“ABŞ”ı “ABEŞE” KIMI TƏLƏFFÜZ EDƏNLƏRƏ!
Azərbaycan dilində “ABŞ” qısaltmasının hər hərfi ayrıca oxunmur, yəni “A Be Şe” deyil, bir bütöv kimi “ABIŞ” (ardıcıl səsləndirilərək) tələffüz olunur.
Bu, həm də Azərbaycan dilinin qısaltma oxunuş qaydalarına uyğundur:
Əgər qısaltma tələffüz edilə biləcək bir söz kimi formalaşmırsa, onu hər hərfi ayrıca oxumaq olar (məs., BMT → Be Em Te).
Amma “ABŞ” kimi qısaltmalar “Amerika Birləşmiş Ştatları” ifadəsini əks etdirdiyi üçün, rəsmi danışıq və yazıda sadəcə “ABŞ” kimi səsləndirilir.
Əvvəllər Azərbaycan mediasında, rəsmi çıxışlarda və təhsil materiallarında bu formaya üstünlük verildiyi halda, son zamanlar bu qısalta yanlış olaarq “ABeŞe” kimi tələffüz olunur.
Azərbaycan dilində qısaltmaların tələffüz qaydaları üçün qısa və anlaşıqlı bir izahı təqdim edək.
Qısaltma növü, nümunə , tələffüz qaydası, izah:
Bütöv söz kimi oxunan qısaltma NATO, UNESCO: Nato, Yunesko Əgər qısaltma hərflərin ardıcıllığı ilə tələffüz edilə bilən bir söz əmələ gətirirsə, bütöv söz kimi oxunur.
Hər hərfi ayrı oxunan qısaltma: BMT, ADPU, MDB: Be Em Te, A De Pe U Əgər qısaltma tələffüz edilə bilən söz əmələ gətirmirsə, hər hərfi ayrı səsləndirilir.
Bütöv kimi səsləndirilən, amma hərfi açılışı olan qısaltma ABŞ: Abış.
Coğrafi-siyasi qısaltmalarda (ölkə birlikləri, dövlət adları) çox vaxt bütöv kimi səsləndirmə üstünlük təşkil edir, hərflər ayrıca oxunmur.
Azərbaycanca sözlərin qısaldılması AzTU, AzTV: AzTeU, AzTeVe.
Hərfi oxunuşda Azərbaycan əlifbasının səslərinə uyğun tələffüz edilir.
Texniki və elmi simvol-qısaltmalar km, kq, mm kilometr, kiloqram, millimetr. Əksəriyyəti açılışına uyğun tam şəkildə oxunur.
Nəticə: ABŞ kimi qısaltmalar — xüsusən dövlət adlarını ifadə edənlər — Azərbaycanda rəsmi üslubda bütöv olaraq “ABIŞ” şəklində oxunur, “A Be Şe” formasında deyil.
Müəlif: Qurban Rzayev
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında