“Biz türklər (Anadolu türkləri) ona çox şeydə borcluyuq”
Türk fikri həyatının və sosiologiyasının önəmli simalarından olan Ziya Göyalp fundamental əsəri ilə türk dünyasını ortaq mədəni zəmində bir araya gətirir. Türk Dil Qurumu (TDK) Ziya Göyalpın 5 türk dövlətinin dilinə tərcümə edilmiş “Türkləşmək, İslamlaşmaq, Müasirləşmək” əsərini təqdim edəcək. Türk Dil Qurumundan (TDK) verilən açıqlamaya görə, TDK türk fikri həyatının və sosiologiyasının önəmli simalarından biri olan Ziya Göyalpın fundamental əsərini türk dünyasının ortaq mədəniyyət zəminində bir araya gətirir. Türk Dil Qurumunun (TDK) həyata keçirdiyi layihə çərçivəsində Göyalpın “Türkləşmək, İslamlaşmaq, Çağdaşlaşmaq” adlı əsəri beş türk dövlətinin dilinə tərcümə edilərək nəşr edilib. Bu geniş kolleksiyanın təqdimatı aprelin 8-də Türk Dil Qurumunun təşkil etdiyi xüsusi proqramda baş tutacaq. Ziya Göyalp bu düsturla türk millətinin həm milli köklərinə bağlı qalıb, həm də İslam dəyərləri çərçivəsində müasir bir dövlət kimi inkişaf edə biləcəyini əsaslandırmışdır. Bu fikir, Əli bəy Hüseynzadənin “Türkləşmək, İslamlaşmaq, Avropalaşmaq” ideyası ilə ortaq məxrəcdə olsa da, Göyalp bunu sistemli sosioloji nəzəriyyə halına gətirmişdir. “Türkləşmək, İslamlaşmaq, Müasirləşmək” düsturunu ortaya qoyan Əli bəy Hüseynzadə haqqında Ziya Göyalp deyir:
“Biz türklər (Anadolu türkləri) ona çox şeydə borcluyuq” Bu araşdırma vasitəsilə Ziya Göyalpın türk tarixi, dili, ədəbiyyatı və fəlsəfəsi ətrafında formalaşan fikirləri Azərbaycan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Türkmənistan türk dillərinə çatdırılmışdır. Türk dünyasının ortaq elmi və mədəni irsi haqqında qarşılıqlı anlaşmanı artırmaq məqsədi daşıyan bu nəşr layihəsi türk dövlətləri arasında akademik əməkdaşlığın gücləndirilməsində tarixi addım hesab olunur. Təqdimat görüşü, panel və sərgi hamısı bir yerdə Atatürk Mədəniyyət, Dil və Tarix Yüksək Qurumunun şəhərciyində başlayacaq proqramda açılış nitqləri, daha sonra əsərlərin təqdimatı və təşəkkürnamələr olacaq. Bundan əlavə, TÜRKSOY və Türk Tarixi və Mədəniyyəti Vəqfi ilə birgə hazırlanan “Ziya Göyalpın 150-ci ildönümü münasibətilə sərgisi”nin açılışı olacaq.
Türk Dil Qurumunun vitse-prezidenti Prof.Dr.Harun Şahinin moderatorluğu və ekspert akademiklərin iştirak etdiyi elmi panel onun işinin intellektual dərinliyini müzakirə edəcək.
AMEA “Elm” nəşriyyatı Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin “Azərbaycan şairi Nizami” kitabının yeni nəşrini oxuculara təqdim edib. Abidəni filologiya ekmləri doktoru, Mühacirət ədəbiyyatı şöbəsinin müdari Nikpur Cabbrlı nəşrə hazırlamışdır. Qeyd edək ki, kitabın ilk nəşri 1991-ci ildə görkəmli şərqşünas alim, filologiya elmləri doktoru, professor, əməkdar elm xadimi Rüstəm Əliyev tərəfindən cüzi ixtisarlarla Bakıda (232 s., kiril əlifbasında) çap edilmişdir. Rüstəm Əliyev Moskvada elmi məktəb keçmiş peşəkar mətnşünas idi və onun nəşri indiyəcən daha mötəbər sayılır. Bu klassik abidənin Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılmış çapı asan bir məsələ deyil. Ona görə ki, M.Ə.Rəsulzadə bu kitabın ilk variantını 1939-1941-ci illərdə müasir Türkiyə ədəbi dilində yazmış, bununla SSRİ-də Nizaminin 800 illik yubileyi tədbirlərinə qoşulmuşdur. Çox güman ki, maddi sıxıntı səbəbindən yubiley ərəfəsində kitabı buraxmaq mümkün olmayıb. Nəticədə, bu qiymətli kitab ancaq 1951-ci ildə (ədibin vəfatindan dörd il qabaq) Ankarada nəşr olunub. Bu, Azərbaycan ədəbiyyat elmi üçün prinsipial və metodoloji bünövrə olan bir əsərdir. Burada Azərbaycan xalqının farsdilli irsi ilə bağlı köklü prinsipial məsələlərə işıq salınıb. Əlbəttə, kitabı Türkiyə ədəbi dilindən tam tərcümə etmək bağışlanılmaz səhv olardı. Ona görə, Rüstəm Əliyev kitabı nəşrə hazırlayanda minimal müdaxilə prinsipindən çıxış etmiş, Pəsulzadənin leksik bazasını qorumaqla ən zəruri sözləri dəyişmişdir. Kitabın bütün sonrakı Bakı nəşrləri əsasən Rüstəm Əliyev variantını təkrar edir. Rəsulzadə özü də mühacirət illərində elə yazmağa çalışırdı ki, mətnlər həm İstanbul, həm də Bakı ziyalıları üçün anlaşılan olsun. 1991-ci ildə çıxan birinci Bakı nəşrinin ayağı düşərli oldu. 2011-ci ildə mərhum tədqiqatçı Yadigar Türkel Bakıda, “Təknur” mətbəəsində “Azərbaycan şairi Nizami” kitabını yenidən nəşr etdirdi (520 s.). 2021-ci ildə mərhum tədqiqatçı Nəsiman Yaqublu çox sevdiyi M.Ə. Rəsulzadənin sözügedən kitabını “Qanun” nəşriyyatında yenidən buraxdırdı (576 s.). Bu faktlar bizim elmi fikirdə Rəsulzadə irsinə olan münasibətin get-gedə ciddiləşməsini ifadə edirdi. Bunlarla paralel “Azərbaycan şairi Nizami” kitabının daha üç kommersiya nəşri kitab bazarına yol tapıb. 2017-ci ildə “Təhsil” nəşriyyatının 100 nüsxəlik tirajı olub. 2019-cu ildə “Kitab Klubu”nun buraxdığı nüsxələr satışda müşahidə edilib. “Xan nəşriyyatı”nın buraxdığı tiraş isə çap ili göstərilmədən satışa çıxarılıb. Yeni nəşrdə kitabda getmiş poetik sitatların sətri tərcüməsi ilə yanaşı, farsca əsli də yer alır. Sözügedən kitab Azərbaycan ədəbiyyatında farsdilli abidələrin milli irs mövqeyindən öyrənilməsi sahəsində köklü metodoloji abidədir. M.Ə.Rəsulzadə kitaba yazdığı ön sözdə bu barədə qiymətli elmi arqumentlər söyləmişdir. Qeyd edilməlidir ki, M.Ə.Rəsulzadədən yüz il əvvəl Azərbaycanın farsdilli ədəbi irsi barədə Abbasqulu ağa Bakıxanov ilk dəfə fikir söyləmiş, Şirvan bölgəsinin mədəni irsindən bəhs edərkən, 18 farsdilli şairin adını çəkmişdir. “Gülüstani-İrəm”in son fəslində bu barədə oxumaq olar. Bütün bu qeydlərlə yanaşı, bunu da nəzər almalıyıq ki, bir sıra oxucular “Azərbaycan şairi Nizami” kitabının “Mühacirət ədəbiyyatı” seriyasından təqdim edilməsini uğurlu saymırlar.
Bəstəkar Arzu Rzayevanın Bakıda “Arzuların melodiyası” adlı müəllif konserti təşkil olunub
5 aprel 2026-ci il tarixində Azərbaycan Respublikasının paytaxtı Bakı şəhərində Beynəlxalq Muğam Mərkəzində Norveçdə yaşayan Azərbaycan diasporunun fəal üzvü, bəstəkar və musiqiçi, Norveç Azərbaycanlıları Təşkilatının üzvü, Osloda fəaliyyət göstərən Nizami Gəncəvi adına Azərbaycan dili həftəsonu məktəbinin sədri Arzu Rzayevanın “Arzuların melodiyası” adlı müəllif konserti təşkil olunub. Tədbir Oslo Azərbaycav Evi, Azərbaycan Respublikasının Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsi və Azərbaycan Diasporuna Dəstək Fondunun və Oslo Azərbaycan Evinin dəstəyi ilə həyata keçirilib. Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədr müavini Vaqif Seyidov layihənin milli-mədəni dəyərlərimizin beynəlxalq səviyyədə təbliğində əhəmiyyətini vurğulayıb və diaspor nümayəndələrinin bu işdəki rolunu yüksək qiymətləndirib. Əməkdar incəsənət xadimi Baba Vəziroğlu belə layihələrin Azərbaycan mədəniyyətinin yaşadılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından xüsusi önəm daşıdığını bildirib. Xalq artisti Fəxrəddin Manafov tədbirin yüksək səviyyədə təşkil olunduğunu vurğulayaraq, Arzu Rzayevanın yaradıcılığını yüksək qiymətləndirib və ona uğurlar arzulayıb. Professor, tanınmış dirijor və A.Rzayevanin müəllimi olmuş Ağaverdi Paşayev tələbəsinin uğuruna çox sevindiyini bildirib və bu cür layihələrin Azərbaycan mədəniyyəti üçün vacib olduğunu vurğulayıb. Tanınmış tarzən, Beynəlxalq Muğam Mərkəzinin direkztoru Sahib Paşazadə milli-mənəvi dəyərlərin qorunmasında bu cür mədəni tədbirlərin rolunu xüsusi qeyd edib. Konsertin aparıcısı, əməkdar artist Dilarə Əliyeva A.Rzayevanin yaradıcılıq yolu haqqında danışıb və A.Rzayevanın bəstələrində vətənə və torpağa sevgisinin xüsusi yer tutduğunu vurğulayıb. D.Əliyeva tədbirin ərsəyə gəlməsində göstərilən dəstəyə görə Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinə təşəkkürünü bildirib. Arzu Rzayeva çıxışında layihənin ərsəyə gəlməsində göstərilən dəstəyə görə Diasporla İş üzrə Dövlət Komitəsinə, Oslo Azərbaycan Evinə və tədbirin təşkilinə töhfə verən bütün qurum və təşkilatçılara təşəkkürünü bildirib. Konsert proqramı Azərbaycan musiqi ənənələrinə əsaslanan zəngin əsərlərlə təqdim olunub. Arzu Rzayevanın müəllifi olduğu bəstələr tamaşaçılar tərəfindən böyük maraq və alqışlarla qarşılanıb. Tədbir iştirakçıları Azərbaycan mədəniyyətinin ruhunu hiss ediblər və layihənin milli-mədəniyyətimizin beynəlxalq səviyyədə təbliği baxımından əhəmiyyətini yüksək qiymətləndiriblər. Konsertdən fotolar:
Yazarlar.az olaraq, biz də öz növbəmizdə Arzu Rzayevanı təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!
“Yaz günü” – rənglərin, həyatın və daxili harmoniyanın poetik təsviri (Yeddinci yazı) Müasir gənc rəssam Türkan Hüseynlinin “Yaz günü” adlı əsəri ilk baxışdan sadə bir təbiət təsviri kimi görünsə də, əslində bu tablo həyatın yenilənməsi, ruhun sakitliyi və insanın daxili dünyasının incə qatları haqqında dərin publisistik mesaj daşıyır. Rəsm həm kompozisiya, həm rəng seçimi, həm də simvolika baxımından yaz fəslinin yalnız təbiətdə deyil, insanın ruhunda baş verən oyanışını ifadə edir. Əsərin mərkəzində yerləşən quş obrazı azadlıq, ümid və həyat enerjisinin simvolu kimi çıxış edir. Onun mavi və bənövşəyi çalarlarla işlənmiş bədəni sanki səma ilə yer arasında bir körpü rolunu oynayır. Bu rənglər psixologiyada sakitlik, harmoniya və daxili balans hissi ilə əlaqələndirilir. Rəssamın bu seçimləri təsadüfi deyil – burada tamaşaçıya ötürülmək istənilən əsas mesaj daxili sükunət və ümidin qorunmasıdır. Quşun ətrafını əhatə edən çiçəkli budaqlar isə yazın gəlişini, təbiətin yenidən dirçəlişini simvolizə edir. Ağ çiçəklər saflığın, təmiz niyyətlərin və yeni başlanğıcların rəmzidir. Bu baxımdan əsər yalnız təbiət mənzərəsi deyil, həm də insan həyatında yeni mərhələlərin başlanmasını ifadə edən poetik bir metaforadır. Rəsmdə diqqət çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri dairəvi kompozisiyadır. Budaqların quşu əhatə etməsi sanki onu qoruyan bir mühit yaradır. Bu, psixoloji baxımdan təhlükəsizlik, ailə istiliyi və qorunma hissini ifadə edir. Belə bir quruluş tamaşaçıda sakitlik və rahatlıq hissi oyadır. Kompozisiyanın mərkəzində yerləşən quş həm də diqqətin fokus nöqtəsidir. Bu, insanın həyatında əsas olan dəyərlərin – sevgi, ümid və azadlığın – ön plana çıxarılması kimi yozula bilər. “Yaz günü” əsərinə ümumi psixologiya prizmasından yanaşdıqda burada bir neçə mühüm məqam ortaya çıxır: -Quş – insanın daxili “mən”i, azad olmaq istəyi və ruhun uçuş arzusu, -Çiçəklər – emosional yenilənmə, sevgi və həyat enerjisi, -Budaqlar – həyatın dayaqları, ailə və sosial bağlardır. Etibarı, dayanıqlığı və inkişafı simgələyir. Bu elementlərin bir araya gəlməsi göstərir ki, insan yalnız azadlıqla deyil, eyni zamanda bağlılıqla da tamamlanır. Yəni, azad ruh ailə və sevgi ilə harmoniyada olduqda həqiqi xoşbəxtlik yaranır. Rəssamın istifadə etdiyi pastel fon əsərə yumşaqlıq və poetiklik qatır. Bu fon üzərində parlaq rəngli quşun seçilməsi isə həyatın monotonluq içində belə öz parlaqlığını qoruduğunu göstərir. Rənglərin bu kontrastı tamaşaçıda həm estetik zövq yaradır, həm də emosional təsir gücünü artırır. “Yaz günü” əsəri yalnız bir rəsmdən ibarət deyil – bu, həyat fəlsəfəsinin vizual ifadəsidir. Yaz burada sadəcə təbiət hadisəsi deyil, həm də insanın daxili dirçəlişidir. Hər bir çiçək, hər bir rəng sanki deyir: həyat davam edir, yenilənir və hər dəfə yeni ümidlərlə başlayır. Gənc rəssamın bu əsərində diqqət çəkən ən mühüm cəhət onun sadə motivlər vasitəsilə dərin məna ötürə bilməsidir. Bu isə gələcəkdə onun daha böyük və daha təsirli əsərlərə imza atacağının göstəricisidir. Türkan Hüseynlinin “Yaz günü” əsəri incə duyğuların, təbiət sevgisinin və insan ruhunun harmoniyasının bədii təcəssümüdür. Bu tablo tamaşaçını yalnız baxmağa deyil, həm də düşünməyə, hiss etməyə və öz daxili dünyasına səyahət etməyə dəvət edir. Bu əsər göstərir ki, bəzən ən sadə görüntülərin arxasında ən dərin həqiqətlər gizlənir – və məhz sənət bu həqiqətləri görünən edir.
Zəngilan elindən qəlbi vətən eşqi ilə döyünən, ürəyində uzun müddətdir doğma yurdun, o yurdda uyuyan əcdadların nisgilini yaşadan Rahilə xanım Xudaquliyeva ömrünün altmış səkkizinci yaşında haqq dünyasına qovuşdu. Yaşadığı müddətdə sinəsində topladığı bütün acı və şirin xatirələrini də özü ilə apardı.
Yaxşı yadımdadır, 2022-ci ilin 16 iyulu idi. Zəngilan işğaldan azad olunsa da oraya gediş-gəliş portal vasitəsilə həyata keçirilirdi. Bir qrup qohum doğma yurdun ziyarətinə yollanmışdıq. Qrupda Rahilə xanımın ömür-gün yoldaşı İsmayıl kişi də vardı. Onun təklifi ilə Genlik kəndinə döndük. Uzun müddət ermənilərin işğalında dağıdılıb viran günə qoyulmuş evlərə baxış keçirəndən sonra kəndin qəbiristanlığına yollandıq. İsmayıl kişi qabağa düşüb doğmalarının qəbirlərini tapır, hər birinin ruhuna ayrı-ayrılıqda fatihə oxuyur, əlində telefon tutmuş nəvəsi Rüfətə dönə-dönə xatırladırdı: “Bax, yaxşı-yaxşı çək, yoxsa Rahilə nənən rahatlıq tapa bilməz!” Səhhətindəki problemlərlə bağlı doğma yurdun ziyarətinə gələ bilməyən Rahilə xanımı hamıdan yaxşı tanıyan İsmayıl kişi onun el-obaya necə bağlı olduğunu, qohumcanlılığını, dostyanımlı olmasını daha dəqiq bilir, bunu hərəkəti ilə nəvəsinə də ötürürdü. Bəli, Rahilə xanım belə alicənab bir insan idi.
Xudaquliyeva Rahilə Süleyman qızı 10 avqust 1958-ci ildə Zəngilan rayonunun Genlik kəndində anadan olmuşdur. Rayonun Genlik və Malatkeşin kəndləri bir-birinə çox yaxın yerləşdiyindən bu iki kənddə bir məktəb fəaliyyət göstərib. Rahilə Süleyman qızı da bu məktəbdə – Malatkeşin kənd səkkizillik məktəbində təhsil alıb. O dövrə görə səkkizillik məktəblərin nəzdində 11 illik gecə məktəbləri vardı. Əksər şagirdlər kimi o da kənddə fəaliyyət göstərən gecə məktəbində təhsilini davam etdirərək kamal attestatına yiyələnib.
Atası Süleyman kişi kənddə məşhur Xudaquliyevlər nəslinin tanınmışlarından, hörmət sahiblərindən biri olub. Müxtəlif vəzifələrdə işləyib, imkanı çatdıqca kəndlilərinin köməyində durub. Daha çox milis sistemində sahə inspektoru işlədiyi vaxt ədalətli davranışı ilə seçilib.
Anası Əsgərova Səkinə Əsgər qızı uzun müddət Genlik-Malatkeşin kəndləri üzrə poçt məntəqəsinin müdiri işləyib.
Ailədə dörd bacı, bir qardaş olublar. Kənd həyatının qaydalarına uyğun mehribançılıqla yaşayıb, təsərrüfatları ilə məşğul olublar.
Rahilə Xudaquliyeva Yüngül Sənaye Texnikumunu bitirib rayona qayıdan kimi onu gənc kadr olaraq Zəngilan rayon Partiya Komitəsi Aparatında kargüzar vəzifəsinə işə qəbul ediblər. O, bu vəzifədə 1976-cı ildən 1982-ci ilə kimi işləmişdir. Sonra iş yerini dəyişmiş, rayon İstehlak Cəmiyyətində arxiv-makina işi üzrə kadrlar şöbəsində işini davam etdirmişdir.
Atası Süleyman kişi tez dünyasını dəyişdiyindən qızının toyunu görməyib. Rahilə xanım əmilərinin xeyir-duası ilə 1977-ci ildə öz həmkəndlisi İsmayılla ailə həyatı qurub.
Ağayev İsmayıl Novruz oğlu Genlik kəndində doğulub, boya-başa çatıb. Deyilənə görə, əsilləri Cənubi Azərbaycanın Təbriz şəhərindəndir. İsmayılın babası İsmayıl XX əsrin əvvəllərində başqa bir qardaşı ilə Qafan şəhərində mis mədənlərində işləmək üçün gəlib. Ailədə səkkiz qardaş imişlər. Sovet hökuməti qurulandan, Araz çayı boyunca tikanlı məftillər çəkiləndən sonra o tayla əlaqə kəsilib. İsmayıl kişi əvvəlcə Qafanın Şəhərçik qəsəbəsində yaşayıb, Hacıxanımla ailə qurub. Sonra ailəsi ilə birlikdə Zəngilanın Genlik kəndinə köçüb. Novruz Genlik kəndində böyüyüb, boya-başa çatıb. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Bakıda birillik sürücülük məktəbini oxuyub. Rayona qayıtdıqdan sonra öz ixtisası üzrə işləyib.
Birgə nigahdan 26 sentyabr 1978-ci ildə Naibə adlı bir qız övladları dünyaya gəlib. Naibə xanım böyüyür, ali təhsil alır. Hazırda Gəncə şəhərində 26 saylı məktəb-lisey kompleksində öz ixtisası üzrə müəllim işləyir. Əslən Zəngilanın Vejnəli kəndindən olan, məcburi köçkün olaraq Gəncə şəhərində məskunlaşan Mehdiyev Şahin Şirin oğlu ilə ailə qurur. Bu nigahdan iki uşaqları dünyaya gəlir. Oğlu Rüfət Gəncə Dövlət Universitetinin tarix-coğrafiya ixtisası üzrə fakültəsini bitirir. Hazırda dövlət qulluğundadır. Qızı Fatimə isə hazırda Bakı Dövlət Universitetinin sosial iş fakültəsində təhsil alır.
1993-cü ilin oktyabrın sonunda Zəngilan rayonu ermənilər tərəfindən işğal olunduqdan sonra Rahilə xanım da digər həmyerliləri kimi doğma yurdu tərk etmək məcburiyyətində qaldı. Onda hər kəs ümidi olan məkana üz tuturdu. Rahilə xanım da qardaş və bacısının əvvəlcədən köçüb yaşadıqları Gəncə şəhərinə gəlib burda məskunlaşdı.
Zəngilan sonuncu işğal olunmuş rayondur. Dağlıq Qarabağ və ətraf rayonlar daha əvvəldən işğal olunduğundan, həm də Ermənistandan (Qərbi Azərbaycandan) azərbaycan əhalisi deportasiya olunduğundan ölkədə Qaçqın və Məcburi Köçkünlərin işləri üzrə Komitə yaradılmışdı. Komitənin yerlərdə də nümayəndəlikləri, şöbələri fəaliyyət göstərirdi.
Bir gün Rahilə xanım qeydiyyata düşmək, işlərin nə yerdə olduğu ilə maraqlanmaq məqsədilə Gəncə şəhər Kəpəz rayon İcra Hakimiyyətinin inzibati binasında yerləşən Komitənin yerli şöbəsinə gəlir. Növbədə çox adamın dayandığını görür, lakin işin getmədiyinin şahidi olur. Yaxınlaşıb maraqlanır. Şöbənin ilk sədri Qurban müəllim bildirir ki, işi aparan – adamları qeydiyyata alan, makinada yazmağı bacaran, arayışları hazırlayan işçisi olmadığından özü bu işlərin öhdəsindən gələ bilmir. “Nə olar, icazə versəydiniz, mən kömək edərdim”, deyə hər zamankı kimi Rahilə xanım öz köməyini təklif edir. Qurban müəllim əvvəlcə tərəddüd edir, inanmaq istəmir. Rahilə xanım makinanın arxasına keçərək işə başlayır. Qısa müddətdə arayışları yazıb hazırlayır, kitabda qeydlərini aparır. Tez bir zamanda dəhlizin boşaldığını, adamların məmnunluqla oranı tərk etdiklərini görən Qurban müəllim Rahilə xanıma qalıb orda işləməyi təklif edir. Elə o gündən Rahilə xanım çiynini bu müqəddəs işin öhdəsinə söykəyir. Həmin dövrdə və sonrakı illərdə öz yurdlarından pərən-pərən düşmüş məcburi köçkünlərə xidmət göstərməkdən müqəddəs başqa hansı iş ola bilərdi?
Rahilə xanım təkcə ofisdə oturub qeydiyyatla məşğul olmur. O, Gəncə şəhərində məskunlaşan məcburi köçkünləri axtarır, onların şəraiti ilə tanış olur, qeydiyyata alır, gələn yardımların ədalətli şəkildə bölünməsində canı-dildən fəallıq göstərir. Baxmayaraq ki, bir müddət sonra Komitənin yerlərdə şöbələri genişlənir, hər rayon üzrə nümayəndə təyin olunur, amma Rahilə xanım heç vaxt ayrı seçkilik qoymur. Demir ki, bu zəngilanlıdır, bununla maraqlanım, o birilər mənlik deyil. İstər şuşalı, laçınlı, kəlbəcərli, ağdərəli, xocalılı, ağdamlı olsun, istər zəngilanlı, Rahilə xanım hamısının problemi ilə maraqlanır, onların həllinə çalışır. İllər ərzində Komitədə keçirilən yekun iclaslarında Rahilə xanımın adı həmişə çəkilir, işi təqdirəlayiq hesab olunur. El arasında da hamı onu tanıyır, doğma münasibətindən, göstərdiyi qayğıdan ağızdolusu danışırlar.
Təəssüf ki, həyat əbədi deyil; bu dünyaya bir gün gəliş olduğu kimi bir gün də gediş var. Amansız əcəl heç kimə möhlət vermir. Rahilə xanım da 2026-cı ilin soyuq bir fevral günündə dünyasını dəyişdi. Onu Gəncə şəhərində məşhur İmamzadə qəbiristanlığında torpağa tapşırdılar.
Bacısı Nəsibə xanım deyir ki, bacım Rahilə el üçün yaşadı, təkcə Zəngilandan deyil, Gəncədə məskunlaşan Dağlıq Qarabağ ətrafı bütün rayonlardan olan məcburi köçkünlərə qayğı göstərdi, çətin məqamlarda yanlarında oldu. Bu, bizim üçüb böyük təsəllidir.
Bəli, Rahilə xanımın əziz xatirəsi uzun müddət əziz tutulacaq. Özü də təkcə onu tanıyan zəngilanlıların qəlbində yox… həm də Gəncədə məcburi köçkünlük yaşayanların yaddaşında…
Deyirəm, Allahın dostlarımla bağlı mənə ən böyük lütfü bir ömür boyu saf və təmiz qəlbli, sədaqətli insanlarla nəfəs qədər yaxın olmağımız, sevinc və kədərimizi məhrəmliklə bölüşməyimizdir…
Gəncliyimizdən üzü bəri birgəlikdə olduğum barmaq sayına gələn rəfiqələrimdən biri də sənsən, Səlminaz!
Həmişə xatırlayıram ki, hər il aprelin 5-də təbiət tər-təzə libasıda yenicə puçurlayan əsrarlı peyzajı ilə könlümüzü oxşayıb. İndi də gecədən yağan yağış hələ də narın-narın çisəkləyir. Təbiət elə gözəldir ki, bu saflıq, paklıq könülümüzü ehtizaza gətirir. Yaz yağışı könül açmazmı, gözümüzü, könlümüzü oxşamazmı… Məni və səni sevən doğmaların üçün bu duyğusal gözəlliyə sevinc və şuxluq qatan bir fərəhimiz də sənin doğum günündür, əzizim!
Ömrümüzdən neçə bahar, neçə də payızlar ötdü. Hər iki fəsil sənin də həyatından izsiz, rəngsiz ötüb keçmədi. İllər öz axarı ilə taleyini naxışladı. Övladların, nəvələrin, əzizlərin səni sevgiylə, ehtiramla əhatə etdi.
Əbəs yerə demirik ki, sənətlərin ən ucası müəllimdir. Sən də dil-ədəbiyyat müəllimi olaraq pedaqoji sahədə böyük məsuliyyətlə, nizamla çalışdın. Zəhmətinin bəhrəsi də ölkəmizdə və onun hüdudlarından kənarda yaşayan, fəaliyyətdə olan, Azərbaycanın adına qürur gətirən şagirdlərindi. Xoş günlərində səni böyük ehtiramla xatırlayan müxtəlif ixtisaslı yetirmələrindi…
Doğum günün, yubiley yaşın mübarək olsun, Səlminaz xanım!
P.S. Qədim Şirvan elinin övladı olsan da nədənsə səni həmişə Qarabağ xanımlarına bənzətmişəm. Yerişinlə, duruşunla mənə nazlı, qəmzəli Qarabağ xanımlarını xatırlatmışan. Bu da sənə bir özəl baxış…
Nə olur-olsun, çiçəklər açmağından qalmaz, quşlar uçmağından… Qanad quranların uçmaq arzusu olmayıb heç vaxt, gül qoparanların da çiçəkləmək…
Hamı göyə üz tutdu əlləri, duaları, umacaqları ilə… Amma heç kim özü ilə aparmadı göy üzünü. Hamı torpağa döndü axırda, torpağa…
Təkcə ağrılardan deyil həzzdən də gələ bilir ölüm. Və ən ağrılısı odur ki, ömrünün ən yaxşı məqamda çatır əcəl, yəni yaşamaqdan həzz almağa başladığın vaxtda..
Elə dünyanın işləri də həmişə pis getmir, arada düzələ də bilir adamlarınkı kimi. Amma işlərin ən pisi dünya ilə sakinləri arasını vuranıdır..
Olan işdi, bir gün səndən tez ölsəm, dünyanın yaxşı vaxtında getdi, – deyərsən. Nə ağrılar gördük, nə həzzlər çəkdik. Bizə qalsa, hər şeyə rəğmən, dünyaya yenidən gələrdik.
Bir ömür əlləşdik həyatla, vuruşduq zamanla, çarpışdıq ədalətsizliklərlə. Gah suları tərsinə üzdük, gah düzünə üzüldük haqsızlığın. Sən demə, əlləşmək yox, ayaqlaşmaq gərək imiş, zamanla ayaqlaşmaq!
Burulğanlarda qərq olmaq daha böyük dərd, qəhr olur gücsüzlüyünü biləndə adam. Bir suların dibsizliyinə enmək var, bir də dalğaların ağuşunda ənginliklərə qalxmaq. O zaman anlayırsan ki, güc başqa şeydi, zor başqa şey…
Əli ətəyindən uzun olanlar yaxşı bilir ancaq nağılda olur Cırtdanın divə qalib gəlməsi. Xəlbirlə su daşımaq bir başqa qaravəlli…
Aldandıq “pul əl çirkidir” deyən kəslərə. Özləri sərvət topladılar xımır-xımır pul-para, var-dövlət, mal-mülk sahibi oldular, biz yenə lüt-üryan qaldıq çölün düzündə…
Mən Səməd Vurğun haqqında bu silsilə yazıları yazmağa başlayarkən,bilirdim ki,onun Hüseyn Cavidə həsr etdiyi “Səadət düşmənlərinə” şeirindən də yazacağam.Əlbəttə çox istərdim ki,bu şeir haqda yazmayım.Eyni zamanda daha çox istərdim ki,Səməd Vurğun kaş bu şeiri hec yazmamış olaydı..Amma mən bu silsilədə ” Səadət düşmənlərinə”şeirindən yazmasam elə bilirəm ki,bu yazımda tam səmimi olmaram.Haqlı olaraq. buna görə mənə irad da tutarlar… “Səadət düşmənlərinə” şeiri Səməd Vurğunu istəməyənlərin,onu qəbul etməyənlərin böyük şairə qarşı əllərində dəstəviz tutduqları şeirdir.Səməd Vurğunu təhqir edənlər,bu şeirə görə təhqirlərinə haqq qazandırırlar….Təəssüf ki,bu belədir…Səməd Vurğun heç şübhəsiz ki,bu şeiri sifarişlə yazıb (Bəlkə də heç özü yazmayıb- bu haqda bir qədər sonra).Və yenə də mənim qənaətimə görə bu şeri Səməd Vurğuna dönə- dönə,təkrar- təkrar yazdırıblar … O vaxta qədər ki, şeir,sifarişçiləri təmin edənə qədər…Çünki Səməd Vurğun öz şeirlərində heç kəs haqqında elə bədnam,kəskin,təhqiredici ifadələr işlətməyib.Hətta II Cahan savaşında da yazdığı şeirlərdə belə,faşistlər haqqında elə kəskin,təhqiramiz ifadələr işlətməyib.Mən yuxarıda dedim ki,bu şeiri Səməd Vurğuna təkrar-təkrar yazdırıblar.Bunu şeirdən də bilmək olur.Bu şeir Səməd Vurğunun həm üslub,həm forma,həm süjet baxımından ən zəif şeiridir.Sünilik hər sətirdə hiss olunur.Şeirdə boş pafos,şüarçılıq adamı yorur.Əsasən süjet dağınıqlığı,pərakəndəlik aydın nəzərə çarpır ( Mənə görə burda Səməd Vurğun üslubundan əsər-əlamət yoxdur)…Şeir “bizim yerlərin” tərənnümü ilə başlayır.Şeirin böyük hissəsi də bu tərənnümə həsr olunub…Sonra,qəfil ( qəfil sözündən uyğun söz tapa bilmirəm) Cavid yada düşür.Özü də necə:
“Sən ey böyük günlərin adına böhtan atan”.
Cavid hansı əsərində,hansı böyük günə böhtan atıb? Sonra o Cavidə “şarlatan” deyə xitab edir.Bu Səməd Vurğunun üslubudurmu?.Əlbəttə yox.
“Gözəllik aşiqiyəm” deyən deyilmidin sən? Ömründə bir yaxşılıq gəlməyibdir əlindən?”.
Bir-birini tamamıamayan iki cümlə.Bəli,Cavid özünə “gözəllik aşiqi” deyib. Amma onun hansı yaxşılığından,daha doğrusu pisliyindən söhbət gedir? ( Söhbət,qondarma vətənə xəyanətdən gedirsə ,bu ittiham da da öz təsdiqini hələ tapmayıb)….Sonra:
"Adına millətçilər dedi "Böyük sənətkar" .
Məsələ burasındadır ki,Cavidə böyük sənətkar deyənlərdən biri yox,birincilərdən biri,elə Səməd Vurğun olub.Özü də bütün ömrü boyu.Sonra davam edir :
Gəlin düz araşdıraq,sənin sənətinmi var?"
Bunu Səməd Vurğun Cavid haqqında deyir.İnandınızmı buna?.Kim bilməsə də Cavidin böyüklüyünü ən çox elə Səməd Vurğun bilirdi.
"Sən gecələr "Hamidi"vurub cilməyə getdin.
Bu şeirdə uzun müddət anlamadığım cümlə,bu misra olub.Hamidin bura nə dəxli var? Hamid Türk şairi idi,Cavidin də çox sevdiyi şairi idi, amma millətçi deyildi,türklər onu avropapərəst bir şair kimi qəbul edir.Amma məni dolaşığa salan “Hamidi”nin dırnaq içərisinə yazılışı olub.Özü də Hamid yox,”Hamidi”.Sonradan bildim ki,”Hamidi” 1937 – ci ildə Bakıda məşhur olan spirtli içki olub.Bu da Cavidə böhtandır.Səməd Vurğun da diğər qələm yoldaşları kimi Cavidin içgi aludəçisi olmadığını bilirdi.
Hərədən bir tük çəkib kosaya saqqal etdin.
Cümlənin qeyri-müəyyənliyini görürsünüzmü?
"Azərbaycan şairi" olsa da murdar adın"...
Az qala and içəsən ki,Səməd Vurğun heç kimə, “murdar” deməz.Onda ki,qala Cavid ola.
"Sultanların, şahların sinisini yaladın".
Cavidi tanıyanlar çox gözəl bilirdilər ki,Cavid qədər məğrur insan təkcə Azərbaycanda yox,dünyada az olub. Bunu Səməd Vurğun da bilirdi.
"Utanmadın Vaqifin,Füzilinin üzündən
Utanmadın Sabirin "Ay satıram" sözündən
Yenə də,fikir anlaşılmazlığı.
"O murdar arzuların torpaqlara kömüldü
Sənin yaratdıqların özündən əvvəl oldu".
Hüseyn Cavid 1937-ci ilin 4 iyununda həbs olunub,bu şeir isə həmin müdhiş ilin16 iyununda “Ədəbiyyat qəzeti”ndə çap olunub ( şeir özü tədqiqatçıların dediyinə görə 11 iyunda yazılıb).Cavidin həbsindən cəmi 6 gün sonra yazılıb.Cavidin arzuları nə tez (həbsindən cəmi 6 gün sonra) torpağa kömüldü? Səməd Vurğun hardan bilə bilərdi ki,Cavidin yaratdıqları özündən əvvəl ölüb.Axı Cavid hələ ölməyib,cəmi 6 gündür həbs olunub…Məni qınamayın,bəzən mənə elə gəlir ki,bu şeiri Səməd Vurğun yazmayıb ( O illərdə nə desən olardı).Sadıcə olaraq Səməd Vurğunun adından yazıblar.Səməd Vurğun yazıbsa da,ustalıqla hər cümlədə,bu şeiri ona zorla(1937-ci il) yazdırdıqları barədə elə bu şeirlərin cümlələri içərisində açıq- aydın dəlillər qoyub… Bu şeiri oxuduqda, mənfur sovet diktaturasının, Stalinin Bağırovun,onların məslək daşlarının,əlaltılarınınn xalqımızın tarixinə,mənəviyyatımıza nə qədər ağır,sağalmaz yaralar vurduqlarının bir daha şahidi oluruq. Bu olaylarda Səməd Vurğunu günahlandırmayın. . Bir xalq olaraq, bizə bu acıları yaşadan Stalinə Bağırova…dönə- dönə lənətlər oxuyun.
Остров «самоваров»: как империя убрала ветеранов с улиц. Это одна из самых позорных страниц в истории России и СССР. Это история о том, как империя «отблагодарила» людей, которые ради её спасения оставили на фронте части своего тела и здоровье. Представьте: парады Победы, ордена, крики «ура!» и на этом фоне тысячи людей, которых в народе с издёвкой называли «самоварами», потому что у них не было ни рук, ни ног.
