Şair deyilsən ki, şeir yaza bilməyəndə səni sərxoş edəcək qadın axtarasan, sonra da içdiyin o qadınların ayılanda adlarını tapmayasan…
Yoqa müəllimi deyilsən ki, hər gün dərsə gecikəsən, bəhanəni zamana tabe olmamaqla bağlayasan… Sən heç cəbhədə dostunu itirən əsgər də deyilsən, illər sonra onu xatırlayıb ağlayasan…
Aşbaz deyilsən, yeməklərin dadı ilə ocağın istisini qarışdırasan, başqalarını boyat, özünü təzə təama alışdırasan… Gecələri də tez yatırsan, heç olmasa bir işə yarayıb, ayla günəşi barışdırasan…
Ata deyilsən, bir dərdin ola, o da övlad… Ona öyrədəsən necə qazanılır şərəfli ad. Bəzən uşaqlarının adını qarışdırasan… Yaxşı ki, ata deyilsən, çətin zamandır— hamısına verəmməzdin savad.
Sən heç bir iş bacarmayan, anasının şikayət etdiyi adamsan. Mənimçun birlikdə gedəcəyimiz yol, başqaları üçün zəhlətökən dumansan… Bu boyda şəhərdə yer tapılmır sənə madam ki, deməli, mənə lazımsan, mənim qəlbimdəki kamansan…
İş taparam mən sənə: Buludları rəngləmək gəlirmi əlindən? insanlardan küsəndə şirin söz çıxarmı dilindən? Məlikməmməd üçün yandırarsanmı telindən? Hamı üz döndərəndə bu şəhərin dənizindən, sən tutarsanmı onun biləyindən?
Bitirəndə bu işləri bir çobanyastığı ləçəyi qopararsanmı diləyimdən? Sənin sıxmaram ürəyini birlikdə içərik yağış suyunu tez öyrəşərik bir-birimizə bir gündə tanıyaram sənin huyunu… Yaşadıqlarının açığını çıxmazsan ki taleyimdən?
Sonra, böyük, çox böyük işlər görərik Hər axşam günəş batmasın deyə qalın kəndir hörərik… Axı adamlar kədərlənir, nə olsun ki, arada ay bədirlənir. Onlara lazımdır günəş hər axşam yanğınsöndürən olarıq dərdli qəlblərə çiləyərik atəş…
Şəhərin tənhalıq çəkdiyi gecələri salarıq tələyə, bir sevgili taparıq gecəyə!.. Ölümü aldadarıq, mat qoyarıq onu qurduğunuz kələyə… Onu göndərərik gedər-gəlməzə, ikimiz birlikdə olanda, o nə edə bilər bizə?! Körpələrin, cavanların mərəzlərini verərik küləyə, doyunca gülərik, rişxəng edərik xəstəliyə… Yetim uşaqları analara verərik, yaşanmayan uşaqlığı yenidən bələyə… Yetimlərin adları olmur ki, analar onlara “laylay” deyib səsləyə…
Görəsən, sənə niyə işsiz deyirdilər, Bilmirsən, niyə?!
HƏQİQƏT AXTARAN ŞAİRİN QÜRBƏT DUYĞULARI – ABBAS İLHAM
Poeziya hisslərin, duyğuların, insanın emosional halının, ovqatının bədii obrazlarla ifadəsidir. Amerikan şair Cek Gilbertin bir fikri həmişə məni dərindən düşündürüb. Müsahibələrinin birində o, deyir ki, poeziya həyata meydan oxumaq imkanıdır. 19 yaşında Vətəndən ayrılıb Rusiyanın Rostov, Moskva kimi böyük şəhərlərində qürbət həyatı keçirməyə məcbur olan Abbas İlham qürbət duyğularını nəzmə çəkərək həsrətə, nisgilə, xiffətə, Vətəndən, doğmalardan ayrılığa üsyan edərək, həyata meydan oxuyub. Bu gün də cəsarətlə meydan oxuyur, könül duyğularını nəzmə çevirir. O, Moskvada sehirli bir dünya yaradır – şeir dünyası. Yenə Gilbertə müraciət etsək, poeziya sehirli dünyaya yaxın olmağın ən zərif yoludur. Abbasın şeir dünyası, sehirlidir, işıqlıdır, təxəyyülü genişdir, 40 ildən çox başqa yerdə yaşasa da, milli ruhu, milli kimliyi, milli məvəvi dəyərlərə sayğısı öz yerindədir, lirik dünyası qəlbəyatandır. Bütün istedadlı, həqiqi sözə vurulan, könül verən insanlar kimi Abbasın da özünün, sözünün, özü demişkən, “xəmiri sevgidən yoğrulub”. O, qürbətin soyuğuna, soyuqluğuna, biganəliyinə, nisgilinə, xiffətinə məhz bu sınanmış, güvənli sevgi ilə qalib gəlir, lirik düşüncələri onu heç vaxt darda qoymur. Bu sevgi notlarında önəmli obrazlar Vətəndi, xalqdı, el-obadı, elin qəhrəman övladlarıdı, vəfalı el gözəlidi. Vətən nisğilindən yanıb-yaxılanda özünə munis çoşqun dalğalı, kövrək ləpəli Xəzəri haraylayır. Onun sızıldayan ürəyinə doğma Xəzərin şəfalı suları məlhəm olur. Nostalji duyğularla qolboyun olan “Yenə də yanılıram” şeirində Abbas “xəyal dənizi”ndə üzə-üzə uşaqlığına, gəncliyinə qayıdır:
Xəzər! Bir daha qoynuna alaydın bizi… İlk dəfə o iki gənci alan kimi… Utana-utana ilk dəfə biri-birini yarıcılpaq görən, Əl-ələ tutub, qaça-qaça, sənə qovuşmağa can atan, Sevgisini sənlə bölmək üçün qoynuna atılan o iki gənci deyirəm… Yanar baxışlı, od nəfəsli, şirin məhəbbətli, vüsal həvəsli… biri-birinə dəlicəsinə vurulan o iki “dəli”ni deyirəm…
İllər keçdikdən sonra şairin təsəllisi də qeyri-adidir, özünəməxsusdur. Yenə də ilahi sevgi, yenə də Xəzər: “Biz ancaq Xəzər dənizində üzə bilərik, axı hər ikimizin sahildə sevdiklərimiz var”. “Aralarında ayrılıq Araz olan” iki aşiq necə də bir-birinə oxşayırlar – “biri Bakı, o biri Təbriz olur”. Bəli, sevginin qüdrətindən nə qədər yazılsa da, doğmalığın o qədər ilahi çalarları var ki. Onu ancaq həqiqi sevgililər yarada, anlaya bilər. Abbas “sevgilisinin saçlarını darayan küləyə, sevən ürəyə, əynini isladan yağışa, onu uzaqdan-uzağa isidən Günəşə həsəd aparır”, son anda bu həsədin elə mübhəmliyini tapir ki, bu lirik tapıntı səni səndən alır:
Həsəd aparıram, gülüm, sənə də –
Əzəldən Məcnuntək bir sevənin var. Həsəd aparasan bəlkə mənə də? – Mənim də sənintək bir sevənim var
Lirik obraz yaradan söz adamına bəzən çox ciddi axtarış lazım olmur, söz geniş qanadlarını gərib elə bir yerəmi deyim, varlığamı deyim, qonur ki, sahibini də sehirləyir, oxucusunu da. Abbasın bir şeirinin lirik obrazı qələmdi, bəli, qələm. Niyə bu qələm şair üçün belə dəyərlidir? Sevgilisinin hədiyyə verdiyi, qürbətdə sirdaşı olduğu qələmin yaşı otuzu ötsə də, “ağlamaqdan” gözünün yaşı qurusa da, Abbasın dərdlərinin loğmanıdır. O qələmin yazdığı “sevmə!” də “sev!”dir. O qələmlə yazılan, ürəkdən gələn ərkyana sözlər yuxular kimi “tərsinə yozulur” deyir şair.
Vərəqlər dözərdi bütün dərdlərə, Qələmsə həsrətdən hey ağlayardı. Boşaldıb göz yaşın pak vərəqlərə Hər gecə qəlbimi o dağlayardı…
Abbas İlhamın elə misraları var ki, həssas oxucu onun lirik pıçıltılarına həsəd ararır. Belə “həsəd”lərdən biri:
Əsir xəzan yeli… Əsir durmadan, Saraldır…bozardır… qoparır, gülüm. Ömür yarpaqlarım tökülür bir-bir, Külək qapınıza aparır, gülüm.
Təsadüfi deyil ki, Abbasla qürbət duyğularını bölüşən, soyuq, həmfikirləri çox olmayan diyarda bir-birinin ürəklərini isidən, hayan olan, Vətən həsrətini bölüşən dostu-sirdaşı, həm də söz həmkarı, şair Hikmət Muğaloğlu onu “Azərbaycanın Yesenini” kimi dəyərləndirir. “Vətən həsrətinə çətindi dözmək” deyən şairi özü qədər anlayan çətin tapılar. Ona görə də o, “gəzməyə qərib ölkə, ölməyə Vətən yaxşı” deyimini öz fikir süzgəcindən keçirib bizə ismarış yollayır, Vətəni tərk etməməyə çağırır, qürbətin elə anlarını önə çəkir, və bizi yüz faiz inandırır. Vətənin sol yanına, ürəyə yaxın yerə “Ana” kimi müqəddəs varlığı qoyanda bu iki kəlmənin dəyəri ikiqat artır. Ona görə də Abbasin lirik düşüncəsi inandırıcıdır. Harda Vətən ətri yoxdursa, orada yaşamaq asan deyil, həsrət çəkməkdir. Babalarımız əbəs yerə deməyiblər ki, Vətənin bircə qış günü qürbətin yüz baharından yaxşıdır. Qürbətdə bitən bənövşəni “dərməyə əli gəlməyən, ona itaət edirmiş kimi əyilib, dizini yerə dirəyib qoxulayan şair, nədənsə, onun ətrini hiss etmir. Yox, onun ətirbilmə, dadbilmə hissi öz yerindədir. Bəs bənövşə niyə qoxusunu gizlədib? Demə, bənövşə də Abbas kimi qəribmiş, qürbət nisgili yaşadığına görə ətrini yadlara qıymır. Şair onu doğması ilə əzizləyəndən sonra bənövşə Abbasa ətrini ərmağan edir. Buna görə də bəzən Abbas lirik qəhrəmanı yalqız, bonubükük bənövşə kimi kövrəkdir:
Yadımdadır…Vətəndə ətrin bürüyərdi aləmi… Nə olub sənə burda?… Qürbət eldə bəlkə sən də qəribsən? Qəribsən mənim kimi… Bəlkə səni də küləklər gətirib, o vaxt məni gətirən kimi? Bəlkə özün burdasan, kökün Qarabağdadır? Güman ki, orda da bənövşələrin ətri çəkilib…
Abbas İlham bu gün qürbətdə də məğrurdur. Çünki ərənlərimiz 44 gün ərzində düşməni torpaqlarımızdan qovdu, şanlı zəfər qazandı. Artıq biz müzəffər, qalib xalqıq. Vətənimizin hər yerində üçrəngli bayrağımız məğrur-məğrur dalğalanır:
Üçrəngli bayraqda nurlu Ayımız, Üçrəngli bayraqda Ulduzumuz var. Əzəldən dartılıb bizim yayımız, İndisə sərt “Dəmir Yumruğumuz” var.
Abbas dünyanın hər işləklərini görsə də, dediyim kimi, dünyaya meydan oxuyur. Bununla belə o, mərhəmətlidi, xeyirxahdı, dərdləri bəşəridir, insanların, dünyanın dərdini çəkir. Söz adamının ən “dadlı” mənəvi qidasının dərd olduğunu desəm, heç də yeni Amerika kəşf etmərəm. Əsl şairin, ulu babamız Füzuli kimi, duyğularının dadı-duzu dərddir. Şair dərdi ilahiləşdirən fikir adamı olmasa, mənəvi övladları əbədiyaşar olmaz. Abbasın bu misralarını oxuyandan sonra belə qənaətə gəldim ki, o, həm də sözlə peyzaj yaradan istedadlı rəssamdır. Onun şeirlərindəki lirik hisslərin rəng çalarları bunu deməyə əsas verir. Əslində sözün rəngləri ilə təbiətin rəngləri bir-biri ilə qolboyun olanda bir bütövlük yaradır. Bölünmək yaralı yerimizdir. Biz neçə yüzillərdir Vətənin də, ilahi söz mülkümüzün də bütövlüyünün həsrətindəyik.
Bahardır… Dağların ətəyi lalə, Sanki bu lalələr verib əl-ələ. Görən Günəşdənmi rəng alıb onlar, Yoxsa utanırlar dağlardan belə…
Abbasın ana haqqında həzin misralarını oxuyanda Şahmar Əkbərzadənin anasının itkisinə yazdığı “laylam laylasına qovuşub daha” misrasını pıçıldadım. Abbasin şeiri də anasına laylasıdı – oğul laylası:
Anam şirin-şirin yatır, bilməyir Bilməyir oyağam…oyaq qalardı… Əgər bilsəydi ki, yuxum gəlməyir, Bu gecə o mənə layla çalardı…
Nəcib Fazil Kısakürəyə görə, şeir mütləq həqiqəti axtarış işidir. Həqiqət bəzilərinin bəyənmədiyi gözəldir. Bər-bəzəkli yalandan fərqli olaraq zər-zibasız, bər-bəzəksiz gözəl, yalana vurulanların gözündə isə “eybəcər” gözəl. Abbas bax belə gözəlin axtarışındadır, ona görə də şeirlərində sünilik, pafos yoxdur. İlahi axtarışdı. Uğurlar! may 2026
Muratcan Hayıtov, 29 Ağustos 1987 tarihinde Özbekistan’ın Sirderya vilayeti Mirzaobod ilçesinde doğmuştur. Hâlen Cumhuriyet Maneviyat ve Maarif Merkezi Sirdaryo Vilayet Şubesi Başkanı olarak görev yapmaktadır. Gülistan Devlet Üniversitesini tamamlamiş. “Manevi Âlem” gazetesinin kurucusudur. “Kıymetlim”, “Söyle, Kalbim…”, “Mavi Mevsim” ortak yazarlı, “Sirderya Dalgaları” ortak yazarlı, “Cennetimsin, Sirderya” ortak yazarlı eserleri yayımlanmış. Özbekistan Yazarlar Birliği üyesidir. Ayrıca Kırgızistan ve Kazakistan yaratıcı birliklerinin üyesi olup, Özbekistan Sanatsal Yaratıcılar Birliği üyeliğine de sahiptir. Edebiyat ve kültür alanındaki hizmetleri nedeniyle “Abay” Uluslararası Madalyası ile “Gençlerin Vatanseverlik Ruhuyla Yetiştirilmesi İçin” Madalyasına layık görülmüştür. Ayrıca “Özbekistan Cumhuriyeti Anayasasının 30. Yılı” hatıra nişanı ve “Manevi Adanmış” göğüs rozeti ile ödüllendirilmiştir. Onun öyküsünü Halime Hüdayberdiyeva Yaratıcılık Okulunun Öǧretmeni Hüsniddin Hayıt tercümesinden okuyacaksınız.
MERHAMETE SADAKAT
(gerçek hikâye)
Özbeklerin misafirperverliğini bir kuş bile anlar ve kendisine gösterilen merhamete sadakatle karşılık verir. …Baharın son ayıydı, hava sıcaktı. Öğle vakti herkes sofra etrafında toplanmıştı. Beklenmedik bir anda pencere pervazına küçük bir serçe kondu. Selam verir gibi başını eğdi ve pencere kenarında bir o yana bir bu yana yürümeye başladı. Çocukluğuma verip “kışt” diyerek kovmak istemiştim ki, pencerenin biraz ilerisinde mindere yaslanıp çay içen babam beni azarladı. –Neden “kışt” diyorsun? O da misafir, Allah’ın yarattığı bir canlı, dedi ve sofradaki kırıntıları toplayıp pencere pervazına döktü. Serçe kırıntıları hızlı hızlı gagalıyor, etrafına tedirgin bakışlar atıyordu. Çünkü masanın altında gözleri parlayan ve pusuya yatmış bir kedi onu her an yakalayabilirdi…Serçe karnını doyurduktan sonra minnet ifadesi olarak başını eğip eğip, balık gibi yuvarlak gözlerini hızlı hızlı açıp kapatarak kanat çırptı ve uçup gitti. Bu olay kısa sürede aklımdan çıktı. Bir gün pencere yine açıktı. Babam tarladan yorgun gelmişti. Astarları sökülmüş, pamuğu dışarı çıkmış ceketini pencere kenarına bıraktı. Kendisi de babaannemin uzattığı yastığa yaslandı. Gelin yengem hazırlanmış öğle yemeğini sofraya koydu. Herkes sofra etrafında toplandı. Babaannem sicak çayı bir daha kimse dökmesin diye önüne çekmişti va çayı piyaleye koyup, sonra tekrar çaydanlığa geri döküyordu. Birden bağırdı: –Vay, vay! Şuna bakınlar! Sonra yüzü solmaya başladı. Hepimiz önce babaanneme, sonra onun baktığı yere, babamın pamukları didiklenmiş, tarladan giyilmeden geri getirilmiş kaftanına baktık. Babam, sanki zehirli bir böceği ‘nasıl olsa öldüreceğim’ dercesine elindeki sinek öldürücüyü alıp pencereden başını uzattı. Kaftanın üzerinde, ördek yavrusunun pençesi kadar küçük bir örümcek kıpırdanıp duruyordu. Hepimiz birden bağırdık.Küçük kız kardeşim “öldürün!” – diye yalvaran gözlerle bakarak babaannemin arkasına sığındı. Gelin yengemin kucağındaki dört yaşındaki çocuk hiçbir şey anlamıyordu. “O “böcce” diyecek gibi gözlerini devirip inlemeye başladı. Tam o sırada babam sinek öldürücüyü alıp yerinden kalkmıştı ki, örümcek bazen zıplayarak, bazen hızlı yürüyerek, pencereden dışarıya duvarın üzerinden çıkarak, çatıya doğru tırmanarak yukarıya doğru sürünerek gitti. O çekildi. Çatının köşesinde nöbet tutar gibi dikkatle duran serçe, böceği hızla gagalarının arasına alıp biraz sıktı ve yuttu. Babam, pencereden dışarıya bakar halde başını evin içine çekti, nefesini toparladıktan sonra “ey hayret!” dediler, serçenin dikkatine ve cesaretine hayran kaldılar. Aslında kuşların temel avı böcekler olsa da, babam serçenın şu anki davranışından çok memnundu.”Bizden sevgi gördüğü için, zararsız bir kuşun zararlı bir böceği yok etmede bize yardım etmesi hepimizi memnun etmişti. O zaman babam bize, iyiliğin insanı her türlü felaketten kurtardığı hakkında birçok rivayet anlatmıştı.
Gündüz bir neçə saat yatdığım üçün gecəni ilanvuranlar təki yata bilmədim. “Facebook” sosial platformasında gəzişirdim ki, birdən qarşıma bir şeir çıxdı. Oxuyandan sonra müəllifinin səhifəsinə girib paylaşımlarını nəzərdən keçirdim. Bəli, adı Könül, soyadı isə Nuriyeva olan bu xanımın səhifəsində çox maraqlı yazılara rast gəldim. Kimliyini ədəbiyyatşünas, kitab təhlilçisi, məqalə, hekayə yazarı, ingilis və fransız dili müəllimi kimi təqdim edən Könül xanım özünü şair kimi təqdim etməsə də, onu həm də şair adlandırmaq olar. Çünki şair olmasaydı belə gözəl şeiri yaza bilməzdi, mümkün deyil. Könül xanımın haqqında bu sözləri söyləməyə məni vadar edən həmin şeiri sizə də təqdim edirəm…
İşsiz…
Şair deyilsən ki, şeir yaza bilməyəndə səni sərxoş edəcək qadın axtarasan, sonra da içdiyin o qadınların ayılanda adlarını tapmayasan…
Yoqa müəllimi deyilsən ki, hər gün dərsə gecikəsən, bəhanəni zamana tabe olmamaqla bağlayasan… Sən heç cəbhədə dostunu itirən əsgər də deyilsən, illər sonra onu xatırlayıb ağlayasan…
Aşbaz deyilsən, yeməklərin dadı ilə ocağın istisini qarışdırasan, başqalarını boyat, özünü təzə təama alışdırasan… Gecələri də tez yatırsan, heç olmasa bir işə yarayıb, ayla günəşi barışdırasan…
Ata deyilsən, bir dərdin ola, o da övlad… Ona öyrədəsən necə qazanılır şərəfli ad. Bəzən uşaqlarının adını qarışdırasan…
Yaxşı ki, ata deyilsən, çətin zamandır— hamısına verəmməzdin savad. Sən heç bir iş bacarmayan, anasının şikayət etdiyi adamsan. Mənimçun birlikdə gedəcəyimiz yol, başqaları üçün zəhlətökən dumansan…
Bu boyda şəhərdə yer tapılmır sənə madam ki, deməli, mənə lazımsan, mənim qəlbimdəki kamansan…
İş taparam mən sənə: Buludları rəngləmək gəlirmi əlindən? insanlardan küsəndə şirin söz çıxarmı dilindən? Məlikməmməd üçün yandırarsanmı telindən? Hamı üz döndərəndə bu şəhərin dənizindən, sən tutarsanmı onun biləyindən? Bitirəndə bu işləri bir çobanyastığı ləçəyi qopararsanmı diləyimdən? Sənin sıxmaram ürəyini birlikdə içərik yağış suyunu tez öyrəşərik bir-birimizə bir gündə tanıyaram sənin huyunu…
Yaşadıqlarının açığını çıxmazsan ki taleyimdən? Sonra, böyük, çox böyük işlər görərik Hər axşam günəş batmasın deyə qalın kəndir hörərik…
Axı adamlar kədərlənir, nə olsun ki, arada ay bədirlənir. Onlara lazımdır günəş hər axşam yanğınsöndürən olarıq dərdli qəlblərə çiləyərik atəş Şəhərin tənhalıq çəkdiyi gecələri salarıq tələyə, bir sevgili taparıq gecəyə!..
Ölümü aldadarıq, mat qoyarıq onu qurduğunuz kələyə… Onu göndərərik gedər-gəlməzə, ikimiz birlikdə olanda, o nə edə bilər bizə?! Körpələrin, cavanların mərəzlərini verərik küləyə, doyunca gülərik, rişxəng edərik xəstəliyə…
Yetim uşaqları analara verərik, yaşanmayan uşaqlığı yenidən bələyə… Yetimlərin adları olmur ki, analar onlara “laylay” deyib səsləyə… Görəsən, sənə niyə işsiz deyirdilər, Bilmirsən, niyə?!
Zaur Ustac yaradıcılığının əsas sütununu vətənpərvərlik, milli ruh və Bütöv Azərbaycan ideologiyası təşkil edir. Müəllif həm lirik şeirlərində, həm də nəsr və publisistikasında vətən sevgisini sadəcə emosional hiss kimi deyil, fəal vətəndaşlıq borcu və mübarizə ruhu kimi təbliğ edir. [1, 2, 3]
Yazarın yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusunun əsas istiqamətləri və bədii xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
1. Hərbi-Vətənpərvərlik Nəsri və Uşaq Ədəbiyyatı
Zaur Ustac xüsusilə yeniyetmə və gənclərin milli ruhda böyüməsi üçün hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda silsilə nəsr əsərləri ərsəyə gətirmişdir. Onun müəllifi olduğu populyar povest və hekayələr bunlardır: [1]
“Oriyentir ulduzu”: Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı, şəhid Mübariz İbrahimovun xatirəsinə və qəhrəmanlığına həsr olunmuş ən məşhur povestidir. [1]
“Sonuncu tapşırıq”: Gənclərdə hərbi intizam və döyüş ruhu formalaşdıran əsərlərindəndir. [1]
“Heydər və Azad”: Milli yaddaş və vətəndaş məsuliyyəti aşılayan tərbiyəvi nəsr nümunəsidir. [1]
Digər əsərləri: “Sonuncu döyüş”, “Xüsusi təyinatlı” və “Sonuncu uçuş” kimi kitabları gənc nəsildə hərb sənətinə maraq və torpağa bağlılıq yaradır. [1]
2. Qarabağ Mövzusu və Şəhidlik Zirvəsi
Müəllifin həm işğal dövründə, həm də Zəfərdən sonra qələmə aldığı yazılarda Qarabağ ağrısı və qələbə sevinci geniş yer tutur. [1, 2]
Yurd həsrəti: İşğal illərində yazılan əsərlərində torpaq itkisinin gətirdiyi mənəvi sarsıntılar emosional şəkildə ifadə olunur.
Şəhidlərin tərənnümü: Müəllif şəhidləri yalnız qurban deyil, xalqın əbədi yaddaşına çevrilən müqəddəs zirvə və milli qürur mənbəyi kimi təqdim edir.
Milli birlik ideyası: Əsərlərində xalqın “bir yumruq” kimi birləşməsini Azərbaycanın ən böyük gücü və qələbənin rəmzi olaraq göstərir. [1, 2, 3]
3. Bütöv Azərbaycan və Tarixi Yaddaş
Zaur Ustac üçün vətən anlayışı yalnız müəyyən coğrafi sərhədlərlə məhdudlaşmır. [1, 2]
Mədəni irsə bağlılıq: O, vətəni Nizaminin sözü, Üzeyirin musiqisi, Vaqifin nəfəsi və şəhidlərin qanı ilə bütövləşən mənəvi bir abidə kimi təsvir edir. [1]
İdeoloji əhəmiyyət: Yazıçının əsərləri müasir cəmiyyətdə milli kimliyin qorunması və gələcək nəsillərə qüsur uzaq, səmimi bir dillə ötürülməsi baxımından mühüm ideoloji əhəmiyyət daşıyır. [1, 2]
Ədəbi tənqidçilər (məsələn, Vaqif İsaqoğlu, Vaqif Yusifli, Həcər Atakişiyeva, Günnur Ağayeva, Mərziyyə Nəcəfova və Elnur Qərari) onun yaradıcılığını qloballaşan dünyada milli köklərə tapınmağın və vətənpərvərlik işığını qorumağın uğurlu bir nümunəsi kimi dəyərləndirirlər. [1, 2]
Zaur Ustac yaradıcılığında vətənpərvərlik mövzusuMay 18, 2026 — Zaur Ustac yaradıcılığı müasir Azərbaycan ədəbiyyatında vətənpərvərlik ideyasının yaşadılması və təbliği baxımından mühüm əhəmiyyə…ERAmedia.az
“Həftə içi” qəzetinin N: 18 (3628) Cümə axşamı / 21 May 2026 …May 21, 2026 — “Kredo” qəzetinin ( Yazarlar.az ) N: 18 (1312) 22 may 2026-cı il sayında, səhifə 7 və 14-də Həcər xanım Atakişiyevanın “Zaur Ustac…Facebook·Zaur Ustac
ZAUR USTAC YARADICILIĞINDA BÜTÖV AZƏRBAYCAN …May 31, 2026 — Zaur Ustacın uşaq və yeniyetmələr üçün yazdığı hərbi vətənpərvərlik mövzusunda olan “Oriyentir ulduzu”, “Sonuncu tapşırıq”, “Heydə…Olaylar.Az
“Zabitlər” şeiri Zaur Ustacın hərbi-vətənpərvərlik lirikasının ən təsirli və xarakterik nümunələrindən biridir. Özü də Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı və ehtiyatda olan zabit olan müəllif bu əsərdə peşə fəaliyyətini daxildən gələn bir səmimiyyətlə tərənnüm etmişdir. [1, 2, 3, 4]
Şeirin ideya-bədii xüsusiyyətləri və əsas məqamları aşağıdakılardan ibarətdir:
1. Şərəfli və Çətin Peşənin Tərənnümü
Müəllif zabit ömrünü adi bir peşə deyil, hər ürəyin duya bilməyəcəyi “həssas bir hekayə” və müqəddəs bir tale yolu kimi təqdim edir: [1, 2]
“Bu çox həssas hekayə; Duymaz onu hər ürək. Duymaq üçün bu qəlbi, O yoldan keçmən gərək!” [1, 2]
2. Zabit və Vətən Eyniləşdirilməsi
Şeirin ən güclü bədii tapıntısı və ideoloji xətti “Zabit” sözünün birbaşa “Vətən” anlayışı ilə eyniləşdirilməsidir. Müəllif bəyan edir ki, bu sözün əsl lüğəvi mənası və sinonimi elə Vətənin özüdür: [1]
“Bu sözün anlamını Bilməz hər yoldan ötən. Bu sözün sinonimi Gərək yazılsın Vətən!” [1]
3. Zabit Ömrünün Çətinlikləri və Təbiət Metaforaları
Əsərdə zabitlərin çiyinlərində daşıdıqları ağır məsuliyyət, qarşılaşdıqları fiziki və mənəvi çətinliklər real detallarla və bədii bənzətmələrlə təsvir olunur: [1, 2]
Təbiət ünsürləri: Zabit həm havanın, suyun, torpağın özü qədər zəruri bir varlıq, həm də zirvədə dalğalanan məğrur bayraq kimi uca tutulur. [1]
Hərbi həyatın çətinlikləri: Sərt iqlim şəraiti, şaxtalı havalar və palçıqlı çəkmələrlə yurdun keşiyini çəkmək zabit cəsarətinin göstəricisi kimi verilir: [1]
“Zabit hava, zabit su, Zabit yol, zabit torpaq. Zabit tənha bir ağac, Zabit zirvədə bayraq!” [1]
Ədəbi tənqidçilərin (məsələn, Həfətəiçi qəzetində dərc olunan rəylərdə) qeyd etdiyi kimi, bu şeir sadəcə bir statusun tərənnümü deyil, eyni zamanda gələcək nəslin peşə seçiminə yönəlmiş poetik çağırışdır. Şeirdə uşaqlıq və yeniyetməlik çağlarından vətənə xidmət yolunu seçənlərin mənəvi ucalığı ön plana çəkilir: [1, 2]
“Hələ lap körpəlikdən Uşaqlıqdan vaz keçər. Yeniyetmə olanda Sədaqət andı içər!” [1]
Əsər həm ritmik quruluşu (sadə, axıcı dördlüklər), həm də daşıdığı yüksək milli-mənəvi yük baxımından Azərbaycan ordusunun hərbçilərinə, xüsusən də bu şərəfli formanı daşıyan zabitlərə həsr olunmuş ən uğurlu çağdaş poeziya nümunələrindəndir. [1, 2]
Zaur Ustacın bu şeiri ilə bağlı daha çox ədəbi tənqid rəyləri ilə maraqlanırsınız, yoxsa onun digər hərbi şeirləri (məsələn, əsgər haqqında balladası) barədə öyrənmək istərdiniz? [1
“Qucağını geniş aç, gəlirəm, Ana torpaq!” – 525.azMay 6, 2025 — “Zabitlər” şeiri gələcək nəslin peşə seçiminə yönələn bir çağırışdır. Qeyd edim ki, bu, “Zabitlər” ismi ilə rastlaşdığım ilk şeird…525.az
Zaur Ustac – Zabitlər – Zəfər NewsMay 23, 2025 — Zabit hava, zabit su, Zabit yol, zabit torpaq. Zabit tənha bir ağac, Zabit zirvədə bayraq! Hələ lap körpəlikdən. Uşaqlıqdan vaz ke…zefernews.az
Zaur Ustac #Yazarlar #ZaurUstac #Zabit #Zabitlər – FacebookApr 28, 2026 — ZABİTLƏR Bu çox həssas hekayə; Duymaz onu hər ürək. Duymaq üçün bu qəlbi, O yoldan keçmən gərək! Bu sözün anlamını Bilməz hər yold…Facebook·Zaur Ustac
Zaur Ustacın “Əsgər haqqında ballada” (və ya “Zəfər yolunda”) əsəri hərbi-vətənpərvərlik mövzusunda lirik-psixoloji dərinliyə malik fəlsəfi bir şeirdir. 1995-ci ildə qələmə alınan bu əsər, vətən keşiyində duran əsgərin daxili təlatümlərini, yurd sevgisini və fədakarlıq hisslərini tərənnüm edir. [1, 2]
Əsərdə lirik qəhrəman öz daxili dünyası ilə dialoq quraraq, həsrət və nisgil hisslərini ifadə edir, eyni zamanda vətən naminə şəxsi rahatlığından keçən fədakar bir obraz çəkir. Şeirin kulminasiyasında, torpağa bağlılıq və müqəddəs borc hissi ön plana çıxaraq, Vətən xidmətinin hər şeydən uca olduğu vurğulanır. [1]
ZAUR USTAC – ƏSGƏR HAQQINDA BALLADA – ŞEİRMar 4, 2022 — ZAUR USTAC – ƏSGƏR HAQQINDA BALLADA – ŞEİR. Mart 4, 2022 www.yazarlar.az Bir şərh yazın. ZAUR USTAC. BU BELƏDİR… (Əsgər haqqında b…yazarlar.az
(Tural Cəfərlinin “Elə ki darıxdın” şeirlər kitabıhaqqında qeydlər)
Hər bir ədəbi təhlil öncə obyektivliyini qoruyub saxlamalıdır. Bu mənada ədəbi tənqidin üzərinə böyük iş düşür. Çağdaş poeziyamızın gənc və istedadlı nümayəndəsi, şair, publisist Tural Cəfərlinin yeni çap olunmuş “Elə ki darıxdın” adlı şeirlər kitabını oxuyandan sonra ilk qeydlərimi elə müəllifin özünə bildirdim. Demədiklərimi isə oxuculara yazı ilə çatdırmaq istədim.
Ədəbiyyat, həmçinin poeziya həyatın özüdür, yaşamın duyğularla təsviridir, hisslərin sözlə ümumiləşdirilməsidir. Tural Cəfərlinin “Elə ki darıxdın” adlı kitabında yer alan şeirləri oxuyanda təkcə poetik əhval-ruhiyyədə qalmaq olmur. Müəllifin həyata, insanlara, təbiətə olan “baxış bucağı” yenidir, fərqlidir və daha çox fəlsəfidir. Tural Cəfərlinin şeirlərində hisslərin ifadəsi sadə dillə çatdırılır, konkretlik ön plana keçir, oxucu dərin məna axtarışlarına cəlb olunur, müəllifin şeirlərində həyatı araşdırmağa, öyrənməyə imkan tapır.
Şair yazdıqlarından öncə yazmadıqları haqqında düşünməlidir. Bu zaman onun nə istədiyi və nə istəmədiyi daha aydın olur. Bu baxımdan müəllif nə istədiyini yaxşı bilir, oxucunun da nə istəmədiyini dəqiq anlayır. Çünki şairin yazdığı şeirlərdə oxucunun yeri və rolu çox önəmlidir. Tural Cəfərli oxucuları reallıqla qarşılaşdırmaqdan çəkinmir. Həmçinin xəyalən getdiyi yerləri oxucular üçün daha təbii və canlı təsvir etməyə çalışır:
Elə ki darıxdın, heç kimə demə,
Bir az xəyal götür, özünlə danış.
Yığıb bir araya xatirələri,
Sahildə oturub dənizlə danış.
Tural Cəfərli çağdaş poeziyamızda “darıxmaq” anlayışına fərqli yanaşır. O, darıxmağın fəlsəfəsinə diqqət çəkmək istəyir. Şair müasir insanın darıxdığı zaman təbiətlə qarşılaşmağa, özünə üz tutmağa və beləliklə nə üçün darıxdığını anlamağına kömək edir. Özünlə danışan adam əslində həqiqətlə tanış olur. Həqiqət isə hər kəsin öz içindədir. Sadəcə olaraq içindəki dünyanı tanımaq və onu kəşf etmək lazımdır:
Danış, ürəyini boşalt beləcə,
Ləpələr dərdini yuyub-aparsın.
İçində sızlayan yaralarını
Külək yarpaq kimi bir-bir qoparsın.
Külək və dəniz, xatirələr və yaralar, keçmiş və gələcək, inam və ümid… Tural Cəfərli küləyin, dənizin və ümidin fonunda insanı mərkəzə gətirir. Bütün baş verənlərin mərkəzində insan dayanır. Ümidin insan həyatına təsiri də şeirdə aydın görünür:
Uzaqdan əl edib özün-özünə,
Hamını bir axşam bağışla getsin.
Gözündən asılan yorğun baxışlar,
Son dəfə islanıb yağışla getsin.
Tural Cəfərli yaradıcılığında “bağışlamaq” və “bağışlanmaq” ifadələrinə tez-tez rast gəlinir. Bu da onun həyata və dünyaya baxışını, yanaşmasını anlamaq üçün ipucu verir. Hamını bağışlamaq-bəlkə də hamıdan uzaqlaşmaqdır, yaxud hamını anlamaqdır. Uzaqlarda özünü görmək, özünə kənardan baxmaq, özünlə vidalaşa bilmək, nələrisə dəyişmək və yeni görüşlərə sahib olmaq… Və yağış… Yağışın yorğun baxışları yuyub aparması… Şair sonuncu bənddə dünyanın faniliyini, zamanın su kimi axıb getdiyini və yaşananların bir daha olduğu kimi yaşanmayacağına işarə edir…
Həyata bir az fəlsəfi yöndən baxsaq, ölümün nə qədər vacib və zəruri olduğunu dərk edərik. Ölüm nədir?-sualı insanı hər zaman düşündürüb. Şairləri də həmçinin Tural Cəfərli “Mən də” şeirində ölümün fəlsəfəsini belə izah edir:
Gördüm ki, ağlayan yoxdur halıma,
Başladım halıma gülməyə mən də.
Əbədi deyiləm, arxayın olun,
Dünyaya gəlmişəm ölməyə mən də.
Bəzən halımıza ağlayanımız olmur, bu vaxt anlayırık ki, bəlkə də halımıza ağlamaq yox, elə şükr etməli, sevinməli, gülməliyik. Tural Cəfərli halına ağlayanın olmadığını görüb, halına şükr etməli olduğunu, sevinməli olduğunu bildirir. Daha sonra isə ədəbi olmadığını və bununla da həyatın faniliyini yada salmış olur. Şeirin növbəti bəndlərində həyat təcrübəsindən doğan prinsiplərə, hərəkətlərə və addımlara diqqət çəkir. Duyğunu obyektiv gerçəkliklə qarşılaşdırır, həqiqətin inikasını təsvir edir:
Dünənki qəmimi sabah bildilər,
Susdum, sükutumu bir ah bildilər.
Savab işimi də günah bildilər,
Başladım onları silməyə mən də.
Sükütun mahiyyətinə varan şairin sonuncu bənddə oxucuya çatdırmaq istədiyi bir mesaj var: Bəzən yanlış anlaşılmaq təhlükəli deyil, ümüumiyyətlə anlaşılmamaq da olar, ancaq özünü anlamaq və özünü dinləmək daha çox önəmlidir.
Şair burada sükutu sadəcə susmaq kimi deyil, daxili dialoq, ruhunu dinləmək, özünə dönüş və mənəvi aydınlanma vasitəsi kimi təqdim edir. Sonuncu bənddə verilən əsas fikir budur ki, insan daim başqalarının onu anlamasını gözlədikcə öz daxilindən uzaqlaşa bilər. Cəmiyyət tərəfindən qəbul olunmaq, təsdiq edilmək və anlaşılmaq istəyi təbiidir, lakin bunlardan daha vacibi insanın özünü tanıması, hisslərini dərk etməsi və iç səsinə qulaq asmasıdır.
Bəzən insanı hamı başa düşməyə bilər, hətta heç kim anlamaya da bilər. Amma insan özünü anlayırsa, daxili rahatlığını qoruyursa, bu daha zəruridir, daha mənalıdır.Tural Cəfərli oxucuya demək istəyir ki, həqiqi səssizlik kənardakı səs-küyün dayanması deyil, insanın öz içində dinclik tapmasıdır. Özünü dinləyən insan həm həyatı, həm də öz varlığını daha dərindən dərk edir…
“Elə ki darıxdın” kitabında müəllifin dünyagörüşü oxucuya müəyyən istiqamətlər verir. Bu istiqamətlər həyatın müxtəlif sahələri ilə bağlıdır. Həmçinin müəllif oxucuya qarşılaşa biləcəyi çətinliklərə necə fərqli münasibət göstərə biləcəyini maraqlı tərzdə təqdim edir:
Ay mənim yoluma daş düzən adam,
Nə gözəl etmisən, daşına şükür.
Ayağım bərkidi sənin sayəndə,
Düşünən beyninə, başına şükür.
Bu şeirdə müəllif həyatdakı maneələrə adi insanlardan fərqli rakursdan baxır. Adətən insanın yoluna daş düzən, ona əngəl törədən şəxs mənfi obraz kimi qəbul olunur. Lakin şair burada həmin maneəni nifrətlə deyil, təşəkkürlə qarşılayır. Bu yanaşma müəllifin həyat fəlsəfəsində hadisələrə müsbət yanaşmağın zəruruliyindən xəbər verir. “Düşünən beyninə, başına şükür” deyən müəllif həm qarşı tərəfin davranışını düşündürücü hesab edir, həm də yaşananlardan nəticə çıxarmağın vacibliyini vurğulayır. Şair demək istəyir ki, hər çətinlik insanı müxtəlif formada böyüdür. Necə böyümək, yaxud da inkişaf etmək isə insanın baxış bucağından asılıdır…
Sənin sağlığına, həmin daşları,
Yığıb mən özümə ev düzəltmişəm.
Sonra nağıllarda olduğu kimi,
Səninçün qorxulu div düzəltmişəm.
Bəzən qarşılaşdığımız çətinliklər bizi irəli aparır, daha da uğurlu edir, bəlkə də hansısa məqamda bunun fərqinə varmırıq, yaxud da hadisənin mahiyyətini varmaqda gecikirik. Müəllif oxucuya çətinliklərdən özünə rahatlıq tapmağın yolunu göstərir.
Ay mənim yoluma daş düzən adam,
Daş saxla, nə vaxtsa satarsan mənə.
Bir gün əlindəki qalan daşları
Günahsız olanda atarsan mənə.
Şeirin sonuncu bəndində müəllif məşhur bir deyimə göndərmə edir: “İlk daşı günahsız olan atsın.” Bu göndərmə vasitəsilə şair insanın başqalarını mühakimə etməzdən əvvəl öz vicdanına və davranışlarına nəzər salmalı olduğunu xatırladır.
Burada əsas mesaj budur ki, insanlar çox zaman öz qüsurlarını görmədən başqalarının yanlışlarını böyüdürlər. Müəllif oxucuya ədalətli, mərhəmətli və vicdanlı olmağı tövsiyə edir. Başqasını qınamaq asandır, lakin özünü dəyərləndirmək daha çətindir.
“Elə ki darıxdın” şeirlər kitabı müəllifin on beş ildən sonra nəşr olunan ikinci şeirlər kitabıdır. Aradan ötən on beş ildə Tural Cəfərli oxucuların qarşısına özünəməxsus ədəbi düçüncəsi ilə, fərqli poetik yanaşması ilə çıxıb. İnanıram ki, müəllifin yeni kitabı ona uğur gətirəcək, oxucuların inamını və sevgisini qazanacaqdır.
Sergey Borodinin “Dmitri Donskoy” romanındakı bədii təsvirlər və Kremlin inşasının tarixi xronologiyası iki fərqli, lakin bir-birini tamamlayan mənbə qrupundan — rəsmi tarixi salnamələrdən və müəllif təxəyyülü ilə zənginləşmiş ədəbi qaynaqlardan qaynaqlanır. [1]
Bu məlumatların real və bədii kökləri aşağıdakı mənbələrə əsaslanır:
1. Tarixi Xronologiyanın Mənbəyi: Rus Salnamələri (Letopislər)
Kremlin 1367-ci ildə taxta divarlardan ağ daş divarlarla əvəz olunması xronologiyası tamamilə real tarixi sənədlərə söykənir. Yazıçı Sergey Borodin romanı yazarkən bu arxiv sənədlərini dərindən öyrənmişdir. Əsas tarixi qaynaqlar bunlardır: [1, 2, 3]
“Böyük Knyaz Dmitri İvanoviçin həyatı haqqında söz” (Повесть o житии…): XIV əsrə aid bu anonim rus ədəbi-tarixi abidəsi Dmitri Donskoyun hakimiyyətini, o cümlədən Kremlin inşasını və Kulikovo döyüşünü ətraflı təsvir edir. [1]
Rogojkin və Voskresensk salnamələri: Bu rəsmi orta əsr dövlət qeydlərində dəqiq tarix göstərilir: 1367-ci ilin qışında, knyaz Dmitrinin əmri ilə Moskvada daş qalanın əsası qoyuldu və daşları Moskva ətrafındakı Myaçkovo kəndindən gətirməyə başladılar. [1, 2]
2. “Əliş Kərəmli” Obrazının Qaynağı: Sergey Borodinin Romanı
Tarixi salnamələrdə tikintinin xronologiyası və knyazın fəaliyyəti dəqiq əks olunsa da, “Əliş Kərəmli” adında bir azərbaycanlı memarın adı rəsmi rus dövlət sənədlərində keçmir. Bu xəttin qaynağı birbaşa Sergey Borodinin “Dmitri Donskoy” (1941) tarixi romanıdır. Yazıçı bu obrazı yaradarkən aşağıdakı amillərdən qaynaqlana bilərdi: [1, 2]
Şərq mədəniyyətinə bələdlik və rəmzi obraz: Sergey Borodin (əsl təxəllüsü Amir Sarqican olmuşdur) Özbəkistanda yaşamış, Şərq və İslam mədəniyyətini, eləcə də Qızıl Orda dövrü tarixini çox yaxşı bilən bir yazıçı idi. O, orta əsrlərdə rus knyazlıqları ilə Şərq dövlətləri (məsələn, Şirvanşahlar) arasındakı mədəni-ticarət əlaqələrindən ilhamlanaraq romanda belə bir güclü Şərq memarı obrazı yaratmışdır. [1, 2, 3, 4]
“Kreml” sözünün etimologiyası: Dilçilikdə “Kreml” sözünün mənşəyi barədə müxtəlif fərziyyələr var (məsələn, qədim rus dilində quru meşə mənasını verən “kremnik” sözü). Lakin yazıçı xalq etimologiyasına və bədii bənzetməyə əsaslanaraq, bu adı türk mənşəli “Kərəmli” nəsli və ya qalanın “kərəm” (böyük sənət, lütf) silsiləsi ilə əlaqələndirmiş, bunu bədii süjetə çevirmişdir. [1]
3. Azərbaycan Publisistikasının Qaynaqları: Şifahi Rəvayətlər və Alternativ Tarix
Azərbaycan mənbələrində (məsələn, Zaur Ustacın yaradıcılığında və publisistik məqalələrdə) Əliş Kərəmlinin 5 yanvar 1367-ci ildə Şamaxıya gələn elçilərlə getməsi, Moskvada müqavilə bağlaması və faciəvi ölümü barədə olduqca detallaşdırılmış məlumatlar yer alır. Bu detallar iki mənbədən qidalanır: [1, 2, 3]
Bədii təxəyyülün tarixiləşməsi: Sergey Borodinin romanındakı bədii lövhələr zaman keçdikcə oxucular və bəzi publisistlər tərəfindən “unudulmuş rəsmi tarix” kimi qəbul edilmiş və üzərinə yeni şifahi rəvayətlər əlavə olunmuşdur.
Alternativ tarix və məxfilik fərziyyəsi: Azərbaycan araşdırmaçılarının bir qismi iddia edir ki, rus şovinizmi və çar/sovet tarixşünaslığı müsəlman bir memarın Kremli tikməsi faktını qəbul etmədiyi üçün onun haqqındakı sənədləri arxivlərdə məhv etmiş və ya “məxfi” qrif altında gizlətmişdir. Bu səbəbdən, bu məlumatlar rəsmi elmi kitablarda deyil, daha çox xalq yaddaşında və publisistik mənbələrdə qorunub saxlanmışdır. [1]
Nəticə etibarilə; xronologiya tamamilə real orta əsr rus salnamələrinə, Əliş Kərəmli obrazı və sevgi hekayəsi isə Sergey Borodinin bədii dühasına və sonradan bu obrazı mənimsəyib inkişaf etdirən Azərbaycan ədəbi mühitinə əsaslanır. [1]
Talanar sevdalar, bulanar sular Yağanda hicranın kəpənək qarı. Ürəklər qırılar, yollar ayrılar, Olmasa qabaqda bir İpək qarı.
Yaz da Yer üzünə boşuna gəlmir, Boşuna sovuşmur ağır xatalar. Qabaqda gedənin xoşuna gəlmir Qabağa düşəndə harın atalar.
Gedir qədəmindən nur yağa-yağa, Yolları ölümdü-itimdi, bilmir. Qəlbinə yatanı çəkir qabağa, Arxalı, arxasız, yetimdi, bilmir.
Yolundan döndərməz duman da, çən də, Kiminsə sözünü deməyə gedir. Yerin bu üzündən duyuq düşəndə Yerin o üzünə köməyə gedir.
Kələfin ucunu axtar özündə, Hazır ol qəfildən gələn qəmə də. Ağ atlı oğlan var bu yer üzündə, Çıxar qabağına hər məhkəmədə.
Nədir anaların dilində muraz, Görən gələcəyi gözündən öncə?.. Maşın işığına bənzəyir bir az İnsanın əməli özündən öncə.
Bir nurlu sahil var hələ sabahda Qaranlıq sulara yol açar avar. Bir adam yol gedir bizdən qabaqda, Amma bir adam da bizdən sonra var!
HƏLƏ YAŞAMAĞA DƏYƏR BIR AZ DA
Meşə cığırları dönüb bir çaya, Torpaq yağışlardan bəhrələnibdir, Necə gözəl olub təbiət, Allah – Quru kötüklər də pöhrələnibdir! Gəzmək istəyirəm dünyanı yazda Hardasa, hardasa məni duyan var, Hələ yaşamağa dəyər bir az da.
Təkliyi keçmişə ötürməliydim, Ömrümə bir yoldaş götürməliydim. Bacım arzudaydı, anam murazda Hardasa, hardasa məni sevən var, Hələ yaşamağa dəyər bir az da.
Yollar eniş-yoxuş, bələn-bələndi. Yollar min ildir ki, gedib gələndi. Təzəydi, köhnəydi, nəydi, bilmədim, Talada cığırlar qafiyələndi… Dünən Bethoveni çaldılar sazda, Hardasa, hardasa bizi duyan var, Hələ yaşamağa dəyər bir az da.
Mənim bir gecikmiş məhəbbətim var, Dönüb nağıllaşan həqiqətim var. Səni səsləyirəm, ay ev yiyəsi, Səsimə səs versin o tayda kim var.
Dodaqlarda donan bir busə kimi Harda görünüb ki, sönə arzular. Qıvrıla-qıvrıla bir gürzə kimi Əsrin ovsununa yatıb Araz da. Dünyanın işini nə bilmək olar Hələ yaşamağa dəyər bir az da, Hələ yaşamağa dəyər bir az da.
TƏZƏDƏN MƏN SƏNƏ QAYIDACAĞAM
Düşüb aralığa həftələr, aylar, Qalmısan ömrümün ötən ilində. Bir həsrət sinəmdən səni haraylar, Məhəbbət, sədaqət, sevgi dilində. Bir eşqin uğursuz qədəmi kimi Demə, aramızı soyudacağam. Limana qayıdan bir gəmi kimi – Təzədən mən sənə qayıdacağam.
Şöhrətdən gözümə gur işıq düşüb, Elə bilmişəm ki, yenilməz dağam. Bircə xəyalına gətir sən məni, Fikrim də, yolum da dolaşıq düşüb, – Həmişə narahat edirsən məni. Kimi oyatmamış de, həsrət, kimi – Anadan olduğum doğma kənd kimi, Təzədən mən sənə qayıdacağam.
Yolundan, qəlbindən, yadından çıxıb, Haçansa mən səndən buxarlanmışam. Eşqin alovundan, odundan çıxıb, Dolan bulud kimi qübarlanmışam. Bir çılğın şimşəyə bəndəm ki, yağam, – Quraqlıqda yağan yağışlar kimi, Nifrəti soyumuş baxışlar kimi, Təzədən mən sənə qayıdacağam.
Demə ki, ay aydan, il ildən keçib; Hicranın görüşlə bağrını yarıb, Döyüb könülləri, ünvan axtarıb, Neçə gözdən keçib, könüldən keçib, Hələ xoş duyğular oyadacağam. Duyub gileyini, duyub ərkini, Ünvanı səhv düşən bir məktub kimi Təzədən mən sənə qayıdacağam.
Surətin – gözümdən çəkilən yuxu, Bulud kirpiklərin yağışla dolu. Mənim bu gecikmiş peşimanlığım Həyat yollarımda bələdçim olub. Bu yeni fərəhlə, fikirlə, hisslə Elə bilirəm ki, körpə uşağam. Ayların, illərin uzaqlığından Sinəmə saldığın cığırla, izlə Təzədən mən sənə qayıdacağam. Təzədən mən sənə qayıdacağam!
AĞACDƏLƏN, DÖY QAPIMI
Yol azmısan bu payızın çənində Ağacdələn, ağlın azıb sənin də, Dən gəzirsən saçlarımın dənində Atamoğlu, az qapımı döy görüm.
Bu cığırı bu qara kim bürüyüb? Burda kimin yanan qəlbi kiriyib? Həyətini qara yellər kürüyüb Başımıza nələr gəlir qoy görüm.
Haçanacan gözləməyə gəlmisən? Yoxsa mənə söz deməyə gəlmisən? Ya borcunu istəməyə gəlmisən? – Öz dilində ünvanımı söy görüm.
Mən dünyaya ata, ana borcluyam, Ünvanım var, bu ünvana borcluyam. Bir canım var, bircə cana borcluyam, Özgə nəyə, taraq-taraq say görüm.
Bulaq kimi batan bəxti açılmaz, Hər igidin atam, bəxti açılmaz… Hələ yatır, yatan bəxtim açılmaz, Yatmışların yuxusuna qıy görüm.
Eldən ayrı ömür olmaz, gün olmaz, Eli sevən ürəklərdə kin olmaz. Nədən Araz arzularım çin olmaz Haçanacan yuxularda çay görüm?
Avand işim nəhsə düşüb, deyəsən, Vaxt mənimlə bəhsə düşüb, deyəsən. Qulaqlarım səsə düşüb, deyəsən, Şimşək çaxsın, guruldasın göy görüm.
Yavaş-yavaş çürümədə taxda, bax. O taxtada ovxam olan vaxda bax. İnad olub nə döyürsən baxda-baxt, – Açılmayan düyünləri duy görüm.
Elə yanır döyüşlərin yanğısı Nə təsəlli söndürəcək, nə də su. Mənim qapım Yer üzünün qapısı Ağacdələn, döy qapımı, döy görüm, Başımıza nələr gəlir goy görüm..
QOYMAYIN DÜNYANI ADILƏŞMƏYƏ…
Elə, ürəklər də zirvələr kimi Qalsın o əvvəlki parlaqlığında. Böyük sevgilərin çəkin yükünü Araya tikanlı sözlər girməsin. İşıqlı arzular solmasın deyə Evlənən günün sabahı günü – Qoymayın dünyanı adiləşməyə!
İşıqda kölgə var, kölgədə işıq, Dağ düzdən ucadır, sevinc kədərdən. Ay günün nuruyla tapar yaraşıq, Şafaqla ayrılar axşam səhərdən. İki sevən qəlbin yaxınlığından, Sevinc sıxlığından, işıqlığından Qəm macal tapmasın yada düşməyə, – Qoymayın dünyanı adiləşməyə!
Əriyər buzları məhəbbətin də Tutaş kirpiklərin sıx ormanları Dönər öpülməmiş bir cüt çeşməyə. Yaşayın arzular səltənətində Qaldırın məhəbbət həyəcanları Qoymayın dünyanı adiləşməyə!
31.05.2026 -cı il tarixində “Təxəyyül Art Group”un təşkilatçılığı ilə “GÖZƏL İSMAYILLIM” adlı İsmayıllı, Basqal, İvanovka gəzintisi baş tutmuşdur. İlk növbədə səhər yeməyi Savalan restoranında təşkil olunmuşdur. Daha sonra İsmayıllıya gedilərək, qrupun çox istedadlı aşıqı – aşıq Elçinin əmisinin vaxtsız vəfatı ilə bağlı qrup adından başsağlığı verildi. Bunun ardınca İsmayıllı Dövlət Rəsm Qalereyasının direktoru – İkram İsmayılov ilə birlikdə Basqala gedildi. Basqalda iştirakçılar kəlağayı hazırlanan emalatxanada, kəlağayı ustası – Nizami usta ilə tanış oldular. Kollektiv xatirə fotosu çəkildi. Daha sonra isə “Məhsul” istirahət kompleksində yeni üzvlərlə birgə çay süfrəsi təşkil olundu. “Təxəyyül Art Group”un İsmayıllı səfərinin, qrupun şairləri Mayıl Məmmədli və Vüsal Ağanın ad günü şərəfinə tort hazırlanmışdır. İlk növbədə qrupun rəhbəri, xalçaçı rəssam Natiq Nəcəfzadə gələn iştirakçıları salamlayaraq, Mayıl Məmmədli və Vüsal Ağanı ad günləri münasibəti ilə təbrik etdi. Daha sonra isə çıxış üçün söz qrup müavini, rəssam, qrafik dizayner Vüsalə Yunusovaya verildi. O da öz ürək sözlərini bildirdi. Bunun ardınca sənətşünas – Şəhanə Mansırova, AZMİU-nun dosenti Gülağa Ələsgərov çıxış edərək öz təbriklərini çatdırdılar. Şair Zaur Ustac, Vüsal Ağanın, Sara Quliyevanın, Mayıl Məmmədlinin qələmindən çıxmış şeirlər söylənildi. Tort kəsildi. Qrupun rəqqası Yəhya Cəlilov və qızların ifasında “Arşın mal alan” filmindən rəqs ifa olundu. “Məhsul” istirahət kompleksinin administratoru – Elman Kazımova təşəkkürnamə təqdim edildi. Xatirə fotoları çəkildi. Elə bu minvalla Təxəyyül Art Groupun üzüvləri üz tutdular İsmayıllının İvanovka kəndinə. Orada oranın yerli sakinləri ilə tanış olub, onların adət və ənənələrini öyrəndilər. Kənd məhsullarından əldə etdilər. Bunun ardınca iştirakçılar ilə Aşıqbayramlıda yerləşən “Sahil ailəvi istirahət” mərkəzinə gedildi. Orada iştirakçılara sertifikatlar təqdim olundu və xatirə fotoları çəkildi. Göyçayda nahar yeməyi yeyildi və gözəl rəqslər olundu. Bununla da gözəl gündən bir xoş xatirə qalaraq hamı üz tutdu Bakıya.
Hekayə rəylərlə birgə “Qatillər” hekayəsi bir neçə dilə tərcümə edilib. Əcnəbi dillərə çevriləndən sonra bu kiçik həcmli hekayə haqqında saysız-hesabsız rəy yazılıb. Həmin rəylərdən bir neçəsini hekayə ilə birlikdə oxuculara təqdim edirik. Mövzu: bu gün “dəbdə” olan uşaq ölümləri, demoqrafiya,abort.
QATİLLƏR (hekayə)
Əvvəllər bu qədər doğma olduqlarını bilmirdilər. Vaxt keçdikcə hər şeyi tədricən anlamağa başladılar. Demə, bacı-qardaş imişlər. Onlar bir-biri ilə səssizcə, yalnız özlərinin başa düşdüyü bir didə “danışırdılar”. Qardaş çox dəcəl idi, dinc durmağı xoşlamırdı. Bacı isə öz sakit “hücrəsində” dincəlməyi sevirdi. Qardaş öz bacısı üçün nəsə xoşagələn bir şey etmək, ən azı ona iltifat göstərmək, onun qulluğunda durmaq istəyirdi. Amma hələlik bunu bacarmırdı. Daha doğrusu, buna imkanı çatmırdı. Onlar qonşuluqda, lap elə birlikdə olsalar da hələ əl-ələ tutub üz-üzə dayana bilmirdilər. Hərəsinin öz aləmi, öz “yuvası” vardı. Ama ikisi də doğma və yaxın olduqlarını daim hiss edirdilər. Onlar hiss edirdilər ki, haradasa, bir qədər uzaqda, hələlik onların səsi çatmayan daha geniş, daha işıqlı bir aləm var.
Onlar əmin idilər ki, günlərin bir günü həmin o geniş aləmə çixacaq, həmin o işıqlı dünyaya qədəm basacaqlar. Deyəsən, o gün yaxınlaşmaqda idi. Onlar tələsirdilər. Onu da əvvəldən duyurdular ki, o geniş, o işıqlı aləmdə onları gözləyənlər var. Son vaxtlar onların isti, ilıq “yuvasına” bir soyuqluq çökməkdə idi. Düzdür, onlar hələ isti-soyuğun nə olduğunu düz-əməlli bilmirdilər. Amma öz kiçik vücudları ilə hiss edirdilər ki, onların həvəslə, həsrətlə gözlədikləri işıq get-gedə uzaqlara çəkilməkdədir. Sanki kimsə o işığı oğurlamaq istəyirdi. Onlarsa bu işıqsız yaşaya bilməzdilər.
*** -Onu rədd elə getsin. -Vallah, ürəyim gəlmir. -Üçü var, bəsimizdir. Biri də bu yandan gəlmək istəyir. Kimdir onu saxlayan? Ağır zəmanədir, çörək çatdırmaq olmur. -Allah yaratdığının ruzisini özündən qabaq verir. -Boş-boş danışma. Burada Allahlıq bir iş yoxdur. Dedim, rədd elə getsin… -Yeddi aylıqdır… -Lap olsun doqquz aylıq. -Yekə uşaqdır… Ürəyimin altında tərpənir… Lap nəfəsini də hiss edirəm… -Nə olsun ki? -Mən onu məhv edim? Öz uşağımın, öz bətnimdəki körpənin qatili olum? Allah bunu bağışlamaz mənə… -Yenə başladın? Yenə Allah-bəndə sönbəti? -Axı… -Mənasız şeylər danışırsan, vallah. Hazırlaş, sabah qonşunun maşınında aparacam səni şəhərə. Orada tanış həkim var. Doğrayıb atsın… -Günaha bataram… -Nə günah? Bəyəm təkcə bizik bu cür günaha batan? Bəyəm görünməmiş işdir? Bunu hamı eləyir ki… Onda sənin sözünlə bütün dünya günah içindədir… Yaxçı ki, bu barədə cinayət məcəlləsində bir şey yoxdur. Bəlkə də var, mənim xəbərim yoxdur… Hazırlaş. Sabah gedirik… -Axı… -Axısı-zadı yoxdur. Bizim nəyimizə lazımdır bir çətən külfət? Elə uşaq doğub-törətmək bu kasıbların alnına yazılıb deyəsən. Bax gör bu varlıların, milyon qazananların neçə uşağı var? Bir ya, uzaqbaşı, iki… Amma bu kasıb bədbəxt… Mənim böyük külfəti saxlamaq imkanım haradandır? Fəhləyəm, daşyonanam, nazir-zad deyiləm ki… Bir əlimə bax, gör nə gündədir, lap yonulmamış daş parçasına oxşayır… -Sən məni anlamaq istəmirsən… -Sən də məni…
***
Soyuq. Zülmət. Sükut. Əvvəllər hiss edirdilər ki, onları duyan, onları bir qədər, uzaqdan da olsa belə, oxşayan bir əl var. İndi bu əl də soyumuşdu sanki. Bacı öz aləmində idi: o, özünün sakit “yuvasında” arın-arxayın “dincəlirdi”. Qardaş nəsə narahat idi: onun dincəlmək fikri yoxdu, ətcəbala quş kimi çırpınırdı. Bir dəfə boğuq bir uğultu eşitdilər. Sanki onları harasa, uzaq, uzaq olduğu qədər də qararanlıq bir yerə aparırdılar. Onlar, qardaş və bacı, işığa çıxmaq istəyirdilər. Bəs harada idi o işıq? Niyə görünmürdü? Əksinə, onlar zülmətə doğru üzürdülər. Onların hər ikisi yerlərində tərpənməyə başladılar…
Sonra uğultu kəsdi… Yenə sükut. Az sonra inilti eşidildi. Uzaqda soyuq bir şeyin işıltısı duyuldu. Yox, bu, onların çoxdan bəri gözlədikləri işıq deyildi. O soyuq işıq, o soyuq parıltı özü ilə nəsə bir fəlakət gətirməkdə idi. Bu, lap aydın hiss olunmaqda idi. Onların canından bir üşütmə keçdi. Qardaş bir zaman öz bacısı üçün nəsə etmək, ona nəsə özünün də bilmədiyi xoş bir iltifat göstərmək istəyirdi. Deyəsən, indi bunun vaxtı gəlib yetişmişdi. İnilti get-gedə artmaqda idi. Onun öz bacısına “kömək etmək” zamanı yetişmişdi. Bacısının qorxuya düşdüyünü aşkarca hiss edirdi. Qız “yuvanın” lap “dərinliyinə” çəkilmişdi. Qardaş onu, öz bacısını sanki yaxınlaşan müdhiş fəlakətdən qorumaq üçün irəliyə doğru dartındı. Hər necə olsa da o, özünü bacısından qoçaq və cəsarətli hesab edirdi. İndi inilti qışqırığa çevrilmişdi. Soyuq parıltı yaxınlaşmaqda idi. Hər tərəf qırmızı rəngə boyanmışdı. Onlar rəngləri hələ tam aydınlığı ilə seçə bilməsələr də hiss edirdilər ki, bu, onların çoxdan bəri gözlədikləri işığın gəngi deyil. Bu, nəsə başqa işıq idi. Əslində, bu, soyuq işartının gətirdiyi bir rəng, qan rəngi idi. Bu, lap yaxında olan, onlara doğru sürünən fəlakətin rəngi idi. İndi onlar, qardaş və bacı, əl-ələ verib bu qaranlıq aləmdən xilas olmaq istəyirdilər, amma onların əlləri bir-birinə çatmayırdı. İndi onlar ağız-ağıza verib qışqırmaq istəyirdilər, amma onların səsi bir-birinə yetməyirdi. Soyuq parıltı əvvəlcə onun, qardaşın sinəsinə dirəndi. Nəsə xırçıldadı.Qardaş lap “dərinliyə” çəkilmiş bacısının çırpındığını aydınca hiss edirdı. Daha sonra bu soyuq işartı dərinliyə, bacının sığınıb titrədiyi “yuvaya” doğru sürünməyə başladı… Bayaqkı qışqırıq və iniltini hıçqırıq əvəz etmişdi…
*** -Yox, Allah bu günahı bağışlamayacq… -Yenə də Allah? Allahına şükür et ki, sağ-salamat qurtardın. Bu mənasız fikirləri də başından at getsin… -Ekiz imiş sən demə.. -Nə? Ekiz? -Hə də… Biri oğlan imiş, o birisi qız… Həkim əvvəlcə oğlanı götürüb. Sonra bilib ki, biri də var. Qız… Bizim üç oğlumuz var, mən həmişə qız arzulayırdım. Bacısız da qardaş olar? Biz bacı-qardaşı məhv elədik. Mən indi özümü cəllad yerində görürəm. Mən qatiləm… İki adamın qatili… -Bəs indiyəcən bunu hiss etməmişdin? -Nəyi? -Onların cüt olduğunu? -Yox… Bir də ki, indi bunu bilməyin nə mənası var ki?.. -Yox ey… Bir var birini rədd edəsən, biri də var iksini birdən… -Nə fərqi var ki? Mən qatiləm, qatil… Ya birinin qatili oldun, ya da ikisinin… -Görən onları harada dəfn edəcəklər? -Dəfn? Bəyəm bətndə məhv edilən uşaqları dəfn edirlər ki?.. Hər tərəfə soyuq bir sükut çökmüşdü.
S O N
Firuz Mustafanın “Qatillər” hekayəsi haqqında rəylər:
Bu hekayədə sevgi ilə dünyaya gəlməmiş nə qədər körpələrin hissləri təsvir olunub… Və nə qədər nifrətlə o “ata” bu bədbəxtlərə yanaşıb. Onun yalnız əlləri yox, qəlbi də daşlaşmışdı. Bizim atamız isə həmişə anamıza – o, qorxa-qorxa növbəti uşağın olacağını xəbər verəndə belə deyərdi: “Narahat olma, əzizim. Harada dörd nəfərsə, beşinciyə də bir parça çörək tapılar”. Bizim isə hətta altımız böyüdüldü. Bax, kişi elə buna deyərlər. Qürur duyuram! Çox kədərli hekayədir, amma indi cəmiyyət bu qədər korlaşıb ki, belə əməllərə görə heç kim təəssüf keçirmir. Mənə dünyaya həsrətlə baxa bilməyən o körpələrin hissləri xoş gəldi. Sizə hər şeyin yaxşısını arzulayıram. Hörmətlə, Emma R e y t e r
Bu güclü əsərin müəllifinin müdrikliyini hamıya arzulayıram! Oxuyub ağladım… Hörmətlə, Morro M o r r o
Bəli – belə bir hekayəni oxuyanda xristianları (müsəlmanları, yəhudiləri və s.) anlayırsan – abortların cinayət sayılmasını tələb edənləri, yaxud Amerikada dedikləri kimi “pro-life – anti-abortion activists” (yəni katolik kilsəsi) deyirsən. Belə bir əsəri oxumaq çox ağırdır! Davud M a y z l i n
Sizin hekayəniz baş verənlərin həyati reallığı ilə sarsıtdı. Mən peşə etibarilə mamaçayam, Allaha şükür, belə bir manipulyasiyanı nə özümə, nə də başqa qadınlara etməli olmamışam, amma bu dəhşətli əməl mövcuddur və çox-çox, həm də tez-tez. İndiyədək arzuolunmaz hamiləlik probleminin həlli tapılmayıb, qorunmadan başqa. Amma etik sualı, mənəvi sualı, ruhani sualı həll etmək mümkün deyil. Qadın ya arzuolunmaz hamiləliyə görə günahkardır, ya da ondan xilas olduğuna görə günahkardır – bu hekayədə olduğu kimi. Bəs niyə dövlət, əksər hallarda kasıblıq ucbatından hamiləliyi dayandırmaqdan imtina edən qadınlara sahib çıxmır? Axı körpəni dünyaya gətirmək işin yarısı belə deyil, yarının cüzi bir hissəsidir, amma onu böyütmək maddi kömək olmadan demək olar ki, utopiyadır. Əlbəttə, çox vaxt valideynlər qızlarına uşaqlarını böyütməkdə kömək edirlər, amma hansı çətinliklərlə. Halbuki dövlətin xeyrinədir ki, əhali artsın! Bax, abortlardan imtinanın əsas həlli budur! Əlbəttə, neçə uşaq sahibi olmaq istədiklərinə ailələr özləri qərar verirlər, amma bu hekayədəki kimi qəddarlıq ruhu param-parça edir. Mən bu qadının yerində olsaydım, belə bir əri çox-çox uzaqlara göndərərdim və uşaqları yaşadardım. Tələbəlik illərimdən yadımda qalan belə möhtəşəm sözlər var: Və bütün altı materikdə bundan gözəli yoxdur, Bütün bəşəriyyət mamaçanın qucağında olanda! Bəli, çox möhtəşəm əsərdir. Kiçik bir insana həyatına son qoymaq üçün xəstəxanaya gedənlərə yaddaş dərsi ola bilər. Sizə yaradıcılıqda uğurlar arzulayıram. Hörmətlə, Emiliya O f l e d i
Bədənin tüklərini biz-biz edir. Hər cümlə adamı emosional gərginlikdə saxlayır. Öz yaradıcılığınızı kütləvi oxucuya çatdırdığınız üçün təşəkkür edirəm. Hörmətlə. Svetlana D a v ı d e n k o v a
Təsirli hekayədir. Ruhun dərinliklərinə qədər işləyir. Hörmətlə, Olqa P o s t n i k o v a
Hörmətli Firuz Mustafa Bu iki günahsız, həyata can atan varlığı necə də möhtəşəm təsvir etmisiniz… Yalnız gözəl üslub və məzmun deyil – həm də tərcüməçi Şahlo Qasımovanın bacarığı sayəsində qorunub saxlanılmışdır – hekayəyə müşayiət edən emosional gərginlik heyran edir. Sizin ağrınız və oxucuya ötürülən həmdərdliyiniz hiss olunur… Bu mövzunu qaldırdığınız üçün təşəkkür edirəm. Bəlkə də bir çoxları belə bir qətl törətməzdən əvvəl düşünəcəklər… Hörmətlə Gülbəniz Q ə m ə r l i n s k a y a
… əbədi “lehinə” və “əleyhinə” dilemması olarsa… Səssiz müharibə və qadının seçimi – necə davranmaq lazımdır sualı meydana çıxır. Mən bu haqqı qadının ixtiyarına buraxıram. …məndə uşaq yoxdur, amma körpəni öldürə bilmərəm… böyüyü isə bəli. düzünü desəm. mən də ikiüzlüyəm və axmağam. …şərtlərdən asılı olaraq. T a y v a
Qan adamın damarlarında donur. Amma… Bu məsələ qaldırıldıqda başqa bir sual yaranır: deməli, belə öldürmək olmaz, amma böyüyəndə – və cani könüllü! Silah əlinə alacaq və ya ya özü qatil olacaq, ya da kimisə öldürüləcək! Hər yerdə yalan və ikiüzlülük hökm sürür. …Heç olmasa, anlayırsan. Böyüyü üzbəüz, ya da tamamilə müdafiəsiz, əlləri və ayaqları bağlı halda məhv etmək?.. Mira P a p k o v a
Çox güclü bir hekayə… Sadəcə tükləri biz-biz edir. Bir dəfə sənədli filmə baxmışdım – abort zamanı dölün ana bətnində davranışını kamera ilə çəkirdilər, sizin təsvir etdiyiniz kimi olurdu. Çox istəyərdim ki, sizin hekayənizi daha çox insan oxusun. Hörmətlə, Nata E d d
Oxumaq fiziki olaraq ağrılıdır. Düşünürəm ki, onu yazmaq da çox ağrılı olub. Sizdə həmdərdlik var. Təşəkkür edirəm. Hörmətlə, Lyubov L a v r o v a
Natanın sözlərinə qoşuluram. Təsirli bir hekayədir. Hörmətlə, Olqa T r u ş k o v a
…Balaca insan yumruqlarını sıxmış halda yatırdı. Kiçik əllərini isə elə tutmuşdu ki, sanki özü üçün çox dəyərli, əvəzsiz bir şeyi saxlamağa çalışırdı… O dəyərli və əvəzsizi isə əlindən almışdılar!.. O, ölmüşdü. Y. Q o r o d o v o y
Dəhşətli, oxumağı belə sona çatdıra bilmədim. Nataliya L i s t i k o v a
Niyə “sadə fəhlə” kontraseptiv vasitələrdən istifadə etmir? Bu, arvadını aborta göndərməkdən, sonra da mənəvi işgəncə çəkməkdən daha insaflıdır. Qalina N i k o l a e v a
Bu hekayəni bütün ginekoloqların kabinetlərinin qapısına yapışdırmaq lazımdır. Çox mühüm və aktual mövzuya toxunulub. Təsirli hekayədir! Faina N e s t e r o v a
Bu problem haqqında yazdığınız üçün təşəkkür edirəm. Hər işinizdə uğurlar. Səmimi xeyirxahlıq arzuları ilə, Natali S o k o l o v s k a y a
Onlara “kraliyyət əkizləri” deyirlər! Budur, həyat- kimisə övladsızlıq iztirab içində yeyir, başqalarını isə istəksizlik kasıblığa sürükləyir. Amma ən çox təsirləndiyim bu idi: “Yox… Birindən qurtulmaq başqa, amma birdən-birə ikisindən – tamamilə başqa…” Nart O r s t x o e v
Bu, çox mübahisəli mövzudur. Amma siz bir daha xatırlatdınız: hamiləliyin qarşısını almaq, dölü öldürməkdən daha yaxşıdır. Bunun üçün təşəkkürlər. Hörmətlə, Nataliya Ş i ş o k
Ürək sıxılır… çox dəhşətlidir… Allah belə şeyi bağışlamaz! Lina Q a l i a n
Firuz Mustafa, düzdür, şəxsən mənim başıma məhz belə bir günah (uşağı ana bətnində öldürmək) gəlməyib. Amma sizin hekayəniz məni dərindən sarsıtdı. Yəqin ki, biz insanlar olduğumuz üçündür; bu, bütün cəmiyyətə aiddir. Oxumuşam ki, abort zamanı doğulmamış uşaq ona yaxınlaşan dəmir alətdən xilas olmağa çalışır və dilsiz çığırtı ilə ağzını açır. Tatyana X a r x o v a
Balaca uşaqların böyük faciəsi. Böyüklər haqqında isə susaq. İrina N e k r a s o v a
Çox təsirli və amansız bir səhnədir, göz yaşları olmadan oxumaq mümkün deyil. Sizə hər şeyin ən yaxşısını arzulayıram. Mən Mingəçevirdə 25 il yaşamışam, sonralar oradan köçmüşük. Gənclikdə rus dram teatrı yanında həvəskar teatr studiyasında oxuyurdum, amma tamamlamadım. İndiyədək həyat yoldaşımla Mingəçeviri xatırlayırıq – axı orada həm o, həm də uşaqlarımız doğulub. Milliyətindən asılı olmayaraq, həmyaşıdlarımızın çoxu ilə hələ də əlaqədəyik. Yanımızda azərbaycanlılar yaşayır. Ərimim bacısı qızının əri azərbaycanlı idi, dünyasını dəyişib. Uşaqlar ötən il Mingəçevirə getmişdilər, Bakıda da qohumların yanında olublar. Vera M a t r o s o v a
Mövzu şübhəsiz ki, illərlə aktual və canlı qalıb. Amma oxumaq ağrılıdır – özüm də bu bağışlanmaz günahla yaşayıram… Xahiş edirəm, baxın bu kiçik hekayəyə. Dailda L e t o d i a n i
Bu, çox dəhşətli bir hekayədir. Oxuyarkən tüklərim biz-biz oldu. Mən heç kimi dinləməzdim, on dəfə doğardım, amma bir dəfə də olsun abort etməzdim. Siz əsərlərinizi çox təsirli yazırsınız. Təşəkkür edirəm. Hörmətlə, Valentina Lukina-K u r ç a n o v a
Kədərli hekayədir. Və dəhşətlidir, çünki artıq heç nəyi dəyişmək olmaz. Bədbəxt qadın bundan sonra necə yaşasın? Hörmətlə, Svetlana Y u ş k o
Hörmətli Firuz Mustafa, siz çox dəhşətli, ürəkyandıran bir hekayə yazmısınız, Allah göstərməsin, belə bir şey yaşamaq… Mən başa düşmürəm o anaları ki, hələ doğulmamış övladlarını öldürürlər. Onlar bununla bütün ömürləri boyu yaşamalı olacaqlar, amma necə? Axı bu günah heç vaxt, əbədi olaraq yuyulmaz… Olqa A l e k s a n d r o v a
Təəccüblüdür! Amma əgər sən uşağı dolandıra bilmirsənsə – heç başlamağa dəyməz. Günah hər ikisindədir. Polozov N i k o l a y
Çox faydalı, faciəvi bir hekayədir – “kiçik qətl” haqqında. Canıma toxundu. Bu günün əxlaqsız reallıqları ilə bağlı aktual, qlobal və ağrıdıcı mövzu yaxşı açılıb. Qarşınızda şapkamı çıxarıram… Hörmət və daha yaxşı dövrlərə ümidlə Aleksey K r u t o v
Dəhşətli hekayədir… Göz yaşımı saxlaya bilmədim Dərim ürpəşdi… …Sizə minnətdaram, Firuz Mustafa. Bu, çox lazımlı və gözəl əsərdir. Hörmətlə, Olqa A t a n o v a
Oxudum və sarsıldım. Təşəkkürlər. Hörmətlə, Ş a h l o
Elə bil dəriyə şaxta toxundu. Belə yazmaq… Məncə, əgər bunu gənc qadınlar oxusa, heç biri qatillik etmək istəməz… Sizə böyük RAXMAT!!! Möhtəşəmdir! Gülciğan Q a y n u l i n a
Ürəklərdəşən. Sanki ruhun məsamələrindən keçib… Təəssüf ki, bu bizim cəmiyyətimizdə də var, insanlar arasında… Sizin hekayəniz heyrət doğurur, çünki hələ doğulmamış körpənin incə dünyasına varmaq lazım idi. Onlar – diridir! Çox mürəkkəb süjetli və ideyalı bir hekayə yaza bilmisiniz… Allah Sizə xeyir, sülh və xoşbəxtlik versin! Çox şadam. Təbəssümlə, Lusena Bıkova-Ş v e t s
Dəhşətli hekayə. Uşaqları ana bətnində və ya doğulduqdan sonra öldürmək böyük günahdır. Sizinlə razıyam. Amma sadə insanları səfalətə və canverməyə məcbur etmək günah sayılmır. Sizə, Firuz Mustafa, yaradıcılığınızda uğurlar arzulayıram. P.S. Sizə minnətdaram, ustad. Lyudmila D e n i s o v a
