Qan yaddaşından söz yaddaşına aparan yol
Tarix elə hadisələr var ki, onlar zamanın yaddaşında sadəcə fakt kimi qalmır, millətin ruhuna çevrilir. 1990-cı ilin 20 Yanvar gecəsi də məhz belə hadisələrdəndir. O gecə təkcə insanlar qətlə yetirilmədi — bir xalqın susqunluğu güllələndi, qorxu sindromu dağıdıldı, azadlıq hissi qanla möhürləndi. O gündən etibarən Azərbaycan tarixində qanla yazılan, amma vicdanla oxunan bir səhifə açıldı.
“İzsürənlər” kitabı məhz bu səhifənin izinə düşənlərin — yaddaşı diri saxlayanların, unudulmamağa xidmət edənlərin, sözün gücü ilə tarixi gələcəyə daşıyanların toplusudur. Bu kitab nə adi xatirələr toplusudur, nə də yalnız ədəbi mətnlər məcmuəsi. “İzsürənlər” — qan yaddaşını söz yaddaşına çevirənlərin kitabıdır.
Zaur Ustacın tərtibçi kimi qarşısına qoyduğu əsas məqsəd təkcə 20 Yanvar hadisələrini yada salmaq deyil. Bu toplu bir çağırışdır: unutmamaq, unutdurmamaq və iz sürmək! Burada toplanan məqalələr, esse və resenziyalar bir-birindən üslubca fərqli olsa da, mahiyyət etibarilə eyni mənbədən qidalanır — milli vicdandan, tarixi məsuliyyətdən və insanlıq mövqeyindən.
“İzsürənlər” adı təsadüfi seçilməyib. Çünki bu yazıların müəllifləri hadisələrin üzərindən keçib getmirlər, onların izini sürürlər. Qanla cızılmış xətti sözlə davam etdirirlər. Burada 20 Yanvar yalnız keçmişin faciəsi kimi təqdim olunmur — o, bu günün mənəvi ölçüsü, sabahın isə əxlaqi meyarı kimi dəyərləndirilir.
Kitabda yer alan yazılar sübut edir ki, 20 Yanvar yaddaşı nəsillər arasında qırılmayıb. Hadisələri yaşamayan, amma ruhunda daşıyan yeni nəsil qələm adamları da bu izlə yol gedir. Bu baxımdan “İzsürənlər” həm şahidlərin, həm də varislərin kitabıdır. Burada səs yalnız keçmişdən gəlmir — gələcəyə ünvanlanır.
Bu toplu eyni zamanda bir ədəbi məsuliyyət nümunəsidir. Çünki qanla yazılmış tarixdən danışmaq üçün pafos kifayət etmir; səmimiyyət, vicdan və bədii məsuliyyət tələb olunur. “İzsürənlər”də toplanan yazılar bu məsuliyyətin dərk olunduğunu göstərir.
Oxucu bu kitabı vərəqlədikcə anlayır ki, 20 Yanvar təkcə matəm günü deyil — bu, həm də qürur günüdür. Bu kitab da məhz həmin qürurun, həmin müqavimət ruhunun ədəbi ifadəsidir.
“İzsürənlər” — bir yol kitabıdır. Qaranlıq gecədən işığa aparan yolun. Qanla başlayan, sözlə davam edən yolun.
Bu yolu gedənlərə salam olsun!
Bu izi itirməyənlər sağ olsun!
Müəllif: Hacıxanım Aida
kitabşünas-biblioqraf
Oxuyun >> Gözündə tük var
Zaur Ustacın şeirləri haqqında