BİR ÖMRÜN TABLOSU… (Nəşr olunmuş yeni kitab təqdimatı) Nəşr olunmuş yeni kitabım Cəlilabad rayonunda təsviri incəsənət sahəsinin ilk xanım rəssamı, mənə rəssamlıq sənətini öyrətmiş əziz və dəyərli müəlliməm, həm də mənəvi anam Laləzar xanım Sadıqovaya həsr olunmuş təqdimat kitabıdır.
Ümumi məlumatlar: Kitabın adı: “Bir ömrün tablosu” (Cəlilabad rayonunda təsviri incəsənət sahəsinin ilk xanım nümayəndəsi Laləzar xanım Sadıqovanın təqdimatı) Müəllif: İlqar İsmayılzadə Naşir: “Həməşəra” mətbu orqanı, Cəlilabad Çap: “Qazi” Çap Mərkəzi Nəşr olunduğu il: 2026 Çap növbəsi: Birinci Kağız formatı: 60×90 1/16 Səhifə sayı: 120 səhifə.
Kitab barədə: Bu kitab Cəlilabad rayonu üzrə hələ sovetlər dönəmində ilk xanım rəssam olaraq tanınmış və Cəlilabad tarixinə düşmüş, o vaxtlar bir neçə il ərzində Cəlilabad şəhər Pioner və Məktəblilər Evinin Təsviri incəsənət dərnəyinin rəhbəri və baş müəllimi işləmiş dəyərlimiz Laləzar xanım Əsədova (Sadıqova) haqqında qələmə alınmış və hazırlanaraq işıq üzü görmüş bir təqdimat əsəridir. Kitab Laləzar xanımın öz həyat hekayəsi barədə maraqlı məlumatlar təqdim edən ön sözü ilə başlamış, bundan sonra mənim kitab üçün qələmə aldığım təəssürat, izahat və arzu-diləklərlə davam etmişdir. Bunun ardınca isə aşağıda göstərilən beş fəsildə onunla bağlı təfərrüatilə danışılmış, ətraflı məlumatlar təqdim edilmişdir: Birinci fəsil: Bioqrafik məlumat; İkinci fəsil: Laləzar xanımın xüsusiyyətləri; Üçüncü fəsil: Laləzar xanım barədə bir hekayə; Dördüncü fəsil: Laləzar xanım media orqanlarında; Beşinci fəsil: Fotoşəkillər və Laləzar xanımin əl işlərindən nümunələr. Kitabda Laləzar xanımın həyat yolu və bioqrafik məlumatlarından tutmuş, şəxsi xüsusiyyətləri və keyfiyyətləri, onun haqqında qələmə aldığım “Təsviri incəsənət kraliçası” adlı xüsusi bir hekayə, həmçinin, istər Sovet dönəmi, istərsə də müstəqillik illərində haqqında müxtəlif yazı, məqalə və təqdimatların dərc edildiyi bir sıra mətbuat və media orqanlarından nümunələr göstərilmişdir. Kitabın son fəslində isə Laləzar müəllimənin özü və yaxınlarının fotoşəkillərindən əlavə, son 40 il ərzində çəkdiyi və müxtəlif sahələrə (tablo, mənzərə və s.) aid olan 31 əl işi və rəsm əsəri təqdim edilmişdir.
Təşəkkür və diləklər! Sonda dəyərlimiz, eyni halda Cəlilabad rayonunda təsviri incəsənət sahəsinin kraliçası sayılan, həmçinin, mənə və mənim kimi onlarla şagirdinə əziz, mehriban müəllimə, qayğıkeş və mənəvi ana kimi rəssamlıq sənətini öyrətmiş əziz Laləzar müəlliməyə bu kitabın ərsəyə gəlməsində özü ilə bağlı şəxsi məlumatları və xüsusilə də rəsm əsərlərini yollamaqda səmimiyyət göstərdiyinə görə təşəkkürümü bildirir, ona uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür, ailə xoşbəxtliyi arzulayıram! Eyni halda indiyədək işıq üzü görmüş sayca 53-cü məlum əsərimin çapında xüsusi peşəkarlıqla zəhməti olmuş “Qazi” Çap Mərkəzinin direktoru Yasər müəllim İsmayılova və çap mərkəzinin əməkdaşı Nurəddin müəllim Hüseynova dərin təşəkkürümü bildirir, Ulu Tanrıdan onların hər birinə uzun, sağlam və mənalı-məsud ömür diləyirəm!
İlqar İsmayılzadə fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, “Həməşəra” mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi, Azərbaycan Yazıçıar Birliyi və Turan Yazarlar Birliyinin üzvü, “Ziyadar” Mükafatı, “Qızıl Qələm” və “Zəfər” Media Mükafatları laureatı, teoloq, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist 07.03.2026
Soruşur: — Bilirsən, səni niyə çox istəyirəm? Deyirəm, təxmin edirəm, amma özünüz izah edin. — Gözütoxsan, təmənnasızsan, yaltaqlanmırsan. Gənclərin çoxu adama nəyəsə nail olmaq üçün yaxınlaşır. İki kəlmə xoş söz deyir, ardınca nəsə xahiş edirlər, səndə bu yoxdur. — Bunu hiss etdiyinizə çox sevindim, Seyran müəllim. Yadıma düşür, haqqında bir neçə dəfə yazmış, özünə bildirməmişəm. Yazıların dərcindən üç-dörd il sonra bir gün zəng elədi. “Alo” deyən kimi: — Pərvanə, əməllərindən xəbər tutmuşam — dedi. Xoşbəxtlikdən pis əməlim olmadığından həyəcanlanmadım, amma təəccübləndim. Düşündüm, yəqin qulağına çatdırıblar ki, soyuqdır, heç nəyə qarışmır, tədbirlərə gedən deyil və s. Tərəddüddə olduğum məqamda güman qarışıq sualı ilə məni sakitləşdirdi: — Deyəsən, heç buralara gəlmirsən? AYB-ni nəzərdə tuturdu. Fikirləşdim ki, “əməllərim bu imiş”, düz tapmışam, amma mətləbə keçməklə yanıldığımı bildirdi: — Haqqımda yazdıqlarını topla mənə çatdır. Yaxşı? Dərindən nəfəs aldım: — Oldu, Seyran müəllim. — Belə xəlvət işlər görmə. — Ona söz vermirəm. Yaxşı ki, söz vermədim. Yoxsa gərək həmişə əsərlərindən hissələr paylaşdığımı, harda olsa “Nekroloq”dan danışdığımı özünə söyləyim. Əslində, bu şeyləri deyib könlünü şad eləməliyəm, qorxduğum odur ki, qarşılıq gözlədiym anlaşılar. Seyran Səxavət tükü tükdən seçən adamdır, bilir hər şeyi. Bilir ki, təmənna etmək mənlik deyil. Ona görə aramızdakı söhbəti arxayınlıqla qələmə aldım.
Dünənin söhbəti deyil ee, bizim eradan əvvəlin xatirəsidir.
ƏJDƏR OL OBRAZI yaxud lo-dan gələn yazı Xalq arasında qəfil gələn bəlaya “lo” deyirlər, bəzi yerlərdə “lov”, bəzi yerlərdə “alov” da deyilməyi var. Cəmiyyətin içində baş verən hadisələrin “lo”-ya çevrilməyi də var. “Lo” bir çox hallarda cəmiyyəti dəyişməyə, onu yeni axara salmağa xidmət edir, bəzən də yaxşıya, pisə fərq qoymur. Qabağına çıxanı öz axarına alır, ağzına götürür. Görünməzliklərə, bilinməzliklərə aparır. Azərbaycanın siyasi-mənəvi mühitində son vaxtlar baş verən hadisələr çoxlarını qane edir. İnsafən insanlar nizam, başıpozuq əməllərə düzəm intizarındadır. Ona görə də korrupsiya əməllərinə qarşı görülən tədbirləri əhalinin çox böyük əksəriyyəti razılıqla qarşılayır və mən də bu razı olanların tərəfindəyəm. Ancaq bəzən axın rənglərə fərq qoymur; az günahı olanla, çox günahı olanın arasında fərq görmür. Azərbaycan ədəbiyyatının çox istedadlı şairi və tərcüməçisi, “Qəzənfər müəllimgilin Şuşaya yürüşü” povest və hekayələri, “Lo” romanı ilə görkəmli nasir kimi tanınan Əjdər Olun hüquq mühafizə orqanları tərəfindən saxlanılması söz-sənət bilicilərini, ədəbiyyat adamlarını və mənim özümü də çox acı xəbər kimi sarsıtdı. Yazıçı Əjdər Ol- Əjdər Cəbiyev adı ilə sıradan bir məmur olub. Həyatının az qismini rəsmi dövlət orqanında müəyyən rəhbərliyin tapşırığı ilə icraçı qismində yaşayıb. Zənnimcə, müəyyən tapşırıq və icraçı anlamları qarşı-qarşıya gələndə ölçülər çox aydın görünür. Əgər bu cür yanaşma olsa, Əjdər Olun yazıçılıq missiyası onun günahlarının (əgər varsa) fövqündə dayanır. Vicdanlı münasibət tələb edir ki, etiraf edək; Əjdər Ol Azərbaycan ədəbiyyatı üçün sıradan bir nəfər deyil. Onun ədəbi kimliyi Azərbaycan mənəvi mühitinin siması olub. Mənim ( və yüzlərlə mənim) kimi sıradan ədəbiyyat adamlarının nəzərində Əjdər Ol (Əjdər Cəbiyev) yaşayan Xaqanidir, canlı Seyid Əzimdir, milli dərdlərin daşıycısı Sabirdir. Onun cəmiyyətdən az müddətə də olsa, təcrid olunması dəyərlərin əzilməsinin təcəssümüdür. Mən hüquq mühafizə orqanlarının qanunun aliliyinə xidmətini qətiyyən şübhə altına almıram. Ancaq Hüquq Mühafizə orqanlarındakı ali şəxslərin humanist təbiətinə güvənərək xahişimi bildirirəm: Əjdər Cəbiyevə – Əjdər Ola mümkün qədər humanizm prinsipləri ilə yanaşmaq sözə, sənətə hörmətin təsdiqi demək olardı. Ona görə də vəziyyət aydınlaşana qədər zəmanəmizin böyük yazıçısı Əjdər Olu heç olmasa, göz altında saxlamaq şərti ilə azadlığa buraxsınlar. Hər bir ədəbi mühitin hadisəsi kimi ədəbi tənqidin yaddaşında yer alan əsərləri yaradan sənətkar təkcə ədəbiyyatın milli ruhunun qorunmasına yox, həm də milli düşüncənin qorunmasına təkan veirir. Təkcə elə “Lo” romanı 90-cı illərin əvvəlləri üçün yaddaşın qoruyucusudur, əgər belə demək mümkünsə, ədəbi qaraçuxadır. Nə qədər ədəbi qaraçuxadırsa, bir o qədər də əbədi qaraçuxasıdır. O dövürdə baş verən siyasi hadisələri bu gün hər kəs öz niyyətinə uyğun şərh etməyə çalışır. Kütləni isə biz görmüşük ki, populit çıxışlarla asanlıqla aldatmaq mümkündür. Ancaq Əjdər Ol “Lo” romanı ilə elə bir daş yazısı yaradıb ki, hər vaxt canlı şahid kimi tarixin obyektiv şərhinə sübut olacaq. Bütün bunları nə üçün xatırladıram: mənə elə gəlir ki, Əjdər Olu düşdüyü mühitin özündə, yaranmış şəraitin özündə qavramaq, dərk etmək vicdani bir iş olardı. Onsuz da hamımıza məlumdur: məmur düşdüyü vəziyyətdə demək olar ki, müstəqil deyil, o, şəraitin diktəsi ilə hərəkət edir. Qanunlarımızın humanist tərəfi də var; göz altında gözləmək yolu da seçmək olardı. Onsuz da zaman çox səhvləri düzəldir. Təəssüf ki bəzən gec olur. Dövrümüzün böyük sənətkarı Musa Yaqub deyir ki, Əjdər Olun günahı olsa-olsa Günəbaxan zəmisindən götürdüyü bir tumdur. Bir var bütöv zəmini biçəsən, bir də var zəmidən bircə tum götürəsən. Axı bunların fərqi var. Qanunun humanist mahiyyəti bunu yaxşı bilir. Bu yazının ikinci başlığında “Lo” sözünü sərbəst verdik, dırnağa almadıq. Yəni təbiətin üstündən keçən bir külək var, buna “lo” deyirlər. Və elə buna müvafiq olaraq cəmiyyətdə baş verən hadisələrin də mahiyyətində lonu görmək mümkündür. Əjdər Ol – Əjdər Cəbiyev açıq təbiətli adamdır. Onun ziyanını özündən başqa gərək ədəbi mühitin çoxlu simaları yığışıb ödəsin. Çünki Əjdər Ol işıq olanda özünü hamı üçün paylamışdı… Biz çox məhkumluqların xəcalətini çəkmişik. Repressiyaların ağrısını yaşamışıq. Əjdər Ol – Əjdər Cəbiyev kimi sənətkarın da ağrısını çox istərdim ki, gələcək nəsillər yaşamasın. Mən inanıram humanizm qalib gələcək… Əli Rza Xələfli 15.02.2021 “Kredo” qəzeti №7-8, fevral 2021 P.S.mənim Əjdər Ol ilə şəxsi dostluq münasibətim olmayıb.. P.S.S.. söhbət yalnız məsələyə vicdani münasibətlə bağlıdır… (Bu P.S.lər bəzi telefon zənglərinə cavab üçün yazıldı)
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
YÜZ BİRİNCİ YAZI 88 – Xoşbəxtlər xoşbəxti (Anarın 88 illiyinə) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin mövzusu bir ömrün 88 baharın yaşamış Azərbaycanın Xalq yazıçısı Anar haqqında olacaq. “8” rəqəmi xoşbəxtliyin, zənginliyin rəmzi-simvolu kimi assosasiya edir. Bu gün uzun və keşməkeşli bir yol keçərək iki səkkizi yanaşı ömür kitabının titul vərəqinə yazmağa nail olmuş azman söz adamının doğum günüdür! Bir “8” “xoşbəxt”lik olanda, iki “8” (88) təbii ki, “xoşbəxtlər xoşbəxti” olmalıdır. Anar bir qələm adamı kimi xoşbəxtdir (əlinə qələm almış hər bir yurddaşın nümunə götürə biləcəyi etalon şəxsiyyət kimi bu sahənin fəth olunmaz zirvəsi hesab olunur). 14 mart – 14 özü də məsumiyyəti simgələyir. Doğum gününüz mübarək olsun, Anar müəllim! Və bu yazı mənim bu qəbildən olan 101-ci yazımdır. Keçək mətləbə.
A N A R Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri, Xalq yazıçısı Anarın ömür yoluna nəzər salanda insanın ağlına ilk gələn ifadələrdən biri də məhz budur: xoşbəxtlər xoşbəxti. Çünki hər yazıçıya nəsib olmur ki, həm böyük bir xalqın sevgisini qazansın, həm də yaradıcılığı ilə milli düşüncənin, milli yaddaşın qoruyucularından birinə çevrilsin. Martın 14-də ustad yazıçının 88 yaşı tamam olur. Bu yaş sadəcə təqvim göstəricisi deyil. Bu, Azərbaycan ədəbiyyatında bütöv bir epoxanı ifadə edən ömür yolunun növbəti zirvəsidir. Bu gün də böyük enerji ilə yazıb-yaradan, düşünən, milli sözün keşiyində dayanan Anar müəllim Azərbaycan ədəbi mühitində canlı bir məktəbdir. Anarın həyat yolu Azərbaycan mədəniyyətinin, ədəbiyyatının və ictimai düşüncəsinin inkişaf tarixinin ayrılmaz bir hissəsidir. O, yalnız yazıçı kimi deyil, həm də milli mədəniyyətin fəal təbliğatçısı, ictimai fikir adamı kimi tanınır. Onun qələmindən çıxan əsərlər Azərbaycan insanının mənəvi dünyasını, milli xarakterini, sevinc və ağrılarını, zamanın çağırışlarını əks etdirən dərin bədii salnamədir. Yazıçının hekayələri, povestləri, romanları (ssenariləri), dram əsərləri və publisistik yazıları uzun illərdir oxucuların düşüncə dünyasına təsir göstərir. Anarın yaradıcılığında diqqəti çəkən əsas xüsusiyyətlərdən biri milli yaddaşın qorunması və insanın mənəvi məsuliyyəti məsələsidir. Onun qəhrəmanları yalnız bədii obrazlar deyil, həm də dövrün mənəvi portretidir. Anar müəllimin son illərdə qələmə aldığı ən mühüm əsərlərdən biri geniş həcmli “Yaşamaq haqqı” tarixi-kulturoloji traktatıdır. Yazıçının öz sözləri ilə desək, bu əsər onun xalqına bir növ mənəvi vəsiyyətidir. HAŞİYƏ Xalq yazıçısı Anarın “Yaşamaq haqqı” (1120 səhifə) tarixi-kulturoloji traktatı Azərbaycanın qədim dövrdən bu günümüzə qədərki tarixini əhatə edir. Əsərdə bütövlükdə ümumtürk tarixinə ekskursiya olunur. Qədim türk abidəsi olan Orxon-Yenisey kitabələrindən üzü bəri bir çox mühüm yazılı mənbəyə müraciət edən müəllif tarixi hadisələr, görkəmli şəxsiyyətlər, ictimai-siyasi xadimlər, maarifçilərimiz haqqında şəxsi mülahizələrini bölüşür. Xalqımızın millət olaraq formalaşması, özünüdərk prosesi hansı çətin mərhələlərdən keçib? Dil problemi, işğalçıların ana dilimizə təcavüz siyasəti, çar Rusiyasının xanlıqlarla müharibələri, Azərbaycanın ikiyə parçalanması, Şərqdə ilk demokratik cümhuriyyətin yaranışı, Sovet imperiyasının qurulması və Azərbaycanın İttifaqa qoşulması, Stalin hakimiyyəti, repressiyalar, kütləvi qırğınlar tariximizdə nə kimi izlər buraxıb? Əsrlər boyu Azərbaycanın başına gətirilmiş bəlalar ədəbiyyatımıza, incəsənətimizə necə sirayət edib? Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyinin bərpasından sonra ermənilərin torpaqlarımıza təcavüzü və Qarabağın işğalı, 20 Yanvar, Xocalı faciəsi kimi qanlı-qadalı, ağrılı-acılı hadisələrin kökündə hansı məkrli niyyətlər gizlənirdi? Vətəndaş müharibəsi təhlükəsi və ölkədə vəziyyətin kritik həddə çatması, hakimiyyət çəkişmələri, belə bir vaxtda Heydər Əliyevin yenidən hakimiyyətə dönüşü, bundan sonra respublikanın mədəni, iqtisadi, ictimai həyatında baş verən dəyişikliklər Azərbaycanı hansı təhlükələrdən xilas etdi? Anar uzun illərin həyat təcrübəsinə və dərin mütaliəyə dayanan yazıçı baxışı ilə əsərdə bütün bu suallara cavab axtarır, Azərbaycan tarixinə müxtəlif rakurslardan işıq salır. Əsərdə Azərbaycanın tarixində, xalqın taleyində bu və ya digər şəkildə rol oynamış ayrı-ayrı şəxsiyyətlərin həyat və fəaliyyəti də ön plana çəkilir. Cavad xan-Sisyanov qarşıdurması, Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin millət qarşısında xidmətləri, ilk maarifçilərimiz Mirzə Kazımbəyin, Abbasqulu ağa Bakıxanovun, Mirzə Fətəli Axundzadənin, Həsənbəy Zərdabinin Azərbaycan mədəniyyəti üçün gördüyü böyük işlər, Üzeyir Hacıbəyli, Qara Qarayev, Fikrət Əmirov kimi bəstəkarlarımızın milli musiqimizin inkişafındakı rolu barədə mülahizələr traktatda önəmli yer tutur. Təzadlı tarixi şəxsiyyətlərdən olan Mir Cəfər Bağırovun fəaliyyətinin bütöv, hərtərəfli əksi xüsusi maraq doğurur. Azərbaycandan kənarda baş verən hadisələrin tariximizə, millətimizin taleyinə təsirindən də söz açan müəllif əsərdə Avqust Putçası, SSRİ-nin dağılması, ölkəmizin müstəqillik qazanması, gənc suveren respublikaya kənardan təzyiqlər barədə fikirlərini bölüşür, məsələlərə tam yeni, fərqli aspektlərdən yanaşır. Bu monumental əsərdə Azərbaycanın qədim dövrlərdən bu günümüzə qədər keçdiyi tarixi yol geniş şəkildə araşdırılır. Yazıçı yalnız salnaməçi qələmdar kimi deyil, həm də milli taleyin düşüncəli müşahidəçisi kimi çıxış edir. Əsərdə Azərbaycan xalqının dövlətçilik ənənələri, mədəniyyət tarixi, milli kimlik məsələləri və müxtəlif ictimai-siyasi proseslər dərin təhlil olunur. Xüsusilə diqqət çəkən məqamlardan biri də traktatda Cənubi Azərbaycan məsələsinə ayrılmış bölmədir (günümüzdə olduqca aktualdır). Bu hissədə yazıçı bütöv Azərbaycanın taleyini, milli yaddaşın bölünməzliyini və xalqın tarixi birliyini xüsusi həssaslıqla təqdim edir. Anarın bu yanaşması onun yaradıcılığında milli düşüncənin nə qədər mühüm yer tutduğunu bir daha göstərir. Anar uzun illərdir Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə rəhbərlik edir və bu təşkilatın ədəbi həyatın mərkəzlərindən biri kimi fəaliyyət göstərməsində böyük rol oynayır. Onun rəhbərliyi ilə Azərbaycan ədəbiyyatında yeni nəsil yazıçıların formalaşması, milli sözün qorunması və inkişafı istiqamətində mühüm işlər görülüb. Əslində, Anar müəllimin fəaliyyəti yalnız yazmaqla məhdudlaşmır. O, ədəbiyyatın təşkilatçısı, milli mədəniyyətin müdafiəçisi, gənc qələm adamlarının mənəvi dayaq nöqtələrindən biridir. Bir yazıçının xoşbəxtliyi nə ilə ölçülür? Şöhrətləmi, kitabların tirajı iləmi, yoxsa mükafatlarla? Anarın həyatına baxanda bu sualın cavabı aydın görünür. Yazıçı üçün ən böyük xoşbəxtlik xalqının yaddaşında yaşamaqdır. Onun əsərləri onilliklərdir oxunur, müzakirə olunur, yeni nəsillərin düşüncəsinə təsir göstərir. Məhz buna görə də Anarı “xoşbəxtlər xoşbəxti” adlandırmaq təsadüfi deyil. O, həm öz xalqının sevgisini qazanıb, həm də söz sənətində silinməz iz qoyub. Martın 14-də 88 yaşını qeyd edən ustad yazıçıya ən böyük təbrik onun yaratdığı əsərlərin hələ uzun illər yaşayacağına olan inamdır. Bu gün də böyük yaradıcılıq enerjisi ilə çalışan Anar müəllim Azərbaycan ədəbiyyatının canlı klassiklərindən biridir. Ustad yazıçıya sağlam ömür, möhkəm cansağlığı və yeni-yeni əsərlər arzulayırıq. Çünki onun qələmi yalnız bir yazıçının qələmi deyil — xalqın yaddaşını, tarixini, ədəbiyyatını və mənəviyyatını qoruyan sözün — mədəniyyətin qələmidir. O, sözün əsl mənasında xoşbəxt qələmdardır! Və bu mənada Anar həqiqətən də xoşbəxtlər xoşbəxtidir. Bir daha təbriklər, ustad! Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm! Hələlik! 14.03.2026. Bakı.
Taksi “Gəncliy” ə aparmır, amma “Dədə Qorqud” a gedir. Bəs ömrün Qorqud çağından ömrün gəncliyinə aparan varmı? Əvvəla ondan başlayım ki, atamın ən sevdiyi yazıçı ANAR idi. Biz uşaq olanda Anarın “Səhra yuxuları”, “Yaxşı padşahın nağılı”, “Əlaqə”, “Dantenin yubileyi” və.s kimi əsərlərinə aşina olmağı dönə-dönə tövsiyə edərdi. Sonra Anarın aşağı-yuxarı bütün əsərlərini oxuduq.Xatırlayıram ki, ağüzlü kirilcə kitabının 1-ci cildində – “Keçən ilin son gecəsi”, “Bayram həsrətində”, “Asqılıqda işləyən qadının söhbəti”, “Mən, sən, o və telefon” və s.hekayələrini gözümüzə təpərək, ciyərimizə çəkərək oxumuşduq.Onda vur-tut 6-da, 7-də oxuyardıq.Göyçay Mərkəzi kitabxanasına üz tutanda, (onda Göyçaylı yazıçı Əli Səmədlinin “Arvan” kitabxanası hələ açılmamışdı) ilkən gözümüz Anarın kitablarını arayırdı.Sonra Anar təkcə atamın deyil, bizim də sevimli yazıçımız oldu.Bu xüsusda vagüzarlığı özündən bizə ötürdü – yəni atadan oğullara, tam doğaldır, tam təbiidir. Elə Anara da istedad estafetini atası Rəsul Rza və anası Nigar xanım Rəfibəyli ötürmuşdü.Anarın valideynlərini itirəndən dərhal sonra yazdığı “Sizsiz” xatirə-romanı yazıçı istedadının ötürülməsi anlamında bizi çox mətləblərdən agah edir. Həyat elə gətirdi ki, mən də dəfələrlə Anar haqqında yazdım; 2-3 şeirimi Anara ithafda bulunarkən, həm də “Sətirlər” verilişinin, 2021-ci il, 14 mart buraxılışını da Anara həsr etdik.Film estetikası ilə hazırlanan verilişin ssenarisini yazdım, Anardan, oğlu Tural bəydən, qızı Günel xanımdan müsahibələr aldım. Anarın imzası ilə həm qardaşım, həm də bəndəniz Yazıçılar İttifaqının üzvü olmaq qürurunu daddıq, fərəhini yaşadıq. Anar – onun şəcərəsi Məmmədxanlılar+Rəfibəylilər nəslinin taleyini və tarixini müfəssəl şəkildə öyrəndiyim yeganə mənbə isə Rafael müəllimin “Rəfibəylilər” kitabı oldu.Yanılmıramsa, 1996-cı ildə nəşr olunmuşdu.Həmin əsəri bir nəslin epopeyası da saymaq olar.Onda bu kitab bizim ailəmizin masaüstü kitabına çevrildi.Akademik Rafael Hüseynovun bu sanballı, arxiv sənədləri ilə zəngin tədqiqat kitabı ilk baxışda məşhur fransız romançısı Moris Drüonun qalın, səhifəsi 1000-i aşqın tarixi romanlarını andırır.Bu müəzzəm, Drüonsayağı kitab Anarın gəldiyi yolu, onun nəslinin keçdiyi iztirabları gün kimi aydınladırdı.Akademik Rafael Hüseynov Anara sayğısını hərdaim izhar edib, haqqında dəfələrlə yazıb, verilişlər ərsəyə gətirib. Yazıçının ilk iş yeri olan Nizami adına Ədəbiyyat Muzeyinə, 1960-cı illərin lap əvvəlinə səyahət əla olar. Muzey ziyarətçilərinin təbiri ilə desək – “Yoldaş Rzayev” in olduqca maraqlı bələdçi olması bizə çox şey anladır.Anarın Radioda qısa dönəm işləməsindən, habelə “Səslər muzeyi” adlı verilişinin keşməkeşli tarixçəsi də maraqlıdır.Ancaq ilk növbədə yollanacağıq Qobustana.Qobustana deyəndə ki, “Qobustan” toplusuna…Elə “toplu” sözü də bizim üçün yenilik idi həmin çağlarda.Bu toplu ana dilimizdə unudulmuş çox sözlərə ehya verəcəkdi.Dərgiyə qarşı olan həmlələrə, süngülərə sinə gərib dözəcəkdi, Anarın sayəsində.Bədxah donosçulara, çuğullara qarşı sözdən zireh düzəldəcəkdi, Anarın sayəsində.Yazıçını “siyasi səbatsızlıq” da suçlayan qaragüruhları susduracaqdı, yenə Anarın sayəsində. Elə isə Anardan danışmaq istəyirəm, Anardan.Meşin çantasını çiyninə salıb, boynunu yana əyib mərkəzi küçələri dolaşan, bir çiynini dikəldib, o biri çiynini ürəyinə sarı endirən Anardan danışacam.Bəs necə? Baş ürəyə yaxın, həmdəm olmalı ki, yazılanlara Anar deyə biləsən, yozulanlara Anar deyə biləsən.”A” hərfindən danışacam sizə. Ata ilə, ana ilə, Azərbaycanla eyni səsləşən, “aristokratiya” sözü ilə qəribə şəkildə asossiasiya olunan əlifbamızın ilk hərfindən danışacam sizə.”A” hərfi deyib, Anar deyib yazmağa nə var ki?! ”A” hərfini yazıb, ucundan tutub get! ucuzluğa yox, ucalığa, bahalığa.O bahalığa gözlərin qalsın baxa-baxa, axı Anardan danışacam sizə, 88-ə- əlvida, 89-a mərhaba, Anar.Sən, kəşf olunmaz bir ada, Anar… Anardan danışacam sizə, gəncliyinə getmək istəyən Anardan.O deyyyy taksi dəydi gözümə, nəhs nömrəli olsa da getmək olar.O taksi Anarı gəncliyinə aparacaqmı? “Gənclik” stansiyasına olsa nə var ki, aparar.Amma ömrün gəncliyinə necə, yeniyetməliyinə necə? 13-14 yaşına, Şuşada yazmağa başladığı dönəmə bizi vaxt taksisi aparacaq. 13-14 yaşında yeniyetmə bir oğlan. Şuşadadılar hamılıqla.Darıxır.Neyləməli? -Oyun oynamalı? -Yooox. -Dərs hazırlamalı? -yox. Axı dostları, sinif yoldaşları Bakıda qalıblar. -Bəs neyləsin Anar? Rəsul Rza daha yaxşısını bilir.”Heç olmaya yol qeydlərini, təəssüratlarını yaz”- deyəcək şairimiz. Anarın içindəki Dədə Qorqud-u mürgüdən oyansaydı bu cür cavab verərdi. “Od kimi işıldayıb, ulduz kimi parlayan nədir, ağız dildən bir kəlmə xəbər ver mənə, qara başım qurban olsun atam sənə” Amma oyanmamışdı, çünki hələ çox cavandır. Anar Rəsul müəllimi dinləyib təəssüratlarını yazacaqdı. Şuşadan?- Şuşadan yoox, Şəkidən? -Şəkidən yoxxx, Bakıdan?-Bakıdan yoxxx, Amerika həyatından bir pyes yazacaq. Yazdığını onlara oxuyacaq, cavab belə səslənəcək: Heç nə, sən də yazıçı oldun. Deməli, bizi torpaqlarımıza qaytaran, gözəlim Şuşaya qovuşduran qüvvə həm də darıxmağımızdır.O yerlər üçün Bakıda, Bakıda isə o yerlər üçün darıxaq…. Bu məmləkətin ilk Anarı 1938-ci ilin martın 14-də doğulub. Anar- yəni hər zaman xatırlayar, anar.İtirdiklərini xatırlayar.Doğmalarını, dostlarını: Toğrulu, Yusifi, Vaqifi, Arazı, Emini anar. Onları yada salar.Anarın əsərləri kimi özünü oxuya bilsən, şifrələrlə, parollarla danışarsan mənimlə, gürcü familyasını verib, yox çaşdım, ilahi küləyin-“Kamikadze”-nin ətəyindən sallanıb əlaqə qurarsan Babilistanla, Səhra yuxularından danışanda ağzımın üstündən elə vurarsan ki, amma ağzıma su alıb kirimişcə yerimdə oturmaram. “Çilistan” -deyib yaxşı padşahdan nağıllayaram sənə, sonra da güzgü tutaram üzünə anındaca ərdo sifətini görmüş olarsan: bənizin həmən solar. Daha da cırnayarsan, çəmkirərsən, məni xırpalamağa başlayanda Anar müəllim susdurar səni. Bax beləcə. “Sizə kimdən deyim, yaxşı padşahdan. Ərənlər belə rəvayət edir ki, əyyami-qədimdə Çilistanda, bir yaxşı padşah varmış. Bu padşah çox adil padşah imiş. Hamıdan, hamıdan adil. Yaxşı padşah heç vədə öz rəiyyətlərinə güldən ağır söz deməzmiş. Nə incidərmiş onları, nə boyunların vurdurarmış, nə də asarmış. Padşahın yaşı ötmüşdü, amma ömrü boyu o nəinki adam, heç taxtabiti, birə də öldürməmişdi. Elə buna görə də padşahın çarpayısı birəylə dolu idi və padşah yazıq gecələr yata bilmirdi” Padşahın gecə yuxularını qaçıran birələr, taxtabitilər olsun, Sovet dövründə Anarın yuxusunu ərşə çəkən isə ağrılarımız, qayğılarımız. Məmləkətdə, İttifaqda, külli-aləmdə olan adamyeyən yamyamların eybəcərliklərini Çilistan, Babilistan adlı məçhul ölkələr timsalında göstərən Anar idi, duyan isə biz oxucular.Brejnevin Bakıya gəlişi əsnasında “Kommunist” qəzetində bir məqalə yaz”- deyənlər min tövr bəhanə gətirib, sivişib aradan çıxan, Allahsızlığı bayraq edən bir rejimin ağzının üstündən sillə çəkən yenə yazıçı Anar olsun. Anardan danışmaq istəyirəm sizə, Anardan… Anarın ssenarisi əsasında çəkilən “Torpaq, dəniz, od, səma” bizim 4 Novruz çərşənbəmizlə necə də səsləşir, bunu mən yozdum bu sayaq, Anar müəllim inciməz.Ömrün 4 mərhələsi: çərşənbələrimizin adına ad edilsin. Əsərdəki Solmaz xalanın sözü Sovet hökumətinə, nur üzlü nənənin cavabı Anara xub yaraşır.Deyilmi? Anardan danışacam sizə. Bu gecə, bu qoca, bu ocaq: Dostlar, bu sətri bir dəfə yazıram, çox təkrarlamağa cürət eləmədiyimdən.Niyə? Axı, çox hallandırsam = olacaq Kəbirlinskiyə.Dantenin yubileyində Feyzulla Kəbirlinski, yadınızdamı? Anarın ən mağmın, ən avam personajının gözlərindəki kədərə cəmiyyətin natəmizliyi hopub.Gözləyin, əzizlərim tozunu alım o məlul gözlərin. Ona biçarə demir Anar, amma Feyzulla kişinin zamanın artistləri, teatr çıxaranları yanında necə naçar, necə cılız olduğunu əlinin içi kimi göstərir.Bu günün xəbis, xudbin adamları yenə var, deməli, cinbala, tülək xislətli Məcid kimiləri də aramızda “n” qədərdir.Əzizlərim, bir sirri də açım sizə.Kəbirlinskinin sadəlövlüyündən istifadə edən Məcid kimiləri o qədərdir ki, bu dəmdə “n” hərfinin halına acıyası oldum.Çünki mərdimazarların sayı “n” həddini çoxdan ötüb keçiblər. “Feyzulla dəvətnaməni alıb baxdı.Doğrudan dadəvətnamədə “ikiadamlıq” sözləri və onun adı, familiyası yazılmışdı: “Hörmətli yoldaş Feyzulla Kəbirlinski! Sizi böyük italyan şairi Dante Aligyerinin anadan olmasının 700 illiyinə həsr olunmuş təntənəli yığıncağa dəvət edirik” Ərini tez-tez azarlayan, ikidəbir onu danlayıb, xəcil edən, fərasətsizliyini, fərsizliyini üzünə vuran Həcərin sonda yuxaya dönən ürəyini Anarın ürəyi sanmalı, sanıb da şərdən saqınmalı, saqınıb da bu misraları dilləndirməli: Niyə Kəbirlinski, -biletini basmış kif? Dante qanrılıb, deyər: -Qoy verim bircə təklif: -Anar əla müəllif. “Sabah yəqin ki, Həcər yenə deyinəcək, söylənəcək.Feyzullanın gününü göy əskiyə düyəcəkdi.Amma bu gün onun könlünü qırmaq istəmirdi.İstəmirdi Feyzulla bilsin ki, düz iki aydır-metro açılandan bəri Həcər hər səhər həmin bu qatarlarla bazara gedib gəlir” Anardan danışacam sizə, Qobustanda külüng vuran Anardan, fəqət o Qobustanla yanaşı bir də Anar müəllimin “Qobustan”-ı var. 1969-cu ilə qayıtsın müəllifimiz.Bu Qobustandan jurnal “Qobustan” a dönsün, hələ Əli bəy Hüseynzadənin isminin çəkildiyi yazını çap etdirmək təşəbbüsünə görə ittiham da olunsun. Anardan danışacam sizə. Bir dəfə deyəcəm, iki dəfə deyəcəm, sonra susacaq telefonunuz. Ölən təkcə insanlar olmur ki, telefonlar da ölür bu dünyada, telefon nədir, telefon nömrələri də. “Dünən sənin telefonun öldü.Ölən yalnız adamalar olmur ki…Telefon nömrələri də ölür.Ömrün boyu çox rəqəmləri unudacaqsan: pasportunun nömrəsini, axırıncı işində aldığın maaşını, dostunun avtomobilinin nömrəsini, aya qədər olan məsafəni…” Aya qədər olan məsafə uzaqdır.Elə 1945-ci ilə kimi də məsafə az deyil.Amma Zemfira hərdaim yanındadır Anarın.Həyat yoldaşı, məktəb yoldaşı, can yoldaşı-yoldaşlığa aid hər şeyin adıdır Zemfira. Onu sinifdə görəndə qəhər boğsun boğazını, bir hovur gözləməyə səbrin çatmasın.Qapı nagahan açılıb, sinfə girəndə özünə gələrsən.Gözlərinin baxışında dəhliz qurarsan, yeriyəsən o dəhliz boyunca, gedib işğal edərsən qızcığazın məsum gözlərini.Sonra işğal etdiyin ərazini daha da böyütmək qalır sənə.Sevdiyin qızın gözlərindən yanağına, yanağından dodağına keçərsən, görərsən qızartısı işıqforun qırmızı işığına meydan oxuyur, əlini öz üzünə vurarsan, həmən vəziyyətmiş ki..Qızartı qızartını haylayır, qızartı qızartını çağırır.Qırmızılıqdan lalələr adını verərsən bu keçən illərə, onillərə, daha doğrusu 1945-in payızına. Başa düşərsən ki, ürək çırpışdırmaqdan öncə gərək gözün tutduğu qızın şəklini çırpışdırasan əlaçılar lövhəsindən.Dərslərində əlaçı olmasa da olar, əsas sevgisində əlaçı olsun.Ya ürək çırpışdırmaq, ya istəklinin şəklini.Məncə, ikisi də eyni şeydir.Harda qaldı gəncliyə aparan taksi? Anarı Gəncliyə mütləq aparan olacaq.Amma ömrün gəncliyinə yox, ömrün Qorqud yaşına. Axı “Gəncliy” ə gedən yol “Dədə Qorqud” parkından keçir.Olsun! Anar qələmi ilə, sözü ilə hamıya qalib gəlməyi bacaran ustaddır, hətta özünə də, hətta amansız Zamana da. O, heç vaxt özünü təkrarlamadı, prozanın bütün janrlarında möhtəşəm izlər qoydu.Bunu da yetərli sanmayıb, lətif şeirlər yazdı.Onun “Qorqud dünyası” adlı əsəri Türkün öz və söz manifestinə dönüşdü.Bunu da kafi bilmədi Anar.”Dədə Qorqud” filminin ssenarisini yazdı, iki hissəli bədii filmin ekrana çıxmasına müvəffəq oldu.Üzeyir bəy Hacıbəyliyə həsr etdiyi”Üzeyir ömrü”, Mirzə Cəlil ruhuna sayğı amacı ilə “Qəm pəncərəsi” Cavid əfəndinin həyatından bəhs edilən “Cavid ömrü”, Mirzə Fətəliyə ithafən “Sübhün səfiri” kimi bədii filmlərin ssenarisini qələmə aldı. Bu metodla böyük mütəfəlkkirlərimizin ömrünü ekranda yaşatmağa, ədiblərimizə kinematoqrafik pasport verməyə nail oldu. Bu gün də yazır Anar. “Ədəbiyyat qəzetinin” səhifələrində son illərdə oxuduğum “Kəbirlinskinin son etirafı” və “Qatardan qalan adam” hekayələri sadəcə əladır. Elə isə dünya durduqca Anardan danışacam sizə, ömrün Qorqud çağına yetmiş Anardan…
ARXASI BAĞLI VƏ KİMLƏRƏSƏ GÜVƏNƏNLƏR 1983-cü ildən başlayaraq indiyədək 3 minə yaxın informasiya və məqaləm 50-dən çox adda qəzet və jurnallarda dərc edilmişdir. Bəli, düz eşitdiniz. Nümunə üçün qəzet və jurnallardan saxlamışam. Kitablar müəllifiyəm. İşimlə əlaqədar olaraq uzun illər ərzində yüzlərlə müxtəlif idarələrin rəhbərləri ilə görüşmüşəm. Onlardam müsahibə almış və fəaliyyətlərini qəzetlərin səhifələrində işıqlandırmışam. Qeyd etmək istəyirəm ki, bəzi idarə rəhbərlərinin insanlarla münasibətdə mədəni səviyyələri çox aşağıdır. Baxmayaraq ki, idarə rəhbərlərinin əksəriyyəti ali təhsillidir, onların bəzilərinin davranışında etik normalardan kənara çıxılır, işçilərlə münasibətdə söyüş söyülməsinə, işçinin təhqir olunmasına, alçaldılmasına, bəzən əxlaqsızlığa rast gəlinir. Bir kollektivə rəhbərlik edən şəxs o kollektivin bütün üzvləri üçün nümunə olmağa çalışmalıdır. O, mədəni səviyyəsinin yüksəldilməsinə, insanlara qarşı hörmətlə yanaşılmasına, mənəvi, əxlaqi dəyərlərin özündə toplanmasına səy göstərməlidir. Məmurların içərisində ünsiyyət və davranışı normal olanlara çox rast gəlmişəm. Bəzən də etik qaydalara riayət etməyən, qarşısındakı şəxslə kobud danışanlar da olub… …1994-cü ilin payız ayı idi. İşində onlarla nöqsanı olan, iş prosesində qanunsuzluqlara yol verən, işinə şəxsi qazanc mənbəyi kimi baxan bir kişi məmurla görüşüb müsahibə aldım. O, hiss edəndə ki, tənqidi məqalə yazacağam, əsəbi şəkildə dedi: -Mən elə-belə adam deyiləm. Arxam da bağlıdır. Sənin yazınla mənə nə edəcəklər ki? Oradan uzaqlaşdım. Bir neçə gündən sonra qəzetlərin birində “Arxası bağlı” başlıqlı tənqidi məqaləm dərc edildi. O dövrlərdə qəzet oxuyanların sayı çox idi. Bir neçə gündən sonra “arxası bağlı” olan şəxs redaksiyaya gəldi, mənimlə kobud danışdığına görə üzr istədi və söhbətində vurğuladı ki, tənqidi məqaləyə görə artıq onu prokurorluğa çağırıblar… …2001-ci ildə Bakının Sabunçu rayonunun bir məktəbində oldum. Səhər saat 8 radələrində dərslər başlasa da, direktor saat 10-da işə gəldi. Kənardan onu müşayiət edirdim. Qadın direktor o qədər kök idi ki, hərbi hazırlıq müəlliminin “Jiquli” markalı maşınından düşə bilmədi. Təsəvvürünüzə gətirin: məktəbin iki nəfər xadiməsi maşına yaxınlaşdı, onlar direktorun qoluna girib maşından çıxardılar. Direktor maşından düşdükdən sonra, yavaş addımlarla təxminən 4-5 pilləkanı yuxarı çıxdı və məktəbin birinci mərtəbəsinə daxil oldu. Xadimələr onun qolundan bərk-bərk yapışmışdılar, sanki yıxılacağından qorxurdular. Direktor çox kök olduğundan güclə yeriyirdi. O, kabinetə daxil oldu. 10 dəqiqədən sonra mən onun kabinetinə daxil oldum və qəzet üçün məqalə yazmaq istədiyimi bildirdim. O, bir neçə sualıma cavab verdi. Sonra ona bir sual verdim: -Siz maşından çətinliklə düşdünüz və çətinliklə öz kabinetinizə gəldiniz. Rəhbərlik etdiyiniz məktəb üç mərtəbədən ibarətdir. Heç olmasa ayda bir dəfə ikinci və üçüncü mərtəbəyə çıxıb siniflərə daxil olursunuzmu? Axı, məktəbin hər bir sinfində sizin iziniz olmalıdır. Sualımı eşidən direktor bərk əsəbiləşdi: -Mən göbələk deyiləm, yerdən də çıxmamışam. Çox yerdə mənim dostlarım var. Başa düşdün? Sonra o, mənim tanıdığım bir neçə məmurun, jurnalistin, nazirlik işçilərinin adını çəkərək məni qorxutmaq istədi. Bir neçə gündən sonra “İnsan hüquqları” qəzetində “Mən göbələk deyiləm, yerdən də çıxmamışam” başlıqlı tənqidi məqaləm dərc edildi. Məqalədə onun güvəndiyi “dostlarının” da adını çəkmişdim. Yazıda digər faktlar da var idi. Tənqidi faktlara tədbir görməkdən ötrü qəzeti üç yerə ünvanladım. Bir aydan sonra direktor işdən çıxarıldı… …İnsan mənəviyyatının bir tərəfi də insanın yalan danışmamasıdır. Yalan ailədə və cəmiyyətdə bir çox mənfi fəsadlar törədir. Ləyaqətli insan yalan danışmamağa çalışır. Lakin cəmiyyətdə rastlaşdığımız yalanlar yetərincədir. Rastlaşdığım belə yalanlardan biri haqqında danışmaq istəyirəm. 1998-ci ilin söhbətidir. Qəzet üçün material hazırlamaqdan ötrü Bakının Sabunçu rayonunun böyük səhiyyə müəssisələrindən birinə getdim. Müdirənin yanında adam olduğu üçün qəbul otağında gözləməli oldum. Onu da deyim ki, müdirənin başı söhbətə qarışdığından qəbul otağında gözləyənlərin sayı səkkiz nəfərə çatmışdı. Mən düz bir saat gözləməli oldum. Gözlədiyim müddət ərzində qəbul otağındakı telefon beş dəfə zəng çaldı. Hər dəfə də telefonun dəstəyini götürən katibə müdirənin yerində olmaması haqqında müxtəlif cavablar verirdi: “Müdirə nazirlikdədir”; “Kimdir soruşan? Müdirəni İcra Hakimiyyətinə çağırdılar, günortadan sonra olacaq”; “Kimdir soruşan? Xanım ərazidədir. 15 dəqiqədən sonra olacaq”… Bir saatdan sonra müdirənin yanındakı şəxs çıxdı. 15-20 dəqiqə ərzində müdirə qəbul otağındakı vətəndaşları qəbul etdi. Növbə mənə çatdı. İçəri daxil oldum. Kresloda qəşəng, cavan bir qadın əyləşmişdi. Onunla salamlaşdım, qəzetdə müxbir kimi çalışdığımı və qəzetin növbəti nömrəsi üçün materiaı hazırlamaq istədiyimi bildirdim. Katibəsinin onun təkidi ilə yalan danışmasının mənə çox pis təsir bağışladığını ona söylədim. Və müdirəyə dedim ki, əgər gənc qız işdə yalan danışmağı öyrənirsə, gələcəkdə şəxsi həyatında da yalan danışmaq onun üçün çətin olmayacaq. Sizin isə tabeçiliyinizdə olan işçilərə yalan danışmağı öyrətməyiniz, sizin öz işinizdə yalanların kifayət qədər olduğuna dəlalət edir. Yalan isə insanın ləyaqətini alçaldır, ona inamı, etibarı azaldır. Mənim sözlərim müdirəni bir qədər qeyzləndirdi. O, qadına, ümumiyyətlə, insana yaraşmayan kobud sözlərlə əsəbi şəkildə: -Mənə heç kim bu vaxta qədər belə irad tutmamışdı, mən elə-belə adam deyiləm, arxam da tam bağlıdır, sən kimsən ki, mənimlə belə danışırsan, – dedi və özünə bəraət qazandırmağa çalışdı. Həmin qadının rəhbərlik etdiyi müəssisə barədə müsbət rəy dolansa da, sonradan onun işində çoxlu nöqsanların olduğu aşkarlandı. Bu isə yalanın ayaq tutub yerimədiyini sübut edir. Həqiqətin bir üzü var, yalanın min. Min yalan danışmaqdansa, bir həqiqəti söyləmək daha düzgündür… …Rəhbərlik etdiyi müəssisədə qanunsuzluqlara, nöqsanlara yol verən bəzi kiçik çinli məmurlar hansısa vəzifəli bir, hətta bir neçə şəxsə güvənirlər. Bu, yolverilməzdir. Hər bir müəssisə rəhbəri işinə ciddi yanaşmalı, saxtakarlıqdan, hiyləgərlikdən uzaq olmalı, vəzifəsinə şəxsi qazanc mənbəyi kimi baxmamalıdır. Özünə hörmət qoyan, şərəfini, ləyaqətini gözləyən şəxs heç kəsə güvənməməlidir… Fərhad Əsgərov (Ramizoğlu), yazıçı-jurnalist
Воздушный десантник Михаил Кокеткин, Москва В результате тяжелого ранения лишился обеих ног. Но не смирился с инвалидностью, окончил институт и долгие годы работал в Центральном статистическом управлении РСФСР. За героизм на фронте был награжден тремя орденами, за мирный труд у него тоже орден – «Знак почета».
Zaur Ustacın “Heydər və Azad” essesində qəhrəmanlıq, vətən sevgisi və insan iradəsi Azərbaycan ədəbiyyatında vətən mövzusu, xüsusilə Qarabağ müharibəsi ilə bağlı hadisələr həmişə xüsusi yer tutmuşdur. Müasir dövrdə bu mövzunu bədii-publisistik dillə oxucuya çatdıran müəlliflərdən biri də tanınmış qələm adamı Zaur Ustacdır. Onun “Azərbaycan” jurnalının 2026-cı il fevral sayında dərc olunmuş “Heydər və Azad” essesi həm tarixi yaddaşın qorunması, həm də qəhrəmanlıq salnaməsinin bədii söz vasitəsilə yaşadılması baxımından diqqətəlayiq publisistik nümunədir. Esse 1992-ci ilin 17 fevralında Xocavənd rayonunun Qaradağlı kəndində baş verən faciəli hadisələr fonunda qurulmuşdur. Müəllif həmin dövrün ağır müharibə şəraitini, kəndin üzərinə çökmüş təhlükəni və insanların içində yaşanan qorxu ilə yanaşı, onların iradəsini və torpaq sevgisini təsirli şəkildə təsvir edir. Mətnin süjet xəttində iki gənc – Heydər Quliyev və Azad Rüstəmov dayanır. Müəllif bu iki obraz vasitəsilə müharibənin insan talelərinə necə təsir etdiyini, gənclərin vətəni qorumaq naminə necə fədakarlıq göstərdiyini göstərir. Esse yalnız döyüş səhnələrinin təsviri ilə məhdudlaşmır. Əksinə, müəllif hadisələrin arxa planında insan talelərinə toxunur. Azadın toyundan cəmi bir həftə keçməsi kimi faktlar müharibənin insan həyatına necə qəfil və amansız müdaxilə etdiyini göstərir. Bu detal oxucuya müharibənin yalnız cəbhədə deyil, ailələrdə, sevgilərdə və ümidlərdə də iz buraxdığını xatırladır. Zaur Ustacın publisistik üslubu məhz bu cür emosional məqamların üzərində qurulmuşdur. Essedə diqqət çəkən əsas məqamlardan biri qəhrəmanlıq ruhunun təsviridir. Müəllif göstərir ki, say və texnika baxımından üstün olan düşmən qarşısında belə kənd müdafiəçiləri geri çəkilməyi düşünmürlər. Heydər və Azad obrazları burada təkcə iki fərdi qəhrəman deyil, bütövlükdə Azərbaycan gəncliyinin simvolu kimi təqdim olunur. Onların davranışları – yaralı halda belə döyüşü davam etdirmələri, kənd sakinlərini qorumağa çalışmaları – vətənpərvərlik ideyasını gücləndirir. Zaur Ustacın esse janrına xas olan xüsusiyyətlərdən ustalıqla istifadə etdiyi görünür. Mətn həm sənədli faktlara, həm də bədii təsvirlərə əsaslanır. Müəllifin dili sadə, lakin təsirlidir. Döyüş səhnələrinin təsviri, kəndin üzərinə çökmüş sükut, insanların həyəcanı və qorxusu canlı detallar vasitəsilə oxucunun gözündə canlanır. Bu xüsusiyyət esseyə həm tarixi sənəd, həm də bədii əsər kimi dəyər qazandırır. “Heydər və Azad” essesi yalnız iki gəncin qəhrəmanlığından bəhs etmir. Əsər bütövlükdə Qarabağ müharibəsinin acı reallıqlarını, xalqın mübarizə ruhunu və milli yaddaşın qorunmasının vacibliyini vurğulayır. Belə əsərlər bir tərəfdən tarixə işıq salır, digər tərəfdən isə gələcək nəsillərə vətən sevgisi və fədakarlıq nümunəsi göstərir. Bu baxımdan Zaur Ustacın essesi Azərbaycan publisistikasında mühüm yer tutan nümunələrdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. “Heydər və Azad” essesi müharibə mövzusunun publisistik və bədii vəhdətdə təqdim olunduğu təsirli əsərlərdən biridir. Zaur Ustac bu yazı vasitəsilə təkcə bir hadisəni xatırlatmır, həm də milli yaddaşı diri saxlayan, qəhrəmanlıq ənənəsini yaşadan bir ədəbi nümunə yaradır. Bu esse oxucuya bir daha xatırladır ki, tarix yalnız kitab səhifələrində deyil, insanların taleyində, xatirələrində və ədəbiyyatın gücündə yaşayır. “Heydər və Azad” məhz belə yaddaş abidələrindən biridir.
13 mart – Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Seçki Komissiyasının sədri, fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, professor Məzahir Pənahovun doğum günüdür.
Həyatı Məzahir Pənahov 1951-ci il martın 13-də Tovuz rayonunun Qaraxanlı kəndində ziyalı ailəsində doğulub. 1967-ci ildə Azərbaycan Dövlət Universitetinin fizika fakültəsinə daxil olub və 1972-ci ildə universiteti fərqlənmə diplomu ilə bitirib. 1971–1972-ci illərdə Sankt-Peterburq şəhərində A. F. İoffe adına Fizika-Texnika İnstitutunun diplomçusu, 1973–1976-cı illərdə isə aspirantı olub. 1979-cu ildən elmlər namizədi, 1992-ci ildən elmlər doktorudur. 1977-ci ildən 1993-cü ilədək Bakı Dövlət Universitetində müəllim, baş müəllim və dosent işləyib. 1993-cü ildən Bakı Dövlət Universitetinin “Ümumi fizika və fizikanın tədrisi metodikası” kafedrasının professoru, 1996-cı ildən 2019-cu ilədək həmin kafedranın müdiri olub. 1982–1983-cü illərdə Böyük Britaniyanın Mançester Universitetində, Təbiət Elmləri və Texnologiya İnstitutunda (UMIST) elmi tədqiqatlar aparıb. 1998–2000-ci illərdə MSK-nın Beynəlxalq Əlaqələr İdarəsinin rəisi işləyib. 2000-ci il mayın 19-da Azərbaycan Respublikasının Prezidenti, ümummilli lider Heydər Əliyevin Sərəncamı ilə MSK üzvü təyin olunub və həmin gün Komissiyaya sədr seçilib. MSK sədri kimi seçkilər sahəsində uzunmüddətli səmərəli fəaliyyəti ölkəmizdə yüksəkixtisaslı mütəxəssislərin hazırlanmasına, qanunvericilik bazasının təkmilləşdirilməsinə və institusional mexanizmlərin yaradılmasına əhəmiyyətli töhfələr verib. Azərbaycanda seçki sisteminin təkmilləşdirilməsi, müasir tələblərə uyğun seçki ənənəsinin formalaşdırılmasına hədəflənən bir sıra əsaslı islahatların aparılması və yeniliklərin, o cümlədən müasir texnologiyaların tətbiqində böyük uğurlar əldə edilməsində mühüm əhəmiyyətli rolu olub. Seçki sisteminin formalaşdırılması məqsədilə nüfuzlu beynəlxalq qurumlarla Azərbaycan arasında sıx əməkdaşlığın həyata keçirilməsində və bir sıra xarici ölkələrin ali seçki qurumları ilə qarşılıqlı əlaqələrin yaradılmasında müstəsna rolu olub, onun rəhbərliyi altında MSK 2002-ci ildə Mərkəzi və Şərqi Avropa Seçki Rəsmiləri Assosasiyasına (ACEEEO) üzv qəbul edilib. Elmi fəaliyyəti mürəkkəb strukturlu bərk cisimlərdə elektron və optik hadisələrin tədqiqi sahəsində olub. Metal-izotop heterokeçidli yarımkeçirici kontaktından ibarət mürəkkəb strukturlu bərk cisimlərdə elektron və optik hadisələrin nəzəriyyəsini işləyib və ilk dəfə bu tip mikrosistemlərin Volt-Farad xarakteristikasında Mott rejiminə uyğun məxsusiyyətin mövcud olduğunu aşkar edib. Az sonra təcrübədə təsdiqini tapan bu ideya belə strukturlar əsasında prinsipcə yeni növ müasir cihazların hazırlanması imkanını gerçəkləşdirməklə bərabər heterokeçidlərdə, digər parametrlərlə yanaşı, praktiki baxımdan müstəsna əhəmiyyət kəsb edən enerji sıçrayışını çox böyük dəqiqliklə təyin etmək üçün yeni metodun da əsasını qoyub. Nüfuzlu beynəlxalq jurnallarda dərc olunan yüzə yaxın elmi məqalənin, iki dərs vəsaitinin müəllifi, bir neçə monoqrafiya və dərs vəsaitinin elmi redaktorudur. Böyük Britaniya, Almaniya, Rusiya, Ukrayna, İran və digər xarici ölkələrdə keçirilən beynəlxalq elmi konfranslarda iştirak edib. Azərbaycan müstəqillik əldə etdikdən sonra 1992-ci ildə ABŞ-dən olan Azərbaycansevər həmfikirləri ilə birlikdə Los-Ancelesdə beynəlxalq standartlara uyğun irihəcmli “Azerbaijan International” jurnalının əsasını qoyanlardan biri olub və dünyanın əlliyə yaxın ölkəsinə yayılan, Azərbaycan həqiqətlərinin dünyaya çatdırılması kimi nəcib bir missiyaya xidmət göstərən bu jurnalın 2000-ci ilədək Bakıdakı rəhbərliyini həyata keçirib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 14 mart 2011-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında fəal iştirakına görə “Şöhrət” ordeni ilə təltif edilib. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 30 mart 2021-ci il tarixli Sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasının ictimai-siyasi həyatında uzunmüddətli səmərəli fəaliyyətinə görə “Şərəf” ordeni ilə təltif edilib Doğun günün-yubileyiniz mübarək olsun, Məzahirmüəllim. Təbrik edirəm.
