“Azad etməliyik ana torpağı” şeiri haqqında
Asif Yusifcanlının “Azad etməliyik ana torpağı” şeiri (səh. 50) Azərbaycan ədəbiyyatında Vətən mövzusunun ictimai-siyasi, mənəvi-psixoloji qatlarını özündə birləşdirən, çağırış və ittiham, etiraf və and mahiyyəti daşıyan sanballı poetik nümunələrdən biridir. Bu şeir təkcə bədii mətn deyil, həm də müəyyən bir tarixi dövrün milli yaddaş sənədidir. 2016-cı il tarixinin şeirin sonunda qeyd olunması onun konkret ictimai-siyasi kontekstdə yazıldığını göstərir, eyni zamanda mətnin publisistik dəyərini və tarixi əhəmiyyətini artırır.
Şeir“bir arzu, bir nisgil” ifadəsi ilə başlanır. Bu iki söz artıq oxucunu emosional baxımdan səfərbər edir. Arzu – gələcəyə yönəlik ümid, nisgil isə itirilmiş keçmişin ağrısıdır. Müəllif bu iki anlayışı “ürəyimizdə” birləşdirərək milli dərdin fərdi yox, ümummilli xarakter daşıdığını vurğulayır. “Ulu diyarımız hələ dardadır” misrası torpaq itkisi problemini sadəcə fiziki işğal kimi yox, mənəvi boğulma, sıxıntı və iztirab kimi təqdim edir.
Şeirdə zaman anlayışı xüsusi yer tutur. “Aranda günümüz necə keçsə də, / Bizim varlığımız o dağlardadır” misraları ilə müəllif rahatlıq və nisbi sabitlik içində yaşamağın belə vicdanı rahatlatmadığını göstərir. Burada “aran” və “dağ” anlayışları yalnız coğrafi deyil, həm də simvolik məna daşıyır: aran – rahatlıq, dağ – mübarizə, qeyrət və müqavimət məkanıdır.
Asif Yusifcanlı növbəti bəndlərdə illərlə davam edən gözləntilərin, boş vədlərin və beynəlxalq laqeydliyin acı nəticələrini publisistik kəskinliklə tənqid edir.“Boş vədlər nə verir, görəsən bizə?” sualı ritorik olmaqla yanaşı, oxucunu düşünməyə məcbur edən açıq ittihamdır. Şair burada yalnız düşməni deyil, susan dünyanı, haqq səsinə səs verməyən beynəlxalq ədalətsizliyi də ifşa edir. “Düşmənin özündən betərdi dünya” misrası şeirin ən sərt və ən ağrılı nəticələrindən biridir.
Şeirin mühüm cəhətlərindən biri də özünütənqid ruhudur. Müəllif“Gəlin özümüzü heç aldatmayaq” deyərək məsuliyyəti təkcə başqalarının üzərinə atmır. Bu çağırış milli oyanışın, ayıqlığın və daxili səfərbərliyin zəruriliyini ortaya qoyur.“Yadlara əl açmaq yaraşmır bizə” fikri isə milli ləyaqət, müstəqil iradə və öz gücünə inam ideyasını ön plana çəkir.
Son bəndlər şeirin ideoloji kulminasiyasıdır. “Başımız üstündə Vətən bayrağı, / Silaha sarılaq bir nəfər kimi” misralarında artıq söz yox, əməl çağırışı var. Bu çağırış emosional təbliğat yox, tarixi zərurətdən doğan milli mövqedir. Şair qələbəni təsadüf kimi yox, məqsədli mübarizənin nəticəsi kimi təqdim edir: “Qoy zəfər olmasın bu zəfər kimi” – yəni bu qələbə təsadüfi deyil, şüurlu, haqqı yerinə qoyan bir zəfər olmalıdır.
Ümumilikdə,“Azad etməliyik ana torpağı” şeiri Asif Yusifcanlının vətəndaş mövqeyini, milli məsuliyyət hissini və poeziyanı ictimai tribuna kimi görmək bacarığını aydın şəkildə nümayiş etdirir. Bu əsər oxucuya təkcə keçmişi xatırlatmır, həm də gələcək üçün mənəvi istiqamət göstərir. Şeir bir çağırışdır, bir anddır və eyni zamanda bir hesabatdır – həm tarix qarşısında, həm vicdan qarşısında.
Bu baxımdan Asif Yusifcanlının sözü yalnız oxunmur, yaşanır; yalnız səslənmir, mübarizəyə səsləyir. Şeir milli ruhun poetik təcəssümü kimi yadda qalır! Bu şeir qələmə alındığı dövr üçün əsl şüar kimi səslənir, bütöv bir xalqı gələcəyə ümidləndirir, öz torpaqları uğrunda mübarizəyə savaşa çağırır. Özü də adi savaşa deyil, sonu möhtəşəm bir zəfərlə bitəcək mübarizəyə: “Qoy zəfər olmasın bu zəfər kimi”!
Daha ümumi, qlobal miqyasda götürəndə “Azad etməliyik ana torpağı” şeiri fərdilikdən, bir xalqın olmaqdan çıxaraq, daha ümumi – bəşəri bir dəyər qazanır və əzilən, haqqı tapdanan xalqlar üçün istiqbal manifestinə çevrilir.
14.01.2026. Qasımbəyli Q.Q. (Ağdam)
Müəllif: ZAUR USTAC
Oxuyun >> Gözündə tük var