Gürcü yazıçısı, “Armudlu düzəngahı” romanının müəllifi Nana Ekvtimişvili və Azərbaycan yazıçısı Kənan Hacı Bakıda Kitab Sərgisində. (Bakı – noyabr 2023) .
Səni xəncərlədi doğma adamlar, Yadlar son səhnəni alqışladılar. Oğurluq adamlar, yağma adamlar Çiçək əvəzinə, çələng yerinə Bir ovuc göz yaşı bağışladılar, Ruhuna fatihə… Qəbrinə torpaq, Ömrünə başdaşı bağışladılar.
Sonra qatilini çıxarıb başa Dedilər: Nə gözəl gülur bu adam. İlahi, nə gözəl bitir tamaşa, İlahi, nə gözəl ölür bu adam…
Ölür… Sonsuzluğa sönür gözləri – Son sözü, yarımçıq sətiri qalır. Məzarı üstündə ayaq izləri – Qara sevdaların çətiri qalır.
Qopur xatirələr ox kimi yaydan, Çökür qaranlığa qurğuşun kimi… Ayrılıb bir yolluq küydən, haraydan Ölümlə sevişir son qurşun kimi…
Əlvida… Yaxşı yol qəmdən, kədərdən… Yol bitir, Sonuna bir anlıq qalır. Səni də silirəm xatirələrdən Yerində bir ovuc qaranlıq qalır.
Nazim Şamil oğlu Əhmədli 1 may 1953-cü ildə Laçın rayonunun Əhmədli kəndində anadan olub. 1979-cu ildən şeirləri respublika mətbuatında çap olunur. 1986-cı ildə Moskvada A.M.Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunun poeziya fakültəsini bitirib. On səkkiz kitab müəllifidir, bu kitablardan altısı xarici ölkələrdə – Almaniya, Türkiyə, İran (Təbriz), Özbəkistan, Qazaxstanda və ingilis dilində (Bakıda) nəşr olunub.
Həsrətin çox ağırdı
Qəfil döyüldü qapım, kimsə məni çağırdı; dağların arasından, qara sular axırdı;
bir də hacan açar dan, xəbər yoxdu carçıdan; qaranlıqlar saçımdan, ulduzları sağırdı;
bu nağılı kim yazıb, yazıb alnımdan asıb; cığırları ot basıb, yollar çuxur-çuxurdu;
ağ buludlar ağ papaq, ömür-gün yarpaq-yarpaq; gəl, ovcumu açım bax, içi cığır-cığırdı;
harda batdım günaha, hələ çox var sabaha; dizlərim əsir daha, həsrətin çox ağırdı.
Hazırda yaradıcılıqla məşğul olan yazıçıların təxmini S İ Y A H I S I XAÇMAZ – QUSAR – QUBA – Qvami Məhəbbətoğlu, Murad Muradov ŞABRAN – SİYƏZƏN – XIZI – SUMQAYIT – Varis, Akşin Xəyal, Rəna Təbəssüm SUMQAYIT, ABŞERON, BAKI, ŞİRVAN – burda yaşayanları öz bölgələ-ri ilə qeyd edirəm. SALYAN – Naibə Yusif NEFTÇALA – Eluca Atalı, Səhər Əhməd, Xuraman Zakirqızı BİLƏSUVAR – CƏLİLABAD – Meyxoş Abdullah, Əzizağa Elsevər, Camal Zeynaloğlu, Ziya Alar, Sülhiyyə Musaqızı MASALLI – Nurəddin Ədiloğlu, Damət Salmanoğlu (daha çox şair kimi tanınır), Əli Rzazadə (daha çox şair kimi tanınır) YARDIMLI – Aslan Quliyev LƏNKƏRAN – Qafar Cəfərli, Hafiz Mirzə, Səyavuş Süleymanlı, Eldar Tahirov, Salman Məmmədoğlu, Eldar İlqaroğlu, Gülər Eldarqızı LERİK – Etibar Muradxanlı, Elbrus Kəlbiyev ASTARA – İlham İlhami, Kamran Nazirli ŞİRVAN – HACIQABUL – SABİRABAD – Rəqibə Qəvvas, Azər Qismət SAATLI – İMİŞLİ – Səyyad Aran BEYLƏQAN – Mübariz Örən FÜZULİ – Elçin Əfəndiyev, Seyran Səxavət (bir vaxtlar şair kimi tanı-nıb), Almaz Ərgünəş CƏBRAYIL – Elçin Hüseynbəyli, Əlisahib Əroğul, Ataqam, Fazil Gü-ney, Nəriman Mahmud, Qorxmaz Abdulla, Əlibala Zalov ZƏNGİLAN – İmamverdi İsmayılov (daha çox Millət Vəkili kimi tanı-nır), Azad Qaradərəli, Alı Rəhimoğlu, Ayaz İmranoğlu (daha çox şair kimi tanınıb), Teyfur Çələbi (daha çox şair kimi tanınıb), Vahid Məhərrəmov (hərbi jurnalist kimi tanınır), Tarverdi Abbasov, Eynulla Mütəllimov, Əli bəy Azəri QUBADLI – Rəşid Bərgüşadlı, Dostəli Nərimanoğlu, Hacı Nərimanoğ-lu, Şəfaqət Cavanşirzadə LAÇIN – Fəxri Uğurlu, Şərif Ağayar, Təranə Vahid Bayraq hekayələr toplusu 246 KƏLBƏCƏR – ŞUŞA – AĞDAM – Aqil Abbas, Mustafa Çəmənli, Eyvaz Zeynalov, Nizami Ko-lanılı, Zaur Ustac, Sultan Mərzili AĞCABƏDİ – Yaşar Süleymanlı, Eldar Qarqarçay ZƏRDAB – KÜRDƏMİR – GÖYÇAY – Anar, Pərviz Yəhyalı, Ülviyyə Tahir, Əfşan Yusifqızı (daha çox şair kimi tanınır) AĞSU – AĞDAŞ – Xeyrəddin Qoca UCAR – YEVLAX – BƏRDƏ – TƏRTƏR – NAFTALAN – GORANBOY – GƏNCƏ – Nüşabə Əsəd Məmmədli, Şəfa Vəli, GÖYGÖL – Tofiq Əmrahov SAMUX – DAŞKƏSƏN – ŞƏMKİR – GƏDƏBƏY – Süleyman Abdulla (daha çox şair kimi tanınır), Qalib Şəfahət, Pərvanə Bayramqızı, Ramiz İsmayıl (daha çox şair kimi tanınıb), Xaliq Azadi (daha çox şair kimi tanınıb), Sabir Hüseynov, Hüseyn Məm-mədov, Zəka Vilayətoğlu QAZAX – Natəvan Dəmirçioğlu TOVUZ – AĞSTAFA – ŞAMAXI – Elxan Elatlı, Yaşar Bünyad, Şiringül Musayeva İSMAYILLI – Məmməd Mirzə, Hacıməmməd Məmmədov, Əvəz Küs-gün, Ülviyyə Niyazqızı, Zarina Əliyeva, Turac Hilal (daha çox şair kimi tanınıb) QƏBƏLƏ – OĞUZ – Cəlil, Cavanşir, Vüsal Oğuz (daha çox şair kimi tanınır), Na-rıngül Nadir ŞƏKİ – Ələsgər Davudoğlu, Vüqar Əmrah QAX – ZAQATALA – BALAKƏN – Vaqif Osmanov, Aygün Sadiq (daha çox şair kimi tanınıb) MİNGƏÇEVİR – Svetlana Sultan Məcid, Zahid Qasımlı NAXÇIVAN – Əlabbas Bağırov, Sadıq Qarayev, Aləm Kəngərli, Arif Ağalar, Akif İmanlı, Hüseyn Əsgərov, Asif Kəngərli, Səfər Alışarlı, Güllü Məmmədova, Həcər Paşayeva, Arzu Kazımqızı Nehrəmli, Mətanət Duyğu-lu (daha çox şair kimi tanınıb) BAKI – Çingiz Abdullayev, İlqar Fəhmi, Nəriman Əbdülrəhmanlı, Ma-hir Qabiloğlu, Fərhad Əsgərov, Təranə Məmməd, Nazilə Gültac, Aysel Əli-zadə, Sevinc Nuriqızı, Gülnaz Abdullayeva, Kənan Hacı, Həmid Piriyev, Ağasəf İmran, Elvin Rizvangil, Nemət Mətin, Nazlı Çələbi, İlahə İmanova.
MƏN ZƏFƏRƏ TƏŞNƏYƏM Qutlu zəfər sancağım, Sancılmağa yer gəzir! Alınası öcüm çox, Bu gün ruhumu əzir! * * * Dərbəndi, Borçalını Unuduruq həmişə… Kərkük, Mosul bağrı qan, Boyun əyib gərdişə… * * * Yudumun dörd bir yanın Hürr görmək istəyirəm! Şanlı zəfər tuğuma Zər hörmək istəyirəm! * * * İrəvan peşkəş olub Beş sətirlik kağızla… Zəngəzuru naxələf Verib quru ağızla… * * * Bədnam Araz illərdir Olub qargış yiyəsi… Top doğrayan qılıncın O taydadır tiyəsi… * * * İstəyirəm bu bayraq Dalğalansın Təbrizdə! Urmuda üzsün balıq, Sanki üzür dənizdə… * * * Xoyda, Mərənddə bir gün, Olum qonaq üzü ağ. Ərdəbilə, Tehrana Qurulmasın ta duzaq… * * * Qarsdan, Ağrıdan baxım, Qaşqayadək görünsün! Qapıcıqdan, Qırxqıza Ağ dumanlar sürünsün! * * * Bu arzular həyata Keçməsə, mən heç nəyəm! Neynim, mayam belədir, Mən zəfərə təşnəyəm!!!
Dünya elə hiyləgərdi, İti yal ilə aldadır. Solu sağa möhtac edir, Sağı sol ilə aldadır. Fizulidən üzü bəri, Səhra oldu eşqin yeri, Gözəl qızlar şairləri Qara xal ilə aldadır. Kimə atdıq daşımızı, Oynadıb göz-qaşımızı, Arı sancır,başımızı Şirin bal ilə aldadır. Ya piyada,ya da atlı, Getməlisən,bu həyatdı, Şərab bizi bir saatlıq “Xoşbəxt”hal ilə aldadır. Bir ağ rəng var,bir də qara, Çəkən bilir çəkir hara, Şeytan bizi salır tora, Şirin dil ilə aldadır. Günlər keçir,quş qanadlı, Biri dadsız,biri dadlı, Ölüm bizi həyat adlı Uzun yol ilə aldadır.
* * *
Qapılar Niyə belə gec açılır Bizə açılan qapılar. Hərdən köhnə dərdimizə Təzə açılan qapılar. Gözləyirik yana-yana Səbrimiz yetdikcə sona Qırxa,əlliyə,doxsana Yüzə açılan qapılar. Heç bilmirsən nədir dərdi Qovub namərd edir mərdi Barmağın sayı qədərdi Düzə açılan qapılar. Kim öyrədib bu sənəti Guya açılmağı çətin Hər gün açılır xəlvəti Naza açılan qapılar. Əriyirik ilmə-ilmə Oğulsansa gəl bükülmə “Yuxarıdan”bircə kəlmə Sözə açılan qapılar. Səbr eyləyək deyə-deyə Ah-naləmiz çıxdı göyə Qalmayıb halal çörəyə Duza açılan qapılar. Niyə belə gec açılır Bizə açılan qapılar. Hərdən köhnə dərdimizə Təzə açılan qapılar.
Cavanlar Liman qəsəbə restoranına yığışardılar. Payız, qış aylarında günortalar da, axşamtərəfi də. Özü də bayırda, yaşıllıqlar qoynunda. Qış aylarında isə restoranın zalında, yaxud da kabinetlərin birində bir yerə cəm olardılar. Üç bir, dörd bir, beş bir. Necə alınırdısa. İstidən xumarlanar, sifarişlərini verərdilər.
Hüseyn buralarda tez-tez görünərdi. Onun öz dost-tanışı vardı, onlarla restorana gələr, yeyib-içərdilər. Hüseyn İsabala kişinin oğlu idi. İsabalanı ətrafda, nəinki Boladi kəndində, rayonun başqa kəndlərində də yaxşı tanıyırdılar. Kəndin kolxoz sədri, kənd soveti sədri işləmişdi. Varlı-karlı adam idi.
Hüseyn atasının hesabına şən-qayğısız həyat sürür, pula pul demirdi. İsabalanın ölümündən sonra yenə eyş-işrət çəkməkdə bir xeyli problemi olmadı. Amma sabahını da fikirləşmədi, var-dövləti dağıtdı. Bir də ayılıb gördü ki, “bir həsidir, bir də Məmmədnəsir”. Var-dövlətdən, ata malından təkcə ikimərtəbəli ev, bir də üçtəkərli motosiklet qalıb. Yaxşı ki, bu motosiklet də alıbmış.
Əlqərəz, yayın isti günlərindən biri idi. Hüseyn evdə, həyət-bacada oturmaqdan bezib ayağa qalxdı. Bu istidə bir neçə parç pivə aləm olar, yanğısını söndürərdi. Odur ki, motosikletinə oturub Liman qəsəbə restoranına gəldi.
Dost-tanışları gözə dəymirdi. Pivə gətirdilər. Bu zaman Vaqif göründü. O, Hüseynlə salamlaşıb, restoranın bufetinə sarı getdi, əlini cibinə salıb:
-Bir qutu siqaret…
Bufetçi:
-Davıdov?
Vaqif:
-Hə, sarı rənglisi, – dedi.
Vaqif siqareti alıb çıxanda Hüseyn onu saxladı:
-Vaqif, qonağım ol.
Vaqif boyun-boğazının tərini silə-silə:
-Dəvətinə görə sağ ol, Hüseyn. Getməliyəm.
Hüseyn əl çəkmədi:
-Gedərsən. Bir parç pivə içsən, özünə gələrsən.
Vaqifin tərəddüd etdiyini görüb:
-Hesab mənlikdır.
Vafiq:
-Söhbət hesabdan getmir, doğrudan mənim işim var, – deyə yenə boyun qaçırdı.
Hüseyn qaş-qabağını tökdü:
-Sözümü yerə salırsan? Heç gözləməzdim.
Vaqif çar-naçar gəlib oturdu.
Cavanlar, elə başqaları da Hüseynin xətrini istəyirdilər. Vaqif onun xətrinə dəymədi, dəvətini qəbul etdi.
Hüseynin tək yeyib-içməkdən xoşu gəlmirdi. İndi dostlarının hərəsi bir yerdə idi, nə zaman gəlib-çıxacaqları bəlli deyildi. İndi Vaqif onun karına gəlmişdi. Onu buraxmaq fikri yox idi. Əli ilə xörəkpaylayanı çağırıb:
-Kişi üçün pivə gətir. Noxud da, balıq da ver.
-Baş üstə.
-Başın var olsun.
Vaqif pivəni içib qurtarmamışdı. Bir də gördü ki, stolun üstü salat, göy-göyərti, zeytun, manqal salatı, çoban salatı, pendir, limonad, qazlı su ilə dolub. Hüseyn elə hey sifariş verirdi:
-Deməli, yarım litr araq, nar şirəsi, lülə kabab, sonra tikə kabab gətirərsən.
Xörəkpaylayan baş endirib getmək istəyəndə Hüseyn onu saxladı:
-Arağı yarım litr demişdim. Onu 700 qramla əvəz edərsən…
Çöl-bayır istidən od tutub yanırdı. Onlar ağacın altında kölgəlikdə əyləşmişdilər. Deyir-gülür, zarafatlaşırdılar. Vaqif öz-özünə fikirləşdi: “Bir mənə bax, kişi qonaqlıq vermək istəyir, mən də yaxın gəlmirəm. Bu naz-nemətdən məhrum olacaqdım. Gedəcəkdim ki, nə var Dedi Qoduyevə bir arayış verməliyəm? Dedi gözləyər.
Qədəhlər bir-birinin ardınca dolub boşalır, badələr qaldırılıb sağlıqlar deyilirdi. Əvvəlcə Hüseynin, sonra Vaqifin sağlığına içdilər. Sonra başqa sağlıqlar deyildi. Onların Boladi kəndində yaşayan elə bir qohum-əqrəbası qalmadı ki, onun şəninə sağlıq deyilməsin. 700 qramlıq araq butulkası boşalmışdı. Hüseyn bir dənə də yarım litrlik gətirtdirdi. Onun da yarısını içdilər. Kefləri saz idi.
Hüseyn motosikleti iş saldı. Onun işarəsi ilə Vaqif keçib motosikletin lülkasında yer tutdu.
Vaqif özündə-sözündə deyildi. Tezcə yuxuya getdi. Hüseyn:
-Vaqifin nə vecinə. Motosikleti yol polisi saxlasa, içkili olduğumu bilsə, atamı yandıracaq.
Motosiklet kənd yolunu yara-yara gedirdi. Qarşıya döngə çıxdı. Hüseyn güc-bəla ilə döndü. Vəziyyətdən çıxa bilməsəydi, qəza baş verəcəkdi.
Sükandan bərk-bərk yapışan, diqqəti yolda olan Hüseyn Vaqifə baxmadan, lakin ona müraciətlə:
-Görürsən? – dedi. -Oğulam ey. Gördün döngəni necə döndüm?
Vaqifdən səs çıxmadı. Hüseynin yadına düşdü: “Bu zalım oğlu sanki yüz ildir yuxusuzdur. Oturan kimi yatdı.
Vaqifin evinə çatmışdılar. Hüseyn sıçrayıb düşdü. Yenə də Vaqif tərəfə baxmadan:
-Şükür sağ-salamat gəlib çatdıq. İlişmədik.
Vaqif susurdu. Hüseyn dönüb baxdı. Təəccübdən donub baxdı. Nə lülka vardı, nə də Vaqif. Tez motosikletə oturdu. Bayaqkı döngəyə çatanda düşdü. Baxanda gördü nə? Motosikletin lülkası xəndəyə düşübmiş. Yaxşı ki, salamatçılıq idi. Vaqif lülkanın içərisində mışıl-mışıl yatmaqda idi. Sən demə, yüksək sürətlə motosikleti idarə edən Hüseyn döngəni dönəndə lülka qırılmış, Vaqiflə birgə gəlib xəndəyə düşmüşdü. Hüseyn qaynaqçının dalınca asıb-kəsdi:
-Verdiyim pul haramınız olsun. Gör motosikleti necə təmir ediblər, lülkanı motosikletə necə qaynaq ediblər ki, bir dönmə ilə lülka qopub xəndəyə yuvarlanıb.
Kənd camaatı yaxın gəlib əvvəlcə Vaqifi, sonra da lülkanı xəndəkdən çıxardılar.