Esmira Günəşin “Xarıbülbüllər” kitabının təqdimatı bu dəfə Xırdalan Heydər Əliyev Mərkəzində baş tutub
Bu gün – 6 dekabr tarixində Azərbaycanın müxtəlif bölgələrindən gələn şəhid ailələrinin iştifakı ilə “Xarıbülbüllər” kitabının Xırdalan Heydər Əliyev Mərkəzi də təqdimatı və şəhidlərimizin şəkillərinin sərgisi olub.
“Xarıbülbüllər” Esmira Günəşin şəhidlər haqqında 13-cü kitabıdır. İndiyə qədər ümumilikdə 16 kitab ərsəyə gətirən gənc şairə xanım üçün bu olduqca yüksək və qürurverici, yaşından, mövqeyindən, satatusundan asılı olmayaraq digər qələm adamlarına örnək ola biləcək nəticədir. Yüksək keyfiyyətli fərqli dizayna malik olan bu kitabda müxtəlif bölgələrdən şəhidlər yer alıb. Vətən uğrunda canından keçən şəhidlərimizdən Siyahim Dəmirov, Zahir Hüseynli, Nəsib İsmayılov,İlkin Əhədzadə, Rəhman Məmmədov,Səmid Əliyev,Elnur İsmayılov,Vasif Quliyev, Vüsal Muradov, İbrahim Məmmədov, Rüfət Mustafayev, Şəhriyar Qasımov, Əliheydər Hüseynli, Dostəli Məmmədov, Şakir Cəmilli, Elçin Nəsirov, Fuad İsmayılov, Rauf Əsgərov, Elmir Ağayev,Ruslan Məmmədov, Mətanət Mehdiyeva, Həsənağa Abdullazadə,Sərxan Əliyev, Emil İsgəndərov, Akif Abbasov, Araz Məmmədov, Elvin Mustafayev, Rəvan Daşdəmirov, Natiq Əliyev, Elşən Dünyamalıyev, Vüsal Quliyev, Elvin Abbasov, Saleh Nuriyəv, Kamran Orucov,Novruz Haxverdiyev, Rəşad Ələkbərov, Xanoğlan Xəlilov,Zaur Cəfərov,Orxan Həmidov,Sarvan Məmmədov, Şamil Mirzəyev, Bayram Babaşov, Turxan Məmmədov, Emil Sadıqzadə, Əli Nağıyev, Niyaməddin Ələkbərov, Vüsal Həsənov, Elmar Nəsibov, Akif Cabbarov, Murad Qurbanov, Ülvü Məhərrəmov, Adəm Əliyev, Elxan Hüseynli,Fuad Bayramov,Alı Həsənli, Əli Seyidov, Rəhim Dadaşov, Emil Əliyev, Cavid Cabarzadə, Əmirxan Babayev, Əbil Cəbizadə, Orxan Hüseynov, Röyal Verdiyev, Samir Paşayev, Orxan Qəhrəmanov, Ülvi Rəfiyev, Əbülhəsən Eyvazov, Məhəmməd İsmayılzadə, Rəsul Sadıqov,Bilal Qənbərov, Anar Qorçuyev, Cavid Həsənov, Vüsal Teymurov, Rüfət Əsgərov,Elnur Məmmədov,Orxan Rəhimli,Qubad Əliyev,Vahid Alıyev, Əlisadət Ağayev,Orxan Namazov, Məhəmməd Abdullayev, Məzdək Eyvazlı, Rəşad Ağayev, Vaqif Alıyev, Vüqar Ağayev, Mayıl Qurbanov, Oruc Vəliyev, Kərim Məmmədov, Səbuhi Əsədov, İbrahim Lələyev, Natiq İsmayılov, Təyyar Ağayev,Xaqani Əskərov, Nicat Şükürlü,Ayaz Abbasov, Elbrus Əhmədov, Mehdi Fərzullazadə, Fizuli Həbibi, Vəfadar Quluzadə,Azad Zeynalov, Kənan Axundzadə, Həmdulla Abdullayev, Elnur Allahverdizadə, Qərib Balacayev, Munis Abbaslı, Xəyal Rəhimli, Zaur Əsədzadə, Səbuhi Əliyev, Mahir Dadaşzadə, Rahil Məmmədli, Barat Quliyev, Zamiq Hacıyev, Qoşqar Vəliyev, Aydın Rüstəmov, Rəşid Həmidov, Cavid Səfərli, Şəmsi Cəfərov, Məcid Məmmədov, Famil Ağaşov, Əvəz Abbasov, Səyavuş Nəsirov, Asim Süleymanov, Mahir Paşayev, Şaiq Kəlbiyev, Şahin Hüseynli, Röyal Cəfərli,Nurlan Abdalov, Məhəmmədəli Həsənzadə, Tacəddin İsmayılzadə, İlkin Xosrovzadə, Fərid Hüseynov, Samir Paşayev,Əli Eyvazov, Təhmasib Qarayev, Batdal Bayraxtarov, Elşən Sultanlı,Cavid Kərimov, Cavid Məmmədli, Osman Cəfərov, Əkbər Hüseynov, Allahverdi Tağıyev, Samir Şükürov, Elmar Bayramlı və Türkiyəli şəhid Yücel Aki kitabda yer alıb. Onu da xüsusi qeyd edək ki, şairə kitabın təqdimatını sıra ilə Azərbaycanın bütün bölgələrində keçirir və gələcəkdə Türkiyədə belə bir tədbirin həyata keçirilməsi planlaşdırılıb.
Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyndən, Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyindən, Xırdalan şəhər İcra Hakimiyyətindən, MCP-dən nümayəndələr, qələm əhlindən Əli Bəy Azəri , Zaur Ustac , Tural Irfan , Aygül özü Vətən, Badamdar qəs. 239 saylı məktəbin, Saray 1 nömrəli məktəb , İdrak Liseyi Sumqayıt Filialı ,Novxanı 2saylı məktəbin, Masazır 1 saylı məktəbin, Abşeron rayon Saray qəsəbə 3 saylı orta məktəb , Binəqədi rayon 182 saylı məktəbin, Hövsan qəsəbəsi 172 saylı məktəbin, Xirdalan Şəhəri 2 saylı orta məktəb , Xırdalan 4 saylı məktəbin, Binəqədi rayon 100 saylı məktəbin, Nəsimi rayon 14 saylı məktəbin, Xırdalan şəhəri 3 saylı liseyin, Qobu qəsəbəsi 2 saylı məktəbin, Masazır 4 saylı məktəbin, Xırdalan 7 saylı məktəbin, Qobustan kənd tam orta məktəbin, Bayıl qəsəbəsi 91 saylı məktəbin, Sumqayıt şəhər 24 nömrəli tam orta məktəb , Çaylı kənd tam orta məktəbi , Bakı şəhər 159 saylı məktəbin, Lökbatan qəsəbəsi 288 saylı məktəbin, Mehdiabad qes 2 saylı tam orta məktəb , Prişekül qəsəbəsi tam orta məktəbin, Digah qəsəbə tam orta məktəb , Suraxanı rayon 101 saylı məktəbin, Fatmayı kənd tam orta məktəb müəllim və şagird kollektivi, eləcə də Abşeron ray. Mehdiabad qəsəbə Uşaq Musiqi məktəbi dən gənc ifaçılar və müğənni Ruslan Əkbərov iştirak ediblər. Tədbirdə bütün bölgələrdən gələn şəhid ailələri səhnəyə dəvət olunaraq ürək sözlərini paylaşıblar. Məktəblilər şairə Esmira Günəşin şəhidlərə həsr etdiyi şeirləri səsləndiriblər. Şairə Esmira Günəş MCP-nin müavini ilahiyyatçı-yazar Tural İrfan tərəfindən “Ziya” fəxri diplomu və Zaur Ustac tərəfindən “İsa Muğanna” diplomu ilə təltif olunub. Tədbir xatirə şəkilləri ilə yekunlaşdırılıb.
Bütün gələcək fəaliyyətində Esmira Günəşə uğurlar arzulayırıq! Uğurlarınız bol olsun!!! Allah bütün şəhidlərimizə rəhmət eləsin. Amin.
Eşq olsun Azərbaycan xalqının şəhidlərinə hər zaman dəyər verən vətənpərvər nümayəndələrinə. Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz!
November is the season of poets. It always radiates a subtle sadness. It raises the still fog of yellowed evenings. We take refuge in our arms with the breezes of our souls.
And the footprints of the shadows, hidden behind the sun, take refuge in our garden of heart, with their bitterness and sweetness. The thorns are stripped from the branches of previous flowers and settle on the branches of future flowers.
At every opportunity, we look for the wing sounds of birds that we frequently hear during summer season. But because of an unknown delicacy, everything had covered his face one by one with a thin veil.
I slowly search for my invisible lines in my darkness with my hands. I feel your presence on my face, you touch my lips with your fingers, and then you walk through my door like a faint spark of light. In the darkness deep within my consciousness I hear the sound of your heart beating for me
It’s cold – the first days of November I hug you tight like I’m home. It’s snowing and all my forgetfulness is white With things I thought I’d lost.
Then I feel again the scent of a long lost scent rising towards me. Everything I’ve lost is in my arms, in my own cultivated land…
The chirping of the canaries, the endangered azaleas, the saplings I planted in our garden, everything was slowly falling into the perception of darkness.
Leaves die, one by one, with the crackling of the summer grass, and the human race mourns witnessing a bloody, painful death. All the loves that are left to mature in a corner are revived with the good news of a new month after the month of sadness and take shape like a sapling planted in the ground. 01/11/2022-Paris
I want to tell you a story that happened in the summer days. It was the first days of May. We’ve only just moved to the dacha on the outskirts of Baku. I was walking with my grandchild Nigar in the garden, watched the charms of cherry, apricot and almond trees that were in blossom. We were sniffing roses recently bloomed and smelled sweet.
At times I was to answer the endless questions of five-year-old Nigar, then tried to explain to her who wanted to know, sleeking down her silky hair. The little girl was interested in everything: the birds singing early in the morning, working bees that suck the sweet-smelling flowers and make honey, the “comb” on the head of hoopoe, how are fed many-coloured butterflies, and so on…
At that very moment, two swallows flew away overhead. We noticed that they flew extremely low and perched on the ceiling of our veranda. Very soon the birds flew away and were back again.
This time they brought the chaff and all kinds of brushwood on their beaks. They did the same things over and over again, they didn”t get tired, flew away and back, and were building for themselves a nest by all kinds of brushwood, sand grains and clay.
We’re used to seeing these two swallows. We missed them when they disappeared sometimes. And the birds no longer feared us. The female swallow stayed at the nest, she was sitting on her eggs. Nigar was also looking forward to see how the little swallows would be born out of the eggs.
One morning we woke up from the peeps of birds. The female swallow hatched. The male swallow was flying over the nest, peeping and chirping noisily.
Every other morning each of us and the little Nigar saw an interesting scene. The parent-swallows taking care of each little swallow and separately feeding them who opened mouths widely. They found earthworm out of wet soil, took the little insects on the air, and untiredly carried to their nest.
One day Nigar asked me:
“Grandma, will these little birds always be in the nest?”
“Honey, when the female-swallow teaches them to fly they’ll leave their nest”
“But they have not been yet covered with fluff…”
“Yes, my sweet, they have not become hairy yet…”
“I see, these little birds will fly when they get feathered, and spread their wings”
Soon we have also witnessed the appearance of this moment. One of the hot days in early morning the female and male swallows perched on an electrical wire near the nest and were chirping, as if they told something their little babies. We watched this scene together with Nigar. Suddenly my granddaughter squealed with delight.
“Grandma, this is the flying day of little swallows, I think!”
“Look, how the nest is narrow for them! Let us see, how they fly!”
The noisy lessons and support of parents had encouraged the little swallows. First, the more courageous one perched on the edge of nest and began to jump up and down, and suddenly opened her delicate wings and flied directly to the wire, and perched on next to her mother. As if the rest of the little swallows stood in a queue for flying as the other baby. This time female-swallow flied to the nest chirping noisily, then flied back to the wire. As though she was making her babies understand how to fly.
The nest became animated; the little birds that have been already grown up bustled about the nest and wanted to fly. At last all the rest swallows flied to the electrical wire and perched on next to mother.
The next day and all coming days the little birds frequently found themselves flying and perched on the branches of trees, flower bushes and the edge of pool.
At last, one day female and male swallows and their babies flied away and disappeared absolutely. The nest that we looked at every time with love had been emptied. A new life had begun for them, a period to fly on the blue heavens. Nigar has been asking me a lot lately.
“When our swallows will be back?”
I understood her longing for her winged friends, said:
“Don’t worry, my sweetheart Nigar, they say swallows return back to their first nest. They will be back again to give birth to their babies, grow up their little sweets and teach them to fly. They will be back when we feel the smell of spring, they are first signs of spring…”
Yaz aylarında olmuş bir əhvalatı sizə danışmaq istəyirəm.Mayın ilk günləri idi. Bakı ətrafındakı bağımıza təzəcə yiğışmışdıq. Nəvəm Nigarla bağda gəzişir, çiçəkləmiş gilənar, ərik və badam ağaclarının gözəlliyinə tamaşa edir, yenicə açmış, ətir saçan qızılgülləri qoxlayırdıq. Arabir beşyaşlı Nigarın bitib-tükənməyən suallarını cavablandırır, ipək saçlarına sığal çəkib bilmək istədiklərini izah edirdim.
Qızcığazı hər şey maraqlandırırdı:quşların daha erkən − sübh tezdən oyanıb cəh-cəh vurması, arıların ətirli güllərdən şirə çəkməsi, şanapipiyin başındakı “darağı”, alabəzək kəpənəklərin nə ilə qidalanması, daha nələr, nələr…
Söhbətimizin şirin yerində başımızın üstündən iki qaranquş ötüb keçdi. Çox alçaqdan uçan quşları gözdən qoymadıq. Bağ evimizdəki eyvanın tavanına qondular. Az sonra uçub getdilər və yenidən qayıtdılar. Bu dəfə dimdiklərində saman, çör-çöp gətirdilər. Eyni hərəkəti dəfələrlə təkrar edir, yorulmadan uçub qayıdır, daşıdıqları çör-çöpdən, qum dənəcikləri və palçıqdan özlərinə yuva qururdular.
Bir cüt qaranquşu görməyə artıq adət etmişdik. Bu sinəsi ağ qanadlılar bəzən gözə dəyməyəndə darıxırdıq. Quşlar da bizdən daha çəkinmirdi.
Ana qaranquş yuvada qalır, qoyduğu yumurtaların üstündə otururdu. Bala qaranquşların yumurtadan çıxmasını Nigar da səbrsizliklə gözləyirdi.
Bir səhər quşların civiltisinə yuxudan ayıldıq. Ana qaranquş bala çıxarmışdı. Erkək qaranquş yuvanın üzərində uçuşur, qanad çalıb civildəşirdi.
Bizim hər birimiz balaca Nigarla birgə hər səhər tezdən maraqlı mənzərə ilə qarşılaşırdıq. Ağızlarını geniş açmış körpə quşcuğazları valideynləri necə qayğı ilə, bircə-bircə yemləyirdi. Nəm torpaqdan eşələyib tapdıqları soxulcanları, havadan tutduqları xırda həşəratları, cücüləri yorulmadan yuvalarına daşıyırdılar.
Bir gün Nigar məndən soruşdu:
− Nənə, bu körpə quşlar elə həmişə yuvada qalacaq?
− Ana qaranquş onlara uçmağı öyrədəndə yuvalarını tərk edəcəklər, əziz balam.
− Axı, onlar hələ tüklənməyib…
− Həə, bu balaca quşlar − ətcəbalalar lələkləri sıxlaşanda, qanadları bərkiyəndə uçacaqlar.
Gözlədiyimiz bu anın da tezliklə şahidi olduq. İsti günlərin birində səhər tezdən ana və ata qaranquş yuvanın yaxınlığındakı naqilə qonub ucadan cikkildəyir, sanki balalarına nəsə söyləyirdi. Bu mənzərəni Nigarla birgə seyr edirdik. Nəvəm birdən sevincək çığirdı:
− Ay nənə, deyəsən, bala quşların uçan günüdür!
− Yuva onlara gör necə darlıq edir. Baxaq, görək necə uçacaqlar.
Valideynlərinin hay-küylü “nəsihətləri”, köməyi balaca qaranquşları həvəsləndirmişdi. Əvvəlcə, daha ürəklisi yuvanın kənarına qonub atılıb-düşməyə başladı və birdən zərif qanadlarını açıb düz naqilin üstünə, anasının yanına qondu. Onun cəsarətini vuvadakı digər balalar da təkrarlamaq üçün elə bil növbəyə düzülmüşdü.
Bu dəfə ana qaranquş yuvaya tərəf uçub cikkildəyə-cikkildəyə geri qayıtdı. O, bununla sanki necə uçmağı balalarına başa salırdı.
Yuvada bir canlanma vardı. Artıq xeyli böyümüş, ətə-qana dolmuş quşcuğazlar vurnuxur, uçmaq istəyirdilər.Yuvada qalan balaların dördü də bir-birinin ardınca uçub ana qaranquşun yanında qərar tutdu.
Ertəsi gün və sonrakı günlərdə bala quşlar tez-tez yuvadan uçur, ağacların budaqlarına, gül kollarına, hovuzun kənarına qonurdu.
Nəhayət, günlərin birində qaranquş cütlüyü və balaları uçub getdi, tamam görünməz oldu. Hər dəfə sevə-sevə baxdığımız yuva boş qalmışdı. Bala qaranquşlar üçün yeni həyat, mavi səmaya baş vurmaq dövrü başlamışdı. Nigar isə tez-tez soruşurdu:
− Qaranquşlarımız nə vaxt qayıdacaq?..
Mən onun qanadlı dostları üçün qəribsədiyini anlayıb:
− Darıxma, Nigarım, deyirlər qaranquşlar ilk yuvalarına bir də qayıdırlar. Yenidən bala çıxarmaq, quşcuğazlarını böyütmək, pərvazlandırmaq üçün. Bahar müjdəçisi qaranquşlar yazın nəfəsi duyulanda qayıdacaqlar.
DAĞ (Mayor Quliyevin əziz xatirəsinə həsr olunmuş sonet çələngi) I Qoqi dağlarının ətəklərində Bir körpə izi var quzusun gəzir. Qarın arxasınca zirvəyə doğru, Göbələk, ya çaşır, ruzisin gəzir… * * * Amansız müharibə cövlan edirdi, Bu körpə dünyaya gələn çağlarda. Əllər üzülmüşdü Qoca Tanrıdan, Tale yazılırdı “Cici” dağlarda. * * * Kövrək addımların atdı Küküdə, Arzu, istəyinə çatdı Küküdə; Qədim Naxçıvanda, Şahbuz elində. * * * Bir qismət loxmanı yedi halaldan, Yaradan qorudu hər cür zavaldan, Şükür saf qəlbində, təmiz dilində. II Şükür saf qəlbində, təmiz dilində, Çəmənlər, çiçəklər oxşadı ruhun. Böyüdü içində Yurda məhəbbət, Gəzdi zirvələrdə izini Nuhun. * * * Sağında Salvartı, solunda Buzqov, Gəzdi qarış-qarış bütün dağları. Heyranı olmuşdu o Batabatın, Bir başqa aləmdir Şahbuz bağları. * * * Təhnəsi, Çay düzü oylağı idi, “Cici yurd” zirvəsi yaylağı idi, Gördü Biçənəkdə çin-çin biçini. * * * Əyriqar, Sisqatar oylağı oldu, Dağdağan zirvəsi yaylağı oldu, Böyüdü bir barmaq çiynində çini. III Böyüdü bir barmaq çiynində çini, Qoqi qərib idi, Qanlı göl müdhiş. Hərdən yamaclarda fikrə dalırdı, Eynini açmırdı nəsə belə iş… * * * Hətta neçə kərə gedib dərinə, Gəlin qayasıyla durdu üz-üzə. Sordu Kolanın incə dərdini, Qoqidən Göyçəylə gəldi göz-gözə. * * * Gəzdi qarış-qarış eli, obanı, Əlindən qoymadı yerə yabanı, Heybəsi çiynində, kitab əlində. * * * Sevirdi müəllim, sevirdi şagird, Hamının gözündə qəhrəman, igid, Xətiri, hörməti doğma elində. IV Xətiri, hörməti doğma elində, Böyüdü, boy atdı dağlar qoynunda. Gəzdi başdan-başa aranı, dağı, Gördü necə dağlar ağlar qoynunda… * * * Yaş üstə yaş gəldi, olmuşdu ərgən, Hər sini bir yeni arzu gətirdi. Başında yüz fikir, özünə inam, Kamala yetişdi, təhsil bitirdi. * * * Ağıllı, kamallı, həssas ürəkli, Qəlbində çağlayan min bir diləkli, Bir cavan olmuşdu dağlarda qartək. * * * Bəlkə də saf idi min dəfə qardan, Zirehi var idi ismətdən, aradan, Böyüdü həyatda ər oğlu ərtək . V Böyüdü həyatda ər oğlu ərtək, Hələ körpəlikdən sevdi göy üzün. Ay, ulduz olmuşdu daim sirdaşı, Elindən yol aldı qürbətə uzun… * * * Bir göz qırpımında ötüşdü zaman, Dönmüşdü Yurduna çiynində ulduz. Gecələr göylərdə görərdi bir vaxt, İndi gecələyir çiynində ulduz… * * * Böyüdü günbəgün, məqam dəyişdi, Çıxdı bərkdən, boşdan yetişdi, bişdi, Bərkidi, yetkinlik sininə doldu. * * * Öz doğma Yurdunda yandırdı çıraq, Bütün dost-tanışa çatmışdı soraq, Dostuna, tanışa nümunə oldu. VI Dostuna, tanışa nümunə oldu, İşində böyüdü, olmuşdu ata. Xəyallar çin idi hələlik çin-çin, Kaş bütün cavanlar arzuya çata… * * * Yaradan açmışdı bütün yolları, Yurdunun dörd yanı güldü, çiçəkdi. Bütün xəyalları olmuşdu gerçək, Bağında gülləri ləçək-ləçəkdi… * * * Hərdən şairliyi gəlirdi qonaq, Mücərrəd sonluqdan verirdi soraq, Duymuşdu taleyi istəyirdi bac. * * * Bəzən nağıllar da olurmuş gerçək, Yolumuz hər zaman olmur gül-çicək, Həyat çox qəribə, yollar dolanbac. VII Həyat çox qəribə, yollar dolanbac, Hərləndi, fırlandı döndü lap başa. Yenə qarlı Qoqi, yenə Qanlı göl, Bəxtimiz bizimlə yeriyir qoşa. * * * Zaman axdı-axdı duruldu yenə. Arzuya gedən yol buruldu yenə. Uşaqlıq içində doğuldu yenə. Ruzisi dağlara qovuldu yenə… * * * Fəsillər gözünə çəkmişdi pərdə, Hürr Yurdu yenidən düşmüşdü dərdə, Yollar elə həmin dolanbac yoldu. * * * Örkənmi günahkar, yoxsa doğanaq? Yurdun səmasında hava boğanaq, İbrətli hekayə, nümunə boldu. VIII İbrətli hekayə, nümunə boldu, Həyat dediyimiz axar bir sudur. Bir yol gördüyünü bir də görməzsən, Əlbəttə ilk gözə görünən budur. * * * Əgər diqqət edib, buxarı görsək, Yagışı, dolusu, qarı var suyun. Milyon illər ötüb, keçsə də zaman, Bu qoca təbiət dəyişməz huyun. * * * Bu yerdə Bəhmənyar düşür yadıma, Onun fikirləri çatır dadıma, Tale hər il açan güldü elə bil. * * * Elə ki, doxsanlar gəldi yetişdi, Onun da yadına babası düşdü, Yenidən dünyaya gəldi elə bil. IX Yenidən dünyaya gəldi elə bil, Adın Novruzəli qoydular yenə. Bu ad babasından qalmışdı nişan, Yolunu saldılar o gedən yönə… * * * Nişansız babadan nişan qalan ad, Onu da götürdü o gedən yola. Bu yol elə yoldur varar mənzilə; Nə qədər dönsə də, gah sağa-sola… * * * Zaman dediyimiz su kimi lövhə, Şəffaf görünsə də, gizli min töhfə, Yaddaşda olanı unutmadı bil. * * * Getdi “baba yolun”, çünki, oğuldu, Duyanlar dəhşətə gəldi, boğuldu, Boğazlar qurudu, söz tutmadı dil. X Boğazlar qurudu, söz tutmadı dil, Ağıla gəlməyən, gələr başlara. Yenə izlər düşdü, torpağa, quma, Tarixsə, yazıldı qanlı daşlara… * * * Gərək enməyəydi, o dağdan düzə, Fəqət, bu iradə xaricindədir. Nə qədər “kaş” deyib, “gərək” söyləsək, “Qəza” da, “qədər” də məxrəcindədir. * * * Qızlar atasına oxşar həmişə, Oğul anasına (dayısına) bax sən gərdişə, Babalar əsasdır, ruhuna rəhmət. * * * Çox vaxt yuxuları tərsə yozuruq, Əzəldən cızılmış çevrə cızırıq, Ulu Bəhmənyarın ruhuna rəhmət. XI Ulu Bəhmənyarın ruhuna rəhmət, O düşüb talenin, bəxtin izinə. Onun çöhrəsinə gülüb həqiqət, Elm taqət verib onun dizinə… * * * Gözlə görünməyən ağır yükdür o, Əvvəldən bəllidir kim daşıyacaq. Bu yükün altına girən bilgələr Nə qədər bilgi var, hey yaşayacaq! * * * Ulu Bəhmənyarın tapdığı bu yol, Mənzilə aparır olsa da sağ-sol, Hər damla su belə, mənbəyə döndü. * * * O da çox dolandı yalı, yamacı, Çoxlu şirin gördü, nə qədər acı, Qartaltək uçduğu zirvəyə döndü. XII Qartaltək uçduğu zirvəyə döndü, Yenə də oylağı yalçın qayalar. Talenin, qismətin üzü bozdu, boz. Astarın örtsə də rəngli boyalar… * * * Bir körpə izi var, şehli çəməndə, Payız qırov gizlər, qışda soyuq qar. İllər ötüb keçir, zaman işində, Keçidlər bəzən gen, bəzən oyuq, dar… * * * Gəzib dolaşırıq göz məsti-xumar, Bəzən kələ-kötür, bəzən də hamar, Yollar həmən yoldu, yön də o yöndü. * * * Milyon iz içində bir iz seçilir, Bu iz həmin izdir, yön alıb gedir, Yenə həmin tərəf, elə o yöndü. XIII Yenə həmin tərəf, elə o yöndü, Atadan, babadan qalma daşlı yol. Qara maqnit kimi çəkir bizləri, İndi hünərin var, yaşa, özün ol! * * * O da çox dolandı, gəzdi dünyanı, Fəqət cızığından çıxmadı bir yol. Gecələr düşündü, gündüz yoxladı, Nəticə məlumdu, yox idi hürr yol! * * * Yol təkdir nə qədər olsa da uzun, Bu fikri min dəfə, yüz yerə yozun, Qəbuldur iradlar, qəbul məzəmmət… * * * Çaylar həmin çaydır, göllər həmin göl, Düzlər həmin düzdür, çöllər həmin çöl, Qoqi dağlarında həmin əzəmət. XIV Qoqi dağlarında həmin əzəmət, Zirvəsi dumanlı, örtüyü ağ qar. Həmin qoca qartal qıy vurur yenə, Bir az aşağıda bəhrəli bağ, bar… * * * Yamaclar yerini verir dərəyə, Düzdə şır-şır axır şırıltılı çay. Ətrafa qupquru sakitlik çöküb, Nə qədər çağırsan verən olmaz hay. * * * Lap dibdə bir kənd var, yolları daşlı, O kənddə bir ana gözləri yaşlı, Bir bala əlləri ətəklərində… * * * Arı vızıltısı, bülbül cəh-cəhi, Matah nübarların şirin bəh-bəhi; Qoqi dağlarının ətəklərində. XV Qoqi dağlarının ətəklərində, Şükür saf qəlbində, təmiz dilində, Böyüdü bir barmaq, çiynində çini, Xətiri, hörməti doğma elində. * * * Böyüdü həyatda ər oğlu ərtək, Dostuna, tanışa nümunə oldu. Həyat çox qəribə, yollar dolanbac, İbrətli hekayə, nümunə boldu. * * * Yenidən dünyaya gəldi elə bil, Boğazlar qurudu, söz tutmadı dil, Ulu Bəhmənyarın ruhuna rəhmət. * * * Qartaltək uçduğu zirvəyə döndü, Yenə həmin tərəf, elə o yöndü, Qoqi dağlarında həmin əzəmət… Son. 22-27.11.2022. Bakı.
“O gün gələcək, Araz çayının 2 yerə böldüyü xalq birləşəcək, bütöv,vahid Azərbaycan olacaqdır”. Bu sözləri 1986-cı il aprel ayının 11-də Azərbaycan Politexnik İnstitutunda S.Rüstəmin 80 illiyinə həsr olunmuş Yubiley tədbirində çıxışı zamanı şair ümidlə söyləmişdir.
Azərbaycan ədəbiyyatında cənub mövzusu dedikdə, ilk olaraq, gözlərimiz önünə xalq şairi Süleyman Rüstəm gəlir. Hərçənd, bu mövzuda çox ədibimiz əsərlər yazıb. Lakin, bu mövzuya ən çox müraciət edən, şeirlər silsiləsi yaradan məhz S.Rüstəm olmuşdur. Bu mövzunu onun qədər ürək ağrısı ilə, poetik notlarla yazan ikinci bir ədib yoxdur, desək, yəqin ki, yanılmarıq. Geniş oxucu cənublu bacı-qardaşlarımız, ədiblərimiz, eləcə də şəhərlərimiz haqqında məlumatı demək olar ki, ustad sənətkarın şeirlərindən öyrənirdi. Həqiqətən də, S.Rüstəmin Cənub mövzusunda yazdığı əsərlər sirri açılmamış xəzinədir. Əsərlərilə tanış olduqda belə bir nəticəyə gəlmək olur ki, ədibin şah rejimi zamanı soydaşlarımıza mənfi münasibəti necə idisə, o, bu gün də İranda mövcud olan mollakratiya rejimindəki münasibətlə eynilik təşkil edir.
Ömrü boyu cənub həsrətini, cənub ağrısını qəlbində gəzdirən şair hər zaman öz müqəddəs arzusunu dilə gətirərdi:
Bir arzum da var dünyada,
Bir gün məni salıb yada.
Kitabımı Arazdakı körpü üstdən assınlar,
Gənc nəsillər unutmasın bu şarin şərtini:
Tez köçərsəm bu dünyadan baş daşıma yazsınlar
İki yerə parçalanmış ürəyimin dərdini.
II Dünya müharibəsi illərində İranda, Cənubi Azəbaycanda olan S.Rüstəm qəddar şah rejiminin ölkədə törətdiyi fəlakətlərin acı nəticələrin gözləri ilə görmüş, milli zülmə, istibdada qarşı geniş xalq kütləsinin etiraz səsini dinləmiş, imperializm əleyhinə mübarizənin canlı şahidi olmuşdur.
Cənub mövzusu şairin yaradıcılığında sanki ikinci nəfəs açmışdır. Şairin bu mövzuda şeirlərini diqqətlə oxuyanda görürsən ki, onun etiraz dolu hayqırtıları həm o taydakı, həm də bu taydakı rejimə qarşı yönəlib. O dövrdə belə səviyyədə şeirlər yazmaq böyük cəsarət, hünər və iradə tələb edirdi. Lakin, S.Rüstəm öz həyatını təhlükəyə ataraq, bir vətəndaş kimi, xalqının mübariz oğlu kimi bu prosesdə geridə qalmadı. “O tay, bu tay”, “O sahil, bu sahil”, “Bakılı, Təbrizli”, “Vətənin birliyi”, “Bütöv millət” və s. terminləri həm dilimizin əzbəri oldu, həm də beyinlərimizə, şüurmuza nüfuz elədi.
Məhz, ədib ikiyə parçalanmış ürəyinin dərdini, cənub həsrəti, vahid vətən məhəbbəti ilə gözlərindən riqqət ilə gilə-gilə yaşın gəlməsini bu mövzuya həsr etdiyi əsərlərinə kövrək notlarla köçürürdü. Təsadüfi deyildir ki, S.Rüstəm haqlı olaraq, o taylı, bu taylı Azərbaycanın böyük şairi adlandırılır. Arazın o tayında qanına qəltan edilən cənublu soydaşlarımızın qəlbində sağalmaq bilməyən yaraların acısını duyan şair bir zaman onlarla Xudafərində görüşlərini xatırlayır, Vətən torpağının tapdaqda olması ilə barışa bilmirdi:
Tapdaq altındadır Vətən torpağı,
Hələ sağalmayıb sinəmin dağı.
Qardaş həsrətilə hər bahar çağı,
Yarası lalətək açılan mənəm!
S.Rüstəmin cənub mövzusunda yazdığı əsərlərinin şahı məncə, “Təbrizim” dir. Şair burada Azərbaycanın qədim paytaxtlarından biri, inqilablar beşiyi, elm, mədəniyyət, sənətkarlıq mərkəzi olan, hüsnünə, gözəlliyinə baxmaqdan doymaq mümkün olmayan gözəl Təbrizə xitab edir. Təbrizə öz dərin, sonsuz, məhəbbətini bildirən şair ürək sözlərini, duyğularını ustalıqla dilə gətirir:
Baxdıqca hüsnünə doymayır gözüm,
Təbrizim, Təbrizim, gözəl Təbrizim!
Sən çıxdın qarşıma duzla, çörəklə,
Bağından dərdiyin güllə, çiçəklə,
İkiyə bölünməz saf bir ürəklə,
Təbrizim, Təbrizim, aman, Təbrizim,
Yox olsun başından duman, Təbrizim!
Qəlbi nisgildən sızlayan şair Təbrizlə görüşündən hədsiz dərəcədə sevinc duyduğunu, gözəlliyindən vəcdə gəldiyini, eyni zamanda Təbrizin başında qara dumanın olmasından rahatsızlığını ifadə edirdi.
Təbrizin şanlı qəhrəmanlıq tarixini xatırladan şair şeirdə vətənin birliyi, bölünməzliyi ideyasını, bütöv Azərbaycan ideyasını oxucuya daha dolğun şəkildə çatdırır. Şeirdə dilimizin zənginliyi, bir-birindən təsirli ifadə vasitələri böyük ustalıqla seçilmişdir:
Ağlasan ağlaram, gülsən gülərəm,
Yaşasan yaşaram, ölsən ölərəm,
Varımı səninlə yarı bölərəm,
Gəl bir də üzündən öpüm, Təbrizim!
Başına gül-çiçək səpim, Təbrizim!
Cənub mövzusunda yazmaqla, Azərbaycan poeziyasına yeni bir poetik çələng bəxş edən S.Rüstəm digər şeirlərində də cənub dərdini, nisgilini böyük ürək ağrısı ilə təsvir edirdi. Hər dəfə şeirlərində qəlbində çiçəklənən yaranı, o sahildə keçirdiyi xoş günlərini, orada gəzdiyi bağları, qoxladığı çiçəkləri, gəzərək söz qoşduğu elləri, mahnıları oxunduğu Ərk qalasını, qana dönmüş ürəyində qalmayacaq arzu-kamı, könüllərdə mütləq günəşin doğmasını, qəmli zindanların işıqlandıqlarını böyük ustalıqla, poetik ifadələrlə qələmə almışdır. Araz qırağına gəlib həsrətlə o tayı seyr edən şair ürək sözlərini misralara köçürərək təsəlli tapırdı:
Ömür keçdi, hicran quşu can evimdən köçmədi,
Arazından iki qardaş yan-yana su içmədi.
Heç özüm də bilmədim ki, necə oldu qardaşım,
Ayrılıqdan, dərd əlindən ürəyimiz şişmədi!
Qan qardaşım, gül üzünə bir də baxım doyunca,
Bəlkə bir də bu yerlərdən mənim yolum düşmədi!
“Ucan durnaların lələklərindən, hicran məktubları asılan mənəm”- deyən şair bir an belə ümidini itirmirdi. Təbrizlə görüşəcəyi günü intizarla gözləyirdi:
Mənin təlaşımı sanmayın hədər,
Səbəbsiz deyildir bu dərd, bu kədər,
Təsəlli taparam bəlkə bir qədər
Ürəyi yaralı Təbrizi görsəm.
“Qəfəsdən qurtulmuş yaralı şirəm” – deyən S.Rüstəm bu həsrətə, bu amansız ayrılığa son qoyulmasını dünyaya çar çəkirdi:
Süleymanam, dözümlüyəm firqətə,
Zaman gərək son versin bu həsrətə.
Ürəyim bir xəritədir, xəritə
Orda əziz vahid Vətən özü var.
Vüsal həsrətilə alışıb-yanan şair bu vüsala yetməyin bir yolunu tapa bilməməsi üçün üzüllürdü:
Qardaşımın həyatını düşünürəm səhər, axşam,
Vüsalına yetmək üçün hələ bir yol tapmamışam.
Qan qardaşım zindandadır, mən bu tayda azad quşam,
Sən dərdə bax, gözlərinə görünməyə üzüm yoxdur!
“Vüsal həsrəti” şeiri çoxdan yazılsa da sanki bu gün İranda azadlıq mübarizəsinə qalxan cənublu bacı-qardaşlarımızın etiraz dalğasını uzaqgörənliklə təsvir edirdi:
Qəflətdən oyanmış görürəm sizi,
Dağ kimi dayanmış görürəm sizi.
Al qana boyanmış görürəm sizi,
Dərdiniz dərdimdir, yaranız yaram
“Niyə quşlar kimi qanadım yoxdur. Niyə o sahilə uça bilmirəm?”- deyən şair azadlığın bayrağını ürəkdən öpərək, haqq yolunda canlarından keçməyi bacaran soydaşlarımzı şeirlərində mübarizəyə səsləyirdi:
Səttarxanın bayrağını qəlbindən asan,
Millətinin şöhrətini günəşə yazan.
Əli qanlı cəlladların qəbrini qazan
Ağ günləri salamlayan sən deyilmidin,
Alnı açıq o qəhrəman sən deyilmidin?
S.Rüstəmin cənublu ədiblərlə yazışmaları da diqqət çəkir. Ədibin Şəhriyar, Səhənd, Cavad Heyəti və digərlərinə şeirlə müraciətlərində S.Rüstəm cənub ağrı-acısını onlarla bölüşür, bu yolla azacıq da olsa könül rahatlığını tapırdı. Xüsusilə, Şəhriyarla şeir dilində məktublaşması oxucuda böyük maraq doğurur:
İgid, şanlı bir millətin oğlusan,
Adlı-sanlı br millətin oğlusan.
Səttarxanlı bir millətin oğlusan,
Ayrı deyil, anan, anam, Şəhriyar,
Qan qardaşın Süleymanam, Şəhriyar!
Şair bu azadlıq savaşında Təbrizdə qara matəm çadralara bürünmüş cənublu ana-bacılarımızın, qız-gəlinlərimizin fədakarlığını da qururla qələmə alırdı:
Ürəyimə sığmayır Təbrizin qanlı yası,
Əksilmir küçələrdən coşan insan dalğası,
Qeyrətə bax, qeyrətə, nümayişdə çadrası-
Al qanına boyalı bacılarımı gördüm!
Bu gün Təbrizdə, Ərdəbildə və digər şəhərlərdə ayağa qalxan, mübarizə aparan, çadralarını atan ana-bacılarımızın təsviri deyilmi? S.Rüstəm şeirlərində nə qədər həsrətdən, intizardan söz açsa da heç bir zaman ümidini itirmirdi. Vusal həsrətinə son qoyulacağının ümidi ilə yazıb yaradırdı:
Mən ümidsiz deyiləm, könlüm ümid məskənidir,
Xoş vüsal arzulu şeirimdə qızıldan yeri var.
Şeirə həsrətlilərə şeir oxumaqçün ucadan,
Bir qarış olsa da, Təbrizdə Süleyman yeri var.
Əsərlərində Təbrizli gözəlləri də vəsf etməyi unutmayan şair qəlbindəki xoş hiss və duyğuları dilə gətirirdi.
Hər gün məni gözlər, bilirəm, gözləri yolda
Gəl-gəl-deyərək əlləri nərgizli gözəllər.
Təbrizdən uzaqsan, bilirik, qəm yemə, Rüstəm
Xatırlayacaqdır səni təbrizli gözəllər!
Ayrılıq yollarının həsrətini intizarla çəkən şairin bu mövzuda yazdığı qəzəllər də maraq kəsb edir. Gözündə əbədi canlı bir şəkil kimi həkk olan sevgili cananına qovuşmağın həsrətini yaşayan, məhəbbətin dolaşıq macərasına qərq olan şairin “Bu gecə” qəzəli onun ürək ağrısını, həmçinin, həsrətini poetik boyalarla təsvir edən sənət incisidir.
Gəlmədi məclisimə, sevgili canan, bu gecə,
Can evimdən elə bildim ki, köçüb can bu gecə.
Çox düşündüm səni, sənsizliyə dözmür bu könül,
Çəkdi qəm ordusunu üstümə hicran bu gecə.
Gəlmiş olsaydın əgər məclisə, təbrizli gözəl,
Ayağın altda kəsərdim neçə qurban bu gecə.
Nə deyim, mən nə deyim ayrılığın baisinə,
Qaldı sənsiz, gözü yollarda Süleyman by gecə!
S.Rüstəmin 1940-cı ildə işıq üzü görən “Qaçaq Nəbi” pyesində də ədib çox incəliklə, ustalıqla cənub məsələsinə toxunmuşdur. Arazın o tayında-cənubda soydaşlarımızın öz ev-eşiklərindən zorla çıxarılmaları haqqında Şahın fərmaişini canfəşanlıqla, qəddarlıqla yerinə yetirməyə çalışan ərbabla Qaçaq Nəbi arasındakı dialoq xüsusi diqqət çəkir. Ərbabın Qaçaq Nəbiyə xitabən “Arazın o tayının dərdi səninçün azlıq edir ki, hələ bu tərəfə də əl uzadırsan?…”- dediyi sözlərini eşidən
Qaçaq Nəbi əsəbi halda ona tutarlı cavab verir:”Arazın o tayı da, bu tayı da mənim doğma el obamdır. Elin də o baş, bu başı olmaz. Bunu sırğa elə, as qulağından…”. 84 illik ömrünü cənub həsrəti, cənub dərdi ilə yaşayan şair bu dünyadan nigaran köçdü. Özünü o taylı, bu taylı vətənin şairi hesab edən Süleyman Rüstəm bütöv, vahid Azərbaycan sevdalısı idi. Şair “Vəsiyyət” şeirində məzarı üstünə gül-çiçək əvəzinə, Arazdan gətirilmiş su səpilməsini vəsiyyət edirdi:
Su səpin qəbrimə, dincəlim bir az,
Təzədən başlayım, sonra söhbəti.
Sizdən bir ricam da, dostlar budur, bu-
Kürdən yox, Arazdan gətirin suyu.
Arzuma bələddir bu torpaq anam,
O yaxşı bilir ki, mən Süleymanam.
Bəli, xalq şairi Süleyman Rüstəm bütün varlığı ilə, qəlbən vahid, bütöv Azərbaycanın olacağı günə inanırdı. O, inanırdı ki, tezliklə, cənublu bacı və qardaşlarımız istibdaddan, zülmdən qurtulacaq, azadlığa, müstəqilliyə qovuşacaqlar. Bu onların əlahəzrət haqqıdır.
Bu gün İranda zülmkar mollakratiya rejiminə qarşı aparılan azadlıq mübarizəsində cənublu bacı-qardaşlarımız öndə gedir. Artıq ox yayından çıxmışdır. İnanırıq ki, onlar haqq etdikləri azadlığa, müstəqilliyə, hürriyyətə nail olacaqlar. Onların haqqları qorunacaq. Biz bütöv bir millət olaraq, onların bu haqq davasında yanlarındayıq.
Ümid edirik ki, tezliklə, ölməz ustad sənətkarımız, xalq şairi Süleyman Rüstəmin ruhu rahatlıq tapacaq, şad olacaqdır.
PS. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Türkdilli Dövlətlərin Əməkdaşlıq Şurasının Baş Katibi Bağdat Amreyevi qəbul edərkən demişdi:”Biz taleyin hökmü ilə dövlətimizdən ayrı düşmüş azərbaycanlılara, həmçinin, bizim qardaş türk dövlətlərinin digər xalqlarının dövlət sərhədlərinin hüdudlarından kənarda yaşayan çox sayılı nümayəndələrinə kömək etmək, onların inkişafı, onların Azərbaycan dilini, Azərbaycan ənənlərini, Azərbaycan mədəniyyətini qoruyub saxlamaları, azərbaycançılıq prinsiplərinə sadiq olmaları və öz tarixi Vətəni ilə əlaqələri heç vaxt kəsməmələri üçün əlimizdən gələni edəcəyik”.
Əlbəttə ki, dövlət başçısının bu fikirləri Arazın o tayında yaşayan 40 milyona yaxın soydaşımıza da şamil olunur. Ustad şair özü demişkən: “Gün o gün olacaq, o gün gələcək, bəşər dincələcək, həyat güləcək”.
