İnsanların ünsiyyətdən qaçdığı, bir növ tənhalığa qapandığı, bəlkə də biri-birinə etibar etmədiyi bir vaxtda az tanıdığın, bəlkə də heç tanımadığın bir insanla ünsiyyət qurub onunla səmimi söhbət etmək asan olmasa da, mümkündür. Söhbət etmək istədiyim insan yaradıçılığı, bənzərsiz şeirləri ilə diqqətimi çoxdan cəlb etmişdi. Onun özü ilə şeirlərindən daha sonra tanış oldum. Şeirlərindəki gizli kədərin, qeyri-adiliyin səbəbini öyrənmək arzusu var idi məndə. Dəfələrlə tədbirlərdə görüşdüyüm bu gülərüz, mehriban və nisbətən az danışan insanın iç dünyası mənim üçün çox maraqlı idi. ”Gündüzü oğurlanmış kimidir həyat”, – deyən bir insanın elə həyata baxışları da. Deyirlər, insanı yaxşı tanımaq üçün onunla yol yoldaşı olmaq lazımdır. Təəssüf ki, tanımaq istədiyim insanla yol getmək mənə nəsib olmayıb, amma səmimi söhbət etmək fürsətindən istifadə edib ona bir neçə sual verə bildim. Həmsöhbətim Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, Prezident təqaüdçüsü, Rəsul Rza mükafatı laureatı, Rəfail Tağızadədir. Rəfail müəllimlə söhbəti sizə təqdim etməkdə məqsədim FB səhifələrində dəfələrlə şeirlərini və yazılarını həvəslə oxuyub bəyəndiyiniz bu maraqlı insanı sizə daha yaxından tanıtmaqdır. İlk sualım adi olsa da məncə, cavabı həmsöhbətimi düşündürdü.
– Rəfail müəllim, sizcə Rəfail Tağızadə kimdir?
– İlk növbədə Azərbaycan vətəndaşıdır. Vətənini, xalqını, azadlığı sevən; yurdsuz qalan vətəndaş. Azərbaycan türküdür.
– Özünüz haqqınızda qısa da olsa, məlumat verərdiniz.
-Qarabağda, Ağdamda doğulmuşam. Qarabağ mənim ata-baba yurdumdu. Çox təəssüf ki, indi “qarabağlıyam”, “ağdamlıyam” deyəndə, o yerlər işğal altında olduğundan bir vətəndaş olaraq itkilərin qismən günahkarı kimi utanıram. Uşaqlıqdan riyaziyyatı çox sevdiyimdən dəqiq elmlərə marağım olub. Orta məktəbi Ağdamda bitirib, 16 yaşımda Politexnik institutunun Avtomatika və hesablama texnikası fakultəsinə daxil olmuşam. Diplom işimi Rusiyada yazdım. Uzun müddət o vaxtlar “qapalı” hesab edilən müəssisədə müxtəlif vəzifələrdə çalışmışam. Elə ordan da müharibə bölgələrinə yollandım. Cəbhə həyatından çox danışılıb deyə, ondan danışmaq istəmirəm. İnşallah qələbədən sonra…
– Rəfail müəllim, neçə yaşınız var?
– 11 fevral 1958 ci ildə anadan olmuşam. Dolça bürçündənəm. (gülür)
– Nə bildiniz ki, bürcünüzü soruşacam?
– Nə bilim, hərdən fikirləri qabaqlamağı bacarıram. Bu bir qədər çətinlik yaratsa da, belədi.
– Onda deyin. Bürclər haqda yazılanlara inanırsınız?
– Yox. İnanmıram. Amma doğulduğun yer, şərait kimi, zamanın da xarakterə təsir edən məqamları var.
– Bəs qismət deyilən bir şeyin olduğuna necə? İnanırsınız?
– Düzü, əvvəllər inanmırdım, ancaq həyatda qarşılaşdığım bəzi hadisələrdən sonra inanmalı oldum.
– Allaha inanırsınız?
– Əlbəttə. Dini ritualları etməsəm də, inanıram. Tanrıya, yaradana mütləq inanıram.
– Sizinçün yaşamaq nədir?
– Yaşamaq səndən sonra yaşamaqdır.
– Bəs ölüm nədir?
– İlk növbədə həyatın sonudu. Dəfələrlə təkrar olunmuş ifadə osa da, “ölüm haqqdır”.
– Rəfail müəllim, şeirlərinizdə dəfələrlə ruha müraciət etdiyinizə rast gəlmişəm. Sizcə ruhlar nədir, varmı ruh?
– Əlbəttə, var. Ruh müxtəlif din və cərəyanlarda müxtəlif formada izah olunur. Ruh ilahidən gələndi.
– Ölümdən qorxursunuz?
– Yox. Ölümdən, qaranlıqdan, təklikdən qorxmuram. Hərdən gözübağlı daha yaxşı görürəm. Axtardığımı daha tez taparam. Qaranlıqda kəndimizin kol-kos basmış cığırları ilə gedib, evləri tapa bilərəm. Cəbhədə qaranlıqda o qədər dərəli-təpəli yol getmişəm ki…
– Dediniz ki, təklikdən qorxmursunuz. Bəs tənhalıqdan necə?
–Yaradıçılıqda tənhalıq adamın həmdəmi olur. Ancaq həyatın tənhalığını sevmirəm.
– Rəfail müəllim, hamı sizi barış, davanı sevməyən bir insan kimi tanıyır. Nəyə görə davaya qatılardınız?
– Heç düşünmədən Vətən uğrunda savaşaram. Bu birmənalıdır. Bir də insan sevdiyi qadın uğrunda savaşar.
– Gözəlliyi sevərsiniz hər halda.
– Şübhəsiz. Kiçik bir çiçəyi, qanad açan quşu, ağacları, … təbiətin yaratdığı bütün gözəllikləri. Gözəlliyi görüb sevməmək olarmı?
– Banal bir sual olsa da bilmək istəyərdim Rəfail Tağızadə qadınlarda daxili gözəlliyi sevir, yoxsa xarici?
– Gözəl qadın ilk görünüşdən adamın diqqətini tez çəkir, bu təbiidi. Mən ağıllı qadınları, onların düşüncələrini daha çox sevirəm. Qarşında ağıllı qadın olanda, daha çox məsuliyyət hiss edirsən. Ağıllı qadının qarşısında güclü olmaq çətin olsa da, maraqlıdır.
–Qarabağlısınız. Deyirlər, Qarabağda körpələr də muğam üstə ağlayır. Musiqi sizin üçün nədir?
– Musiqi insanın ruhunu oxşayır. Bir qarabağlı kimi mən də muğamı çox sevirəm. Eləcə də xalq və bəstəkar mahnılarını da.
– Bəs aşıq musiqisini sevirsiz?
– Əlbəttə. O bizim qanımızdadır.
– “Musiqiçi dostum, bir nöktrün çal, məni məndən qopar, məni məndən al“. Bu sözləri yazan məncə klassik musiqini də sevir?.
– Bəli. Klassik musiqidə sanki muğamın əksini duyuram.
– Bəlkə cazı da sevirsiniz?
–Konsertlərinə qatılıram. Dinləyirəm.
– Sizcə sevgi nədir?
– Sevgi insanı sən eləyən, daxilən təmizləyən, başqası üçün yaşamağın nə olduğunu anladan ülvi bir hissdir. Sevgi insanın özündən asılı olmayaraq gələn duyğudur. Sevgi gözəldir. Ağrısı, acısı, sevinci ilə yaşamaq həzzidir. Hec kim deyə bilməz ki, o nə vaxtsa sevməyib və ya nə vaxtsa sevməyəcək. İnsan hər zaman ona mübtəla ola bilər. Həqiqətən sevən insandan pislik gözləmə…
– Yaşından asılı olmayaraq?
– Bəli. Bəzən yaşlı insan 17 yaşlı cavandan daha etirasla, güclü sevə bilər. Sevginin yaşı olmur.
– Sevgi insana nə verir, sizcə?
– Yenidən doğulmuş kimi olursan. Lazım olduğunu bir daha anlayırsan. Yaşamaq və yaşatmağı dərk edirsən. Səndə daxili bir oyanış yaranır. Sevgi insanın üzünə, gözünə gizlədə bilməyəcək yeni xoş çalarlar gətirir. Ruhunu təzələyir…
– Siz dənizi sevirsiniz! Dənizə həsr etdiyiniz şeirlər insanın ürəyinə toxunur, dənizi həm sevir, həm də sevdirə bilirsiniz. Bu yaxınlarda Kamran Nəzirlinin müsahibəsini dinlədim. Kamran müəllim dedi ki, dənizə sevgim uşaqlıqdan var idi, çünki, Astarada, dəniz kənarında keçib uşaqlığım. Bəs siz? Axı, siz elə yerdə doğulmusunuz ki, dağları, meşəni daha çox sevməli idiniz, məncə.
– Mən dənizi çox sevirəm. Danışan canlı kimi. Dəniz safdır, təmizdir. Dəniz məni daha yaxşı anlayır. Mən dənizi qısqanıram. Bəlkə o üzdən onunla görüşə payızda, qışda gedirəm. Heç kəs olmayanda. Onunla pıçıltıyla danışıram. Boşalıram. Ruhən təmizlənirəm. Olsun ki, dəniz sevgisi məndə hələ dünyaya gəlməmişdən yaranıb. Bütün dənizləri sevirəm, Xəzərə isə, xüsusi sevgim var. Təbii ki, dağları da, meşələri də sevirəm. Onlarla da rahatlanıram, sakitləşirəm, ancaq dəniz mənimçün bambaşqadı… – Rəfail müəllim, şeirlərinizdə həmişə qizli bir kədər var. Nədən? Hətta sizin şeirlərə “qanla yazılmış şeirlər” də deyən olub.
– İtki ağır şeydi. Bir var doğmaların, mütləq olacaq itkilərin ağrısı. Bu başa düşüləndi. Yarananın dünyadan köçməsi nə qədər ağrılı olsa da anlaşılandı. Amma yurd, vətən itkisi bambaşqadı. Bu itkinin ağrısını izah etmək olmur. Sənin olanın göz-görə əlindən alınır, sənin olmur. O itkiylə ilk addımların, uşaqlığın, gəncliyin də itir. Yox olur. Geridə böyük bir boşluq yaranır. Yurd həsrəti bütün sevincli xatirələrin üzünə qara bir pərdə çəkir. Ağırdır. Çox ağırdır. Hər dəfə nikbin, şən bir şeir yazanda, sanki, o dərd kürəyinə vurub “mən hələ varam…”, – deyir. O ağrını, kədəri nəinki üzdə, şeirdə də gizlətmək olmur.
– “Şair dostum, vətəndaş dostum, dərd, ələm dostum”, bu sözləri sizin haqqınızda məşhur alimimiz Rafiq Əliyev deyib. Bilirəm ki, bu yaxınlarda görkəmli alimimizin həyat və yaradıçılığından bəhs edən bir kitabınız işıq üzü görəcək. Xeyirli uğurlu olsun.
– Çox sağ olun. Bu kitabı böyük sevgiylə hazırlamışam. Maraqlı kitab olacağına inanıram. Əlbəttə, son söz yenə də oxucularındır.
– Oxucu demişkən. Mən də sizin oxucunuzam və şeirlərinizi çox bəyənirəm. Bəzən sizin şeirləri abstrakt rəsm əsərlərinə bənzədirəm. Orda görünən və görünməyənlər var. O görünməyənləri siz özünüz necə görürsünüz?
– Hamının görmədiyini mən də görmürəmsə, onda niyə yazıram, nəyi yazıram? Yazmaq, yaratmaq başqalarının görmədiklərini görüb çatdırmaqdır. Nə yaxşı ki, mənimlə bərabər onları görə bilən oxucular da var.
–Yazılarınızda belə bir ifadəyə rast gəldim “Söz deyilən, yazı oxunan, kitab isə qalandır”. Rəfail müəllim, sözünüzün, yazdıqlarınızın və kitablarınızın yaddaşlarda qalacağına əminliklə sizə yeni yaradıcılıq uğurları arzu edirəm. Əminəm ki, bir gün Qarabağ dərdi kürəyinizə astaca toxunub deyəcək: Yaz! Yarat! Sevin! Qarabağ azaddır!
– Çox sağ olun. Qarabağı azad görmək ən böyük arzumdur. Mən də sizə gizli ağrılardan uzaq, sevinc dolu əsərlər diləyirəm.
Bax beləcə söhbət edib ayrıldım Rəfail müəllimdən. Amma onun kitablarını oxuduqca, insan onun şeirlərindən, niskilindən, yaratdığı bəzən vahiməli, bəzən həzin, bəzən sevgi, bəzən ayrılıq, bəzən hicran, bəzən intizar dolu aləmdən ayrılmaq istəmir. Şairlərin sayının artdığı, ədəbiyyatda yeni adların çoxaldığı bir zamanda öz orijinallığı ilə diqqəti çəlb edən bir şairin olduqca təvəzökar şəkildə yazıb yaratması məncə, diqqəti çəlb etməyə bilməz.
Hamınıza bizimlə bərabər olduğunuz üçün təşəkkür edirəm və ümid edirəm ki, “SƏMİMİ SÖHBƏT” rubrikamız davam edəcək. Təki ömür möhlət versin.
Qeyd:
2019-cu ilin oktyabırında “Səmimi söhbət”in ilk qonağı Rəfail Tağızadə olmuşdu.
Bu günlərdə yazıçı Pərvanə Bayramqızının “Karantin zədəsi” adlı 3-cü kitabı çapdan çıxıb.
Müəllif Ana dilinin qorunması mövzusunda yazdığı məqalələri, tanınmış ziyalılardan götürdüyü müsahibələri və gündəmlə səsləşən: pandemiya, müharibə və ümumi mövzulu statuslar kimi qruplaşdırdığı yığcam fikirləri ilə özünəməxsus şəkildə oxucunu dialoqa cəlb edir. “Oxucu rəyləri” bölümündə pandemiya dövrünün izolyasiyasının insanlara göstərdiyi mənəvi-psixoloji təsir, karantin rejimində müəllifin fərdi yaşantıları əksini tapıb.
“Yeddi sual”, “Ağ divarda qara yazılar”, “Yoluxmayan xəstəlik” və digər hekayələrdə virus təhlükəsiylə bir-birindən uzaqlaşan insanların faciəsindən, ömrünün son ayını karantinin bitəcəyini gözləyərək başa vuran qocanın həsrətindən, vaxtsız gələn sevgi və eləcə də sevənin üzüdönüklüyündən bəhs olunur.
Kitabın redaktoru yazıçı-publisist Vasif Sadıqlı, korrektoru isə şair Ramiz İsmayıldır.
Pərvanə Bayramqızını təbrik edir, yeni-yeni yaradıcılıq uğurları arzu edirik. Uğurlarınız bol olsun, Pərvanə xanım!
Dünyanın rəngi də qaçıb, ağ-qara şəkillər kimi, Divardan bizə boylanan 70-ci illər kimi. Saralıb, solub, köhnəlib güllər də eyni rəngdədi Bir sığala həsrət qalan tellər də eyni rəngdədi. Həftələr, aylar ötüşür qoşulub dönür illərə Eyni rəngdə, eyni tonda ömrü veririk yellərə, Qocalıq da astanadan üzümüzə gülümsəyir. Mən deyirəm kefim yoxdu, Həkimlər depresiya deyir!..
Qoxusu da bir başqadı çürüyüb sanki nə vaxtdı, Çiçək qoxulu dünyanın birdən-birə yatdı baxtı. Doğmaların ətri gəlmir nə dostdan, nə tanışından, 1001 məna çıxarardıq bir gözəlin baxışından. İndi daha, mənası yox bu həyatın heç gözümdə, Tanrı da elə “Döz!” deyir, nə deyirəm, qoy dözüm də! Könlüm nə qalmaq istəyir, nə də ki, getmək istəyir. Mən deyirəm kefim yoxdu, Həkimlər depresiya deyir!..
Ağzımızın ləzzəti yox, dadı qaçıb, tamı qaçıb, Dünyada adam qalmayıb, sonuncu adamı qaçıb. Gecələr yuxum da qaçaq yorğan-döşək gəlir cana, Elə hey, dönüb dururam gözüm dikilir tavana. Gündüzləri çalmaz qapım, nə qonşum var, nə qonağım Öz evimdə dəfn olmuşam daş məzarım, daş otağım. Qurda-quşa ehtiyac yox öz içim özümü yeyir, Mən deyirəm kefim yoxdu, Həkimlər depresiya deyir!..
O mahnılar çalmır daha, qulağım elə səsdədi, Ruhumun cəzası bitmir, bədən adlı qəfəsdədi. Boylanıbdı üzügöyə yer də bezar, göy də bezar Qəbir qazan bir insançün de, neçə yol qəbir qazar?! Mürdəşir də bezib məndən kəfənimin sapı bitib, Tanrı üzümə açmağa qapı yoxdu, qapı bitib. Hər şey bitir bu dünyayla bircə savaşım bitməyir. Mən deyirəm kefim yoxdu, Həkimlər depresiya deyir!..
28.02.2021.
Bir az səssizlik, bir az sənsizlik.
Bir stəkan çay istəyirəm, yanında da limonu. Bir qırıq qənd parçası, bir kağız, bir qələm cızmaqara edim onu… Vəssalam, mənə bu da yetər hələlik! Gün batar, ay doğar, bir az səssizlik, bir az sənsizlik…
Soyuq istəyirəm, sümüyümə işləsin, bürünüm şalıma. İsidim sobanı, deyinim halıma: -Lap üşüdüm, xəstələnəcəm, Vallahi bərk! Əynimi qalın geyinəydim gərək! Danlayım, dansayım sübhədək özümü, Hesaba-kitaba calayım əyrimi-düzümü… Vəssalam, mənə bu da yetər hələlik! Gün batar, ay doğar, bir az səssizlik, bir az sənsizlik…
Bir parça çörək də pis olmaz, üstündə yağ-pendir. Ey Fələk, bu gecə könlümü gəl, dindir! Bir sən ol, bir də mən, bir də ki təkliyim, Bitməsin sübhədək əlindən çəkdiyim… Durmadan özünə, lap elə üzünə eyləyim şikayət! Ürəyim boşalsın nəhayət… Vəssalam, mənə bu da yetər hələlik, Gün batar, ay doğar, bir az səssizlik, bir az sənsizlik…
14.11.2016.
Ruhumla söhbət Atam həkim- Fazilov Rafaelə İthaf olunur.
Ruhum, dur yığış gedək, Çağırır göylər bizi! Daha bəsdi seyr etdik, Bu dağı, bu dənizi!
Əzbərlədik dünyanın Qurusunu, suyunu. Gördük, hər bir fəslini, Gördük, hər bir huyunu.
Soyuq qışı, payızı, İsti yayı, baharı. Ha, əksinə üzsək də Dəyişməyir axarı!
Dara düşdük, qarğıdıq Arxasınca o ki, var! Ruhum, topla bu gecə Sağ-solunda hər nə var!
Bu dünyada qalmağa Başqa üzüm yox daha! Bizim yolumuz uzun Çıxaq, üzüsabaha!
İçimdəki həvəsim Nə qədər ki, yatmayıb, Elə baxma üzümə, Demə, vaxtın çatmayıb!
Demə, hələ sırada Gör nə qədər adam var! Ruhum, dur yığış gedək, O göylərdə Atam var!
Haçandı ləngiyirəm, Yəqin gözü yoldadı. Bil, Atam hardadısa, Mənim dünyam ordadı..
04.05 2016.
Mənə bir az nağıl danış...
Mənə bir az nağıl danış, ruhum bir az təzələnsin. Səmadakı ulduzlardan göydən yerə nur ələnsin. Danışginən bədirlənmiş 14 gecəlik ayından, Günəşin bizə verdiyi bir ovuc ümüd payından. Bir az külək, bir az çovğun, bir az bulud, bir az yağış. Başımı qoyum dizinə mənə bir az nağıl danış!
Mənə bir az nağıl danış, gah o qızdan, gah da divdən, Quşun qanad salmadığı qırx qıfıllı həmən evdən. Şahlara meydan oxuyan igiddən de, qoçaqdan de! Bir qarının daxmasında alışmayan ocaqdan de! Cırtdan toplasın odunu üşüməyək daha bu qış! Başımı qoyum dizinə, mənə bir az nağıl daniş!
Mənə bir az nağıl daniş, yuxum tökülür gözümdən. Danış qoy başım qarışsın, özüm bezmişəm özümdən. Məcnun kimi dönə-dönə dolanıram otaqları. Lap əlimdən zara gəlib evin bütün yataqları. Göz dikdiyim tavan bezib, bezib yorğan, bezib balış. Başımı qoyum dizinə, mənə bir az nağıl danış!
Mənə bir az nağıl daniş, Məlikməmməd, Keçəl Həsən. Biri vardı, biri yoxdu… danış hansını istəsən. Az getdiyin, üz getdiyin təpədən, düzdən, dərədən. Göydən üç alma düşəndə günəş doğsun pəncərədən. Bir gecəlik uşaq olum saçımda-dən, üzdə-qırış. Başımı qoyum dizinə, mənə bir az nağıl danış!
Mənə bir az nağıl daniş, başıma da bir sığal çək. Evimizin qarşısında o sehirli almadan ək! Qızıl balığı axtaraq, sahil-sahil, liman-liman. Bu gün lap əldən düşmüşəm işlərim çox olub yaman. Oğul-uşaq, iynə-dərman bütün günü çalış-vuruş. Başımı qoyum dizinə, mənə bir az nağıl danış!
Mənə bir az nağıl danış, çıxar Fatmanı təndirdən. Tülkülərə pay düşməsin qarğadakı o pendirdən. Tənha qalıb Tıq-tıq xanım, bir vəfalı dost tap ona. Turpun ən iri tikəsin parçalayıb ver siçana. “-İsgəndərin buynuzu var!” qoy, yaymasın elə qamış! Başımı qoyum dizinə, mənə bir az nağıl danış!
Mənə bir az nağıl danış, gəl öldürmə bu həvəsi. Sübh açılır, uzaqlardan eşidilir xoruz səsi. Simurq quşu qanad çalsın səmamızda səhər-səhər. Ağ qoç, qara qoç kəsdirsin qapımızı beldə yəhər. Gəzək hər iki dünyanı addım-addım, qarış-qarış. Başımı qoyum dizinə, mənə bir az nağıl danış!
Mənə bir az nağıl danış, bir az gülüş, bir az qorxu. Bilirəm, sən də yorğunsan gözlərindən axır yuxu. Durma, danış tez-tələsik bitir nağılı sonra yat! Bir az sevgi, bir az nifrət, içinə bol həyəcan qat! Bir az hicran, bir az vüsal, odlu nəfəs, isti baxış. Başımı qoyum dizinə, mənə bir az nağıl danış!
Mənə bir az nağıl danış, sehirli xalçada gəzim. Açılmayan qapıları açsın, bircə “Sim-sim!” sözüm. Qat başımı, elə danış, içim içimdən yıxılır. Bilsən, bəlkə ağlayarsan canım nə cürə sıxılır. Eyni, divin canı kimi dar qəfəsdə çırpınan quş. Başımı qoyum dizinə, mənə bir az nağıl danış!
Mənə bir az nağıl danış, bədheybətin sarayından. Bəxtimə yaman az düşüb nənəmin noğul payından. Yaxşıları xoşbəxt elə, pisləri çək sonda dara! Mən hələ də uşaq kimi inanıram nağıllara… Duyğularım, istəklərim darma-duman, qarma-qarış. Başımı qoyum dizinə, mənə bir az nağıl danış!
07.07.2021.
Mənəm!
Bir ev var ki, uzaqlarda hasarı yox, çəpəri yox. Nə gələni, nə gedəni, nə qalan bir nəfəri yox. Bu günəşdən, bu səmadan, bu həyatdan xəbəri yox toz basmış, kifə bürünmüş Bax, həmən o otaq mənəm!
Gah deyirəm bədahətən, gah yazıram kərən-kərən. Bir şeirəm qafiyəsi, hecaları pərən-pərən. Şairlərin din-imanı, quranı, kitabı-qələm, ağ köksündə qara yazı Bax, həmən o varaq mənəm!
Yerdən göyə ah-naləyəm, göydən yerə göz yaşıyam. Neçə dərdə, neçə sərə başdaşıyam, döşdaşıyam. Xəzan çağı tökülməyib, boranı, qışı yaşıyan budaqdakı tənha-təkcə Bax, həmən o yarpaq mənəm!
Bircə yol köks ötürmədim nə komaya, nə saraya. Nə malına göz dikmişəm, nə puluna, nə paraya. Qırx ilməylə, qırx düyünlə o dünyadan bu dünyaya əzrayılın caladığı Bax, həmən o yamaq mənəm!
Gah oynayıb, gah ağlayıb, gah da deyib, gülə-gülə. Bir dəyərsiz əşya kimi ömrü verdik əsən yelə. Oğrun-oğrun boylandığım dən düşmüş qapqara telə xəbərsizcə sığal çəkən Bax, həmən o daraq mənəm!
Bir igidin taleyinə yazılan qara yazıyam. Şaxtasıyam, boranıyam, çovğunuyam, ayazıyam. Nefti qutarmış, tüstünün his-pasına alazıyan külək vurduqca alışan Bax, həmən o çıraq mənəm!
Kimi cavan, kimi qoca, kimi körpə qucağında Bir havanın həsrətində, bir nəfəsin sorağında. Gecələri sakit-səssiz xəstəxana otağında sübhə kimi cırıldayan Bax, həmən o yataq mənəm!
Hər vəzndə, bır sərbəst, bir az heca, bir az qəzəl. Yaza-yaza 100 yaşında qapımı döysə də əcəl, Hələ də tam böyüməyən, bir az şıltaq, bir az dəcəl Atasının sonbeşiyi Bax, həmən o uşaq mənəm!
Xeyirlə-şər, ağla-qara təzad dolu başdan-başa. Başı eyni, sonu eyni həyat sanki, bir tamaşa. Bütün ömrü oynayaraq bir çiçəyə, bir alqışa son pərdədə üz tutduğun Bax, həmən o torpaq mənəm!
Daha dayana bilməyib, bədən adlı qəfəsində. Özü verib əzrayıla verdiyi son nəfəsin də! Daş pəncərə, dəmir qarmaq şaxtalı qış gecəsində bir kəndirlə söndürülən Bax, həmən o ocaq mənəm!
Tale, yazı, bəxt işidi deyib, keçdim hər bir şeyə. Dilənçitək əl uzadıb yaranandan üzügöyə. Şükr elədim, zikr elədim dərd içimi yeyə-yeyə ilahinin göndərdiyi Bax, həmən o sınaq mənəm!
Xanım Yadigar Təvəkgül “Bircə bəndlik darıxmaq” adlı kitabının ışıq üzü görməsi münasibətilə “Ziyadar” Mükafatına layiq görülüb. Diplom sabah yəni 09. 08.2021-ci il tarixində kitabın təqdimatı zamanı laureata təqdim olunacaq. Tədbir 14:00 da “Sedet” art studiyada keçiriləcəkdir. Bu sətirləri oxuyan hər kəs dəvətlidir. Giriş sərbəst.
Bir gözəl arzulamışam. Elə gözəl ki, sevdiyim qədər sevə məni. Təkcə gözləriylə yox, qəlbiylə də görə məni.
DAHA HEÇ NƏ DANIŞMA
Kirpiklərin uzağa uzanan baxışlarının sonu bitməz həsrət vadisində yanıb qaralan qəm budağı. Damcı-damcı süzülən göz yaşların qəlbindən bir-bir qırılıb düşən küskün yarpaqlardır elə bil. Gözlərinsə, içinin güzgüsü. İçinin sazağı, bürküsü, İçinin yağışı, dumanı, Ümidi, gümanı, Səsi, Sükutu, Qəlbinin yanğılarda köz-köz alışan odu — Hər şey, hər şey gözlərində. Daha mənə heç nə danışma.
GECƏNİN SƏSSİZLİYİ
Gecənin səssizliyi Bir sükut yağışıdır. Gecənin səssizliyi Bir yağış naxışıdır. * * * Gecədə özgəlik yox, Gecədə doğmalıq var. Sirdaşım olub gecə, İçimdə tənhalıq var. * * * Gecənin səssizliyi Qəlbimdə dinən səda. Bu gecə bəyaz gecə, Bu gecə nurdan ada. * * * Dünyanın o başına Gedən yol burdan keçir. Yol uzun, yol kəsədir, Genişi dardan keçir. * * * Sözümü bircə-bircə Gecəyə danışıram. İçimdən süzülürəm, Gecəyə qarışıram. * * * Gecənin səssizliyi Sükutumun oxşarı. Könlümə gecə dolub, Dolub, yağsam, yaxşıdır.
XƏYALIN
Həsrət qaranlığında işıq-işıq anıram sevgimizi. Bir ürəklik gündüzlükdür qəlbimin otağı. Zülməti yarıb keçən bəyaz bir dünya hopub ruhuma. Sənin əvəzinə xəyalın gəlib qapıma.
XATİRƏLƏRLƏ BİR QALANDA
Tənhalığın səni xatırladır mənə. Narın yağışdan sonrakı torpaq qoxusutək, Bir bənövşə yuxusutək kövrəkliksən. Ümidsizlik ağrısını içimdən çıxaran həsrət acısı şirinmiş nə qədər… Bircə xatirələrdən ayrılmağım olmaya.
ÖMRÜMDƏSƏN
Evimdən getmisən, ömrümdən ki getməmisən. Nə olsun, əlyetməzindəsən əllərimin. Ötənlərin indi də duyum-duyum anılan illərimin. Sən hələ də özümdəsən, Ömrümdəsən.
BİR GÖRDÜM Elə sevdim səni sevgiyə tapınandan. Səni də, özümü də bir gördüm iki qəlbdə, ruhumuzu tanıyandan.
KÖNLÜMDƏ SƏN DİNƏNDƏ
Duyğularımın şeirləşən çağı! Səninlə qalmaq istəyirəm zamansız zaman boyu. Ruhumla yoğrulan ömür tikəsinə dad gətirənim. Harayıma dünyaları yetirənim. Çəkilər gözlərimin gecə yuxusu. Hopar içimə taleyimin olar-olmazından keçən sevincləri, qəm qarışıq yer-göy dolusu könlümdə sən dinəndə. Sən mənə: — Səninəm! — deyəndə.
YAYIN SON ÇAĞI
Başını tovlayıb alır ovcuna Bu yayın yerini payızın göyü. Qızaqol köynəktək bükülür qat-qat Vaxtın dolabında yayın bu günü. * * * Bol olur yağışdan payız buludu, Yayın dalınca mən ağlaya biləm. Alır əllərimdən yayımı payız, Bu yayı gizlədib saxlaya biləm. * * * Vida görüşüdür yayın son çağı, Kafe qapısıtək bağlanır üzü. Bir qonaqevindən ayrılıb gedir, Dinir xatirəli köçünün izi. * * * Vağzal yolundadır, orda gözləyir, O həsrət qatarı indicə gələr. Kövrək baxışımla ötürüb yayı, Əlacsız sükutum: “Hələlik!..” — deyər. * * * Geriyə boylanıb baxsam da hərdən, Payızın əlləri çəkir çiynimi. Kəsişən yollarda ayrılmaq da var, Qayıdıb dəyişim daha əynimi.
QOY OXUSUN GÖZLƏRİNİ GÖZLƏRİM Bir görüşün yollarına çən düşüb, Bir eşqinmi saçlarına dən düşüb?! Məndən özgə de, könlünə kim düşüb? Qoy oxusun gözlərini gözlərim. * * * Ürəyimi göynədəcək yanğısı, Telin olsun bu yaramın sarğısı. Kimdir, görən, o inamın oğrusu? Qoy oxusun gözlərini gözlərim. * * * Ümid dinir, güman dinir gözündə, Sükut dolu ümman dinir gözündə, Bir gerçəyi uman dinir gözündə, Qoy oxusun gözlərini gözlərim. * * * Kirpiyinin kölgəsimi gizlənən? Yad baxışla özgəsimi gizlənən? Bəlkə, mənəm öz-özüylə izlənən? Qoy oxusun gözlərini gözlərim. * * * Sevgilərdə doğru da var, yalan da, Sevgilərdə sayğı da var, talan da. Bu ömürdə olmayan var, olan da, Qoy oxusun gözlərini gözlərim. * * * Hansı vədə, hansı sözdür nəhs düşüb? Düz yozulan gərdişimiz tərs düşüb. Günah kimdə, qınaq kimdə, bəhs düşüb? Qoy oxusun gözlərini gözlərim. * * * Gülüm, and iç bu sevginin adına, Gülüm, yetək biz bu eşqin dadına. Ərmuğandır, sevib, düşüb oduna, Qoy oxusun gözlərini gözlərim.
ÜRƏYİMƏ Gözümdən axır göz yaşı, Nəmi yığdım ürəyimə. Dərdin mənə yol yoldaşı, Qəmi yığdım ürəyimə. * * * Ərşə çəkdin sən yuxumu, Həm azımı, həm çoxumu. Əkdin bircə dərd toxumu, Zəmi yığdım ürəyimə. * * * Bir gileyin min davası, Bir talanam, eşq yuvası. Köklənmişəm, var havası, Dəmi yığdım ürəyimə. * * * Məni məndən alan aldı, Məni məndə oda saldı. Kimim getdi, kimim qaldı? Kimi yığdım ürəyimə? * * * Ərmuğan, bil, dərdim çoxdur, Başım üstə şimşək çaxdı. Vayıma el şərik çıxdı, Cəmi yığdım ürəyimə.
“Azad olmaq üçün göy üzünü almağa gərək yoxdur. Ruhunuzu satmayın, yetər”. Nelson Rolihlahla Mandela
Hələ ki, məlum deyil Tarixdə kim qalacaq. Ən mükəmməl əsəri Zaman özü yazacaq. Ədalət Bədirxanlı
AZADLIĞA GEDƏN YOL (poema) Proloq Mən bir yol axtarıram – Azadlığa gedən yol! Bu yol haqqın yoludur; – Ya öl, ya da azad ol! Mən bu yolla gedirəm, Haray çəkib deyirəm: -Dünyada insanlara Azadlıq istəyirəm! Aləmdə cəmiyyətə, Hər yerdə həqiqətə, Cahanda hürriyyətə Azadlıq istəyirəm! Bəşəri düşünürəm, Dünyaya səslənirəm, Bir vətəndaş olaraq Danışmaq istəyirəm: -Azadlıq istəyirəm! Azadlıq istəyirəm!!
I hissə AZADLIQ HARAYI
İlk dünyaya gələndə Azadlıq istəmişəm. Ağlayıb səslənəndə Anamı istəmişəm. Uşaqlıq həyatımı Uşaqlarla oynamaq, Doğru nədir anlamaq, Öyrənmək istəmişəm. Orta məktəbə getmək, Yaxşı tərbiyə görmək, Şagird kimi sevilmək, Seçilmək istəmişəm. Tam bilik mənimsəmək, Ali məktəbə girmək, Gənc tələbə adını Qazanmaq istəmişəm. Günü-gündən isməti, Ləyaqəti, hörməti, Dostluqda sədaqəti Yaşatmaq istəmişəm. Anladıqca həyatı, Alanda təyinatı, Öz peşəmdə işləmək, Çalışmaq istəmişəm. Görəndə haqsızlığı, Bütöv narazılığı, Hər an qohumbazlığı Pisləmək istəmişəm. Bir sözlə, istəyimin Saf niyyət olub dadı, Sözdə, əməldə azad Olsun insan övladı. Hər bir doğulan insan Azad yaşamalıdır, Bu, onun Allah verən Toxunulmaz haqqıdır. *** Min ildir ki, dünyaya Nizamini bəxş edən Mütəfəkkir yurdunun Torpağıdır bu Vətən. *** Böyüdükcə anladım, Gördüm ki, həqiqətən Əsarət altındadır, Müstəmləkədir Vətən. Ədalət carçısının Öyrəndim yollarını. Məlum oldu, kəsiblər Zəncirli qollarını. *** Demokratik bilgiyə Haqqı olan dövlətin Tapdalayıb əzərək Qul ediblər millətin. *** Niyə haqqı pozulmur Ən balaca yarpağın? Payı olub hər zaman Təbiətin, torpağın… İnan, haqqı qorunur Ən balaca yarpağın, Çünki qanunları var Qadir ana torpağın. *** Uzun zamandır susur Azərbaycan milləti. Hər nəyi var, talanır, Tam sorulur sərvəti. Dünya xəritəsini Zalımlar bölən zaman Tək olub ümid yeri Bircə Allaha güman. Cahanda qalsın deyə Neçə canlı can verib, Torpaqları düşmənə Sıxdıqları an verib. Bu dövlətin bəxtinə Qara yaxanlar olub, Azad olmaq cəhdinə Quyu qazanlar olub. Sözdə hamı tərəfdar, Çuval dolu yalanlar. Olanlar da tamahkar, Belə olub qaydalar. Nə yaxşı ki, bu qədər Yenə torpaq qalıbdır. Gəlin, yaxşı düşünək; Sərvət hara axıbdır? Kim ki, qırdı milləti, Onlar çaldı dövləti, Sonra da arı kimi Sümürdülər sərvəti. *** Dolaşdıqca dünyanı, Dərk etdikcə cahanı Gördüm, zəmi biçilmir Yetişmirsə zamanı. *** Bizləri yetişdirən Var ortaq bir anamız. Bu torpaq – ana Vətən! Bəs övladlıq haqqımız?! *** Xalq seçki istəyirsə, Səs verməyə gedirsə, Nəticə dəyişirsə, Hanı azadlığımız?! *** Mən belə düşünürəm, Xalqıma səslənirəm, Hay qoparıb deyirəm: -Azadlıq istəyirəm! *** Yer üstdə millətimiz, Yer altda sərvətimiz; Doqquz iqlim qurşağı, Cənnətdir Vətənimiz!
II hissə ANA FƏRYADI
Külək əsirdi bərkdən, Ağaclarda sırsıra… Az qalırdı bu çovğun Daşları da dondura. Qışın belə çağında, Odsuz-ocaqsız evdə Yaşayırdı bir qadın Ərinin həsrətində. Ərindən ayrılandan O, hərdən ağlayırdı, Cavan ikən ayrılıq Onu əldən salırdı. Hər beşiyi görəndə Qəlbinə nur axardı, Həsrət onu sökəndə Körpəsinə baxardı. *** Beşikdəki bu körpə Ağlayırdı dünəndən, Yazıq ana nə bilsin, O, xəstədir ürəkdən? Birdən uşaq başladı Yenə də ağlamağa, Ana özün çatdırdı Ona layla çalmağa. O, tez qoydu əlini Körpəsinin alnına, Arından ağlamadı Uşağın bu halına. İnildəyən körpənin Əl qoydu sinəsinə. Ana məəttəl qaldı Ürək döyüntüsünə. Tez-tələsik körpəni Şəlləyib kürəyinə, Bir başa yola düşdü Həkim məntəqəsinə. Ana evdən çıxanda Onu fikir basmışdı… Körpə sağalmağına Ümidi qalmamışdı. *** Geniş addımlarla o, Hey irəli gedirdi, Hərdən özü-özünə Belə də söyləyirdi: Ay başı daşlı ana, Axı, niyə ölmürsən, Bu, nə bəladır ki, sən, Belə dərdlər çəkirsən!? *** Təzə yağan quşbaşı Düşürdü əllərinə, Qar dolurdu ananın Yaş axan gözlərinə. Hərdən o, dayanaraq, Körpəsinə baxırdı. Gözü sısqa bulaqtək Damla-damla axırdı. Yol üzü sərt küləyə, O, çətinlik çəkirdi, Hərdən düşür çökəyə, Ayağı büdrəyirdi. Tənhalığın qəhrindən Onun üzündə qarı Əridir gözlərindən Düşən yaş damcıları. *** Ana yaxınlaşırdı Həkim yaşayan kəndə. Taqəti qalmamışdı Artıq biləklərində. Özündən ixtiyarsız Birdən ana sürüşdü, Belindəki körpəsi Sürüşüb yerə düşdü. Sanki ildırım vurdu Yazıq ananı birdən, “Oğul” deyib sıçradı, Onu götürdü yerdən. Ağlamaqdan uşağın Kəsilmişdi həniri, Əsirdi dodaqları, Buz tutmuşdu siniri. Tez çatdırdı körpəni Həkimin otağına, Bu kəlmələri dedi O, udquna-udquna: -Həkim, qurbanın olum, Balam ağır xəstədir. Nə incidir, bilmirəm, Amma deyən, ürəkdir. Amalına qurbanam, Əməlin xoş əməldir, İmkansız bir anayam, Ana nə etməlidir?! Təzəcə həyat qurdum, Bəxtim də gətirmədi, Yenicə ana oldum, Bir kimsə sevinmədi. Soldu gülüm-çiçəyim, Tufan oldu, neyləyim? Viran qoydu hər yanı, Dərdi kimə söyləyim? Bu dünyanın açarı Bilmirəm ki, kimdədir, Ya işıq, ya qaranlıq, Gözlərim də qəmdədir. Mən əsgər yola saldım, Düşdü özgə oduna. Soruşmaq istəyirəm, Getdi kimin badına? Kim göndərdi ərimi Xarici ölkələrə? Əlinə silah verib, Saldı onu çöllərə? Apardılar cəbhəyə, Əfqanlara köməyə, Mən xəcalət çəkirəm Bu sözləri deməyə. Deyin, qara siyasət Lazımdırmı bizlərə?! Nə qədər fəryad olar, Qan sızılır gözlərə… Bir ildir gözləyirəm, Bircə kağız da gəlmir, Bəlkə ağır xəstədir, Xəbər vermək istəmir? Yanından gələn də yox, Bircə sorum halını, Ya ölüdür, ya sağdır, Kaş, biləm əhvalını. İnanmıram mən belə Yalançı siyasətə, And olsun qəlbimdəki Alovlu məhəbbətə! *** Qanunlar imzalanmış, Kimlər üçün, bilmirəm. Haqq-ədalət hardadır? Dərdə dözə bilmirəm. Allah dərdi verməyir Zülm eyləyən tülküyə, Çünki onun övladı Getmir uzaq ölkəyə. Dilim-ağzım qurusun, Yox-yox, Allah, amandır! Asi düşə bilmərəm, Dediklərim yalandır!.. *** Əsgərliyə gedəndə Ana baxdı doyunca, Xeyir-dua verərək Su da atdı dalınca. Dedi: – Oğul, yaxşı yol, Allahın amanında. Bizdən nigaran olma, Olmasaq da yanında. Ana əl qaldıraraq Üz çevirdi qibləyə, Dedi: – Allah, sən özün Su çilə bu diləyə! Ürəyimə damıb ki, Oğlum qayıtmayacaq, Öz arzum, öz diləyim Ürəyimdə qalacaq. *** Mən anayam, analar Mən görəni görməsin! Allah belə dərdləri Düşmənə də verməsin! *** Nə əzabla oğlunu Böyütmüşdü, bilirsiz? Hamı ona deyirdi: – Bəhrəsini görəsiz. Xülasə, bir mən qaldım, Bir də yazıq qaynanam, Hərdən elə sanırdım Elə o imiş anam. *** Xəstələnib yatırdı Oğlunun otağında, Şəklin asdırdı mənə Lap gözü qabağında. Ana şəkli süzərək Təsəlli axtarırdı, Gecələri bezərək, Sübhədək yatmayırdı. Oğul əsgər gedəndə Ana düşdü zülmətə, Dözməyib ayrılığa, Axır getdi rəhmətə. *** Yazıq ana – qaynanam Nəvəsini görmədi, Fələk insafsız oldu, Bir ay möhlət vermədi. Bir simsarım qalmamış Bu uşaqdan savayı, Bu da hədər gedərsə, Zəhmət olar havayı. Bir övladdır tək payım, Bir də Vətən-torpağım. Yanan atəşdir canım, Mən necə danışmayım? *** Müxalifəm dünyada Silahların səsinə, Sığınmaq istəmirəm Kiminsə kölgəsinə! Həkim, bağışla məni, Tamam alovlanmışam, Bir anatək indi mən Sizi də çaşdırmışam. *** Hər zaman bu atəşi İsti günəş sanmışam, Hamıya bu günəşdən Bir pay arzulamışam.
lll hissə AZADLIĞIN CARÇISI
Mən dərdimi danışdım, Hay salın, ay həkimlər, Əl-ayağı şikəstlər Əsgərə getməsinlər. Mən dərdimi danışdım, Qardaşlar, ay bacılar, Təbiət zəhərlənir, İnsanlardır günahkar. Mən dərdimi danışdım, Söyləyin, ey insanlar, Azadlığı beşikdə Nəyə görə boğurlar? Mən dərdimi danışdım, Eşitsin bəşəriyyət! Əldən gedir ədalət, Hanı hüquqi dövlət? Mən dərdimi danışdım, Ayağa qalx, ey millət! Artıq qeyrət vaxtıdır, Haqq işidir hürriyyət. Mənim bu harayımı Eşitsin bütün hamı, Müstəmləkə qalaqmı, Yoxsa, azad olaqmı?! *** İndi Məhəmməd Əmin Rəsulzadə kimilər Lazımdır ki, bu xalqın Haqqın tələb edələr… *** Qarışıq bir zamanda Yeni dövlət qurdular, İki il ötüşməmiş, Tərki-vətən oldular. İşğal olan dövlətin Millətini bir daha Zamana bağışlayıb Tapşırdılar Allaha. Qırmadan ümidlərin, – Gün gələcək – dedilər. Saxlayın bu bayrağı! Xalqa təhvil verdilər. Çox götür-qoy etdilər, Bəlli yolu seçdilər. Səfər vaxtı millətə Yön çevirib dedilər: – İnanın ki, bu bayraq Öz yerinə qalxacaq, Parlament binasına Əbədi sancılacaq. Üçrəngli bayrağımız Yenə dalğalanacaq, Yenə bayraq bu xalqın Başı üstə qalxacaq. *** Sözlərini deyənlər Vətəni tərk etdilər, Canlarını götürüb Son ümidlə getdilər. Nə qədər ziyalımız Üzüldü birdən-birə, Neçə canlar sıxıldı, Göndərildi Sibirə. Cavid kimi xalqına “İblis”i anladanlar Necə vətən xaini, Xalq düşməni sayılar? *** Mən dərdimi danışdım, Razıyam, söyün məni. Ancaq yox olsun gərək Cəmiyyətin düşməni! *** Danışdıqca, ananın Səsi göyə yüksəldi, Bu ah-aman içində Fəryadı dilə gəldi. Xəyal köhlən at kimi Çapdı onun könlünü, Bircə an itirmədi Həkim də heç özünü. Çəkib xəyallarının Üzərinə tam qara, Eylədi ana üçün Övladına bir çara. İlk köməklik eylədi, Vəziyyəti düzəldi, Döyüntü ötən kimi Uşaq özünə gəldi. *** Artıq ötmüşdü illər, Neçə aylar, fəsillər… Ananın da içində Yaşayırdı o günlər.
lV hissə PARÇALANMIŞ VƏTƏN
Mən olanı danışdım, Dinləyin, ey qardaşlar, Birlikdədir gücümüz, Birləşin, ey soydaşlar… Xalqa layiq oğullar, Bizdə çox ziyalı var. Seçin xalqın içindən Həqiqi deputatlar. Haray salsın hər yana, Azəri-türk xalqı var. Azərbaycan adında Suveren dövlət də var. Çağırıram mən sizi, And verirəm, birləşin! Dədə Qorqud naminə, Yüz-yüz olun, minləşin. El dərdindən danışın, Dil dərdindən danışın, Məftilləri sındırın, Qardaşlara qarışın. Haray çəkin hər yana, Bütün Azərbaycana, Xalqın azadlıq səsi Yayılsın asimana. Bakı-Təbriz-Ərdəbil Hava yolu açılsın, Xan Arazın üstündən Min bir körpü salınsın. Bu meydan indi dolub, Hamı yenə mehriban, Həmişə Təbriz olub Azadlığa can atan. *** Beş əsr bundan qabaq Şahdan bizə bu torpaq, Bir də ana dilimiz Qalır, miras olaraq. O zaman sərhədləri Bəyan idi cahana. İsmayıl da şah idi Bütöv Azərbaycana. Haradan başlayırdı, Harada qurtarıırdı, Azərbaycan xalqını Hamı da tanıyırdı. Başı bəlalar çəkib Bu müqəddəs torpağın, Yağılar silkələyib Tökdü bütün yarpağın. Ruslar şimal tərəfdən Qol-budağın qırdılar, Farslar cənub tərəfdən Ley kimi şığıdılar. Sinəmizə çökdülər, Şərik kimi böldülər. “Gülüstan”da sazişi Qanla möhürlədilər. *** Bunlar az imiş kimi Qane olmadı düşmən, On beş il keçmədi ki, Yenə bölündü Vətən… Yenə hücum, gedişlər, Təzədən yeni şərtlər, Yenidən Araz çayın Qanlı sərhəd seçdilər. “Türkmənçay”da sazişi Yenidən bağladılar, Təslimçilik aktına Maddələr artırdılar. Hətta İvan Paskeviç Qorxudaraq farsları, Söz sahibi oldular Rusun generalları. Dedilər ki, öyünün, Araz sayın aranı, Şərtimizə söyünün, Qaşımayın yaranı. Əgər razı olmasaz, Tərk etmərik buranı. Beş gün də bəsimizdir, Tutacağıq Tehranı. *** Beləcə, imzalandı “Sülh” adlı müqavilə, Heç bir fərqi olmadı Təslimçi bir akt ilə. Türkmənçay “sülh sazişi” Bütün xalqa dərd oldu, Mahiyyətcə alçaqlıq, Tünd qara ləkə oldu. *** Türkmənçay acı tikə, Bölündü və tən oldu. Bölən fars ilə ruslar, Bölünən Vətən oldu. *** Bir kağızla aldılar Bu millətin canını, Araza axıtdılar Azərbaycan qanını. İki yüz il ötüşüb İndi həmin o gündən, Ünvan həsrətə dönüb: Bir millət, iki vətən! Başqadır indi dövran, Qorxur çoxu qınaqdan. Bəlkə, kömək eylədi Bizə Ulu Yaradan… Avropada ölkələr Bir araya gəldilər, Varşavada bağlanan Sazişə son verdilər. Tam ayılıb millətlər, Dəyişib düşüncələr, Sərhədləri sökərək Almanlar birləşdilər. Siz də qalxın ayağa, Vətəni qorumağa. Ya qırılaq, ya da ki, Sahib çıxaq torpağa. Bu torpaq babalardan Bizə qalan mirasdır, Qorunub yağılardan, Parçalanıb qalandır. *** İttifaq parçalanır, Zaman o zaman deyil, Qılınc həmin qılıncdır, Bilək o bilək deyil. Bu son sözlər özü də Xətainin sözüdür, Qılınc kimi sözü də Döyüş üçün süngüdür. Bu torpağın altı da, Üstü də faydalıdır, Bu, indiki məqamda Qələbə olmalıdır. Zaman bizi sınayır, İndi qeyrət vaxtıdır, Zəfər uzaqda deyil, Bizə çox yaxındadır. Rəbbim özü veribdir Hər nə desək, bizlərə. Sahib çıxmaq gərəkdir Bu gözəl nemətlərə. Baxın, görün.Yanacaq Bütün Yer kürəsində, Möcüzələr yaradır Səhralar sinəsində. O susuz səhralarda Ərəb əmirlikləri Təkcə neftin gücünə Yaratdılar nələri… *** Bağışlayarmı bizi, Üz tuturam sizlərə, Nəsə qoyub getməsək Gələcək nəsillərə?! *** Xalqa tarix gərəkdir, Öz xalqının tarixi… Xalqa yazan gərəkdir, Yazılmamış tarixi. İlk əlifba dəyişdi, Millətimiz kor oldu, Son əlifba dəyişdi, Tariximiz yox oldu. Ancaq yenə qalırdı Qobustanda qayalar, Düşmənin gücü çatsa, Onu aparardılar. *** Bəsdirin! Yetmiş ildir Əl çalırıq kimlərə?! Xalqa rəhbər sayılan Baş kəsən katiblərə… *** Zəbt edildi, ayılın, “Xarı bülbül” oylağı, Azad edilsin gərək Qarabağın torpağı. *** Borçalını bir zaman Aldılar əlimizdən, Neçə illər keçibdir, Yanırıq içimizdən. Azərbaycan xalqını Sonra elə sıxdılar, Dəmirqapı Dərbəndi Əlimizdən aldılar. Ümid edir hələ də, Qəribsəsli simsarı, Rusa əsir düşsə də Dədə Qorqud məzarı. *** “Qara göl”ü satdılar Saxta qızıl pullara, Canavara döndülər, Cumdular insanlara. Zəngəzurdan bir əsər, Bir əlamət qalmadı, Çox torpaqlar satıldı, Heç kim yada salmadı. Göyçə kimi mahaldan, Doğulduğu torpaqdan Qovdular insanları, Bütün müsəlmanları. Tülkü kimi hiyləgər, Ağlayan ermənilər Parisdə görüşdülər, Sonra da birləşdilər. Mişa, şahnazarovlar, Erməni balayanlar Bir yerə yığışdılar, Saziş də bağladılar, Bir yalançı qondarma Komitə yaratdılar, Zindanda bir daşnağa Mandat da uzatdılar, Haray-həşir saldılar, Terrora başladılar, Topxanadan başlayıb Hər yeri dağıtdılar. *** Qarabağ üzük qaşı, Partladıldı hər daşı. Bizim Ali Sovet də Qoydu ora külbaşı. Hərbiləşdi vəziyyət, Təhqir olundu millət. Heç soruşan olmadı Kim törətdi cinayət?! Qovuldu neçə yüz min İnsan öz torpağından, Düşmən bayram eylədi Qəhrəmanlıq adından. *** Muzeylər dağıdıldı, Məktəblər yandırıldı, Məscidlər, abidələr Görün, kimlərə qaldı… *** Bu gün, ya da sabahdan Zaman sözün deyəcək, Rusun ordusu burdan Birdəfəlik gedəcək. Bir daha belə fürsət Çox çətin yetişəcək. İndiki an hərəkət Bizə çox şey verəcək. Almaq olar tankları, Hətta generalları. Onların da içində Az deyil tamahkarı. Bir balaca “hörmətə” İçir, düşür “cənnətə”, Satırlar silahları Ən aşağı qiymətə. İndi özünüz deyin, Sizə nə deməliyəm? Ərənlərim sizsiniz, Yenə də söyləyirəm: Daşı-daşın üstünə Necə qoya bilərəm, Zəhmətimin bəhrəsi Əgər mənə çatmasa?! Öz ana torpağımda Necə yata bilərəm, Bircə tikə torpağa İxtiyarım çatmasa?! Xəstələr çarpayıda Necə sağala bilər Tankların tırıltısı Küçələrdə susmasa?! Üçrəngli bayrağımı Necə tuta bilərəm, Mənim öz ana dilim, Milli dilim olmasa?! *** Onsuz da az qalıbdır Vaxtına İttifaqın, Bu rejim getməlidir, Arzusudur xalqların. Bu kommunist rejimi Özünü doğrultmadı, Xalqların hüquqları Bərabər paylanmadı. Bu kabus yetmiş ildir Ayaqdadır, fırlanır, İndi sonu yetişib, Başı qalmaqaldadır. İnşallah, dağılacaq Sovetlər İttifaqı, Ölkələr ayrılacaq, Yenidən qurulacaq. Bilin, asan olmayan Bir çətin məsələ var: Ayılar qan tökəcək, Bilin, hazırlaşırlar. *** Çox çətindir, çox da dar, Bir nicat yolumuz var, Birgə götür-qoy edin, Özünüz verin qərar. Siyasi qiymət verin Xalqa atılan daşa. Xalq özü qərar versin Bu gedişə birbaşa. Xalqa atılan bu daş Qarabağın daşıdır, Daşı ruslar atırlar, Xaçpərəst savaşıdır. Bəlkə də əksinədir, Siyasi məsələdir, Erməninin adı var, Ruslar bu niyyətdədir… *** Azadlığı yol seçən Adi zavod fəhləsi İstəmir olsun daha Müstəmləkə köləsi. Bəli, Nemət Pənahlı Görk edərək xalqına, Dar ağacı kəndirin Özü saldı boynuna. O, millətə üz tutub: “Zamanıdır, qalx” dedi, Fikrini anladaraq, Xalqa belə söylədi. Həlqəvari bu kəndir Cavabdır qul oynuna, Artıq bu kəndir keçib Diktatorun boynuna. O, hamını səslədi, Azad söz məkanına, Adın dəyişdirdyi Azadlıq meydanına. *** Millət sözünü deyir, Səs yayılır hər yana, Tətillər davam edir, Hamı axır meydana. Azadlıq meydanına Toplaşan insanların Qəribədir çoxuna Fikri danışanların. *** Bu möhtəşəm izdiham Bir xalq hərəkatıdır, Xalqın hakimiyyətə Son nifrət məqamıdır. İnsan axır meydana, Hər dəqiqə çoxalır, Təşkilati baxımdan Komitə geri qalır. *** Müstəqillik eşqini Ürəyində daşıyan Milləti meydanlara Özü səslədi zaman. Xudu bəy arzusunu Ötürsə də gənclərə, Müstəqillik aktına Yetişmədi son kərə. Çox təəssüf, bu günü Görə bilmədi Xudu. İnsanlarla silahlar Yenə üz-üzə durdu. Ziya Bunyadovçular, Bütün müsavatçılar, Sağçılar və solçular, Hətta sadə xalqçılar Güc alaraq millətdən, Bir araya gəldilər, Haqq yolunu seçdilər, “Azad olaq!” dedilər. Dünyaya bəyan edib Öz müstəqil dövlətin, Qarşısını aldılar Axıb gedən sərvətin. Zaman çəkdi sınağa Gecə-gündüz milləti, Nəhayət ki, qan ilə Yudular məşəqqəti. *** Əsgər silah əlində, Hər nəyi var belində, Xalqa meydan oxuyur, Meydan özü nə gündə?! Hər tərəfdən meydanı Diqqətdə saxladılar, Hər bir gələn insanı Yerində yoxladılar. Yaranmış vəziyyəti Düşmən dəqiq izləyir, Görəsən bu milləti Daha nələr gözləyir? Hər gələn sözün deyir, Kömək etmək istəyir, Necə dövlət qurmalı? -Hərə bir söz söyləyir. Bu meydanda adı çox Hallanan oğulların Zəhməti çox, sözü çox Bayraq qaldıranların. *** Hamı üçün əzizdir, Vicdanı da təmizdir. Özü BAB-ın rəhbəri, Milli liderimizdir. Əbülfəz Elçibəyin Üzü xalqın üzüdür, Arzusu saf diləyin, Azadlığın özüdür. Qanı Arazdan axan Azadlığın rəmzidir, Harayına darıxan Sel-insan dənizidir. Araz kimi dərdi var Açılmayan səhərin, Gözləri yolda qalıb Təbriz kimi şəhərin. Millət dilin unudur Körpələrin dilində, Analar borclu qalır Şəhriyarın önündə. Elçibəyin sözüdür Xalqa əsl ruh verən, Bilin, onun gözüdür Azadlığı düz görən. Saf su kimi saflığı, Bir ümmandır varlığı, Onun can istəyidir Bu xalqın Azadlığı. *** Xəlilin şeirləri – Tək “Otuz yeddi”ləri, Bir şüara dönübdür, “Silahlan” dedikləri. *** İttifaqdan ayrılmaq, Dövlət qurub tanıtmaq, Deyirəm, hamı bilsin, Sizə asan gəlməsin. Azadlıq savaşında Düşmən ocaq başında. Kim buraxar köləsin, Atar yağlı tikəsin?! Amandır, yalvarıram, Sonda haraylayıram, Biganə qalmaq olmaz, Hamını çağırıram, Meydana tez yetişin, Şahmatdakı oyunun Son gedişi qalıbdır, Bir məni də eşidin… *** Belə asan saymayın Xalq qaldıran bayrağı, Əliyalın saxlayıb Bax, bu qədər torpağı. Min oyunla düşmənə Dadızdırıb dadını, Qara rəngli sərvətin Qoruyubdur adını. Əsas şimal tərəflə İşlədərək “dostluğu”, Hər an ortaya çəkib Əvəzsiz qonşuluğu. Öz neftini bu millət Gizli saxladı fəqət, Neçə ildir dözmüşük, Allah veribdi fürsət… *** Mən oğul istəyirəm Vəziyyəti düzəltsin, Heydər kimi oğullar İndi köməyə gəlsin! *** Rəqabətsiz bilinən, Rəqib kimi görünən, Millət kimi öyünən Azərbaycana gəlsin! Sirli dünyanı görən, Məntiqlə qala hörən, Xalqına ümid verən, Peşəkar olan gəlsin. Güclü gedişlər bilən, Acı baxışla gülən, Rəqibləri tam silən Bir Vətən oğlu gəlsin. Çəksin söz qılıncını, Sərkərdəlik eyləsin, Yolundan azanları Yaxşıca kötəkləsin. Ön cəbhədə dayanıb Qərarlar xəlbirləsin, Vətən tələb edərsə, Lap döyüşə səsləsin. *** Var daxili dərdimiz, “Rüşvət” adlı müjdəmiz, Bu paydan uzaqlaşın, Baş tutsun niyyətimiz. Halal təməl üstündə Qurulsun dövlətimiz, Təmin olsun həyatda Azad gələcəyimiz. *** Niyə çıxmayır səsin, Haralarda qalmısan? Xalqın səni gözləyir, Nə vaxtı qayıdırsan? İttifaq tam dağılır, Vətənin dar anıdır, Millət əlində çıraq, Ümid yeri canıdır. Nə var o Moskvada? Oturmusan orada. Bilirsənmi burada Başsız qalıb Bakı da? Mişadan tez uzaqlaş, Ondan bizə nə qardaş? Ruslar özü marş çalır, Dağılır yavaş-yavaş. Qul olmaq yetər artıq, Çoxu zəncirlə qaçır, Zənçirləri qırmağa Hamı fürsət axtarır. Gündə yeni xəbərlər, Ölkədə çəkişmələr, Ermənilər qalxıbdır, Çətinləşib döngələr. Rusun qəlbinə girən Tülkü kimi baş qatır, Namusun əldən verən Qarabağa can atır. Millət sizi səsləyir, Səsimizə səs verin, Vətən sizi gözləyir, Azərbaycana gəlin! Çürüyübdür qandallar, Açılıbdır buxovlar, Bu savaşda ölkənin Azərbaycan xalqı var. *** Azadlıq meydanında Azadlıq aşiqləri – “Azadlıq ver”, “Azadlıq”, – Deyir bu kəlmələri… *** Bir gün azad yaşamaq Yüz illik ömrə dəyər. Kölə kimi qul olsaq, Min ömür hədər gedər…
V hissə MÜQƏDDƏS AND YERİMİZ
Yanvar ayıdır, həmən Qar ələyir dünəndən, Neçə illər keçibdir O dəhşətli gecədən… Yenidən doğan səhər Şəfəq saçırdı hərdən, Baba donub qalmışdı, Baxırdı pəncərədən. Xatırlayaraq ötən Qanlı gecəni dünən, Elə bil yatmamışdı Axşamdan səhərəcən. Bayırda qar yağırdı, Yağdıqca çoxalırdı, Uşaqlar da birlikdə Qartopu oynayırdı. *** Hər il olduğu kimi, Yanvar faciəsini Yada salaraq baba, Səslədi nəvəsini. Asta tutub əlindən, Dedi: -Oğlum, gəl gedək, Uyuyan şəhidlərin Biz də keçək önündən. Bu gün “Qanlı Yanvar”ın Anım mərasimidir, Hamı ziyarət üçün Oradan keçməlidir. Hər il neçə min nəfər Əlində qərənfillər Yad eyləyir onları, Orda uyuyanları. *** “Qanlı Yanvar” zamanı Axan şəhidlər qanı Hər damla bir qərənfil, Bürümüşdü hər yanı. *** Bilirsənmi, ay oğul, Elə həmin o gündən Ad gününə aparmır Kimsə pay qərənfildən. Hər insan qərənfili Şəhid qanı sanırdı, Hər məzarda qərənfil, Bir də şəhid yatırdı. *** Qərənfillər həmin gün Yağış kimi yağırdı, Bir vətəndaş bunları Bax, belə ağlayırdı; Sol əlində qərənfil, Sanki layla çalırdı, Sağ əlində bir qələm, Dizi üstə yazırdı: Yağdın damla-damla, sən yana-yana Canlı buludlardan, al qərənfilim, Düzüldün xalıtək sən xiyabana, Hər biri bir damla, xal qərənfilim. Bir amal yolunda gedənlərimə, Əbədi yaşayan ölənlərimə, Bircə sən pay oldun şəhidlərimə, Nə ağ, nə də sarı, al qərənfilim. Çatışmır imkanın çöldə bitəsən… Özün bir nazənin, nazlı çiçəksən. İndi ayaq altda səpələnmisən, Ellərin göz yaşı, lal qərənfilim. Sən ana əlində gedirsən hara, Rəngi al qırmızı, ey bəxti qara?! Ana sarıldığı soyuq məzara Sən ana laylası çal, qərənfilim. Bizləri harayla qələbələrə, Pay oldun burada əyilməzlərə. Bəzədiyin yerə – müqəddəs yerə Boylanıb bir nəzər sal, qərənfilim… *** Gedək biz də gül alaq, Ancaq al qərənfillər, Orda yatan şəhidlər Yalnız onu sevirlər. *** Bir dəstə gül aldılar, Şəhərə yollandılar, İzdiham çox möhtəşəm, Axışırdı adamlar. Cərgədə məktəblilər, Bir yanda tələbələr, Əllərində qərənfil Bütün ali məktəblər… Əsgərlər, generallar, Əksər ali qurumlar; Ahıl nənə-babalar, Neçə saysız qonaqlar; Dövlətin rəhbərləri, Ölkə səfirlikləri, Qolunda çəlikləri- Qarabağ əlilləri. İnsanlar axışırdı Sel kimi Xiyabana, Son anda qarışırdı Yaranan izdihama. *** Baba-nəvə gəldilər, Çatdılar Xiyabana, Sıralandı cərgələr, Düzüldülər yan-yana. Dəstə-dəstə keçdilər, Dualar söylədilər, Hər məzara qərənfil Qoyaraq baş əydilər. Neçə-neçə cavanlar, Üzü nurlu qocalar, Məktəbli qız Larisa Yan-yana yatırdılar. Qara daşda simalar, Üstündə adları var, Bir şəhidin yatdığı Şəkilsiz məzar da var. Azadlıq istəyənlər, Canın fəda edənlər Qərənfildən pay alıb, Uyuyurdu şəhidlər. *** Tam ziyarət etdilər, Son məzara yetdilər, Elə bil danışırdı Daşlardakı şəkillər… *** Abidəyə çatdılar, Bir anlıq dayandılar, Elə bu an Xəzərdə Gəmilər fit çaldılar. Yanan məşəl burada Fasiləsiz yanırdı, Məşəlin yanmağında Hər şey xatırlanırdı. *** Bu abidə rəmzidir Şəhidlik sevənlərə, Təsəlli məkanıdır Şəhid yad edənlərə. *** Bakıda bu Xiyaban Xatırlanır hər zaman, Bütün Bakı görsənir Şəhidlərin yanından… *** Rəhmətlik Ulu Öndər Qonaqları gətirər, Həm ziyarət edərdi, Həm də sözün deyərdi. Göstərərdi xalqının Günahsız qurbanların, Anladardı bir daha Azadlığın yolların. Səfirlər bu arada Sırayla düzülərdi, Hamı bir-bir babaya Başsağlığı verərdi. *** Bil ki, Heydər babanın Tarixdə öz yeri var, Onun haqq əməlləri Qaldı bizə yadigar. *** Qanı axıdılanlar, Şəhid yatan bu dağın Özləri boyadılar Azərbaycan bayrağın. Bir tarix yaratdılar, Yazdılar bu daşlara, Azad bir yol açdılar Yerində qalanlara. *** Nəvə tutub babanın Titrəyən əllərindən, Dedi ki, geniş danış Qırğını tam əzəldən. Bu sözləri eşidən Baba sıxıldı həmən, Danışmağa başladı O dəhşətli gecədən. *** Deyirlər ki, şəhidlik Əl çatmayan zirvədir, Torpaq – onun uğrunda Ölən varsa, Vətəndir.
VI hissə QANLI YANVAR
O gecə qanlı gecə, Qanla dolu meydanı, Orda olan insanlar Unutmayır o anı. Bu gecə şanlı gecə, Qışın qarlı dövranı, Orda şəhid olanlar Xatırladır hər anı. O gecə, canlı gecə Atəş yıxdı hər yanı, Şəhid şirin can ilə Vəsf eylədi üsyanı. *** O dəhşətli tankların, Zirehli maşınların Qarşısına çıxdılar Küçələrdə qalanlar. Əli yalın insanlar, Dalanlarda olanlar, Əllərin qızdırmağa Ocaq da yandırdılar. Xalq etiraz edirdi, Fikrini bildirirdi, Xalqın azadlıq səsi Rusa sərf eləmirdi. Ruslar deyirdi, ancaq Qırılsa da bütün xalq, Bu torpaq yağlı tikə- Azadlıq olmayacaq. Neçə yüz min xüsusi Qoşun da gətirdilər, Hətta dəniz tərəfdən Şəhərə yeritdilər. Küçələri tutdular, Yolları bağladılar, Şəhəri hər tərəfdən Tam dövrəyə aldılar. Şəhər düşmən əliylə Qərq oldu qaranlığa. İnsanlar başladılar Küçələrə axmağa. Donduruldu mətbuat, Səpələndi camaat, Yaşandı küçələrdə Təşviş dolu bir həyat. Mətbəələr tutuldu, Qəzet çapı dayandı, Radio kanalları Qara günə boyandı. Studyanı tutdular, Yayımı saxladılar, Cəsuslar hiylə qurub Bloku partlatdılar. *** Azadlıq istəyənlər Bir araya gəldilər, “Azadlıq” radiosun Ümid yeri seçdilər. Çoxu ocaq başında, Radio yanlarında, Xəbər başlayan kimi Cəm olurdu bir anda. Əllərin qaldıraraq Əl-ələ tuturdular, Sakit qulaq asaraq Məlumat alırdılar. Bəstəkarın nəğməsi, Uverturanın səsi, “Koroğlu”nun nərəsi, Haray səsiydi səsi. *** Üzeyir bəy bu qədər Bəsləyib gözəl əsər, Mənim üçün o andan “Koroğlu”dur şah əsər. Sanki doğurdu günəş Çalınanda bu əsər, Bu səsdən yetişirdi Vətən üçün şəhidlər. *** Mən canlı şahidiyəm O müdhiş gecələrin. Bu, bir sınaq anıydı Şəhidlik sevənlərin. “Azadlıq” radiosu Nə varsa şərh edirdi, Mirzə Xəzər dünyaya Tez-tez xəbər verirdi. Heç kim inanmırdı ki, Qoşun hücum edəcək, Dövlət öz vətəndaşın Avtomatla biçəcək. *** Xalq geri çəkilmədi, Getmədi heç bir yana, “Vətən!”,”Torpaq!”deyərək Qıydılar şirin cana. *** Təpədən dırnağacan Silahlanmış dəstələr Silahsız insanları Bir anda öldürdülər. Qoca, cavan – əzdilər, Çoxunu gizlətdilər, Qan içənlər cəsədin Hamısın vermədilər! *** Məktəbli – partasında, Alim – arabasında Atəşlə susduruldu… Çoxu öz komasında. *** Ağ bayraq ucalsa da, Məhəl qoyan olmadı. Haray-həşir qopsa da, Ruslar buna baxmadı. Hamı qalmışdı darda, Yardım maşınları da, Yaralı daşınırdı Güllələr yağışında. Tanınmaz oldu şəhər, Küçələrdə cəsədlər, Hətta xəstəxanada İşığı söndürdülər… Planı əvvəlcədən Hazırlamışdı düşmən, Nəzarətə almışdı Şəhəri hər tərəfdən. Rusun generalları Məxfi plan cızdılar, Şəhərin mərkəzində Qərargah yaratdılar. İstədikləri yerdə Basqılar apardılar, Şəhərin, cəllad kimi Ürəyini yardılar. *** Allah, gör, bu nə işdi, Bu, nə bəla, gəlişdi?! Yetmiş il qardaş olan Simasını dəyişdi… *** Əmr verdi Qorbaçov, Bakıya gəldi Yazov. Hərbiləşdi vəziyyət, Təhqir olundu millət. Tapşırıqlar verildi, Yeni plan seçildi, Küçələrə zirehli Texnika yeridildi. Hər yanda qara xəbər, Hər küçədə cəsədlər… Millət donub qalmışdı, Başsız qalmışdı şəhər. *** Hamı kədər içində, Al qərənfil əlində, Meydana axışırdı Bakının kəndləri də. Ağır idi dərdimiz, Yox idi rəhbərimiz, Yükün altına girdi Allahşükür – Şeyximiz. İş nə yerdə olduğun O, vaxtında anladı, Fikrini bəyan edib, Mövqeyini saxladı. Şeyximiz Bakatini, Yazovu da danladı, O qədər danladı ki, Deməyə söz qalmadı. Dedi: – Yazığım gəlir, Siz insan deyilsiniz, O böyük siyasətin Özünüz düşmənisiz. Böyük bir namə yazdı, Göndərdi Qorbaçova: -Bil ki, sən də, İnşaallah, Gedəcəksən torpağa. Günahsız şəhid qanı Bu millətin qanıdır, Bu tarixi cinayət Sənin ayağındadır. Bu namə, bir bəyanat, Xalqımın cavabıdır, Ey əli qanlı cəllad, Bəs vicdanın hardadır?! *** Məlumdur niyyətiniz, Dünya bilir kimsiniz, Tək bizə yox, çoxuna Cəllad kəsilmisiniz. *** Düşmən hey çalışırdı Şeyxi də aldatmağa, Ona imkan yaradıb Çəkirdilər qabağa. İslamçılıq sözünü Ataraq ortalığa İstədilər bu yolla Həqiqəti danmağa… Basqı-tutqu, həbslər, At oynatdı düşmənlər, Nə qədər işgəncələr, Xalq dözdü sona qədər. Çox çalışdı hiyləgər, Nələr etmədi, nələr… Yaralılar bir yana, Bəs bu qədər şəhidlər?! Şeyx rusun hiyləsini Əvvəlcədən bilirdi, Rədd edib təklifləri, Çox sərt cavab verirdi. Kəskin nifrət, qəzəblə Şərt kəsdi düşmən ilə, Dedilər: – Şərti söylə! Dedi: – Budur məsələ: Qan tökən sizinkidir, Ölənlər bizimkidir, Cinayət sizinkidir, Şəhidlər bizimkidir. Bilirsiz nə gündəyik?! Biz matəm içindəyik. Günahsız şəhidləri Torpağa verməliyik. Sizlə budur şərtimiz: Ya çıxıb getməlisiz, Ya da dediklərimə Tam əməl etməlisiz. Bir dənə də əsgərin Bizə yaxın gəlməsin, Qırx gün matəm olacaq, Gözə də görünməsin. *** Elin din adamları, Ziyalı insanları Gəldi Şeyxin yanına, Dayaq oldular ona. Bu izdihamda nələr, Göz yaşları nə qədər, Milyonların əlində Ancaq al qərənfillər. Bu matəmin kədəri Bürümüşdü şəhəri, Yola salırdı hamı Günahsız şəhidləri. Ağsaqqallar birlikdə Dağüstü parka gəldi, Hamı bir nəfər kimi Bax, bu yeri bəyəndi. Məzarlığa baxdılar, Birgə qərarlaşdılar. Hamı gəldi meydana, Bir yerə yığışdılar. Tabutlar gətirildi Azadlıq meydanına, Al qərənfil səpildi Hər şəhidin yoluna. Düzüldü cənazələr Bir-birinin yanına, Dualar söylədilər Şəhidlərin ruhuna. Şeyx özü də ağladı, Nitqi yarıda qaldı, Göz yaşları içində Fikrini tamamladı… *** Qəlbi qana boyandı Torpağın da, daşın da, Şəhidlik bir zirvədir, Fərqi yoxdur yaşın da. *** Kimsə deyən olmadı, “Mənə dəymədi güllə”. Çünki hamı dayandı, Üz-üzəydi ölümlə. Tabutlar qaldırıldı, Karvan yola salındı. Birbaşa cənazələr Bax, buraya daşındı. Azadlıq meydanından Dağüstü parka qədər, Bir kimsə ayrılmadan Gəldilər bura qədər… *** Dəfn olundu şəhidlər Bu gördüyün zirvədə, Şəhid yazan bu tarix Unudulmaz heç vədə. Şəhidlər basdırıldı, Torpağa tapşırıldı. Şəhidlər Xiyabanı Burada yaradıldı. *** Qanlı Yanvar zamanı Şəhidin axan qanı Azadlığa çıxardı Bütöv Azərbaycanı. Epiloq Neçə nəğmə yarandı Anaların dilində, Heykəllər sıralandı Heykəltəraş əlində. Çox şairlər yazdılar, Əsərlər yaratdılar, Hətta əsərlərinə Göz yaşı da qatdılar. O vaxtdan qərənfilə “Şəhid” adı verdilər. Elə becərdilər ki, Yanvar ayı dərdilər. İlin yanvar ayında, Fərqli naxış sayında Gül xalçalar toxundu, Hər şəhidin yanında. Qərənfildən ilmələr, Hər ilmədə bax nələr… Bu qədər al qərənfil Hər yanı bəzədilər. İlk dəfə şəkil çəkən Ən balaca körpələr Albomunu açarkən Al qərənfil çəkdilər. *** Ey şəhidim, yenə sən Bu gün ürəklərdəsən! Ötsə zaman, min illər, Hər vədə bizimləsən! Gah ölkə oldu al-qan, Bölünərkən üzüldün, Bəzən adın oldu can, Xiyabana düzüldün. *** Torpağın oldu al-qan, Artdı məzar daşların, Sanki azad oldu can, Axdı sevinc yaşların. Ey canlı Azərbaycan! Ey şanlı Azərbaycan!!!
SON… Müəllifdən: Ey oxucum, yəqin et, Tarixi sən yazmısan, Tarixin zor kökündə Oyunu yazmamısan. Müstəqil bu gedişdə Xalq şahidi olmusan. Yalan yoxdur bu işdə, Bəlkə əl də qatmısan. Əsər rəngli tablodur, Rəngləri tam qarışıq, Bu, Azadlıq yoludur, Sonu da bir nur, işıq. Günahkarla, sərsəmi Zaman islah edəcək, Tək-tək mücahidləri Cənnət özü seçəcək. *** Hələ ki, məlum deyil Tarixdə kim qalacaq. Ən mükəmməl əsəri Zaman özü yazacaq. *** Deyimlərdə siz bunu Hər an yaşadarsınız, Mən canlı şahidiyəm, Yazdım, oxuyarsınız.
Proloq: (1) səhifə I hissə: 11.02.1974. Azadlıq harayı (2-6) səh. II hissə: 19.04.1974. Ana fəryadı (6-15) səh. III hissə: 30.11.1989. Azadlığın carçısı (15-18) səh. lV hissə: 17.11.1993. Parçalanmış Vətən (19-40) səh. V hissə: 09.01.2012. Müqəddəs and yerimiz (41-49) səh. VI hissə: 10.07.2019. Qanlı yanvar (49-60) səh. Epiloq: (61-62) səh. Müəllifdən: (62-63) səh. “Azadlığa gedən yol” poeması 13.01.2015 – 13.01.2016-cı il müddətində saytda yerləşdirilən zaman 365-gün ərzində 30 min 500-dən artıq baxış sayını keçmişdir. Müəllif olaraq əsərə görə 07.01.2016- cı il tarixində AzKİVİHİ-nın qərarı ilə “QIZIL QƏLƏM” media mükafatı laureatı DİPLOMU ilə təltif edilmişəm. “Al qərənfilim” şeiri 28.01.1990-cı ildə yazılmışdır. Bu şeir 15.01.1991-ci ildə ilk olaraq “Elektron” qəzetində çap olunmaqla Şəhidlərimizin il dönümü ərəfəsində xiyabanda ziyarətçilərə paylanmışdır. Növbəti dəfə “Al qərənfilim” şeiri 18.01.2018-ci ildə İctimai Radionun “Həm söhbət” verlişində mənimlə bərabər aparıcı şair-publisist Kamil Məhərrəmoğlu tərəfindən səsləndirilmişdir. “Azadlığa gedən yol” poeması 45-illik bir ömrün məhsulu olmaqla bir neçə qəzet, jurnal və almanaxlarda çap olunmuşdur. Şəhadətnamə N-9675.
Zaur Ustac (Mustafayev Zaur Mustafa oğlu) 8 yanvar, 1975-ci ildə Bakı şəhərində anadan olmuşdur. İlk təhsilini Ağdam rayonunun Yusifcanlı kənd orta məktəbində almış, ardıcıl olaraq Bakı Dövlət Universitetində, Bakı Ali Birləşmiş Komandanlıq Məktəbində, Beynəlxalq İxtiraçılıq və Biznes İnstitutunda və Şamaxı Humanitar Kollecində davam etdirmişdir. Birinci Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı və hal-hazırda ehtiyatda olan zabitdir. Zaur Ustac 1988-ci ildən etibarən dövri mətbuatda çıxış edir. AJB-nin üzvü olan Zaur Ustac “QIZIL QƏLƏM” mükafatı laueratı, “Yazarlar” jurnalının təsisçisi və baş redaktoru, 2019 – cu ildən Prezident Təqaüdçüsüdür. Zaur Ustac “Günaydın”(Ağçiçəyim), “İstəməzdim şair olum, hələ mən”, “Gülzar”, “Şehçiçəyim”, “Məhdud həyatın məchul düşüncələri”, “Mum kimi yumşalanda”, “Bayatılar”, “Balçiçəyim”, “Bərzəxdə”, “Gülünün şeirləri”, “Sevin ki, seviləsiz…”, “Qəlbimin açıqcası”, “Ustadnamə”, “Nişangah”, “Çəhrayı kitab”, “Zimistan” (1), “Ülyahəzrət” (2), “45”, “Qədimliyə bürünmüş yenilik”, yaradıcılığının 30 illiyi yubiley tədbirləri çərçivəsində nəşr olunmuş “Otuz ildir əldə qələm” kimi şeirlər kitablarının, görkəmli memar Şamaxılı Əliş bəy Sübhan oğlu Kərəmli-Şirvaninin anadan olmasının 700 illiyi münasibəti ilə qələmə alınmış “Əliş və Anna” poemasının, “Usubcan əfsanəsi”, “Yaradanla baş-başa”, “Qələmdar” (3) adlı məqalə toplularının, 2019-20 tədris ilindən Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi tərəfindən məktəbəhazırlıq qrupları üçün nəzərdə tutulmuş “Məktəbə hazırlaşırıq” adlı iki hissəli metodik vəsaitin birinci, ikinci hissələrinə daxil edilmiş “Güllünün şeirləri” tədris vəsaitinin, “Gülüzənin şeirləri”, “Uşaq boğçası” kimi məktəbəqədər uşaq müəssisələri üçün əlavə tədris vəsaitlərinin, üçüncü sinif şagirdləri, eyni zamanda yeni öyrənməyə başlayan istənilən yaş qrupundan olan şəxslər üçün nəzərdə tutulmuş “39 Həftə” – “39 Weeks” kimi tanınan məşhur ingilis dili üçün xüsusi proqramın və Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı Gizir Mübariz İbrahimovun əziz xatirəsinə həsr olunmuş “ Oriyentir ulduzu” (povest) kitabının müəllifidir. Zaur Ustac və onun əsərləri haqqında aşağıdakı kitablar yazılıb:1. Hacıxanım AİDA “ÖMRÜN ANLARI ” Bakı – 2018. 2.Hacıxanım AİDA “OTUZ ŞEİR, OTUZ FİKİR ” Bakı – 2018. 3.Kamal Camalov “Əliş və Anna haqqında ” Bakı – 2019. 4. Gülü “ZAUR USTAC” Bakı – 2020. 5.Qələndər Xaçınçaylı “TACLI ŞAİR” Bakı – 2020. 6. Ayətxan ZİYAD “Zaur Ustacın uşaq dünyasıl” Bakı – 2021
DİLİM TÜRK DİLİDİR Cahan ünvanlıdır sorağım mənim, Küləklər olubdur darağım mənim. Min ildir ucalıb bayrağım mənim, Dilim türk dilidir,TÜRK ÖVLADIYAM! * * * Qeyrət əzəl gündən ocağım olub, Gündoğan,Günbatan qucağım olub. Dünyaya hökm edən bir çağım olub, Dilim türk dilidir,TÜRK ÖVLADIYAM! * * * Döyüşdə tanımaz qılıncım qını, Axar tiyəsindən düşmənin qanı. Uca saxlamışam dostluq haqqını, Dilim türk dilidir, TÜRK ÖVLADIYAM! * * * Zənn etmə həyatda sınasıyam mən, Müzəffər günlərin hənasıyam mən. TURAN ellərinin Sonasıyam mən, Dilim türk dilidir, TÜRK ÖVLADIYAM!
Zaur UstacM. Hadi adına Şamaxı şəhər 9 saylı tam orta məktəbin ” I b” sinif şagirdləri ilə.
Ali təhsil müəssisələrinə qəbul olmaq istəyən subbakalavrların qeydiyyatı başlayıb.
Elektron ərizələrin qəbulu 2021-ci il 8 iyul – 10 avqust tarixlərində internet vasitəsilə aparılır
Ali təhsil müəssisələrinə tələbə qəbulu ilə bağlı subbakalavrların ərizələrinin qəbulu 2021-ci il iyulun 8-dən avqustun 10-dək internet vasitəsilə aparılır. Bitirdikləri ixtisasa müvafiq xüsusi qabiliyyət tələb edən ixtisaslar üzrə ali təhsil almaq istəyən subbakalavrlar isə 8 – 23 iyul tarixlərində ərizələrini təsdiq etməlidirlər.
Subbakalavrlar Dövlət İmtahan Mərkəzinin internet saytının ekabinet.dim.gov.az səhifəsində “Şəxsi kabinet” yaratdıqdan (kabineti olmayanlar) sonra şəxsi kabinetinin istifadəçi adı və parolundan istifadə etməklə DİM-in müvafiq internet səhifəsinə daxil olub, “Subbakalavrın elektron ərizəsi” formasını təsdiq edirlər.
Subbakalavra aid təhsil məlumatları “Tələbə-Məzun” dövlət elektron məlumat sistemindən avtomatik əldə olunur.
Bu məlumatları tam olmayan subbakalavrlar elektron ərizəsinə daxil olub “yadda saxla” düyməsini basdıqdan sonra bitirdiyi orta ixtisas təhsili müəssisəsinə avtomatik elektron sorğu göndəriləcək. Tələb olunan məlumatlar orta ixtisas təhsili müəssisəsinin məsul şəxsləri tərəfindən sistemə yerləşdirildikdən sonra subbakalavra “sms” xəbərdarlıq göndəriləcək.
Təhsil müəssisələri sistemə daxil edilmiş bu məlumatların həqiqiliyinə görə məsuliyyət daşıyır.
Xatırladaq ki, subbakalavr “Şəxsi kabinet”ində qeyd olunan mobil telefon nömrəsi özünə məxsus deyilsə və ya nömrə dəyişilibsə, “Şəxsi kabinet”dəki “Əlaqə məlumatları” bölməsində mobil telefon nömrəsində düzəliş etməlidir.
“SMS” xəbərdarlıq aldıqdan sonra subbaklavr elektron ərizəsinə daxil olub onu təsdiq etməlidir.
Qeyd olunan tarixlərdə ərizəsini təsdiq etməyən subbakalavrlar müsabiqəyə buraxılmayacaqlar.
Müsabiqədə iştirak ödənişsizdir.
Qeyd edək ki, qəbul imtahanlarında iştirak etmədən ali təhsil müəssisələrinə qəbul olmaq istəyən subbakalavrlar cari ildə imtahan verərək ali təhsil müəssisələrinin müsabiqəsində iştirak etmək istəyən abituriyentlərlə eyni vaxtda (tarixlər elan olunacaq) ixtisas seçimində (müsabiqədə) iştirak edəcəklər. Subbakalvrlar ixtisas seçimində Dövlət İmtahan Mərkəzinin müvafiq ixtisas qrupları (ixtisaslar) üzrə müəyyən etdiyi minimal müsabiqə şərti balı ilə iştirak edəcəklər.
Bitirdikləri ixtisasa müvafiq xüsusi qabiliyyət tələb edən ixtisaslar (XQTİ-lər) üzrə ali təhsil almaq istəyən subbakalavrlar 8-23 iyul tarixlərində ərizələrini təsdiq etməlidirlər. Onlar daha sonra təhsil almaq istədikləri ixtisasın aid olduğu komissiya üzrə də qeydiyyatdan keçəcəklər. Qabiliyyət imtahanlarına qeydiyyat tarixləri DİM tərəfindən elan olunacaq.
Qeydiyyatdan keçmiş subbakalavrlar müəyyən olunacaq cədvəl üzrə DİM tərəfindən elan olunacaq tarixlərdə qabiliyyət imtahanında iştirak edəcəklər. Qabiliyyət imtahanlarında iştirak ödənişlidir. Qabiliyyət imtahanları haqqında “Xüsusi qabiliyyət imtahanları” jurnalının 1-ci sayında məlumat verilib.
XQTİ-ləri yalnız bu ixtisaslar üzrə qabiliyyət imtahanlarında iştirak edən və müsabiqə şərtlərini ödəyən subbakalavrlar seçə bilərlər.
Hərbi çağırışçıların müsabiqədə iştirak etmək üçün möhlət haqqında arayışı və hərbi sənədlərində bu barədə Azərbaycan Respublikasının Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətinin qeydiyyatı olmalıdır. Möhlət hüququnu və ya çağırışdan azad edilməsini təsdiq edən məlumatlar Xidmətin müvafiq idarəsi tərəfindən elektron məlumat bazasına daxil edilməlidir. Hərbi qeydiyyatın aparılması Azərbaycan Respublikasının Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidməti tərəfindən təsdiq edilən qaydalarla tənzimlənir.
Müsabiqənin keçirilməsi
1. İxtisas seçimi başa çatdıqdan sonra ali təhsil müəssisələrinin ixtisaslarının qəbul planı və dövlət sifarişi ilə tələbə qəbulunun proqnozu çərçivəsində əvvəlcə abituriyentlərin, bundan sonra isə subbakalavrların müsabiqə əsasında yerləşdirilməsi aparılır. Yerləşdirilmə elektron ixtisas seçimi ərizəsində qeyd olunan ixtisasların ardıcıllığı nəzərə alınmaqla həyata keçirilir.
Eyni bir yerə iddia edən iki və daha artıq subbakalavrı fərqləndirmək məqsədilə aşağıda qeyd edilən ardıcıllıqla əlavə göstəricilərdən istifadə edilir:
Orta ixtisas təhsili pilləsi üzrə ümumi orta müvəffəqiyyət göstəricisi;
Təhsil haqqında sənədə (attestata) tədris dili, ədəbiyyat, xarici dil, riyaziyyat, Azərbaycan tarixi, ümumi tarix, fizika, kimya, biologiya, coğrafiya fənləri üzrə yazılmış yekun qiymətlərin ədədi ortası.
2. Cari ildə qəbul imtahanında iştirak edən subbakalavr öz istəyindən asılı olaraq, həm imtahanda topladığı bal ilə abituriyent kimi ümumi qaydada, həm də subbakalavr kimi qəbul imtahanında iştirak etmədən orta ixtisas təhsili səviyyəsində bitirdiyi ixtisasa uyğun ali təhsil pilləsinin ixtisasları üzrə müsabiqədə iştirak edə bilər.
Subbakalavrlar ali təhsil müəssisəsilərinin ixtisaslarını seçərkən tədris dili orta ixtisas təhsili pilləsində təhsil aldıqları dilə uyğun ixtisasları seçə bilərlər.
Subbakalavrlar xarici dil fənni üzrə əlavə tələblər qoyulan ixtisasları seçə bilməzlər. Çünki bu ixtisaslar üzrə xarici dil fənninə bal məhdudiyyəti tətbiq olunur və subbakalavrlar imtahanda iştirak etmədikləri üçün bu ixtisasları seçə bilmirlər.
Subbakalavrların qəbul imtahanlarında iştirak etmədən “ADA” Universitetinin ixtisaslarına müsabiqə yolu ilə qəbulu aparılmır.
Cari ildə qəbul imtahanında iştirak etmiş subbakalavrlar öz seçimindən asılı olaraq, imtahanda topladığı bal ilə və ya DİM-in müvafiq ixtisas qrupları üzrə müəyyən etdiyi keçid balı ilə müsabiqədə iştirak edə bilərlər.
İxtisasların uyğunluğu, yəni subbakalavrın bitirdiyi ixtisasdan asılı olaraq seçə biləcəyi ali təhsil müəssisələrinin ixtisaslarının siyahısı, müsabiqə şərtləri və digər zəruri məlumatlar ixtisas seçiminə qədər “Abituriyent” jurnalının xüsusi buraxılışında təqdim olunacaq.
