Sumqayıt şəhər Təbiət Elmləri Təmayüllü Gimnaziyada şairə Esmira Günəşin şəhidlərə həsr etdiyi kitablarının təqdimatı oldu
27 oktyabr tarixində Sumqayıt şəhər Təhsil şöbəsinin təşkilatçılığı ilə Təbiət Elmləri Təmayüllü Gimnaziyada şairə Esmira Günəşin şəhidlərə həsr etdiyi kitablarının təqdimatı oldu. Tədbiri Gimnaziyanın direktoru Nizami Əhmədov açıq elan edərkən öncə Azərbaycan Dövlət Himni səsləndirildi, daha sonra isə şəhidlərin xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edildi. Direktor öz çıxışı zamanı şəhid ailələrinə şəhidlərimizin xatirələrini yaşatmaq üçün Gimnaziyada sinif otaqlarının hər birinə şəhidlərin adlarının verildiyini bildirdi. Bundan əlavə şairə Esmira Günəşin təklifi ilə Gimnaziyanın kitabxanasına da şəhid Rüfət Mustafayevin adı veriləcək. Tədbir şagirdlərin hazırladıqları şeirlərin və musiqilərin ahəngi ilə davam etdikdən sonra qonaqlara da söz verildi. Şairə Esmira Günəş öz çıxışı zamanı şəhid Rüfət Mustafayevin xatirəsinə həsr olunmuş “Qəlbimizin zirvəsində yaşayan qəhrəman” və ” Cənnətdən gələn hədiyyə” kitablarını məktəbə hədiyyə etdi. Daha sonra şəhid Niyaməddin Ələkbərovun anası Həcər xanım şəhid anaları adından çıxış edərək, Esmira xanımın şəhid ailələrinə olan xüsusi qayğı və diqqətindən bəhs edərək, tədbirin təşkil olunmasında əziyyəti olan hər kəsə təşəkkür etdi. Şairə Esmira Günəş yeni çap olunan “Xarıbülbüllər” kitabını da şəhid ailələrinə təqdim etdikdən sonra xatirə şəkilləri ilə tədbir yekunlaşdırıldı.Fotolar:
Səma Muganna – bu ad artiq çoxlarına tanışdır… Gənc yazarın həmyaşıdlarından bir çox fərqli və üstün cəhətləri çoxdur. Belə ki, özünün yüksək intellektual səviyyəsi,insanlara dəyər verib qiymətləndirməyi çox ustalıqla və məharətlə bacarması, fəlsəfi düşüncələri, natiqliq qabiliyyəti, əsərlərindəki obrazlar barədə geniş sohbətləri və i.a. müxtəlif fikirləri ilə fərqlənir. Səma insanın daxili aləminə siraət edib, onu bütün incəliklərinə kimi təqdim etməyi özünə məxsus düşüncələrinə əsaslanaraq ətafındakılara çatdırmagı dəqiqliklə bacarır.Onun öz dünyası, öz romantikası, öz düşüncə tərzi var. Onunla şəxsi tanışlıģım zamanı fikirlərimdə yanılmadıģım, öz təsdiqini tapır. Hər hansı bir hadisəyə fərdi düşüncə tərzi ilə yanaşır, xəyalında araşdırıb,qurduģu hər hansı bir ədəbi əsərin mahiyyətini ,məzmununu, mənasını və nəhayət,mövzusunu tam şəkildə oxucusuna,dinləyicisinə aydınlıgı ilə çatdırmaģı adamı heyran edir. Hələ kiçik yaşlı məktəbli ikən yazdıģı yazılar, kitablar onun zəngin daxili aləmindən xəbər verir. Əlbəttə, bu da onun genetik xüsusiyyətindən irəli gələ bilər. Belə ki, Səma tanınmış yazıçımız Isa Mugannanın varisi–nəvəsi olduģuna görə burada genetikanın özünü göstərməsi də elmi cəhətdən bizə əsas verir. Səmanın yazılarındakı dolģun fikirlər onun gələcəkdə ən məhsuldar yazıçı kimi şöhrət qazanacaģından xəbər verir. Bildiyimiz kimi Səma Muganna 2006- cı ildəmart ayının 2-sində Bakıda –Isa Mugannanın ocaģında dünyaya göz açıb.Ona bu adı düşünərək verənlər heç də yanılmamışlar.Həqiqətən o, səmada Günəş kimii parlayan,ədəbi yaradıcılıģa qədəm qoyan gənclərin yoluna işįq saçan Mayakdır!!! Hazırda BDU-də filologiya fakultəsində müəllim kimi çalişan, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Sevinc Muganna ö söhbətlərində qeyd edir ki, qızı Səma hələ uşaqlıqdan ədəbiyyata baģlı olmuşdur. Bu baģlılıqda babası Isa Mugannanın böyük rolu olmusdur. Və Səma ugurlarına görə babasını qibləgahı adlandırır. Hələ 14 yaşında ilk defe hekayələr toplusu olan”Mələk Səmanın sevdalı dünyası”, bir neçə aydan sonra isə ilk povesti “Ģöyərçinin qəribə sevgi hekayəsi” povest kitabı işıq üzü görmüşdü. Bəli, artıq Səma öz ədəbi mühitində növbəri yazılarına imza atmagın yollarına bələd olur.Ondakı yüksək intellekt imkan verir ki, həm məktəbli olaraq dərslərində də fərqlənir, həm də fəal çalışmaqla yanası ,ədəbi fəaliyyətinə davam edir. Onu da qeyd etmək yerinə düşərdi ki,15 yaşlı məktəbllinin “Adam və Papatyanın Tanrıyla ģörüşdüyü gün” adlı kitabının işıq üzü görməsi bir çox yazarları heyrətləndirdi …. Və 2022 ci ilin apreli onun həyatında ən yaddaqalan və unudulmaz günlərdən oldu…. Azərbaycan Yaziçılar Birliyinə üzv seçilən 16 yaşlį qız üçün bundan böyük mükafat ola bilərdimi?! O, ugurlarına iti addımlarla irəliləyirdi…. Ədəbi yaradıcılıgındakı ugurları hamımızı çox sevindirirdi.Onun yazıları “Yazarlar”jurnalında,”Ədəbiyyat” qəzetində və digər mətbu orqanlarında mütəmadi olaraq dərc olunur. Konya şəhərində yayımlanan “Krımın səsi” qəzetindəki yazıları da oxucuları tərəfindən marawla oxunur. Gənc yazıçımızın yazılarını Türk dünyası heyranlıqla oxuyur və daim izləyir . Bu yaxınlarda da Konyada yayımlanan “Krımın səsi” qəzetində “Günəşin qaranlıq Şahzadəsi” adlı povesti də ilk dəfə işıq üzü görməklə davamlı səkildə beynəlxalq səviyyədə novbəti ugurunu qazanmışdı. Səmanın ədəbi fəaliyyətini dəyərləndirən “Yazarlar” jurnalının redaksiya heyəti onu jurnalın üzvü seçməklə “Ziyadar” mükafatına layiq görmüşdür.Eyni zamanda “Qürur”ƏM- nin nəzdində fəaliyyət göstərən”Xarıbülbül” Ədəbi Məclisinin üzvlük vəsiqəsi təqdim edilmişdi. Bu il oktyabrın 6-sında Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş Idarəsinin təşkilatçılıgı ilə Səbail rayon MKS- nin Mərkəzi kitabxanasında gənc yazıçımız Səma ilə yaddaqalan növbəti bir görüş keçirildi.Görüşdə Bakı Şəhər Mədəniyyət Baş Idarəsinin Mədəniyyət siyasəti sektorunun müdiri Səbinə Məmmədova, Zəhra Kazımova, yazıçı, şair-publisist, hərbi jurnalist, AYB-nin üzvü, Nazim Əhmədli, şair, yazıçı-publisist, AYB-nin üzvü, “Qızıl Qələm” mükafatı laureatı, Prezident təqaüdçüsü Zaur Ustac, bu sətirlərin müəllifi, gənc yazarın ailə üzvləri, kitabxananın əməkdaşları və digər tanınmıs ziyalılar iştirak etməklə Səmanın yaradıcılıgını yüksək qiymətləndirmişlər. “Yazarlar” jurnalının baş redaktoru Zaur Ustac yeni təsis olunmuş “Isa Muganna” diplomunu ilk dəfə Səma Mugannaya təqdim etmişdir. “Xarıbülbül” ƏM- si də yaradıcıılıq ugurlarına görə eyni adlı diplomu yazara təqdim etmişdir. Səmanın zəngìn dünyagörüşünə malik olması onun gələcəkdə bu potensialdan bacarıqla istifadə èdə bilməsinə zəmin yaradır. Bu il Bakıdakı 189-190 nömrəli məktəbin XI sinfini bitirəcək Səma təhsilini Incəsənət Institunun kino- rejissorlugu fakultəsində davam etdirmək arzusundadır. Niyə məhz bu fakultə – deyəndə : —Əsərlərimin rejissoru özüm olmaq istərdim- dedi. Arzuna , niyyətinə dogru bu sənət yolunda sənə tükənməz bacarıqlar,yeni- yeni bol ugurlar diləyilə….
AJB-nin üzvü, “Qürur” Bədii Yaradıcılıq Mərkəzi Nəzdindəki” Xaribülbül” Ədəbi Məclisinin sədri, ”Yazarlar”jurnalının əməkdaşı, DAMM vəSİM İB -in Fəxri üzvü.
Bu gün Zaqatalada yaşayıb-yaradan əsl ziyalı, gözəl xanım, şair Adilə Aslanovanın doğum günüdür! Şad günü münasibəti ilə yazarlar adından onu təbrik edir, həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun, Adilə xanım!!!
Sənsən mənim xəzinəm, varım, dövlətim, Sənsiz nəyimə gərək bir dirhəmim, ata. Bil, sonsuzdur sevgim lap əzəldən dərin, Bir ümman, bir dünya sən eşqimsən, ata.
Cəfadan qabaran əllərin, o səfalı qəlbin, Mənim qürurumdur, mənim fəxrimdir, ata. Çöhrəmə əks olunan bir şirin təbəssümün, Canıma canımdır, yarama məlhəmdir, ata.
Biz evdə haramı görmədik,həp halal yedik, Yeyib, içib axırda varlığına çox şükür dedik. Ağrılı günümüzdə kürəkdə istilik sezdik, Sən demə, ən möhkəm dayaqmışsan, ata.
Saçının hər telin ağartdın, cəddini əydin, Biz övladlarının yolunda hər şeydən keçdin. Asan yaşayışdan düz min qat çətinin seçdin, Gəl özün söylə, uğruna fədalar olmazmı, ata?
PAYIZ Gözəllik, təntənə, qızıl taxt, saray, Çıxmısan taxtına, şahmısan, payız?! Mən ki, sevməmişəm səni heç zaman, Bəs niyə ruhuma hopmusan, payız?! * * * Sevən könüllərin toyu, büsatı, Qızıla döndərib vaxtı, saatı, “Murad” dediyimiz o köhlən atı, Səyirdib arxamca çapmısan, payız! * * * Bahardan uzaqsan, yaydan uzaqsan, Bir az nisgillisən, bir az sazaqsan, Öz qızıl taxtından düşmə uzaq sən, “Fil qulağında”mı yatmısan, payız!? * * * O dağ zirvəsindən əzəmət gətir, Sevən urəklərə mərhəmət gətir, Təzə meyvələrdən yığ, səbət gətir, Yoxsa köhnələri atmısan, payız!? * * * Durub qabağından qaça bilmirəm, Durna qatarıyla uça bilmirəm, Nə sirrdir, sehirdir aça bilmirəm, Məni qabağına qatmısan, payız! Deyəsən ruhuma hopmusan, payız!
QARDAŞ Zaman qəlpə- qəlpə sökür hamını, Dizi üstə çökmək, yamandı qardaş! Hərlədib, fırladıb elə yıxır ki, Sanırsan gözündə dumandı, qardaş! * * * Dünən yığışardıq hamı bir evə, Daha ələ düşməz belə girəvə, İndi canımıza düşüb vəlvələ, Böyük saraylar da zindandı, qardaş! * * * Təndirin iyinə kənd bürünərdi, Nənəm nehrə töküb, yağ əridərdi , Süfrəyə şor qoysaq,bal görünərdi, İndi çörəyimiz yavandı, qardaş! * * * Qonşunun dərdini qonşu bilərdi, Tapıb dərmanını , əlac edərdi, Qonşu biri gəlib, biri gedərdi, İndi qonşular da düşmandı, qardaş! * * * Yığılıb oynayan şirin oyunlar , İndi oyunçunu özü aldadar, Qovula-qovula mərd namərd olar, Həqiqət nə yaman yubandı, qardaş! * * * Nə qədər uzatsan, uzanar dünən, Sözdən də bezməsin oxuyan, bilən, Bir az dodaq büzüb, bir az da gülən, O dünya qorxulu yalandı, qardaş!
GƏLMƏ OLDUĞUN YERƏ Səni elə aradım, kitabın varağında, Açılan çiçək idim, kəpənək sorağında… Daha gəlməz o fəsil, bir gəlin duvağında, Xəyallar uydururam, hər gecə cürbəcürə, Gəlmə ki, aldanarsan, gəlmə olduğun yerə… * * * Hər aydınlıq gecədən bir zərrə işıq düşdü, Payız qəhqəhə çəkdi, nə uğursuz gedişdi, Fikrim durna köçünə qoşulubdu nə işdi? Yenə öz havanı çal, nəhs gətirmə ömürə, Qoşul, külək səmtinə, gəlmə olduğun yerə… * * * Zamana ölçü olmur, qurulmayan saatda, Hey qaçdım arxasınca, mən piyada, o atda, Çox aldatdım özümü, cəhənnəmlə, ” sırat” la, Günahı çidarlayıb, bağlamışam zəncirə, Batarsan günahıma, gəlmə olduğun yerə… * * * Çəkə bilsən yükümü, dəyişək yerimizi, Ətəyindən uzunsa, tutmayaq əlimizi, Qay Allah bağışlasın, ən böyük səhvimizi! Axtarma bundan belə, yalvarıram min kərə, Axı özün burdasan, gəlmə olduğun yerə…
YAŞAYAN ŞƏHİD (…bütün qazilərimizə ithaf edirəm…) Sənə nəğmə qoşuram, gücü çatmır qələmin, Ölümə həyat qatıb, canda daşıyan şəhid! Qanı da, vətən olub axır damarlarında, Ölümün pəncəsindən, qopub yaşayan şəhid! * * * Bəlkə də, əl – ayağı harda qalıb, bilməyir, Bəlkə itən gözünü yolda salıb, gülməyir, Ruhu sağ qalanların, itirdiyi ölməyir, Məkkəyə, Mədinəyə, Pirə oxşayan şəhid! * * * Qəlpəli sinəsinə çəkilmişdı yaman dağ, Şəhidimiz baş tacı, qazimiz zirvəli dağ, Bizə ərməğan etdiz, bağrıyanıq Qarabağ, Dar gündə , vətən deyib elə qoşulan şəhid! Ölümün pəncəsindən, qopub yaşayan şəhid!
ŞEİRLƏR Ruhumdan süzülüb gələn harayım! Kədərim, nisgilim, sevgi, eşq payım! Kərpic- kərpic hörüb, quran sarayım! Şagird dəftərində qalan şeirlər! * * * Üzünə baxmağa utanır üzüm, Siz mənim ilk nəğməm, ilk ürək sözüm! Qürura sığınıb bükülü, büzüm, İçindən dağılıb, solan şeirlər! * * * Kəlməsi zamantək məsum misralar, Baxdıqca qəlbimi min hala salar, Ağlımı, huşumu, başımdan alar, Həzin bir xatirə olan şeirlər! * * * Gizlində yazılıb ünvan tapmayan, Həyatın dadını heç çıxartmayan, Üzülü əlləri kama çatmayan, Həyası içinə dolan şeirlər! * * * Hər sətir içindən bir tənə baxır, Kövrək hislərimi yandırır, yaxır, Dəyişən zamantək süzülüb axır, Gerçəyə dönərmi, yalan şeirlər?! Gerçəyə dönərmi, yalan şeirlər?!
GƏLİM Xatirə soraqlı izdi dönüşüm, Gözümü yollara, qoy asım gəlim! O vaxt bizi sevən bağça- bağların, Qəhər kəndirini , qoy kəsim gəlim! * * * Hanı xan çinarlar, salxım söyüdlər!? Qara kölgəsində, ağ düşüncələr, Yollar havalanıb, ayaqdan düşər, Görməsin izimi, qoy qısım gəlim! * * * Bəlkə son sevincim, son həyəcanım, Ümidsiz səhərim, dolan axşamım, Qorxuram, bu yollar qaraldar qanım, Tozunu bağrıma, qoy basım gəlim! * * * Göyərir içimdə səssiz hıçqırıq, Bulud, gözlərimdən düş, qırıq -qırıq, Bəlkə durnalardan gəldi muştuluq, Bir əsim yel kimi, qoy əsim gəlim! * * * Bir qatar fitinə açılsın səhər, Çəkilsin ağlımdan boz düşüncələr, Çətin ki, biryolluq gedənlər gələr, Qorxuram özümdən, qoy susum gəlim!
“NAĞIL BİLƏK DÜNYANI” (…qarışıq dünya fonunda düşüncələr…) Şair dedin, “nağıl bilək dünyanı”, Nağıl bildik, göydən alma düşmədi. Düşüncəmiz “Cırtdan” olub, kiçildi, Nənəmizin arpa aşı bişmədi. * * * Məlikməmməd qartal kimi şığıyır, Tıq-tıq xanım özünə dost arıyır, Göyçək Fatma saçlarını darıyır, “Siçan bəylər” xan evində kefdədi. * * * Div çevirib dünyamızı zindana, Ha deyirsən, nə anlaya , nə qana, Qadir Allah qoyma bizi yamana, Bilməsin ki, özü şeşi-beşdədi. * * * Tələsirik işıq gələn tərəfə, Çatacağıq div oturan hədəfə, Tanrı qoymaz haqq olanı tələfə, O divlər də, nağıl kimi heç nədi. * * * Yaz gəlsə də ellərimə qar yağır, Göydən gələn pislikləri qar yığır, Təbiət də bədəmələ qarğıyır, Qulağımız bircə sözə təşnədi. * * * Koroğlular qılınc beldə gələcək, Keçəl Həmzə yad atından enəcək, Div deyilən əməlində yenəcək, Qarşılayın!… Atlarımız kişnədi!
YARIMÇIQ MƏKTUBLAR Qorxuram bir gecə Əzrayıl gələ, Qonub sinəm üstə, evimi yıxa. Qorxuram balışın altından sənə, Yazdığım yarımçıq məktublar çıxa. * * * Hələ kəlmələri sətirlənməyib, Gül, bənövşə düzüb ətirlənməyib, Hələ göz yaşıma çətirlənməyib, Qorxuram üstündən göz yaşım axa. * * * Üstündə nə möhür, nə ünvanı var, Qapımı qış döydü, görmədi bahar, Hüzünlü, həsrətli, qəmli misralar, Qaldı kürəyimi yandıra, yaxa. * * * Zaman üstümüzdən adlayıb keçir, Əcəl badəsini bilməyən içir. Haqqın dərgahını kim özü seçir? Bir gözü arxaya hey baxa-baxa. * * * Qorxuram bir gecə Əzrayıl gələ, Qonub sinəm üstə, evimi yıxa. Qorxuram balışın altından sənə, Yazdığım yarımçıq məktublar çıxa.
ARZULARIM DƏNİZ İDİ Qolu- budağı qırılmış, Bir azca da unudulmuş, Ağacların sırasıyla Yolum gedir sənsizliyə Aram- aram! Bütün itmiş xəyalları, Şələləyib kürəyimə, İnadıma dirəşirəm! Qarşımdakı tənha qalan Bir çinarla dərdləşirəm! Təzələnir yenə yaram! Bu yolun da üzü bozdu! Mənə gələn ağır gələr! Kökü yanmış ağacların Dibində olmaz pöhrələr! Yol üzümə yorulduqca, Ümidlərim çilik- çilik! Tikan cırır əllərimi Əynim- başım didik- didik. Kola – kosa ilişirəm, Öz- özümlə didişirəm. Yollar yorğun, yollar ağrın! Qəlbimdəki suallarım Bir az dəli , bir az çılğın! Onsuz cavab gözləmirəm! Cavabsız qalan suallar, Bəzən bizdən müdrik olur! Gəlişi gözəl olmayan, Hikmət olur, böyük olur! Böyüklüyün arxasınca boylandıqca, Mənim kiçik arzularım Ya hüzursuz, ya puç olur. Yavaş – yavaş sonuc olur. Anladığım bircə budur! Arzularım dəniz idi! Sənsizliklə aramızda, Dərya durdu, dəniz durdu. ” Dəli qız” ın ürəyini Çox sevdiyi dəniz qırdı.
KAŞ Kİ… Sən mənim nisgilli yazdığım şeir, Mən sənin nəyinəm, hələ bilmirəm. Payızın rənginə oxşat bəxtimi, Neyləyim, satılmır, ala bilmirəm. * * * Bəxtəvər söyləyir, tanıyan, bilən, Tərsimlə, düzümlə, bağlanmış setəm. Nə sən yaşayansan, nə də mən ölən, Bəlkə orbitində yad planetəm? * * * Bütün bənd- bərələr bağlı qalıbsa, Günahı deyildir bu dünənimin. Qorum tüstülənib yanğın olubsa, Necə üzü gülsün şeirlərimin? * * * Möhtəşəm olurmuş sevilən kədər, Varlığı təsəlli, yoxluğu əzab. Fəsillər dövr edib dəyişən qədər, Ürəyim ağlımla çəkir haqq-hesab. * * * Zamana oxşayır, xəyalımız da, Bağlısı mürəkkəb, açığı müşkül. Fələyin yazısı var alnımızda, Qələmlər təzədən yonula kaş ki…
Dünyada nitqin, hər hansı hadisədən bəhs etmənin üç qaydası var. Birincisi, kütlənin dilidir ki, bu rəngarəng təbiəti olan okeana bənzəyir; ünsür müxtəlifliyi olsa da, üslub eynidir, yaxud üslub yoxdur. Kütlənin dili göz ilə gördüklərini, qulağı ilə eşitdiklərini nəql edər. İkincisi, ziyalı və alimlərin dilidir ki, onlar daha çox təcrübədə sınadıqlarına, idraka və mənəviyyata əsaslanarlar. Üçüncü növ dil nəql edənin gördüyünə, eşitdiyinə istinad etmir, hər bir prosesi immanet qavrayışdan ayırıb minllərlə hadisənin baş vermə səbəbi kimi nəzərə çatdırır. Birinci dilin tərkibi “zəngindir”. Bura narkoman, dustaqxana və s. bu qəbildən olan jarqon dillər
daxildir. Ikinci dilin strukturuna ixtisas təmayüllü terminləri də əlavə edirlər. Üçüncü dil tərkib və ya strukturuna görə əvvəlki ünsiyyət formalarından fərqlənir. Bu dilin dərinliyini, yaxud ucalığını adi idrak vasitəsilə ölçmək mümkün deyil, çünki transendentliyin təcəssümüdür. Fərdiliyini dəf etməmiş idrak sonuncunu ancaq təsəvvür formasında, yaxud da immanent qavraya bilər. Üçüncü dil hərflərin, sözlərin, söz birləşmələrinin məna yükünə uyğunlaşdırılması, fərdin idrak sferasının xaricində yerləşdirilməsi baxımından əruz vəzninə bənzəyir. Məsələn, əruzu bilməyən oxucu qəzəli, rübaini heca vəznində yazılmış şeir nümunəsindən ayıra bilməyəcək. Çünki vəzndən, misraların bərabər hissələrinə mütabiq olan səs tezliyindən xəbərsizdir. Bu vəzndə şeir yazan ölkələrin hamısında təhsil görmüş hər kəs terminin adı ilə tanışdır, amma əksəriyyət üçün “İcazə ver mənə, könlüm səninlə həmbahar olsun” misrası ilə “Mənə icazə ver, səninlə həmbahar olsun könlüm” misrasının fərqi yoxdur. Əgər söhbət heca vəznində yazılmış şeirdən gedirsə, fərq olmaya bilər, yox, əgər mövzu əruz vəznidirsə, ikinci misra heç bir təfilə ardıcıllığına uyğun gəlmir. İnsan suyun üzərində qalmağı tədricən öyrəndiyi kimi, əruz vəzninin sirrinə də ahəngin xüsusiyyətindən xəbərdar olduqca yiyələnir.
Üçüncü dildən agah ola bilməyənlər xitab, rəsm, heykəltəraşlıq, ədəbiyyat və s. mənada əsl əsərlərin mahiyyətini anlaya bilmirlər.
Üçüncü dil mövzusu tərcümə sənətində də aktualdır. Məsələn, türkiyəli mütərcim Senail Özkanın tərcüməsilə doğma türk dilində işıq üzü görən C. V. Hötenin “Faust” əsəri, fikrimə görə, orijinal versiyasından o qədər də fərqlənmir. Çünki hər sətirdə, hər parçada, hər bölümdə müəllifin üçüncü dil vasitəsilə qələmə alınmış yaradıcı qayəsi insan ruhuna türkün şirin ləhcəsində vücudu titrədəcək qədər sirayət edir. Senail Özkan Hötenin fikirlərinə onun bütün əzəmətini hopdurub. Elə bu xüsusiyyətinə görə əsəri türk dilində danışanlar üçün böyük xəzinə hesab etmək olar.
Mən üçüncü dil deyəndə ədəbi dilin beş funksional – bədii, elmi, publisistik, məişət, rəsmi-işgüzar üslübunu nəzərdə tutmuram. Üçüncü dil birinci üç üslub üçün keçərlidir. Yəni bu dilin köməyilə bədii, elmi əsərlər, publisistik məqalələr yazmaq olar. Lakin bədii, elmi əsərlər, yaxud publisistik məqalələr, əsasən, bu dili bilmədən yazılır. Üslubla üçüncü dilin fərqli olduğunu Kafka Şopenhauerin timsalında belə açıqlayır: “Təkcə üslubunun gözəlliyinə görə Şopenhaueri oxumaq lazımdır”. Bu o deməkdir ki, onsuz da üçüncü dildə yazan Şopenhauerin üstəgəl üslubu da gözəldir. Buradan belə nəticəyə gəlmək olar ki, üçüncü dil və gözəl üslub terminləri bir-birini tamamlamaya da bilərlər.
Hər bir yazıçı ədəbi dilimizin fonetik, leksik və qrammatik normalarına tabe olan üslubda gözəl əsərlər yaza bilər, amma üçüncü dil qaydalara tabe olan üslub demək deyil, bəlkə də ən düzgün qaydaların tətbiqi ilə “qayda pozuntusudur”.
Məhəmməd Füzuli yazır:
“Var bir dərdim ki, çox dərmandan artıqdır mənə,
Qoy məni dərdimlə, dərman eyləmə, var, ey həkim”.
S. Özkanın Faustu deyir:
“Mən iyiləşmək istəməm, düşüncəmin hakimiyim,
Yoxsa şimdi ben de başkaları gibi alçağın tekiydim.
Füzulinin dərdi ilə Faustun dərdi, göründüyü kimi, eynidir; onlar eyni dünyanın ortaq sakinləridir və hər kəsə məlumdur ki, mənəvi aləmin, maddi və cismani dünyanın əzabları arzuedilən deyil. Bu əzablardan qurtulmaq üçün Şopenhauer mümkün qədər arzulardan imtina etməyi məsləhət görürdü. Bəs o hansı dərd, hansı xəstəlikdir ki, insan sağalmaq istəmir? Bu, dünyanın dərk olunmasıdır və dünyaya ağalıq etmək fikrində olan uzun-uzun adam siyahılarından heç birinin düşüncə tərzinə mütabiq deyil. Çünki dünyanın dərki onun özündə deyil, kənarındadır. O kəslər üçün ki, maddi dünyanın hadisələri mühüm əhəmiyyət kəsb edir, onlar Füzulinin, Faustun dərdindən baş aça bilməzlər.
Görünənlər aləminin faniliyi baxımından dünyanın dərk olunması böyük dərddir. O zaman bu qədər böyük dərd niyə dərman olsun ki? Bunun sirri üçüncü dilin mahiyyətindədir. Qələm sahibi insan üçüncü dilin köməyilə nəhayətə varır, dünyanın üstünə qalxır; milyonlarla dünyanın hərəkət çevrəsinə mərkəz olur.
Yəqin heç kimə sirr deyil ki, həzz almaq üçün biri alkoqollu içki içir, digəri narkotik vasitələrdən istifadə edir, başqası ləzzətli xörəklər, meyvələr yeyir, musiqiyə qulaq asır, intim əlaqəyə üstünlük verir və i. və s. Bu zövqlər hamısı müvəqqətidir, həmişə təkrarına ehtiyac duyulur, amma dünyanın dərk olunma vəcdi zövqlərin ən yüksəyi, alisidir, həm də insanı heç vaxt tərk etmir.
Bəzi insanlar özləri haqqında yüksək fikrə düşərək Füzuli dərdindən xəbərdar olduqlarını bəyan edirlər, amma bəyan etdiklərini şəxsi nümunələr vasitəsilə təsdiqləyə bilmirlər, ona görə ki, eşitdiklərdən bəhs etməklə yaşadıqlarından söz açmaq bir-birindən əsaslı şəkildə fərqlənir.
Sonda üçüncü dili xaraxterizə etmək üçün belə bir müqayisə aparaq. Bu dilin vasitəsilə ərsəyə gəlmiş bədii əsərləri oxumaq təyyarədə uçmağa bənzəyir; tez-tez dağın, ormanın üstündən keçirmiş kimi səciyyəvi ləngərlər vurursan; axı bu, fiosofların dilidir.
