ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
ŞƏHİDLƏRİMİZİ EHTİRAMLA ANIRIQ 2020-ci ilin 27 sentyabr tarixində minillərin dövlətçilik tarixinə, mədəniyyətinə, milli-mənəvi dəyərlərə malik olan Azərbaycan xalqı öz taleyinin həlledici məqamlarını yaşadı. İllərlə doğmalarının isti nəfəsinə, səsinə-hənirinə həsrət qalmış yurd yerlərimiz, itirilmiş torpaqlarımız igid övladlarının azadlıq uğrunda savaşa atılmasından sanki cana gəldi. Qədim məskənlərimizin dağı, daşı, düzəni, ağacları, bir sısqa otu da yeni oyanış, dirçəliş çağında qamətini dikəldib cəngavər oğulların pişvazına durdular. Belə bir həyəcanı, sevinc ovqatını yaşamaq necə də qürurverici idi!..
Candan keçildi, Vətəndən keçilmədi… Bu elə bir ülvi duyğu ki, onu sözlə ifadə etmək çətindir, çox çətin. Vətən Anadır! Qoynunda boy atdığımız, özümüzü rahat, güclü hiss etdiyimiz Ana Vətən torpağına bunca bağlı olmaq, müqəddəs hissi yaşamaq gözəldir, çox gözəl! Vətən torpağı bölünməzliyi, qüdrətli olması ilə bütövdür. Bu bütövlüyü itirməksə, Vətənin parçalanması deməkdir. Nə xoş ki Azərbaycan əsgəri 2020-ci ilin 27 sentyabr tarixində mənfur erməni cəlladları tərəfindən işğal edilmiş, parçalanmış torpaqlarımızı bütövləşdirmək uğrunda haqq savaşına qalxdılar…
Siyasi, diplomatik bacarığa, gücə, qüdrətə malik olan Müzəffər Ali Baş Komandan Prezident İlham Əliyevın rəhbərliyi altında Rəşadətli, Yenilməz Ordumuzun cəngavər əsgər və zabitlərinin qəhrəmanlığı sayəsində torpaqlarımız işğaldan azad olundu. Bu mübarək Vətən savaşında yüzlərlə igidlərimiz şəhidliyə qovuşdu. Azərbaycan böyük bir tarixi qələbə qazandı. Bu Şanlı Qələbəni, Zəfəri xalqımıza yaşadan cəngavər oğullarımız oldu…
İndi şəhidlərimizin, qazilərimizin qəhrəmanlığı sayəsində işğaldan azad olunmuş bütün bölgələrdə qüdrətli Azərbaycan dövlətinin Bayrağı dalğalanır. Yenidən qurulmuş, abadlaşmış torpaqlarımızda doğmaların isti nəfəsi ilə həyat qaynayır…
Hərdən mənə elə gəlir ki, yaz-payız dağların döşündə, yamyaşıl düzəngahda torpaqdan boy atıb, ətrafa gözəllik saçan çiçəklər şəhidlərimizin özüdür. Onlar azad, suveren Azərbaycana çiçəklərin gözü ilə baxıb xoşbəxtcəsinə gülümsünürlər… Ruhunuz şad, məkanınız nur içində olsun, Şəhidlər…
27 Sentyabr – Anım Günü (Vətən uğrunda can verənlərin əbədiyaşar xatirəsinə)
27 Sentyabr — xalqımızın yaddaşında qanla, göz yaşı ilə, igidliklə və Vətən sevgisi ilə yazılmış müqəddəs bir tarixdir. Bu gün yalnız bir müharibənin başlanğıcını deyil, illərlə qəlblərdə yaşayan həsrətin, torpaq nisgilinin, şəhid analarının dualarının, bir millətin azadlıq və suverenlik iradəsinin tarixə çevrildiyi günü ifadə edir.
Bu tarix qarşısında sözlər susur, ürəklər danışır. Ana duası, şəhid məzarları, üçrəngli bayrağımızın əbədi dalğalanması və Vətən torpağına qarışan qəhrəman qanları bir həqiqəti xatırladır: Vətən yalnız xəritədə göstərilən coğrafi məkan deyil. Vətən insanın doğulduğu ev, uşaqlığının keçdiyi küçə, ata-baba yurdu, ana laylası, milli kimliyi, dili, tarixi və gələcək nəsillərə ötürəcəyi müqəddəs əmanətdir.
27 Sentyabr bu əmanətin qorunması naminə canından keçənlərin qarşısında baş əydiyimiz, tariximizi dərindən düşündüyümüz, milli yaddaşımızı gələcəyə daşıdığımız gündür.
Tarixin yaddaşına həkk olunan 27 Sentyabr
Tarix bəzən bir günün içində əsrlərin ağrısını, xalqın taleyini və gələcək nəsillərin istiqamətini özündə birləşdirir. 2020-ci ilin 27 sentyabrı Azərbaycan tarixində məhz belə günlərdən biri oldu.
Həmin gün Ermənistan silahlı qüvvələrinin genişmiqyaslı hərbi təxribatlarına cavab olaraq Azərbaycan Ordusu əks-hücum əməliyyatlarına başladı. Beləliklə, 44 gün davam edən Vətən müharibəsi başlandı. Bu müharibə Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünün bərpası uğrunda mübarizənin yeni və həlledici mərhələsi idi.
1988-ci ildən etibarən başlayan Qarabağ münaqişəsi, Birinci Qarabağ müharibəsi, yüz minlərlə insanın öz doğma yurdlarından didərgin düşməsi, kəndlərin və şəhərlərin dağıdılması Azərbaycan xalqının yaddaşında dərin izlər buraxmışdı. Qarabağ həsrəti illərlə bir xalqın qəlbində sağalmayan yara kimi yaşadı.
Şuşanın adı çəkiləndə kövrələn analar, Ağdamın xarabalıqlarını xatırlayanda gözləri dolan atalar, Füzulidə, Cəbrayılda, Zəngilanda, Qubadlıda doğma evlərini itirən ailələr bir gün öz yurdlarına qayıtmaq ümidi ilə yaşadılar.
O illərdə Qarabağ yalnız bir ərazi məsələsi deyildi. Qarabağ milli yaddaş, tarixi ədalət, ata-baba məzarları, mədəni irs və yurd sevgisi demək idi.
Hər bir azərbaycanlının qəlbində bir arzu yaşayırdı: üçrəngli bayrağımızın işğaldan azad ediləcək torpaqlarımızda dalğalandığı günü görmək.
27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan Vətən müharibəsi həmin tarixi arzunun gerçəkləşməsi yolunda yeni bir səhifə açdı.
Dəmir yumruğun arxasında dayanan xalq iradəsi
Müharibə yalnız cəbhədə aparılan döyüşlərdən ibarət deyil. Müharibə həm də xalqın mənəvi gücünün, birliyinin, səbrinin, iradəsinin və Vətənə bağlılığının sınağıdır.
44 günlük Vətən müharibəsi Azərbaycan xalqının tarixində dövlət-xalq-ordu birliyinin mühüm nümunəsi kimi yadda qaldı.
Azərbaycan əsgəri səngərdə döyüşərkən, arxa cəbhədə analar dualar edir, ailələr övladlarından xəbər gözləyir, insanlar bir-birinə dəstək olur, könüllülər müxtəlif yardımlar göstərir, bütün ölkə bir məqsəd ətrafında birləşirdi.
Hər evdə bir nigarançılıq, hər ürəkdə bir dua, hər ailədə bir ümid vardı.
Azərbaycan Ordusunun əsgər və zabitləri çətin relyefdə, dağlarda, meşələrdə, sərt hava şəraitində, ağır döyüşlərdə misilsiz şücaət nümayiş etdirdilər. Onlar öz canları bahasına torpaqlarımızın azadlığı uğrunda mübarizə apardılar.
Bu mübarizədə Vətən sevgisi sadəcə söylənilən bir ifadə deyildi. O, döyüş meydanında verilən qərar, silahdaşını xilas etmək üçün göstərilən fədakarlıq, yaralı əsgərin əlindən tutan döyüş yoldaşı, son nəfəsində belə bayrağı uca tutan qəhrəmanların həyat həqiqəti idi.
Azərbaycan xalqının yaddaşında əbədi yaşayacaq qəhrəmanlıq salnaməsi məhz belə yazıldı.
27 sentyabrda başlayan müharibə 10 noyabr 2020-ci ildə imzalanmış üçtərəfli bəyanatla hərbi əməliyyatların dayandırılması mərhələsinə çatdı. 44 günlük müharibənin nəticəsində Azərbaycanın bir sıra əraziləri azad edildi və ölkənin ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində tarixi dönüş baş verdi.
Bu tarixi hadisələrin hər səhifəsində Azərbaycan əsgərinin alın təri, qanı, cəsarəti və Vətənə sədaqəti vardır.
Şəhidlik — Vətən sevgisinin ən ali zirvəsi
Şəhidlik elə bir müqəddəs məqamdır ki, onun qarşısında insan söz tapmaqda çətinlik çəkir. Şəhidlər haqqında danışarkən yalnız onların qəhrəmanlığını deyil, yarımçıq qalan arzularını, sevdiklərini, doğmalarını, gələcək planlarını da düşünürük.
Onların hər birinin öz dünyası vardı.
Kimi anasının gözünün ağı-qarası olan yeganə övladı idi. Kimi ailəsinin dayağı, körpələrinin atası, bir evin ümid çırağı idi. Kimi ali məktəbdə təhsil alır, kimi gələcək üçün böyük arzular qurur, kimi sevdiyi insana qovuşacağı günü gözləyirdi.
Lakin Vətən çağırışı bütün arzularından uca oldu.
Onlar öz həyatlarını xalqın gələcəyinə, torpağın azadlığına, dövlətin suverenliyinə qurban verdilər.
Şəhidlərimizin qəhrəmanlığı bizə bir həqiqəti öyrədir: insanın ömrü yalnız yaşadığı illərlə ölçülmür. Bəzən bir insanın bir anlıq fədakarlığı minlərlə insanın gələcəyinə işıq tutur, onun adı əsrlər boyu yaşayır.
Şəhid ömrü fiziki baxımdan sona çatsa da, mənəvi baxımdan xalqının yaddaşında davam edir.
Onların adı məktəblərdə, küçələrdə, xatirə lövhələrində, kitab səhifələrində, şeirlərdə, mahnılarda, anaların dualarında yaşayır.
Hər bir şəhid məzarı bir tarix kitabıdır. Hər bir məzar daşı xalqımızın azadlıq yolunda ödədiyi ağır bədəl haqqında danışır.
O məzarların qarşısında dayanarkən insan özündən soruşur: Biz onların bizə əmanət etdiyi Vətəni necə qoruyuruq? Onların uğrunda can verdiyi dəyərləri gələcək nəsillərə necə ötürürük?
Şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiram yalnız məzarlarını ziyarət etmək, gül qoymaq və baş əyməklə məhdudlaşmamalıdır. Bu ehtiram həm də onların ailələrinə sahib çıxmaq, qazilərimizə dəstək olmaq, dövlətimizi inkişaf etdirmək, milli birliyimizi qorumaq, elmə, təhsilə və mənəvi dəyərlərə xidmət etməkdir.
Çünki şəhidlərimizin bizə əmanət etdiyi ən böyük dəyər müstəqil, güclü, firavan və sülh içində yaşayan Azərbaycandır.
Şəhid analarının göz yaşlarında bir millətin taleyi
Anım Gününün ən ağrılı səhifələrindən biri şəhid analarının taleyidir.
Ana üçün övladın yaşı yoxdur. Övlad neçə yaşında olursa-olsun, ananın gözündə həmişə onun qucağında böyütdüyü körpəsidir.
Bir ana oğlunu əsgər yola salanda onun qayıdacağı günü gözləyir. Qapıya baxır, telefon səsinə diksinir, hər xəbərdə övladının adını axtarır.
Bəzən o qapıdan oğul deyil, onun əziz xatirəsi qayıdır.
Ana övladının əllərini son dəfə tuta bilməsə də, onun adını ürəyində yaşadır. Şəhidin səsi yaddaşında, gülüşü gözlərinin önündə, uşaqlığı evinin hər küncündə qalır.
Şəhid anasının göz yaşları bir ailənin deyil, bütöv bir xalqın kədəridir.
Onların qarşısında baş əymək, dərdlərini bölüşmək, qayğılarına qalmaq hər birimizin mənəvi borcudur.
Şəhid ailələri diqqət və qayğını yalnız Anım Günündə deyil, ilin hər günündə hiss etməlidirlər. Onların qapısını döymək, halını soruşmaq, övladlarının xatirəsini yaşatmaq, ehtiyaclarına həssas yanaşmaq cəmiyyətin vicdan məsələsidir.
Şəhid anasının duası müqəddəsdir. Onun göz yaşını silmək, qəlbinə təsəlli olmaq isə insanlığın ən böyük mənəvi borclarından biridir.
Allah bütün şəhid analarına səbir, şəhid ailələrinə güc və dözüm versin.
Vətən torpağında dalğalanan üçrəngli bayraq
Azərbaycan bayrağı bizim milli kimliyimizin, müstəqilliyimizin, dövlətçiliyimizin və azadlıq iradəmizin rəmzidir.
Onun hər rəngində bir məna, hər dalğalanışında bir tarix, hər qarışında bir xalqın arzusu yaşayır.
Mavi rəng türkçülüyümüzü, qırmızı rəng müasirliyə və inkişafa bağlılığımızı, yaşıl rəng isə mənəvi və mədəni irsimizi xatırladır.
Vətən müharibəsi günlərində bayrağımızın azad edilən ərazilərdə dalğalanması milyonlarla azərbaycanlının qəlbində sözlə ifadə olunmayan qürur və sevinc yaratdı.
Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı, Şuşa və digər yurdlarımızın azad edilməsi Azərbaycanın müasir tarixində mühüm mərhələ oldu.
Xüsusilə Şuşanın azad olunması xalqımızın tarixi yaddaşında xüsusi yer tutur. Qarabağın tacı adlandırılan Şuşa Azərbaycanın musiqi, poeziya, mədəniyyət və milli ruh məbədlərindən biridir.
Şuşada bayrağımızın dalğalanması yalnız bir şəhərin azad edilməsi deyildi. Bu, illərlə doğma yurdunun həsrəti ilə yaşayan insanların qəlbində ümidin yenidən çiçəklənməsi idi.
O bayrağın kölgəsində şəhidlərimizin ruhu, qazilərimizin fədakarlığı, xalqımızın birliyi və gələcəyə olan inamı yaşayır.
Bu gün bayrağımıza baxarkən yalnız qürur duymamalı, onun bizə yüklədiyi məsuliyyəti də anlamalıyıq. Bayrağın ucalığı dövlətimizin gücü, xalqımızın birliyi, vətəndaşlarımızın vicdanı və əməli ilə qorunur.
Anım Günü — milli yaddaş və gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyət
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 2 dekabr 2020-ci il tarixli Sərəncamı ilə hər il sentyabrın 27-si ölkəmizdə Anım Günü elan edilmişdir. Bu qərar Vətən müharibəsində qəhrəmancasına döyüşən və canlarını Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda fəda edən şəhidlərimizin xatirəsinə dərin ehtiramın ifadəsidir.
Anım Günü keçmişi xatırlamaqla yanaşı, gələcəyə baxmaq günüdür.
Tarixi unutmaq xalqın öz köklərindən uzaqlaşması deməkdir. Tarixi düzgün öyrənmək, onu gələcək nəsillərə obyektiv və məsuliyyətlə çatdırmaq isə milli varlığımızın qorunmasıdır.
Gənclərimiz bilməlidirlər ki, bu gün azad səmalarda dalğalanan bayrağımızın, müstəqil dövlətimizin, torpaqlarımızda qurulan yeni həyatın arxasında hansı fədakarlıqlar dayanır.
Onlar şəhidlərimizin həyatını, döyüş yolunu, qəhrəmanlıq nümunələrini öyrənməli, qazilərimizin xatirələrini dinləməli, Vətənə xidmətin yalnız silahla deyil, elm, təhsil, mədəniyyət, ədəbiyyat və vicdanlı əmək vasitəsilə də mümkün olduğunu anlamalıdırlar.
Bir müəllim şagirdinə tariximizi öyrədərkən, bir alim elmi kəşfi ilə ölkəmizə töhfə verərkən, bir yazıçı milli-mənəvi dəyərlərimizi yaşadarkən, bir jurnalist həqiqəti məsuliyyətlə işıqlandırarkən Vətənə xidmət edir.
Şəhidlərimizin bizə miras qoyduğu azadlığı qorumağın yolu savadlı, mərhəmətli, vətənpərvər, ədalətli və məsuliyyətli cəmiyyət qurmaqdan keçir.
Əsl Zəfər yalnız keçmişin qələbəsi ilə deyil, gələcəyin quruculuğu ilə də ölçülür.
Sülhün dəyəri və insanlığın müqəddəs məsuliyyəti
Müharibənin ən ağır həqiqəti insan həyatının itirilməsidir. Hər bir müharibə arxasında ağrılar, ayrılıqlar, dağılan ailələr, yarımçıq arzular və uzun illər sağalmayan yaralar qoyur.
Vətən müharibəsi zamanı Azərbaycanın mülki əhalisi də ağır itkilərlə üzləşdi. Rəsmi məlumatlara əsasən, müharibə dövründə yaşayış məntəqələrinin atəşə tutulması nəticəsində təxminən 100 mülki şəxs həlak olmuş, 400-dən çox insan yaralanmışdır.
Bu faciələr müharibənin insan həyatına vurduğu zərbələrin acı göstəricisidir.
Anım Günü bizə şəhidlərimizin qəhrəmanlığını yad etməklə yanaşı, insan həyatının müqəddəsliyini, sülhün əvəzsiz dəyərini və gələcək nəsillərin müharibəsiz dünyada yaşamaq haqqını da xatırladır.
Vətənini sevmək başqasının Vətəninə nifrət etmək demək deyil. Milli kimliyinə sahib çıxmaq başqa xalqların insanlıq hüququnu inkar etmək deyil.
Əsl vətənpərvərlik öz xalqının tarixini, şəhidlərini, dövlətini sevməklə yanaşı, insan həyatına, sülhə, ədalətə və beynəlxalq hüquqa hörmət etməkdir.
Azərbaycanın gələcəyi güclü dövlətçilik, milli birlik, təhlükəsizlik, inkişaf və regionda davamlı sülhün möhkəmlənməsi ilə bağlıdır.
Şəhidlərimizin xatirəsini yaşatmaq həm də elə bir gələcək qurmaqdır ki, analar övladlarını müharibəyə deyil, elmə, təhsilə, quruculuğa və xoşbəxt həyata yola salsınlar.
Zəfərdən gələcəyə uzanan müqəddəs yol
Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən bərpa və quruculuq işləri, doğma yurdlarına qayıdan insanların sevinci, yeni məktəblərin, yaşayış məntəqələrinin, yolların və infrastrukturun yaradılması tariximizin yeni mərhələsini təşkil edir.
Bir zamanlar həsrət dolu məktublarda, kövrək xatirələrdə, şeirlərdə yaşadılan yurd yerlərində yenidən həyat qurulur.
Bu torpaqlarda ucalan hər bir ev, açılan hər bir məktəb, salınan hər bir bağ şəhidlərimizin xatirəsinə ehtiramın, gələcəyə inamın və quruculuq əzminin ifadəsidir.
Lakin torpağın azadlığı ilə yanaşı, insanın qəlbindəki ağrıların da sağalması zaman və qayğı tələb edir.
Qazilərimizin sağlamlığı, şəhid ailələrinin rifahı, müharibədən zərər çəkmiş insanların mənəvi dünyası, itkin düşmüş şəxslərin taleyi cəmiyyətimizin daim diqqət mərkəzində olmalıdır.
Vətənə xidmət yalnız bir tarixi günün deyil, bütün ömrün məsuliyyətidir.
Biz bu gün şəhidlərimizin xatirəsini yad edərkən özümüzə söz verməliyik: onların əmanətinə sahib çıxacaq, milli birliyimizi qoruyacaq, dövlətimizin inkişafına töhfə verəcək, gələcək nəsillərə daha gözəl Azərbaycan miras qoyacağıq.
Çünki şəhidlərin ruhunu sevindirən ən böyük mənəvi dəyər onların uğrunda can verdikləri Vətənin tərəqqisi, xalqın xoşbəxtliyi və dövlətin əbədi müstəqilliyidir.
Son söz — Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz!
27 Sentyabr…
Bu tarix bir xalqın yaddaşında həm göz yaşı, həm qürur, həm də sonsuz ehtiramla yaşayır.
Bu gün biz yalnız keçmişi xatırlamırıq. Biz şəhidlərimizin qarşısında mənəvi hesabat verir, onların əmanətinə necə sahib çıxdığımızı düşünürük.
Bu gün hər bir şəhid məzarının önündə baş əyərək deyirik:
Əziz şəhidlərimiz, siz Vətənin azadlığı naminə ən müqəddəs olan canınızı fəda etdiniz. Siz öz ömrünüzü xalqımızın tarixində əbədi bir işığa çevirdiniz. Adlarınız yaddaşımızda, qəhrəmanlığınız tariximizdə, xatirəniz qəlbimizdə yaşayacaq.
Sizin yarımçıq qalan arzularınızı gələcək nəsillərimizin uğurları ilə tamamlayacağıq. Sizin qoruduğunuz torpaqlarda elm, təhsil, mədəniyyət və quruculuq çiçəklənəcək. Sizin ucaltdığınız bayraq hər zaman azad səmalarda dalğalanacaq.
Şəhid analarının göz yaşları, qazilərimizin fədakarlığı, əsgərlərimizin qəhrəmanlığı və xalqımızın birliyi heç zaman unudulmayacaq.
Qarabağ bizim yaddaşımız, Vətən bizim varlığımız, bayrağımız qürurumuz, şəhidlərimiz isə əbədi mənəvi ucalığımızdır.
Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin! Qazilərimizə can sağlığı, şəhid ailələrinə səbir və dözüm versin. Azərbaycanımızı daim müstəqil, güclü, firavan və sülh içində yaşatsın!
Ruhunuz şad, məkanınız cənnət olsun, Vətənin qəhrəman övladları!
Əli Sultanlı adına Naxçıvan şəhər ň nömrəli məktəbdə şəhid mayor Vüsal Vəliyevin əziz xatirəsinə həsr olunmuş tədbir keçirilib.
Şəhidin anım günü ərəfəsində keçirilən tədbirdə məktəbin müəllim və şagird kollektivi, mayor Vüsal Vəliyevin ailə üzvləri və qonaqlar iştirak ediblər.
Tədbiri giriş sözü ilə açan məktəbin direktoru Günel Quliyeva qonaqları səmimi salamlayaraq, şəhidlərin əziz xatirəsinin yad edilməsinin böyük mənəvi əhəmiyyət daşıdığını bildirib, Qarabağın azad olunması və suverenliyimizin qorunması uğrunda canından keçən qəhrəmanların heç vaxt unudulmayacağını vurğulayıb. O, Vətən uğrunda övladlarını şəhidlik zirvəsinə ucaldan valideynlərə təşəkkürünü bildirərək, onların fədakarlığının böyük ehtiram və minnətdarlıqla yad edildiyini qeyd edib. Məktəbin müəllimi Lamiə Hüseynova çıxışında bildirib ki, Vətən uğrunda canından keçən qəhrəmanların həyat və döyüş yolu gənc nəslin vətənpərvərlik ruhunda tərbiyəsində mühüm örnəkdir. Tədbir çərçivəsində məktəbin 5 “C” sinfinə şəhid mayor Vüsal Vəliyevin adı verilib və sinifdə xatirə lövhəsi qoyulub. Sinif rəhbəri Qönçə Novruzova rəhbərlik etdiyi sinfin şagirdlərinin şəhid mayor Vüsal Vəliyevin adını böyük qürur və məsuliyyət hissi ilə daşıyacaqlarını diqqətə çatdırıb. Daha sonra şəhid mayor Vüsal Vəliyevin döyüş yoluna həsr olunmuş videoçarx nümayiş etdirilib. Çıxış edənlər Vüsal Vəliyevin şərəfli döyüş yolundan, göstərdiyi qəhrəmanlıqdan və Vətən qarşısındakı xidmətlərindən söz açıblar. Məktəbin şagirdləri şəhid mayor Vüsal Vəliyevə həsr olunmuş şeirlər səsləndiriblər. Qeyd olunub ki, şəhidlərin qəhrəmanlıq nümunələrinin gələcək nəsillərə ötürülməsi onların xatirəsinin yaşadılmasına, şagirdlərdə vətənpərvərlik, milli qürur və Vətənə xidmət kimi ali dəyərlərin formalaşmasına mühüm töhfə verir. Şəhid mayor Vüsal Vəliyevin anası Mədinə xanım məktəb rəhbərliyinə, müəllim və şagird kollektivinə, eləcə ldə tədbirin təşkilatçılarına təşəkkürünü bildirib. O, oğlunun adının məktəbdə əbədiləşdirilməsini və onun xatirəsinə göstərilən ehtiramı yüksək qiymətləndirib. Tədbirin sonunda xatirə şəkilləri çəkdirilib.
“Yazarlar” olaraq, bütün şəhidlərimizi rəhmətlə anırıq. Allah rəhmət eləsin!
Ailə modelinin qorunub saxlanması Natella Nurun “Allahın hədiyyəsi” romanında ana xətt milli dəyərlərə sədaqətdir
Həyat möcüzələrlə doludur. Ulu Yaradan təbiətin əşrəfi sayılan insanın qarşısına zaman-zaman bu möcüzələrdən çıxarır ki, insan onlardan dərs alsın, ibrət götürsün, nəticə çıxarsın. Lakin çox vaxt insan bu məntiqi dərk etmir və düşüncəsi yetkin olmadığından qarşılaşdığı hadisələrin mahiyyətinə vara bilmir. Bəzən insan möcüzələrin öz-özünə yaranmalı olduğunu düşünür. Əslində isə belə deyil və heç vaxt da belə olmayıb. İnsan öz davranışları, min illərin sınağından keçərək formalaşmış mənəvi prinsiplərə düzgün əməl etməklə həyatındakı möcüzələrin yaranmasında birbaşa iştirak etməlidir. Əbəs yerə deməyiblər ki, filankəs öz həyatını cənnətə çevirib, bəhmənkəs isə özü-özünü quyunun dibinə salıb. Bu barədə yüzlərlə film çəkilib, saysız-hesabsız əsərlər yazılıb. Azərbaycan ədəbiyyatında 2026-cı ildə filologiya elmləri doktoru, professor Vaqif Yusiflinin təqdimatı ilə oxuculara təqdim olunan Natella Nurun “Allahın hədiyyəsi” mini-romanı da insan münasibətlərinin, mənəvi dəyərlərə sədaqətin və düzgün davranışın həyatdakı müsbət nəticələrini ön plana çıxaran əsərlər sırasındadır. Bununla belə, roman hər hansı məlum süjetin təkrarı, davamı və ya oxşarı deyil. Əsər real həyat hadisələri üzərində qurulan, özünəməxsus dəst-xətti və orijinal süjet xətti olan bir nəsr nümunəsidir. Əsərin əsas ideya xətti milli dəyərlərimizin, bəlkə də, ən mühüm dayaqlarından biri olan ailə modelini qoruyub saxlamaqdır. Üstəlik, müəllif sevgi üzərində qurulan ailənin məhz sevgi, sədaqət və qarşılıqlı anlayışla qorunmasının vacibliyini əsərin əsas dönüş nöqtələrindən birinə çevirir. Natella Nur “Allahın hədiyyəsi” əsərində Arzu və Fərhad adlı iki yetkin insanın şüurlu şəkildə qurduğu ailədə və bu ailənin ətrafında baş verən hadisələri ardıcıl şəkildə, fəsil-fəsil nəql edir. Müəllif bir növ müəllim həssaslığı və qayğısı ilə oxucuya həyat üçün vacib olan mənəvi şərtləri çatdırır, daha doğrusu, onları təhlil edir. Hadisələr fonunda Tanrının bəxş etdiyi nemətlərdən, sağlam həyat tərzindən, düzgün davranış prinsiplərindən, sağlam qidalanmadan və faydalı meyvə-tərəvəzlərdən bəhs edən müəllif oxucunu yalnız hadisələrin gərginliyi içində saxlamır. O, eyni zamanda, baş verən üzücü hadisələrdən çıxış yollarını göstərir, bəzi hallarda isə oxucuya belə vəziyyətlərdən əvvəlcədən yayınmaq üçün konkret məsləhətlər verir. Natella Nur romanında çoxsaylı personajlar yaratmaq və hadisələri müxtəlif istiqamətlərdə şaxələndirmək məqsədi güdmür. Əsas diqqət Arzu və Fərhadın iştirak etdiyi hadisələrə yönəldilir. İradə xanım, Zümrüd xanım, Sevinc həkim, Nadir kimi obrazların yaradılması isə əsərin bədii panoramını genişləndirir. Bununla belə, müəllif həmin personajların ailələrində və iş yerlərində baş verən hadisələri ətraflı təsvir etmir. Görünür, bununla o, əsas ideyadan uzaqlaşmamağa və oxucunu əlavə süjet xətləri ilə yormamağa çalışır. Natella Nur poeziyasında duyğusal bir insan olduğunu lirik qəhrəmanlarının dili ilə ifadə etməyi bacarıb. O, nəsr əsərində də yaratdığı obrazların hiss və həyəcanını təsirli şəkildə göstərib və bununla da əsəri daha maraqlı şəklə sala bilib. Əsərin ana xəttini sevgi, insanlıq, milli dəyərlərə bağlılıq, Yaradan qarşısında mənəvi məsuliyyət, min illərin sınağından keçmiş həyat prinsiplərinə və sağlam yaşam qaydalarına əməl etmək kimi məsələlər təşkil edir. Natella Nur bəzi məqamlarda hadisələrin gedişinə müəllif kimi birbaşa müdaxilə edir, çətin vəziyyətə düşən personajlarına öz şeirlərindən nümunələr təqdim etməklə mənəvi dəstək verir. Filologiya elmləri doktoru, professor Vaqif Yusiflinin də qeyd etdiyi kimi, Natella Nur ədəbi mühitdə daha çox şeirləri ilə tanınır və “Allahın hədiyyəsi” onun ilk nəsr əsəridir. Müəllifin romanda öz poetik nümunələrindən istifadə etməsi də əsərin diqqətçəkən xüsusiyyətlərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Müəllif əsərdə yaratdığı personajları canlı şəkildə təqdim edir, onları hadisələrin içində hərəkətə gətirir və cəmiyyətə çatdırmaq istədiyi ibrətamiz fikirləri onların dili ilə səsləndirir. Məsələn, hələ ilk fəsillərdə Arzu ilə şair və rəssam İradə xanımı qarşılaşdırır və İradə xanımın dili ilə mühüm bir fikri oxucunun diqqətinə çatdırır: “Allahın bizə bəxş etdiyi hədiyyələrə – həyat yoldaşımıza, övladlarımıza necə münasibət bəsləsək, aqibətimiz də elə olar”. Bu fikir, əslində, romanın ideya istiqamətini müəyyənləşdirən əsas tezislərdən biridir. Çünki əsərdə ailə yalnız birgə yaşayış məkanı kimi deyil, insanın mənəvi məsuliyyət daşıdığı, sevgi və qayğı ilə qoruduğu bir dəyər kimi təqdim olunur. Həyat yoldaşı və övladların “Allahın hədiyyəsi” kimi dəyərləndirilməsi də müəllifin ailəyə münasibətinin mənəvi-fəlsəfi əsasını ortaya qoyur. Natella Nurun “Allahın hədiyyəsi” romanını təqdim edərək incələyən ədəbi tənqidçi Vaqif Yusifli müəllifin nəsr sahəsində atdığı ilk addımı uğurlu hesab edir. Məncə, əsərin ideya istiqaməti, ailə və milli-mənəvi dəyərləri ön plana çıxarması, müəllifin şeirdən nəsrə keçid cəhdi və həyat hadisələrinə özünəməxsus yanaşması nəzərə alınarsa, bu fikirlə razılaşmamaq çətin olardı.
Əlli yeddi il yaradıcılıq üçün yalnız uzun zaman ölçüsü deyil. Bu rəqəmin arxasında yazılmış mətnlər, keçilmiş yollar, qarşılaşılmış insanlar, müşahidə edilmiş hadisələr, verilmiş suallar və həmin suallara cavab axtaran uzun bir düşüncə prosesi dayanır. Məhz elə buna görə yaradıcılıq ömrünü yalnız illərin sayı ilə ölçmək mümkün deyil, əsas məsələ həmin illərin sözə, düşüncəyə və yaddaşa nə verdiyidir.
Ayətxan Ziyadın yaradıcılıq yolu 1969-cu ilin avqustundan 2026-cı ilə qədər müxtəlif söz məkanlarından keçib. Radio, dövri və elmi mətbuat, ədəbi tənqid, tədqiqat, bədii nəsr və poeziya bu yolun ayrı-ayrı sahələridir. Lakin bu sahələri sadəcə ard-arda düzmək 57 ilin daxili mənasını tam açmır, əsas məsələ bu müxtəlif fəaliyyətlərin arxasında dayanan söz münasibətini görməkdir.
Bu nöqteyi-nəzərdən “sözün sehri” ilə “imzanın məsuliyyəti” bir-birindən ayrılmazdır. Söz bir insanın fikrini başqa bir insana çatdırır, hadisəni yaddaşa köçürür, bir insanın taleyini başqasının düşüncəsinə gətirir. Amma söz yazıya çevrildiyi andan müəllifin məsuliyyətini də artırır, imza isə həmin məsuliyyətin görünən işarəsinə çevrilir.
Söz sözü çəkəndə, ona qoşa imza ilə yazı təkliflərinə həmişə cavabı bu olub: “Bu, mənim balamdır, onu səninlə neçə bölüşə bilərəm?” Çap olunması xatirinə bir kitabını və bir neçə yazısını paylaşdığını heç vədə özünə bağışlaya bilmir.
57 ilin başlanğıcı:
ilk sözün məsuliyyəti
1969-cu ilin avqustu…
A.Ziyadın yaradıcılıq yolunun başlanğıcını müəyyənləşdirən tarix kimi bu faktın özündə sadəlik var. “İşıq” qəzetində dərc olunan iki analitik məqalə ilə başlayan jurnalistika yolu sonralar müxtəlif mətbuat orqanlarında davam edib. Sovet dövründə hələ orta məktəb illərində “Azərbaycan pioneri”, ADU-da (indi BDU) təhsil aldığı dövrdə “Azərbaycan gəncləri” qəzetlərində və “Коммунист Азербайджана” jurnalında çıxışları, müstəqillik illərində “Təzadlar”, “Ədalət”, “Naxçıvan”, “Yeni Naxçıvan”, “Həftə içi”, “525-ci qəzet”, “Kredo”, “Panorama” qəzetləri, “Azərbaycan”, “Azərbaycan müəllimi” və “Yazarlar” jurnalları və başqa nəşrlərlə əməkdaşlığı A.Ziyad yaradıcılığının yalnız bir mətbuat orqanı ilə məhdudlaşmadığının göstəricisidr.
Ancaq 57 ilin başlanğıcında diqqəti çəkən əsas məqam ilk yazının özündən daha şaxəli mündəricəlidir: insanın yazmağa qərar verməsi.
Jurnalistika – müəllifi sözün ictimai məsuliyyəti ilə üz-üzə qoyur. Burada söhbət yalnız nəyi görməkdən getmir, görünəni seçmək, faktla münasibət qurmaq, hadisənin mahiyyətini dərk etmək və onu mümkün qədər dəqiq ifadə etmək tələbi durur qarşıda.
Bu mənada jurnalist üçün müşahidə sadəcə seyrçi baxış deyil. Jurnalistika çox nəsnə müşahidədən başlayır, seçməkdən keçir və sözə çevrilir.
57 il ərzində mövzular, təbii ki, dəyişə bilir, dəyişib də. Mətbuatın forması da, oxucu ünvanları da, sözün yayılma imkanları da dəyişə bilir. Amma yazının qarşısında dayanan əsas sual dəyişmir: yazılan söz nə qədər doğrudur?
Bu sual sonradan jurnalistikadan ədəbi-tənqidə, ədəbi-tənqiddən tədqiqata, poeziyayadan nəsrə keçid edən bütün yaradıcılıq sahələrində başqa biçimlərdə yenidən meydana çıxır.
Efirdən kağıza,
kağızdan yaddaşa
Azərbaycan Dövlət radiosunda təqribən 25 illik fəaliyyət dövrü A.Ziyadın yaradıcılıq yolunun ayrıca təcrübə mərhələsidir. Efir – sözü kağız üzərindəki sözdən fərqləndirir. Burada cümlənin mənası ilə yanaşı intonasiya, fasilə, vurğu və səsin ritmi də əhəmiyyət qazanır.
Radio insanı sözün səslənən tərəfi ilə tanış edir. Qəzet müşahidəni, ədəbi-tənqid fərqləndirməyi, tədqiqat mənbəyə söykənməyi, nəsr insanın daxili vəziyyətinə yaxınlaşmağı, poeziya isə bəzən bütün bunları daha az sözlə ifadə etməyi tələb edir.
Bunlar ilk baxışda ayrı-ayrı bacarıqlar kimi görünə bilər. Ancaq 57 illik yol bütöv bir tam halında götürüldükdə, onların arasında sezilməz bir daxili əlaqə yaranır: janr dəyişir, sözün funksiyası dəyişir, mövzu dəyişir, amma müşahidə və düşüncə arasında yaranan əlaqə qorunur.
Yaradıcılığın xətti buna görə düz xətt deyil. Bir təcrübə başqa janrda yenidən meydana çıxır: efirdə eşidilən insan səsləri sonradan mətn formasında xatirəyə, jurnalist müşahidəsi bədii nəsrdə insan taleyinə münasibətə çevrilə bilər. Araşdırma zamanı toplanan faktlar yaddaş haqqında düşüncəyə yol aça bilər. Poeziyada isə bütün bunların izini bir hiss, bir obraz, bir söz daşıya bilər.
Deməli, yaradıcılığın müxtəlif sahələrini birləşdirən əsas amil fəaliyyət ünvanlarının bənzərliyi deyil, sözə münasibətin davamlılığıdır.
İnsan haqqında
yazmaq
A.Ziyadın “Məndən sonra…” kitabında bu münasibətin başqa bir tərəfi görünür. Kitabda insan haqqında yazmaq anlayışı yalnız onun bioqrafiyasını təqdim etmək cəhdinə deyil; insanın ömründə qoyduğu izin mahiyyətini anlamaq cəhdinə çevrilmişdir.
ADPU-nun rektoru Yusif Məmmədovdan bəhs edən məqalədə müəllif yazını sadəcə bir şəxsin həyatının təqdimatı ilə məhdudlaşdırmır. Mətnin sonunda “Həyatda izi qalmaqdan, yeri görünən olmaqdan böyük bəxtəvərlik yoxdur” fikrinə gəlir. Məqalənin 9 fevral 2010-cu ildə qələmə alındığı, həmin ilin fevralında müxtəlif qəzetlərdə çap edildiyi və “Məndən sonra…” kitabında yer aldığı da mənbədə göstərilir.
Burada diqqətçəkən məsələ “iz” anlayışıdır. İz yalnız böyük və məşhur işlərin nəticəsi deyil. İnsan haqqında yaddaqalan münasibət, bir davranış, başqasının həyatında yaratdığı təsir də izdir. “Məndən sonra…” kitabının adını bu baxımdan oxuduqda, onun əsas sualı daha aydın görünür: insan özündən sonra nə qoyur? Bu sual ölüm haqqında düşüncədən daha geniş anlamdadır. Söhbət insanın yaşadığı müddətdə yaratdığı mənəvi və intellektual təsirdən gedir.
Dosent Zabit Məmmədov haqqında yazılan xatirələrdə də bu fikir konkret insan münasibətləri ilə ifadə olunub. Mətnlərdə insanın özündən sonra adı çəkiləndə onun haqqında səmimi xatirələrin danışılması, insanın həyatda qoyduğu izin sonrakı yaddaşda yaşaması vurğulanır.
Beləliklə, “Məndən sonra…” yalnız müəllifin öz gələcək taleyi haqqında düşündüyü kitab adı kimi yox, insan ömrünün yaddaşla münasibətinə açılan bir qapı kimi də oxuna bilər.
Burada A.Ziyadın müəllif kimi mövqeyi də müəyyənləşir: o, haqqında yazdığı insanı yalnız informasiya obyektinə çevirmir, onun həyatından yaddaşlara köçə biləcək mənanı seçməyə çalışır. Bu isə imzanın məsuliyyətini artırır. Çünki bir insan haqqında yazılan söz həmin insanın sonrakı yaddaşdakı obrazına təsir edə bilər.
Sözün yükü
Bu məsuliyyət ədəbi tənqiddə daha başqa şəkildə üzə çıxır. “Sərvər Əmrah şeirinin söz yükü-səs yükü” məqaləsinin adı sözə yalnız məna daşıyıcısı kimi baxılmadığını göstərir. Burada sözün semantik yükü ilə yanaşı səs, ritm, ifadə və daxili ahəng məsələsi də diqqət mərkəzinə gətirilir.
Şeir yalnız “nə deyir?” sualı ilə bitmir, “Necə deyir?”, “Bu sözü niyə seçir?”, “Bu ifadənin səsi fikrin mənasına nə əlavə edir?”… Belə suallar ədəbi tənqidin sadə qiymətləndirmədən fərqli təbiətini göstərir.
Ədəbi tənqidin məsuliyyəti də burada başlayır. Mətnin yalnız uğurlarını göstərmək ədəbi tənqid deyil, onun dilini, quruluşunu, fikrini, bədii həllini və problemlərini görmək lazımdır. Bu mənada A.Ziyadın araşdırmaçı fəaliyyəti onun sözə münasibətinin başqa formasıdır: jurnalist hadisəyə, tədqiqatçı fakta, tənqidçi isə mətnə baxır. Amma hər üç halda əsas tələb dəyişməz qalır: Gördüyünü göründüyü kimi deyil, dərk etdiyin qədər dəqiq ifadə etmək.
“Ömrüm bir yaşıl yarpaq,
rəngləri mənimkidi…”
Yaradıcılıq yolunun daxili poetik açarı “Ömrüm bir yaşıl yarpaq, rəngləri mənimkidi…” ifadəsində daha aydın görünür. Burada əsas məsələ “yaşıl yarpaq” obrazında deyil, əsas yük “rəngləri mənimkidi” ifadəsinin üzərinə düşür.
“Yaşıl” burada sadəcə rəng çaları kimi anlaşılmamalıdır. Yarpaq – həyatın canlılığını, dəyişkənliyini, zamanla başqa hal almasını xatırladır. Amma müəllifin diqqətini çəkən əsas məsələ yarpağın hansı rəngdə olması yox, onun rənglərinin hansı tərzdə və kimə aid edilməsidir.
İnsan nə doğulduğu yeri, nə qarşılaşdığı hadisələri, nə də itirdiklərini heç vədə özü seçmir. Nəyi istəyib-istəməməsindən asılı olmayaraq çox şeyi insanın qarşısına həyat çıxarır. Ancaq olanlara münasibəti müəyyən dərəcədə insan özü yaradır. Məhz bu məqamda “rəngləri mənimkidi” ifadəsi fərdi məsuliyyət məzmunu qazanır. Buradakı “mənimkidi” istilahı həyatın bütün hadisələrinin müəllif tərəfindən seçildiyini deyil, yaşanmış həyatın aldığı mənanın müəllifə aid olduğunu düşündürür.
Sevincin də, ağrının da, itkinin də, ümidin də insan ömründə öz yeri var. Həyatın rəngləri hazır şəkildə verilmiş olsa belə, onların hansının yaddaşa, hansının sözə, hansının mənaya çevriləcəyini insanın münasibəti müəyyən edir. Bu baxımdan “yarpaq” metaforası yalnız ömrün keçiciliyini ifadə etmir. O, yaşanmış ömrün müəllifliyini də gündəmə gətirir. Yazmaq da burada başlayır.
İnsan yaşadıqlarının hamısını dəyişə bilmir. Amma onları sözə çevirə bilir. Söz isə həmin yaşantıya ikinci həyat verir.
“Məndən sonra…” ilə
“rəngləri mənimkidi” arasında
Bu iki ifadə 57 illik yaradıcılıq yolunun iki fərqli qütbünü birləşdirir: “Məndən sonra…” – gələcəyə baxır, “Rəngləri mənimkidi…” – keçmişdə yaşanmış ömrə. Birinci sual edir: Məndən nə qalacaq? İkinci isə deyir: Yaşadığım ömrün rəngləri mənim münasibətimdən keçib. Beləliklə, biri sözün gələcək taleyi, digəri yaşanmış həyatın müəllifliyi haqqında düşünməyə imkan verir.
Bu iki istiqamət arasında isə “imza” dayanır.
İmza yaradıcı şəxsin həm keçmişinə, həm də gələcəyinə bağlanan işarədir. Yazılan mətnin altında qərar tutan ad (imza) deyir ki, bu sözün arxasında konkret bir insanın düşüncəsi dayanır. Ona görə də, imza sadəcə ad (burada, təxəllüs) deyil, imza məsuliyyətdir.
Rəngin dairəsi
genişlənir
“Rəng” anlayışını yalnız şəxsi yaşantı ilə məhdudlaşdırmaq da doğru olmaz. A.Ziyadın yazılarında müşahidənin dairəsi zaman keçdikcə müxtəlif insan və ictimai mövzulara doğru genişlənir. Öz sözüdür: “oxucularım mənə dəfələrlə deyiblər ki, sənin şeirlərin bizə yeni mövzular verir”.
“Məndən sonra…” kitabında ayrı-ayrı insanların ömrünə və fəaliyyətinə baxış bunun bir tərəfidir. İnsan haqqında yazmaqla müəllif əslində bir dövrün sosial-mənəvi mənzərəsinin müəyyən cizgilərini də qorumuşdur.
Bir sıra mətnlərdə qərarlanan ekologiya məsələsinə münasibət müşahidənin daha geniş mühitə yönəldiyinin göstəricisidir. “İnsan ekologiyası” anlayışı “Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda Ermənistanın ekosid, urbisid və kultursid siyasəti” adlı” monoqrafiyasında xüsusilə diqqət çəkir. Mənbədə insanın özünü qoruması ilə ətraf mühitin qorunması arasında birbaşa əlaqə qurulur və “özünü qorumadan dünyanı qorumaq olmaz” fikri irəli sürülür.
Bu fikir “rəng” anlayışına başqa bir məna qatı əlavə edir: həyatın rəngləri yalnız insanın daxili aləminin rəngləri deyil.
İnsan yaşadığı mühitdən də ayrı deyil. Təbiət, şəhər, yaxud kənd yaşayış məkanı, ictimai münasibətlər – bunların hamısı insan həyatının rənglərini müəyyənləşdirir.
Beləliklə, fərdi həyatla ictimai mühit arasında sərhəd aradan qalxır: insan özünü qoruyur, sonra yaşadığı mühiti, daha sonra həmin mühitin gələcəyini.
Söz də bu dairənin içində genişlənir.
Şəxsi müşahidədən
daha geniş məsuliyyətə
Bu baxışın daha geniş miqyası A.Ziyadın Qarabağ və Şərqi Zəngəzurla bağlı araçdırmasında görünür. “Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda Ermənistanın ekosid, urbisid və kultursid siyasəti” adlı 2024-cü il nəşrində məsələ yalnız ayrı-ayrı hadisələrin sadalanması səviyyəsində qoyulmur; ekoloji, urbanistik və mədəni mühitin dağıdılması bir-biri ilə əlaqəli problemlər kimi təqdim edilir.
Burada sözün miqyası dəyişir: İnsan haqqında yazanda məsuliyyət bir insanın yaddaşına münasibətdədir. Cəmiyyət haqqında yazanda məsuliyyət sosial yaddaş qarşısındadır. Tarixi və coğrafi məkan haqqında yazanda isə məsuliyyət daha geniş yaddaş sahəsinə keçir. Belə mətnlərdə söz artıq yalnız müəllifin şəxsi duyğusunu ifadə etmir. Faktın seçilməsi, hadisələrin əlaqələndirilməsi və nəticənin əsaslandırılması da mühüm olur.
Bu baxımdan 57 illik yaradıcılıq yolunda “rənglərin” dairəsinin genişlənməsini rahatlıqla görmək mümkündür: şəxsi təcrübədən insan münasibətlərinə, oradan sosial mühitə, daha sonra tarixi və coğrafi yaddaşa doğru.
Amma əsas prinsip heç bir halda dəyişmir: görmək, seçmək, düşünmək, sözə çevirmək, məsuliyyət daşımaq.
Yazı masasının
görünməyən tərəfi
57 illik yaradıcılığın yalnız çap olunmuş səhifələrdən ibarət olduğunu düşünmək də düzgün olmaz. Hər kitabın həm görünən tərəfi var, həm də görünməyən tərəfi. Oxucu ancaq hazır mətni görür, müəllif isə həmin mətnə qədər keçilən yola yaxşı bələddir: faktlar əldə etmək üçün oxunan mənbələr, aparılan qeydlər, dəyişdirilən cümlələr, redəktə edilib silinən sözlər, uzun müddət yazılmadan yaddaşda qalan fikirlər…
Elə buna görə də yazı masası yalnız fiziki məkan deyil. O, müşahidənin düşüncəyə çevrildiyi ünvandır: bir söz dəyişdirilir, bir cümlə qısaldılır, bir fikir saxlanılır, başqa bir fikir kənara qoyulur. Bəzən illər əvvəl görülmüş bir hadisə yenidən xatırlanır və yalnız bundan sonra öz mətnini tapır. Yaradıcılığın görünməyən əməyi buradadır.
57 il yazmaq yalnız 57 il ərzində mətn yaratmaq deyil, həm də 57 il ərzində həyata baxmaq, onu yadda saxlamaq və münasibət formalaşdırmaqdır.
İmza
nəyi təsdiqləyir?
İmza (təxəllüs) – əvvəlcə müəllifin adıdır. Sonra həmin adın arxasında əsərlər toplanır, ayrı-ayrı qələmə alınmış əsərlər daha sonra bir yaradıcılıq mənzərəsi yaratmağa başlayır.
Beləliklə, illər keçdikcə imza təkcə müəllifi göstərmir, onun söz qarşısındakı münasibətini də ifadə edir. “Ayətxan Ziyad” imzası qəzet səhifəsində başlayıb, efirdən keçib, pedaqoji və elmi nəşrlərdə görünərək müəllifin tədqiqat xarakterli kitablarında, ədəbi-tənqidi yazılarında, bədii nəsrlərində və poeziyasında davam edib. “BAKI” nəşrlərindən əlavə müəllifin Türkiyənin “İKSAD” nəşriyyatında çap olunmuş kitab və konfrans jurnallarında dərc edilmiş məqalələri isə həmin sözün başqa oxucu mühitinə çıxmasına imkan yaradıb.
Müxtəlif janrlar arasında bu qədər fərq olduğu halda imzanın eyni adamda dəyişilməz qalması insanı maraqlı bir düşüncəyə sövq edir.
İmzanın sabitliyi janrın sabitliyi ilə deyil, müəllifin söz qarşısındakı münasibəti ilə ölçülür. Jurnalistikada bu münasibət dəqiqlik tələb edirsə, tədqiqatda mənbəyə sədaqət, ədəbi-tənqiddə ölçü, nəsrdə insan taleyinə hörmət, poeziyada isə daxili səsə sədaqət tələb edir. Ancaq bu prinsiplərin hamısı bir anlayışda birləşir: məsuliyyət.
Əlli yeddiil –
zamanın deyil, münasibətin ölçüsü
Əlli yeddi il zaman anlamında qısa olsa da, insan üçün uzun müddətdir. Ancaq uzun, ya qısa olmasından asılı olmayaraq, qeyd olunan müddət heç də yaradıcılıq meyarı deyil, əsas məsələ zamanın nə ilə doldurulmasıdır.
Bir insan illərlə yaza bilər və həmin yazıların hamısı eyni fikrin təkrarı olaraq qala da bilər. Başqa bir müəllif isə illər keçdikcə sözə yeni suallarla yaxınlaşa bilər, belə olan halda onun əsərləri zaman üçün yaşaya bilər.
A.Ziyadın təqdim olunan yaradıcılıq materiallarında ikinci istiqamət (sözə yeni suallarla yaxınlaşa bilmək imkanı) görünür: jurnalistikanın operativliyi, radionun canlı nitq mühiti, elmi-araşdırmanın faktlara münasibəti, ədəbi tənqidin mətnə yanaşması, nəsrin insan taleyinə yaxınlığı və poeziyanın daxili səsi bir-birindən ayrılmış sahələr kimi yox, genişlənən bir müşahidə dairəsinin müxtəlif formaları kimi görünür. Bu səbəbdən 57 il yalnız zamanın miqdarı deyil, münasibətin davamlılığıdır.
“Məndən sonra…” –
gələcəyə qalan söz
“Məndən sonra…” ifadəsi yaradıcılığın ən sakit, amma ən ciddi suallarından (məsələlərindən) birini qarşıya qoyur.
Müəllif öncə yazır, sonra mətn müəllifdən ayrılır, kitab (yaxud məqalə) başqa əllərə keçir, başqa bir vaxtda yenidən oxunur. Bir cümlə yadda qalır, bir fikir başqa bir insanın düşüncəsinə daxil olur.
Bundan sonrakı mərhələyə müəllif tam nəzarət edə bilmir. Zaman seçir, yaddaş saxlayır, oxucu yenidən oxuyur.
Ona görə də, “Məndən sonra…” sonluqdan çox, sözün müəllifdən sonrakı həyatına verilən sualdır.
ADPU-nun rektoru Yusif Məmmədov haqqında yazının sonluğundakı “İZ” anlayışı da bu düşüncə ilə səsləşir: insanın həyatda qoyduğu İZ-in qalması onun ömrünün mənasını müəyyənləşdirən cəhətlərdən biri kimi təqdim olunur.
Bu baxımdan kitabın adı 57 illik yaradıcılığın ümumi mənzərəsində xüsusi məna qazanır. Çünki uzun müddət yazan insan gec-tez özündən sonrakı zamanı düşünməyə başlayır: hansı söz qalacaq, hansı fikir unudulacaq, hansı mətn öz dövrünü aşacaq?
Bu suallara cavabı, təbii ki müəllif əvvəlcədən bilə-bilməz. Amma müəllif bir şeyi müəyyənləşdirmək imkanında ola bilər: öz sözünü necə yazacağını.
Sözün sehri
Sözün sehri – yalnız gözəl ifadədə deyi. Bəzən sadə bir cümlə uzun izahdan daha çox yadda qalır. Bəzən bir insan haqqında yazılan bir neçə cümlə onun bütöv həyatına yeni baxış yaradır, bəzən bir qəzet yazısı illər sonra artıq xəbər kimi yox, həmin dövrün sənədi kimi oxunur. Bəzən isə bir kitabın adı müəllifin yaradıcılığının bütöv bir qatını açır. “Ömrüm bir yaşıl yarpaq, rəngləri mənimkidi…” belə adlardan biridir…
…“Məndən sonra…” başqa bir qapını açır. Əgər “Ömrüm bir yaşıl yarpaq, rəngləri mənimkidi…”də insan yaşadığı ömrün rənglərinə baxırsa, …“Məndən sonra…”da həmin ömrün özündən sonra nə qoyacağı düşünülür.
Bu iki məqam arasında söz dayanır: söz yaşanmışı yaddaşa çevirir, yaddaş isə sözə yeni zaman verir. Sözün sehri də məhz buradadır: yazıldığı andakı mənasını aşaraq başqa zamanlarda başqa bir oxucuya yenidən toxuna bilməsində.
İmzanın məsuliyyəti
Sözün sehri ilə məsuliyyəti eyni yerdə birləşir. Söz başqa insana çatdığı anda məhz müəllifin daxilində qalan fikir olmaqdan çıxır. Jurnalist üçün bu – fakt, araşdırmaçı üçün – mənbə, ədəbi-tənqidçi üçün – mətn, yazıçı üçün – insan taleyi, şair üçün isə – öz daxili səsi qarşısında məsuliyyətdir.
İmza bütün bunların üzərinə qoyulan işarədir: “Bu söz mənimdir” deməkdir, bu sözün arxasında dayanmaq deməkdir. Məhz buna görə, imza – sadəcə müəllifin adı deyil, yazının etik tərəfidir.
Əlli yeddi il ərzində yorulub-usanmadan müxtəlif janrlarda yazmaq qələm əhlinin məsuliyyəti heç də azaltmır. Baxmayaraq ki, yazının mövzusu dəyişdikcə məsuliyyətin forması da dəyişir. amma məsuliyyətin özü daim dəyişilməz qalır.
Əlli yeddi ilin
rəngləri
Əlli yeddi ilə bütöv bir zaman çərçivəsində baxanda bir rəng yox, rənglər toplusu görünür: jurnalistikanın rəngi – həyatın içində olmaq, radionun rəngi – səsi duymaq, tədqiqatın rəngi – faktın arxasına keçmək, ədəbi-tənqidin rəngi – fərqləndirmək, nəsrin rəngi – insanın görünməyən tərəfinə yaxınlaşmaq, poeziyanın rəngi – yaşantının daxili səsini eşitməkdir. Amma bu rəngləri bir-birindən ayıran sərhədlər mütləq deyil, onların hamısı eyni ömrün içindən keçir.
Bu mənada “rəngləri mənimkidi” ifadəsini yalnız poetik metafora kimi deyil, müəllifin yaşadıqlarına və gördüklərinə münasibətini ifadə edən poetik açar kimi oxumaq mümkündür. Mənbədə də həmin ifadənin həyatın müxtəlif təcrübələrini – sevinc, ağrı, itki, ümid və yaddaşı – bir müəllif münasibəti daxilində birləşdirdiyi vurğulanır.
Burada “mənimkidi” sözünün məsuliyyət yükü var. Çünki insan öz ömrünün bütün hadisələrini özü seçmir, amma onların hansı mənanı və necə daşıdığını seçə bilər. Yazı da həmin seçimin ifadəsidir.
Son söz
Əlli yeddi il geridə qalan bir zaman kəsiyidir. Amma yaradıcılıq baxımından onu yalnız keçmiş kimi qəbul etmək mümkün deyil.
1969-cu ilin avqustunda “İşıq” qəzetindən start götürən bu yol 2026-cı ilə qədər müxtəlif söz məkanlarından keçib. Radio, qəzet, elmi mühit, ədəbi-tənqid, tədqiqat, nəsr və poeziya bu yolun ayrı-ayrı görünüşləridir.
Bu yolun mahiyyəti isə janrların çoxluğunda deyil, sözə münasibətdədir. Həyatı görmək, gördüyünü yadında saxlamaq, yadda qalanı düşünmək, düşüncəni sözə çevirmək və yazılan sözün məsuliyyətini daşımaqdadır.
“Ömrüm bir yaşıl yarpaq, rəngləri mənimkidi…” – yaşanmış ömrə içəridən baxışdır;
“Məndən sonra…” – həmin ömrün özündən sonrakı zamana yönəlmiş sualıdır;
“İmzanın məsuliyyəti” isə həmin sözün müəllifini öz yazısının qarşısında saxlayan mənəvi ölçüdür.
Bu səbəblərdən də Ayətxan Ziyadın 75 illik ömür yolunun 57 ili yalnız uzun bir yaradıcılıq müddəti kimi təqdim edilə bilməz, bu, həyatın sözə çevrilmiş 57 ilidir.
Amma söz zamanında olduğu kimi, zamanın sərhədlərini aşıb müəllifindən sonra da yaşayırsa, yazının necə yazıldığına görə məsuliyyət yenə imzanın üzərində qalır: “Ayətxan Ziyad (İsgəndərov)” imzasının.
Sözün və millətin xidmətində Əkbər Qoşalı fenomeni və dərviş hikməti Müasir Azərbaycan ədəbiyyatı və ictimai fikri sadəcə bədii təfəkkürün deyil, həm də milli-mənəvi dəyərlərin, ümumi türk coğrafiyasının birliyinin tərənnümçüsü olan parlaq imzalarla zəngindir. Bu imzalar içərisində şair, nasir, publisist və ictimai xadim Əkbər Qoşalının (Yolçuyev Əkbər Mehdi oğlu) özünəməxsus yeri, çəkisi və xidmətləri var. O, 1990-cı illərin çətin, lakin intibahla dolu ədəbi-ictimai mühitindən boy göstərərək, qısa müddətdə həm qələmi, həm də təşkilatçılıq qabiliyyəti ilə çağdaş mədəniyyət tariximizə adını yazdıran simalardan birinə çevrilmişdir. Əkbər Qoşalı 3 aprel 1973-cü ildə Azərbaycanın qədim saz-söz ocaqlarından biri olan Tovuz rayonunun Qoşa kəndində dünyaya göz açmışdır. Doğulduğu torpağın bədii-fəlsəfi havası, təbiətin və el-obanın ruhu onun gələcək yaradıcılığının əsas mayasını təşkil etmişdir. Sonradan götürdüyü “Qoşalı” təxəllüsü də elə doğma kəndinə, kökünə və yurduna olan sarsılmaz bağlılığın rəmzi təzahürüdür. Onun gənclik illəri Azərbaycanın müstəqillik uğrunda mübarizə apardığı və yeni dövlət quruculuğu mərhələsinə qədəm qoyduğu dövrə təsadüf edir. Əkbər Qoşalı təhsil illərində fərqli sahələri uğurla uzlaşdırmağı bacarmışdır. O, 1990–1995-ci illərdə Azərbaycan Texniki Universitetində dəqiq elmlərin sirlərinə yiyələnsə də, qəlbindəki yaradıcılıq alovu onu humanitar sferaya, dövlətçilik elminə sövq etmişdir. Bu məqsədlə o, 1998–2001-ci illərdə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasında ali təhsil alaraq, bir aydın və idarəçi kimi dünyagörüşünü daha da genişləndirmişdir. Bu mükəmməl sintez – texniki dəqiqliklə humanitar ruhun və dövlətçilik təfəkkürünün birliyi onun gələcək publisistikasında həlledici rol oynamışdır. Əkbər Qoşalı sadəcə masa arxasında yazıb-yaradan fərdi müəllif deyil, o, həm də bütöv bir nəslin formalaşmasında, ədəbi gəncliyin vahid platformada birləşməsində müstəsna xidmətləri olan təşkilatçıdır. 1990-cı illərdən etibarən peşəkar ədəbi fəaliyyətə başlayan ədib, qısa müddətdə mətbuatın diqqətini cəlb etmişdir. 1995-ci ildə Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin, 1998-ci ildə isə Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin (AYB) üzvlüyünə qəbul edilməsi onun gənc yaşlarında qazandığı böyük etimadın göstəricisi idi. Onun fəaliyyətinin ən parlaq səhifələrindən biri Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin (DGTYB) qurulması (1998) və inkişafı ilə bağlıdır. 1998-ci ildə Qazaxıstanda keçirilən Dünya Türk Gəncləri Birliyinin VIII Qurultayında Əkbər Qoşalının Gənc Türk Yazarları Birliyinin başqanı seçilməsi təkcə onun deyil, bütövlükdə Azərbaycan ədəbi gəncliyinin türk dünyasındakı böyük uğuru idi. Əkbər Qoşalının tərtibçiliyi və redaktorluğu ilə işıq üzü görən “Qar çiçəyi”, “Türkün səsi”, “Bölgələrdən səslər”, “Çağdaş Azərbaycan ədəbi qurumları”, “Çağdaş Azerbaycan Şiiri” (Ankara), “Yeni nəsil Azərbaycan aşıqları”, “Yeni nəsil Qazax şeiri”, “Gənc Tatar şeiri”, “Gənc Qırğız şeiri” və digər toplular ümumi türk mədəniyyətinə xidmət edən misilsiz qaynaqlardır. Bu nəşrlər göstərir ki, Ə.Qoşalı üçün ədəbiyyat coğrafi sərhədləri aşan, Altaylardan Balkanlara qədər uzanan böyük bir mənəvi vəhdətdir. Əkbər Qoşalının publisist fəaliyyəti də zəngin və çoxşaxəlidir. O, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin mətbu orqanları olan tarixi “Ədəbiyyat qəzeti” və “Ulu çinar” dərgisi redaksiya heyətinin, habelə Milli Qeyri-Hökumət Təşkilatları Forumunun və CASCFEN-in İdarə Heyətinin üzvü kimi vətəndaş cəmiyyətinin və söz azadlığının qorunmasında aktiv mövqe nümayiş etdirir. Onun bu fədakar əməyi dövlət tərəfindən yüksək qiymətləndirilmişdir. Müxtəlif nazirliklərin Fəxri Fərmanlarına, eləcə də “Rəsul Rza”, “Şahmar Əkbərzadə”, “Respublika Gənclər Mükafatı” və “Fəxri Gənc” mükafatlarına layiq görülən ədibin ən böyük dövlət təltiflərindən biri isə 15 iyul 2015-ci ildə ölkə Prezidenti tərəfindən kütləvi informasiya vasitələrinin inkişafındakı xidmətlərinə görə “Tərəqqi” medalı ilə təltif edilməsidir.
Poeziyada dərviş hikməti: “Yollar gərək qutlu olsun!..”
Əkbər Qoşalının ictimai və publisistik fəaliyyəti ilə yanaşı, onun poeziyası dərin fəlsəfi axtarışların, sufizm və dərvişlik fəlsəfəsinin müasir boyalarla ifadəsidir. Müəllifin “Yollar gərək qutlu olsun!..” adlı şeiri bu baxımdan onun poetik dünyagörüşünü, insan və zaman, haqq və yol haqqındakı fəlsəfi qənaətlərini anlamaq üçün mükəmməl bir bədii nümunədir. Şair əsərdə birbaşa Şərq mistisizminin və müdrikliyinin simvolu olan “dərviş” obrazına üz tutur. Şairin dərvişə verdiyi sual zahirən məişət xarakterli görünsə də, daxilən dərin fəlsəfi təzada əsaslanır:
“Bu gün mənim sualım var – Sualım var dərvişə. Dərviş, görüm saqqalına qırov düşsün, sözün yerə düşməsin… Söylə, dərviş, uzanınca yatağına sən o yorğun saqqalını yorğanın üstə qoyursan, yoxsa yorğan altına?..”
Dərvişin bu suala verdiyi cavab şairin zaman konsepsiyasını ortaya qoyur. Müdrik dərviş saqqalını yorğanın deyil, “illərin üstə” qoyduğunu deyir. Bu, ömür yolunun, qazanılan mənəvi təcrübənin yaddaş süzgəcindən keçərək uzanmasıdır. Ən əsası isə dərviş nə qışda, nə də yayda “naxələf söz gəzdirmədiyini” bəyan edir ki, bu da Əkbər Qoşalının özünün həyat amalı olan sözə sadiqlik prinsipinin poetik təzahürüdür:
“Qış düşüncə saqqala da qırov düşər, gəzəryiyik; amma nə qış, nə də yayda naxələf söz gəzdirmədik. Saqqalımı soruşursan – nə yorğanın üzərinə, nə altına qoyuram. Mən onu qoymuşam illərin üstə… “Uzun, incə bir yol”dursa yolumuz, saqqal özü yaddaş kimi hey uzanar, uzanar…
Şair dərvişin dili ilə insan xarakterinin mürəkkəbliyini və zamanın ironiyasını ustalıqla ifadə edir. “Atı tərsinə nallayan hara getsə, izi başqa səmtə çəkər” misrası dünyadakı ikiüzlülüyün, daxili və xarici dünyası tərs mütənasib olan insanların bədii ifşasıdır. Lakin bu mənzərənin qarşısında dərviş sarsılmaz bir həqiqəti xatırladır: “Amma kim aldadar yolu? Yol ayağı tanıyar…” Yolun ayağı tanıması – insanın öz taleyindən, əməllərindən və daxili niyyətindən qaçmağının qeyri-mümkünlüyünə işarədir. İnsan yolu aldada bilmez, çünki haqq yolu ancaq ona layiq olan saf addımları qəbul edir:
“Sonra, sonra nə söylədi bizim dərviş? – Dedi dərviş: “Atı tərsinə nallayan hara getsə, izi başqa səmtə çəkər… Dünya elə adamlarla doludur: özləri bir yana gedər, kölgələri başqa yana… Amma kim aldadar yolu? Yol ayağı tanıyar…” Şeirdə mistik və romantik ruhun birləşdiyi ən gözəl məqamlardan biri “gül suyu” metaforasıdır. Uzaq şəhərlərdə olan çox yaxın birinin göndərdiyi bu pay, əslində fiziki məsafələrin mənəvi yaxınlıq qarşısında əhəmiyyətsizliyini göstərir. Dərviş gülün və suyun hər ikisinin ayrı-ayrılıqda “haqq” olduğunu, lakin onlar qarışanda fərdi varlıqların qeyb olub vahid bir adın – eşqin, vəhdətin yarandığını vurğulayır:
“Dərviş sonra yavaş-yavaş keçdi təzə söhbətə: Gül suyunu soruşurdun… Gül də haqdı öz yerində, su da haqdır, su da haqq. Qarışınca bir-birinə ikisindən bir ad doğur, qeyb olur qeyb olasılar, qalır orda qalasılar.”
Bu sətirlər təsəvvüfdəki “fənafillah” (haqqın içində ərimək) və əbədiyyət fəlsəfəsinin poetik dillə şərhidir. Keçici olan maddiyyat yox olur, əbədi olan mənəviyyat və sevgi isə qalır. Şeirin kulminasiya nöqtəsi “Dərviş elə susa bilir, dərviş elə danışır – Deyərsən ki, iki dodaq aralanan iki dünya kimidi…” Bu iki dünya arasından çıxan son nəsihət isə təkcə şeirin qəhrəmanına deyil, bütün bəşəriyyətə ünvanlanmış bir həyat fəlsəfəsidir:
“Mənim cavabımın ardınca getmə. Özünə ver sualını; Düz cavabı axtaranlar bir gün, əlbət, dayanar. Düz sualı axtaransa ömrü boyu yol gedər…”
Əkbər Qoşalı bu möhtəşəm sonluqla insana hazır cavablar ardınca qaçmağı deyil, daxili dünyasını sorğulamağı, daim axtarışda olmağı məsləhət görür. Çünki hazır cavab tapan insan dayanır, inkişafdan qalır. Lakin doğru sualı axtaran insan ömrü boyu təkmilləşir, mənəvi ucalığa doğru fasiləsiz bir “yol gedir”. Əkbər Qoşalının həm ictimai-publisistik fəaliyyəti, həm də bu şeirdə nümayiş etdirdiyi poetik təfəkkürü bütöv bir dərviş qətiyyətinin təzahürüdür. O, tərtib etdiyi kitablarla, qurduğu ədəbi körpülərlə türk dünyasının səpələnmiş dəyərlərini bir araya gətirdiyi kimi, poeziyasında da insanı öz daxili dünyası ilə üz-üzə qoyur. Yaradıcılığında həm elmi dəqiqliyi, həm də dərviş fəlsəfəsini yaşadan Əkbər Qoşalının söz yolları hər zaman qutlu, axtardığı “düz suallar” isə əbədi olsun!
