Asif Yusifcanlının “Görə” şeiri (səh. 81)
Tanınmış pedaqoq-şair Asif Yusifcanlının “Görə” şeiri Azərbaycan poeziyasında qadın obrazının mənəvi-psixoloji portretini xalq müdrikliyi, irfani dərinlik və etik ölçülərlə təqdim edən sanballı nümunələrdəndir. Bu şeir ilk baxışdan sadə, atalar sözü üslubunda qurulmuş kimi görünsə də, əslində, əsərin alt qatında bütöv bir həyat fəlsəfəsi, qadın davranış kodeksi və milli düşüncə sistemi dayanır.
Şeirin əsas məğzində qadının təmkinli, səbirli, ismətli və daxili dəyərlərlə zəngin obrazı dayanır. Şair qadını zahiri görkəmi, ucadan danışığı və ya nümayişkaranə davranışları ilə deyil, özünə nəzarəti, ləyaqəti və ölçülü hərəkətləri ilə qiymətləndirir. “Gəlin tək özünə hava çaldırmaz”, “qolunu qaldırmaz”, “qadınlığı gözdən saldırmaz” misraları bir qadının həm fərdi davranışını, həm də cəmiyyət qarşısındakı məsuliyyətini poetik dillə ifadə edir.
Əsərdə diqqəti cəlb edən mühüm cəhətlərdən biri xalq etikası ilə poetik ifadənin vəhdətidir. Şeir sanki nəsillərdən-nəsillərə ötürülən bir həyat dərsi kimi səslənir. Burada müəllif nə hökm verir, nə də didaktik nəsihətçi ton seçir; o, sadəcə olaraq “gördüyünü” — həyatın içindən süzülmüş müşahidəni oxucuya təqdim edir. Məhz buna görə şeirin təsir gücü yüksəkdir, çünki oxucu bu fikirləri öz gündəlik həyat təcrübəsində tanıyır.
“Asif Yusifcanlı qadını abır, həya və ismət anlayışlarının daşıyıcısı kimi təqdim edir” deməklə şeirin ideya yükünü düzgün ifadə etmiş olarıq. “Abıra, həyaya, ismətə görə” misrası şeirin ideya mərkəzidir. Burada qadının dəyəri var-dövlətlə, zahiri cazibə ilə yox, daxili keyfiyyətlərlə ölçülür. Şair qadının səsini ucaltmamasını, adi söhbətdə həddi aşmamasını, xırda xəyallarla özünü dəyərsizləşdirməməsini mənəvi kamillik nümunəsi kimi təqdim edir.
Şeirin dili olduqca səlis, axıcı və təbiidir. Qafiyələr süni deyil, fikir axınına uyğun gəlir. Sintaksis sadə olsa da, semantik yük dərin və düşündürücüdür. Bu, Asif Yusifcanlının pedaqoq təfəkkürünün poeziyada təzahürüdür: oxucuya mürəkkəb bədii konstruksiyalarla deyil, aydın və anlaşılan sözlərlə təsir etmək bacarığı.
Publisistik baxımdan şeir müasir cəmiyyət üçün də aktualdır. Sürətlə dəyişən dəyərlər, zahiri təəssüratın ön plana keçdiyi bir dövrdə şair oxucunu yenidən milli-mənəvi ölçülərə qaytarır. O, qadını yalnız ailə içində deyil, bütövlükdə cəmiyyətin mənəvi sütunu kimi görür. Bu baxımdan “Görə” şeiri həm ədəbi, həm də sosial-mənəvi mesaj daşıyıcısıdır.
Nəticə etibarilə, Asif Yusifcanlının “Görə” şeiri qadın obrazını ideallaşdırmadan, lakin onu ucaldan, dəyərləndirən və mənəvi zirvəyə qaldıran bir poetik nümunədir. Bu əsər Azərbaycan poeziyasında qadın mövzusunun milli düşüncə prizmasından təqdim olunmasının uğurlu nümunəsi olmaqla yanaşı, oxucunu düşünməyə, özünü və cəmiyyəti qiymətləndirməyə çağıran sakit, lakin təsirli bir mənəvi çağırışdır.
02.01.2026. Bakı.
Müəllif: ZAUR USTAC
Oxuyun >> Gözündə tük var