin yaradıcılığına müraciət qəlbimdə çoxdan formalaşmışdı. Ədalət müəllimdən oxuduğum və yuxarıda istinad kimi istifadə etdiyim misraları oxuyandan sonra, Elçin müəllimin bir vaxtlar qarşıma çıxan, bir çox yaradıcı insanların halını özündə əks etdirən, – “ŞEİRİM” – şeiri yadıma düşdü. Elçin müəllim “Şeirim” şeirinə keçməmiş gözəl bir məlumatlandırma, başlıq verib. İlk öncə ona baxaq, sonra isə onun həmin şeiri barədə danışmağa dəyər. Elçin Məlhəmli (Bağırov) yazır ki ;- “Bəzən elə olur ki, beynimdə bir şeir doğulur, ancaq müxtəlif səbəblərdən onu anında kağıza köçürmək mümkün olmur. Bu işi sonraya saxlayıram. Sonra isə həmin şeiri artıq xatırlaya bilmirəm — itir, məhv olub gedir. Bu şeiri həmin doğulub ölən, yazmadığım şeirlərə həsr edirəm.”
Bu, təkcə bir müəllif qeydi deyil. Bu, yaradıcı insanın ən böyük ağrılarından birinin etirafıdır. Yazılmayan şeir, yaşanmayan həyat kimidir. O doğulur, amma yaşaya bilmir. Bu hal kimdə necə baş verir, bunu demək çətindir. Amma bir həqiqət var ki, yaradıcı insanın yaddaşı həm də onun taleyidir. Mənim öz yaradıcılıq həyatımda da elə məqamlar olub ki, yaddaşıma süzülüb gələn onlarla misranı, bəzən bütöv bəndləri sonradan yazmaq ümidi ilə içimdə saxlamışam. Onları unutmamaq üçün öz-özümə təkrar etmişəm, sanki yaddaşımın divarına həkk etmək istəmişəm. Lakin zaman gəlib çatanda həmin misraları olduğu kimi geri qaytara bilməmişəm.
Bu isə insanın içində qəribə bir boşluq yaradır. Sanki sənə aid olan bir parça səndən alınır. Sanki içində doğulan bir söz sənə yadlaşır. Elə bu məqamda “Şeirim” şeiri artıq sadəcə bir poetik mətn kimi yox, bir taleyin ifadəsi kimi oxunur. Çünki bu şeir yazılanlardan çox, yazılmayanların harayıdır.
Görən indi haradadır Yadımdan itən şeirim?
Bu sual təkcə müəllifin yox, bütün yaradıcı insanların sualıdır. Çünki hər bir şairin yaddaşında yazılmamış, yarımçıq qalmış, içində boğulmuş şeirlər yaşayır. Və bəlkə də elə buna görə şeir,- adi “söz” – deyil, deyirik. Şeir, insanın içində doğulub, bəzən də elə oradaca ölən bir ömürdür.
Bu fikirlər şeirin zahiri formasını deyil, onun daxili mahiyyətini açır. Şeir burada artıq misraların düzümü yox, insanın ruhunda baş verən hadisə kimi dərk olunur. Elə bu baxış bucağından yanaşdıqda Elçin Bağırovun “Şeirim” şeiri təkcə bir poetik nümunə deyil, sözün doğulması və məhv olması arasındakı faciəvi prosesin bədii ifadəsinə çevrilir. Şeir ilk bənddən oxucunu bu daxili dramın başlanğıcına aparır:
“Bahar vaxtı qar altından Gül kimi bitən şeirim. Görən indi haradadır Yadımdan itən şeirim?”
Burada çox güclü və klassik poetik obraz var – “Qar altından çıxan gül”. Qar təmizliyin, bəyazlığın, saflığını rəmzidir. Qar altından çıxan gül isə ilhamın, həm də ümidin rəmzidir. Şeir- sanki çətinlikdən, donmuş ruh halından doğulur. Son iki misrada isə artıq itki hissi gəlir. Şair öz yaratdığı ilə yadlaşır, ilhamın keçiciliyi vurğulanır. Burada əsas xətt, yaradıcılığın doğuluşu və itirilməsi paradoksu yaradılıb.
“Görən indi haradadır Yadımdan itən şeirim?”
Bu sual ritorikdir, amma cavabsız deyil. Çünki bu sualın cavabı şeirin öz taleyində gizlidir. Yaddaşdan itən şeir əslində yazılmayan, ifadə olunmayan, daxildə boğulan fikrin simvoludur. Bu, şairin öz iç dünyası ilə münasibətində yaranan boşluğun ifadəsidir. İkinci bənddə şeirin yaranma prosesi daha aydın şəkildə açılır:
“Xəyalımı gəzib gələn, Hisslərimdən sızıb gələn, Ürəyimdən süzüb gələn, Bülbül tək ötən şeirim.”
Bu ardıcıllıq şeirin texniki yox, mənəvi yolunu göstərir. Şeir əvvəlcə xəyalda doğulur, hisslərdə formalaşır, ürəkdən keçərək sözə çevrilir. Və bu mərhələdən sonra o artıq səslənir:
“Bülbül tək ötən şeirim.”
Bu misra şeiri canlı bir varlıq səviyyəsinə qaldırır. O artıq yazılan yox, danışan, oxuyan, özünü ifadə edən bir ruhdur. Lakin bu ruhun taleyi xoşbəxt sonluqla bitmir;
Burada şeir artıq təsəlli deyil, əksinə, iztirabın mənbəyinə çevrilir. O, şairi içindən didir, onu rahat buraxmır. Şeir yazılmadıqca, o, insanın daxilində ağrıya çevrilir. Bu, yaradıcı insanın ən ağır yüküdür. İfadə olunmamış sözün ağırlığı. Daha sonra şeir incimiş, küsmüş bir varlıq kimi təqdim olunur:
“Bulaq kimi sızıb, axıb, Incik-incik gendən baxıb, Sonda göz yaşını sıxıb, Küsərək gedən şeirim.”
Bu misrada təkcə poetik bir obraz yox, həm də insanın öz-özü ilə münasibətində yaranan qırılma var. İnsan öz sözünü deyə bilməyəndə, o söz ondan uzaqlaşır. Şeir artıq şairə məxsus olmur. Və nəhayət, şeirin taleyi ən dramatik nöqtəyə çatır:
“Ruhumdan nur tək doğuldu, Şirin-şəkərdi, noğuldu, Elə içimdə boğuldu, İntihar edən şeirim.”
Bu, şeirin yox, sözün ölümüdür. Bu, deyilməyən fikrin, yazılmayan duyğunun faciəsidir. “İntihar edən şeir” ifadəsi burada metaforadan daha artıq məna daşıyır — bu, insanın öz içində itirdiyi həqiqətlərin adıdır. Beləliklə, “Şeirim” şeiri bir yaradıcılıq nümunəsi olmaqdan çıxaraq, sözün taleyi haqqında düşüncəyə çevrilir. Bu şeir bizə bir həqiqəti xatırladır: insanın daxilində doğulan hər fikir yaşamaq istəyir. Onu yazmaq, demək, bölüşmək lazımdır. Əks halda o fikir susaraq ölür.
Şairin səhifəsindən seçib götürdüyüm digər şeiri, “ÜSTÜNƏ” şeiridi. Şeir soyuq obrazlar sistemi (şaxta, qar, buz, şeh, tüstü) üzərində qurulub. Burada həyatın ağırlığı və ruhun donması ön plana çıxır:
“Ruhuma şaxta qonub, Qar ələnib üstünə. Duyğularım da donub, Buz bələnib üstünə.”
Burada təbiət obrazları insanın daxili halı ilə sintez edilir. Qışın sərtliyi və donmuş təbiət şairin iç dünyasının donması ilə paralel aparılır. Bu şeirdə hisslərin qapalı, bloklanmış olması, ifadə olunmamış duyğuların ağır yükü duyulur.
“Dünya belədir, Gülüm, Qoymadı bir gün gülüm, Ağlayır mənə gülüm, Şeh çilənib üstünə.”
Şeir boyunca həyatın zorlukları, ümidin yoxluğu və insanın daxili tənhalığı obrazlarla təsvir edilir. Daha sonra şair həyatın çətinliyini, gündəlik qəm-kədəri və zamanın yükünü təsvir edir:
Qəmdir, ağrı və həyatın davamlı yükü klassik poetik ritmlə oxucuya çatdırılır.
Qəmdir dost səhər-axşam. O pərvanə, mən də şam, Üzərlik yandırmışam, Tüstülənib üstünə.
Dünyanın sərtliyini və insanın daxili soyuqluğunu göstərən bu misralar həmdə psixoloji təsir gücünə malikdir.
“Qəm oxudum hər səhər, Bir ömür getdi hədər, Hər gün təzə dərd-kədər, Bəstələnib üstünə.”
“Qəm oxudum hər səhər”-misrası isə həyat fəlsəfəsi kimi səslənir. Burada klassik aşıq üslubuna yaxınlıq var, axıcılıq qorunur. Və bəlkə də elə buna görədir ki, şeir, sadəcə söz deyil. Şeir, doğulmaq istəyən, amma bəzən yaşaya bilməyən bir ömürdür.
Şairin, – “BEZMİŞƏM”-şeiri daha çox ömür hesabatı və peşmanlıq şeiridir Əsas ideyası zamanın sürəti, yaşanmayan həyat hissi, mənəvi yorğunluqdu.
İstədim tez böyüyüm, Qaçdım ilin dalınca. Gördüm ki, qocalmışam, İllər dalda qalınca.
Şair öz ömrünü təhlil edir, keçmişə baxır və peşmanlıq hissini ifadə edir;
Nə tez keçdi bu ömür, Saça nə tez düşdü dən. Qayğılar yedi ömrü, Yaşamadım axı mən.
Ömrümü sərf etmişəm, Bir şeyi düşünməyə. Bir yana çıxmaq üçün, Nəyi calayım nəyə?
Bu dünyada qazancım, Tutduğum yük dərd oldu. Tək özüm yox, dünyanın Dərdi qəlbimə doldu.
Qayğı ilə, dərd ilə, İli ilə düzmüşəm. Eh, yaşamaq budursa, Yaşamaqdan bezmişəm.
Sonluq açıq fəlsəfi üsyandır: “Yaşamaqdan bezmişəm” Bu misralar oxucunu daxili düşüncəyə sövq edir və həyatın keçiciliyini, zamanın sürətini önə çıxarır.
Şairin,-“OLMUR”-şeir əvvəlkilərdən fərqli olaraq, klassik sevgi lirikasıdir. Şeir sevgi mövzusuna fokuslanır.
Sən elə gözəlsən gözəlliyinə, Heyran baxışlarla baxmasam olmur. Günəş gözlərinlə baxanda mənə, Qar kimi əriyib axmasam olmur.
Mən dua elədim hey dönə-dönə, Nəzir də demişəm hər sənli günə, Əgər həsrət qalsam bircə gün sənə, Dolub bulud kimi yağmasam olmur.
Gör necə incədir gül ləçəkləri, Seyr et üstündəki kəpənəkləri, Gözəlim, ən gözəl, tər çiçəkləri, Telinə düzməyə yığmasam olmur.
“Telinə düzməyə yığmasam olmur.” Burada estetika və lirik romantizm qarışır. Misralar yüngül, melodik və ənənəvi qəzəl, qoşma ruhuna yaxındır. Burada gözəlliyə heyranlıq, ayrılıq qorxusu, aşiqin özünü itirməsi, “Qar kimi əriyib axmasam olmur” – fikiri çox gözəl təşbehdir.
Elçin Bağırovun yaradıcılığı göstərir ki, şeir yalnız söz deyil. Şeir doğulmaq istəyən, amma bəzən yaşaya bilməyən bir ömürdür. Hər misra, hər bənd insanın daxili dünyasının əksidir. “Şeirim”dən “Olmur”a qədər olan şeirlər insan ruhunun müxtəlif vəziyyətlərini — ağrını, itkini, bezmişliyi, heyranlığı — bədii poetik dildə ifadə edir. Bu şeirlər sözün taleyi, insan ömrünün poetik oxunuşu və daxili dramın əyani təsdiqidir.
Yaradıcı proses, yaddaşın məhdudluğu, yazılmayan şeirlər və ifadə olunmamış hisslər — bütün bunlar Elçin Bağırovun şeirlərində poetik və fəlsəfi bir harmoniyada təqdim olunur. Onun yaradıcılığı şeirin yalnız sözlərdən ibarət olmadığını, eyni zamanda insan ruhunun ifadəsi olduğunu göstərir.
Bu kiçik yazı ilə dəyərli şairlərimiz Elçin Bağırova sağlam can sağlığı arzulamaqla bərabər yaradıcılıq uğurları da diləyirəm. Böyük səmimiyyətlə,
Müəllif: Elxas Comərd AYB-nin, “İti Qələm” Respublika Ədəbi Birliyinin və “Ağsu Yazarları” Ədəbi Birliyinin üzvü
Yazıçı İsmayıl Qarayevin qızı, tanınmış pedaqoq, böyük müəllim “Şöhrət” ordenli Sona xanım Tağıyevanın, Hərbi Komissar, polkovnik-leytenant, mərhum Salman Tağıyevin bacısı qızı..
Qarayeva Xanım İsmayıl qızı – şair, bəstəkar
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin (1989) və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü (1999)
XANIM İSMAYILQIZI 1956-cı il aprel ayının 10-da Bakı şəhərində anadan olmuşdur. Atası əslən Goranboy’dan, anası isə Xızı’dandır. ADU-nun (indiki Bakı Dövlət Universiteti) filologiya fakültəsini bitirmişdir (1979). “Gənclik” Nəşriyyatında korrektor, kiçik redaktor, mühəndis-texnoloq (1972-1984) işləmişdir. Həbəşistanda yaşaması ilə bağlı nəşriyyat işindən ayrılmış, Azərbaycana döndükdən sonra yenidən nəşriyyat sahəsinə qayıtmışdır. ADU-nun nəşriyyatında şöbə müdiri (1987-1989), Azərbaycan Tərcümə Mərkəzində şöbə müdiri, sədr müavini (1989-1995), “Bilik” Maarifçilik Cəmiyyətinin “Bayatı” Sifariş Ədəbiyyatı Mərkəzində direktor müavini (1995-1998), 1998-ci ildən həmin Mərkəzin direktoru işləmişdir.
Xanım İsmayılqızı gənc yaşlarından bədii yaradıcılıqla məşğul olmuş, ilk şeri “Yol” qəzetində dərc olunmuşdur (1991). Qələmini poeziya, publisistika və tərcümə sahəsində sınamışdır. 1979-cu ildən jurnalistlik fəaliyyətinə başlamış, dövrü mətbuatda məqalə, oçerk və esseləri dərc olunmuşdur. AzTV-də və ilk müstəqil telekanal olan BMTİ-də “Dünyam qəfil işıqlansa” adlı müəllif verilişi ilə çıxış etmişdir (1992-1993). “Kimlər keçir bu dünyadan” ilk nəşr olunan kitabıdır (1996). Vasili Şukşinin “İlan zəhəri” adlı əsərini tərcümə etmişdir. Dünya işığından məhrum olan insanların-gözdən əlillərin dünyasından, daxili aləmindən bəhs edən “Ruhun da gözü var” adlı fəlsəfi-publisistik əsəri, Pristavkinin “Qızılı bulud gecələri” və Leonid Andreyevin “İblisin gündəliyi” adlı tərcümə kitabları nəşr üçün təqdim edilib. Şair kimi ilk dəfə bəstəkar Faiq Sücəddinovla əməkdaşlıq etmişdir.
Bəstəkar Faiq Sücəddinovun onun sözlərinə yazdığı “Harda qaldın” mahnısı şair kimi onun vizit vərəqinə çevrildi. Mahnı bəstəçisi kimi ilk işi “Sevgimizi qoruyaq” mahnısıdır (1986). Efirdə ilk səslənən manhısı da məhz “Sevgimizi qoruyaq”dır (1994). Tamara Vəliyevanın “Mənim ağ göyərçinim” pyesinə yazdığı musiqi bəstəkarın ilk iri həcmli əsəridir. 300-dən çox mahnının müəllifidir. Ramiz Rövşən, İsmayıl Qarayev, Vaqif Bayatlı Önər, Vahid Əziz, Nüsrət Kəsəmənli, Çingiz Əlioğlu, D.Aslan, Z.Şahsevənli, Paşa Qəlbinur, Rəşad Məcid, Zakir Fəxri, T.Vəliyeva və başqalarının şeirlərinə musiqi bəstələmişdir. 300-dən çox şerinə Faiq Sücəddinov, Eldar Mansurov, Emin Sabitoğlu, Nadir Əzimov, Səyavuş Kərimi, Aygün Səmədzadə, Novruz Aslanov, Məryam Əlibəyli, Cabbar Musayev və b. bəstəkarlar musiqi bəstələmişdir. Mahnıları İlhamə Quliyeva, Flora Kərimova, Brilliant Dadaşova, Mübariz Tağıyev, Faiq Ağayev, Mətanət İsgəndərli, Nazpəri Dostəliyeva, Ruhəngiz Allahverdiyeva, Zöhrə Abdullayeva, Gülyanaq Məmmədova, Elçin Cəlilov, Sənubər İsgəndərova, Cavan Zeynallı, Rəşad İlyasov, Könül Kərimova, Yusif Mustafayev, Baloğlan Əşrəfov və onlarla gənc müğənnilər tərəfindən ifa olunmuşdur. Dəfələrlə solo konsertləri anşlaqla keçmişdir.
Xanım İsmayılqızı Azərbaycan yazıçısı İsmayıl Qarayevin qızı, tanınmış pedaqoq, böyük müəllim, “Şöhrət” ordenli Sona xanım Tağıyevanın, 1964-1972-ci illərdə Quba, Şirvan (keçmiş Əli Bayramlı) rayon Hərbi Komissarı işləmiş, nüfuzlu şəxsiyyət, polkovnik-leytenant Salman Tağıyevin bacısı qızıdır.
Ailəlidir, oğlu Fərid Əliyev 5 iyul 2014-cü ildə qəfil ürək tutmasından dünyasını dəyişmişdir. Fidan adlı 1 qızı və nəvələri var.
Səhifəmizə əziz və doğma olan, səmimiyyəti, təvazökarlığı ilə hörmət, məhəbbət qazanmış, neçə-neçə ölməz əsərlər müəllifi dəyərli Xanım İsmayılqızını ad günü münasibətilə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, yeni yaşınız Sizə gözəl günlər gətirsin, möhkəm can sağlığı, yeni yaradıcılıq uğurları arzulayırıq.
Məshəti Gəncəvidən üzü bəri Azərbaycan ədəbiyyatında gözəl poeziya nümunələri yaradan şair qadınlar az olmayıb. Onların unudulanları da var, yadda qalanları da. Bu gün də sələflərinin yolunu davam etdirən şair xanımlarımız az deyil. İnanıram ki, əlahəzrət ZAMAN onların arasından kimlərisə seçib, yaradıcıqlarını əsrlər boyu yaşadacaq. Güman edirəm ki, həmin xanımlardan biri də şair, bəstəkar Xanım İsmayılqızı olacaq…
İdealist xanımdır, daxilində lider ruhu yaşayır. Güclüdür, həm də xarakterik fiziki xüsusiyyətlərə sahibdir. Çox şən və enerjilidir. Cəsarətli qərarlar verməyə qadirdir. Düşmən kimi qəbul etdiklərinə qarşı çox amansız, dostlara qarşı mərhəmətlidir. Necə deyərlər, verəcəyi hər bir qərara keçdiyi ömür yolu, topladığı təcrübə çox təsir edir…
…Bakı şəhərində dünyaya gəlib. Ömrünün böyük bir hissəsini nəşriyyat sahəsində çalışıb… İnadkar insandır, dürüstlüyü və səmimiyyəti ilə fərqlənir. Həqiqəti qorumağa əhəmiyyət verir. Məntiq onun üçün emosionallıqdan daha vacibdir. Son dərəcə etibarlı, nəcib xanımdır. Bütün bunlarla yanaşı həyat onun üçün də asan olmayıb…
Əlahəzrət SÖZün qüdrətindən istifadə edib yazır ki:
“Hərdən gözə batan şüalarımı, Yayın günəşinə oxşadan olub. İçimdə bir uşaq yaşayır sanki, Ruhumu hər yaşda oxşayan olub.
Hərdən mənə yazın özü deyiblər, Hisslərin gül-çiçək açan vaxtında. Ulduzlar ayağım altda sərilib, Sevgi qanadında uçan vaxtımda.
Hərdən mənə payız deyən də olub, Duyğumda hər rəngdə yarpağım da var. Saçlarım bəyazla dolsa da belə, Ürəkdə eşq adlı otağım da var.
Hərdən süzə bilib soyuq baxışla, Deyənlər də olub mənə ki, qışam. Yanaqlarım solğun olsa da belə, Ürəkdə sevginin yurdu olmuşam.
Dünən yaz idimsə, bu gün payızam, Sabah qış olacaq yəqin ki, dadım. Bütün fəsillər də əynimdə olsa, Mənim bir adım var – Sevimli Qadın.”
Onun parlaq poeziya nümunələri çoxdur. Mən sizə cəmi birini- “Sevimli qadın” adlı şeirini təqdim edə bildim. Gözəldir, deyilmi?..
Bəli, aprelin 10-u şəhərlər şəhəri Bakımızda, xanımlar xanımı Xanım xanımın 70 yaşı tamam olur. Onu bir oxucusu kimi yubileyi münasibətilə təbrik edir, möhkəm can sağlığı arzulayıram…
