Tarixi düşüncəni milli yaddaşa çevirən qələmdar (Yunus Oğuzun doğum gününə) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizin qəhrəmanı tarixdən gələcəyə uzanan sözün və milli kimliyin yazıçısı tarixçi alim Yunus Oğuzdur! Müasir Azərbaycan ədəbiyyatında tarixi roman janrına yeni nəfəs gətirən, tarixşünaslıqla bədii təfəkkürü eyni müstəvidə birləşdirən yazıçılardan biri olan Yunus Oğuz yalnız romanlar müəllifi deyil, həm də tarixə analitik münasibət bəsləyən, milli kimliyin elmi və bədii əsaslarını araşdıran mütəfəkkir yazardır. Onun əsərlərində tarix keçmiş hadisələrin sadə təsviri deyil, gələcəyin ideoloji istiqamətlərini müəyyənləşdirən mənəvi məktəb kimi təqdim olunur. Bu baxımdan Yunus Oğuzun yaradıcılığı Azərbaycan nəsrində xüsusi bir istiqamət formalaşdırmışdır. O, tarixi faktları bədii təxəyyülün imkanları ilə zənginləşdirsə də, heç vaxt həqiqətdən uzaqlaşmır. Yazıçının əsərlərində hadisələrin arxasında duran siyasi, mədəni və mənəvi səbəblər analitik baxışla açılır. Məhz buna görə onun romanları həm ədəbi, həm də tarixi mənbə kimi maraq doğurur. Olduqca müxtəlif auditoriyalada bütün söhbətlərmdə və əksər yazılarımda dəfələrlə qeyd etmişəm. Yunus Oğuz müasir Azərbaycan ədəbiyyatının görkəmli nümayəndələrindən biri olmaqla bərabər, öz imzası, dəsti-xəttilə seçilən söz sənətkarlarındandır. Onun ümumi dünya qələmdarları sırasında yeri Təbəri, Mahmud Kaşğarlı, Lev Tolstoy, Yevgeni Tarle, Vasiliy Yan, Məmməd Səid Ordubadi kimi ustad sənətkarların arasındadır. Bu fikir təsadüfi deyil. Çünki Yunus Oğuz tarixi sadəcə nəql etmir; o, tarixi düşünür, araşdırır və onu yeni nəsillərə milli yaddaş kimi təqdim edir. Yunus Oğuzun yaradıcılığına nəzər saldıqda aydın görünür ki, onun üçün tarix yalnız keçmiş deyil. Tarix insanın özünü tanımasının başlanğıcıdır. Yazıçının qəhrəmanları da məhz milli kimlik uğrunda mübarizə aparan şəxsiyyətlərdir. Tarixi romanlarında müəllif hadisələri dövrün siyasi panoramı ilə yanaşı, milli-mənəvi dəyərlər prizmasından təqdim edir. Bu xüsusiyyət onu klassik salnaməçilikdən fərqləndirir. Onu bir yazar kimi sələflərindən və xələflərindən fərqləndirən başlıca xüsusiyyət istər tarixi, istərsə də şahidi olduğumuz hadisələrə yalnız quru bədii salnaməçi mövqeyindən yanaşmamasıdır. Onun bütün qələmə aldığı mətn nümunələrində mövzuya analitik yanaşma mövqeyi qabarıq şəkildə ortaya çıxaraq keçmişi təsdiq, gələcəyi isə tərtib edir. Məhz bu cümlə Yunus Oğuz yaradıcılığının ən dəqiq elmi xarakteristikalarından biridir. Yunus Oğuz tarix və siyasət elminin mahir bilicisi kimi “”Türk” etnonimi və törələri”indən “Cığır”a qədər olduqca geniş spektrli, ta qədim zamanlardan günümüzədək uzanan dövrü əhatə edən salnamələrində döyüş sənəti haqqında da faydalı informasiya ötürməyə nail olmuşdur. Yunus Oğuz yalnız romanlar müəllifi deyil. Onun türk tarixinə dair araşdırmaları türkşünaslığın diqqətçəkən nümunələri sırasındadır. 2025-ci ildə nəşr olunan “Türk etnonimi və törələri” kitabı müəllifin uzun illər apardığı araşdırmaların nəticəsi kimi meydana çıxmışdır. Kitabda müəllif “türk” sözünün etimologiyasınıas,, qədim mənbələrdə işlənmə formalarını, türk törələrinin mahiyyətini, qədim dövlətçilik ənənələrini və milli hüquq sistemini geniş şəkildə araşdırır. Akademik Nizami Cəfərov ön sözdə yazır: “Yunus Oğuz yalnız məşhur romanları ilə deyil, akademik araşdırmaları və elmi-publisistik yazıları ilə də türk tarixinin qaranlıq, mübahisəli tərəflərinə aydınlıq gətirməyə çalışan müəllifdir.” Müəllif əsərində “türk” etnoniminin yalnız dil baxımından deyil, həm də dövlətçilik və mədəniyyət baxımından daşıdığı mənanı araşdırır: “Bir millət öz tarixini bilmədikdə və ya öyrənmək istəmədikdə çoxsaylı yanlışlıqlara yol verir…” Bu fikir əslində kitabın ideya açarıdır. Müəllif hesab edir ki, milli kimliyin qorunmasının ən əsas yolu tarixə doğru baxışdır. Kitabın ən maraqlı bölmələrindən biri qədim türk törələrinə həsr olunmuşdur: “…törə anlamı səndən yuxarıda duran, ocaq başında oturan mənasını verir… toplumda siyasi, sosial, dini, iqtisadi və digər məsələləri müəyyənləşdirən yazılı olmayan hüquq qaydalarına törə deyilir.” Bu yanaşma göstərir ki, müəllif qədim türk dövlətçiliyini yalnız hərbi qüdrətlə deyil, hüquqi-mənəvi sistemlə də əlaqələndirir. Kitabın digər üstün cəhəti isə türk qadınının cəmiyyətdəki roluna ayrıca yer ayırmasıdır. Tomris, Türkan xatun, Möminə xatun kimi tarixi şəxsiyyətlərin fəaliyyəti türk dövlətçilik ənənələrinin ayrılmaz hissəsi kimi təqdim olunur. Qədim Türk törəsindən maya tutub, qidalanan yazıçı ruhu tarixi, siyasi biliklərin çuğlaşmasında bişirib, yetişdirdiyi döyüş sənəti haqqında fikir və ideyaları, gələcək nəsillər üçün mesajlarını “Cığır” – Zəfərin bədii salnaməsində reallaşdırmaq imkanı əldə etmişdir. Onun Şuşaya ilk səfərlər zamanı Müzəffər Ali Baş Komandan cənab İlham Əliyevin qarşısında böyük qürur və məsuliyyətlə dediyi, – “…mən Şuşada yazıram…” – cümləsi ədəbiyyat tariximizə qızıl hərflərlə yazılmış tarixi kəlamlar sırasında öz möhtəşəm və şərəfli yerini həmin andan etibarən almışdır. Yunus Oğuzun yaradıcılığında xüsusi yer tutan əsərlərdən biri də “Cığır” tarixi romanıdır. Bu roman artıq yalnız bədii əsər deyil, müasir Azərbaycan tarixinin mənəvi salnaməsinə çevrilmişdir. Yunus Oğuz qələbədən, şanlı Zəfərimizdən, Şuşadan mütləq yazmalı idi… Bu nümunə “Cığır” oldu. Şəxsən mən romanın anonsunu Şuşada şanlı Zəfərimizin memarı Müzəffər Ali Baş Komandanın hüzurunda müəllifin öz dilindən eşitdim… gözlərimin önündə fatehlərin yanında olan salnaməçi mirzələrdən biri qismində canlandı Yunus Oğuz. Bəli bu bənzətmə təsadüfi deyil. Tarix boyu böyük zəfərlərin yanında onları gələcək nəsillərə çatdıran salnaməçilər olub. Müasir Azərbaycanın həmin salnaməçilərindən biri də Yunus Oğuzdur. Yunus Oğuz tarixin təsdiq etdiyi, qələmi ilə tarix yazan yazıçılardan biridir. “Cığır” onun silsilə tarixi romanlarının içərisində Şuşanın havası kimi saf, yolları kimi dolanbac, qayaları kimi sıldırım olan uca bir zirvədir. Yunus Oğuz “Cığır” romanında müəllif təkcə baş vermiş hadisələri təsvir etmir. O, gələcək siyasi prosesləri də tarixi məntiq əsasında proqnozlaşdırır. Yunus Oğuzun tarixinə söykənərək romanda verdiyi tərtiblərin çoxu qısa bir müddət ərzində həyata keçdi. Bu gün artıq Xankəndində bayrağımız dalğalanır. Bu fikir yazıçının tarixi təfəkkürünün nə qədər güclü olduğunu göstərən mühüm göstəricidir. “Cığır” romanı yalnız bir yazıçının deyil, bütövlükdə Azərbaycan tarixi roman məktəbinin uğurudur. Ən yüksək mükafatlara layiq bir əsərdir. “Yazarlar” olaraq, yazarlar cameəsi və səngər həyatının nə demək olduğunu bilən, döyüş yolu keçmiş hərbçilər adından dəyərlimiz Yunus Oğuzu “Cığır” romanına görə “Əsrin yazarı” mükafatı ilə təltif edirik. Xeyirli olsun! Əlbəttə Yunus Oğuz daha çoxuna layiq bir yazardır. O zaman-zaman Türk dünyasının müxtəlif müstəqil qurumları tərəfindən mükafatlandırılıb. Və bu proses fasiləsiz olaraq davam edir. Belə əsərlər milli yaddaşın formalaşmasına xidmət edir və məhz bu səbəbdən layiqli qiymətini almalıdır. Ümidvaram ki, növbəti xəbərlərdən biri “Cığır”ın Dövlət mükafatına layiq görülməsi haqqında olacaq. Yunus Oğuzun yaradıcılığı təkcə Azərbaycan sərhədləri ilə məhdudlaşmır. O Azərbaycanda tanındığı kimi, Türkiyədə, Özbəkistanda və digər soydaşlarımızın yaşadığı ölkələrdə də məşhurdur. Məsələn, Özbəkistanda Yunus Oğuz ən azı Azərbaycanda olduğu qədər tanınır və sevilir. Yunus Oğuz türk dünyasının ortaq fikir adamı və sevilən yazarlarından biridir. Onun əsərləri türk dünyasının ortaq tarixini, ortaq yaddaşını və ortaq gələcəyini düşünən müəllifin baxışlarını əks etdirir. Tarixi romanlar, elmi araşdırmalar, publisistik yazılar və türkçülük düşüncəsi bir yerdə Yunus Oğuzu müasir Azərbaycan ədəbiyyatında xüsusi məktəbə çevirir. Bu məktəbin əsas ideyası isə sadədir: Tarixini bilən millət gələcəyini də özü yazır. Akademik Nizami Cəfərov Yunus Oğuzun tarixçiliyindən danışarkən qeyd edir ki, tarixi iki cür öyrənirlər: akademik tarixçilik. Bəzən buna, hücrə tarixçiliyi, universitet tarixçiliyi də deyirlər. Burda daha çox akademizim, faktlar, sxemlər, modellər öyrədilir. Tarixə müdaxilə edilmir, mümkün qədər tarixi necə varsa, o cür təqdim edirlər. Bu tarixçilik tamam başqadı. Bir də var tarixi ədəbiyyatlardan, romanlardan dinamik şəkildə öyrənmək. Yunus Oğuzun tarixçiliyi çox dinamikdi. Yunus Oğuzun tarixi romanlarında və tarixi pyeslərində (“Attila”) və ümumiyyətlə yaradıcılığında tarixi xronologiya mövcuddur. Əmir Teymura həsr olunmuş romanında Yunus Oğuz çalışır ki, Əmir Teymurun həm ümumən türk dünyasındakı tarixi rolunu dəyərləndirsin, həm də Azərbaycanla əlaqələndirsin. Mən şahidi olmuşam (N.Cəfərov dəfələrlə deyib) ki, hətta Daşkənddə Özbəkistanın ən məşhur tarixçilərinin iştirak etdiyi tədbirdə bu romanın təqdimatı və müzakirəsi zamanı Yunus Oğuz öz mövqeyini qoruyaraq müəyyən mənada fikirlərini qəbul etdirməyi bacarıb. Yunus Oğuzun “Nadir şah” əsərini daha çox qiymətləndirən Nizami Cəfərov qeyd edir ki, Nadir şah dövrü Azərbaycan tarixşünaslığında həmişə pərakəndəlik, ziddiyyətlər dövrü kimi təqdim olunur. Nadir şaha müsbət bir sərkərdə kimi baxılmayıb. Daha çox Səfəvilərdən sonra dağıdıcı, süni imperiya kimi söhbətlər olub. Amma yunus Oğuz “Nadir şah” əsərilə əsaslandırır ki, bizim müasir Azərbaycan tarixinin yaratdığı etnik, siyasi, coğrafi mənzərənin yaranmasında Nadir şahın əvəzsiz rolu olub. Azərbaycanda Milli Mətbuat və Jurnalistika Günü – İyulun 22-si tanınmış yazıçı, tarix araşdırıcısı, publisist və türk dünyasının yorulmaz tədqiqatçısı Yunus Oğuzun doğum günüdür. Təqvimin bu günü dünyaya göz açan yazara sanki, uca Yaradan qələmi özü ərmağan edərək, onu anadan qələmdar doğulanlar sırasına yazıb. Belə bir əlamətdar gündə onun yaradıcılığına nəzər saldıqda aydın görünür ki, Yunus Oğuz yalnız roman müəllifi deyil. O, milli yaddaşın keşiyində dayanan fikir adamıdır. Onun əsərləri keçmişi öyrədir, bu günü düşündürür, gələcəyə isə inam aşılayır. “Cığır” kimi Zəfər romanları, “Türk etnonimi və törələri” kimi elmi-publisistik araşdırmaları, qədim tariximizə yeni baxış gətirən əsərləri göstərir ki, Yunus Oğuz Azərbaycan ədəbiyyatında həm tarixçi yazıçı, həm də milli kimlik fəlsəfəsinin müasir daşıyıcılarından biridir. Doğum günü münasibətilə Yunus Oğuza möhkəm cansağlığı, yeni yaradıcılıq uğurları, türk dünyasının ortaq tarixi və milli yaddaşı naminə başladığı elmi və bədii yolun yeni sanballı əsərlərlə davam etməsini arzulayırıq. Çünki belə qələm sahibləri yalnız kitab yazmırlar – onlar millətin tarixi yaddaşını gələcəyə daşıyan mənəvi körpülər salırlar. Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik!
22 iyul – 365 gündən biri 22 iyul – Azərbaycan Milli Mətbuatın yarandığı gün Milli Mətbuatın yaradıcısı Həsən bəy Zərdabinin anıldığı gün… Onunla bərabər Əli bəy Hüseynzadənin, Mirzə Cəlilin, Sabirin və digər maarifçi ziyalıların xatırlandığı gün… Nə xoş o adamların halına ki, milli mətbuatın inkişafında iz qoya bilib. Ötən illərin birində mənə elə gəldi ki, mətbuat donub. Həsən bəy Zərdabinin tək varisi mənəm. Mənim də qələmim donub, heç nə yazmıram, yaza bilmirəm. Sən demə belə deyilmiş. Müasirlərimizdən gözəl qələm sahibləri Bayram Məmmədov, Şahməmməd Dağlaroğlu, Qafar Cəfərli, Damət Salmanoğlu, Mahir Cavadlı, Yunis Qaraxanlı, yaradıcılığıma dönə-dönə müraciət etmiş Vaqif Osmanov və onlarla digər həmkarlarım mənim də nələrsə yazdığımı qeyd etdilər. Deməli, mətbuatda günümüzü boş keçirtməmişik. Onların arasında Teyfur Çələbinin qeydləri xüsusilə diqqətimi çəkdi. Mən elə bilirdim Həsən bəy Zərdabinin yolunu davam etdirirəm. Teyfur Çələbi məni həm də Əli bəy Hüseynzadə ilə müqayisə etdi. Çox sevindim. Bu, mətbuatdakı zəhmətimə verilən ən böyük dəyərdir. Həsən bəy Zərdabi hamını maarifləndirməyə çalışırdı. Bərkə düşəndə kapital sahibləri hesab etdiyi Qarabağ bəylərinə üz tutdu. Təəssüf ki, bir qəzeti yaşatmaq üçün nə sadə rəiyyətdən, nə də bəylərdən dəstək görmədi. Əli bəy Hüseynzadə isə ziyalılarla işlədi, bəsirət gözü açıq olan ziyalılarla, milləti parlaq gələcəyə apara bilən ziyalılarla… Onlar isə çox azdır, bəlkə də barmaqla sayılası qədər… Gününüz mübarək, dostlar!
Bu peşənin içində düz 46 ilim keçib. Bir ömür… Kağız qoxusu, mətbəə səsi, müsahibələr, səfərlər, gecələr boyu yazılan məqalələr, insanların sevinci, kədəri, ümidləri ilə yoğrulan 46 il.
2010-cu ildə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin sərəncamı ilə “Əməkdar jurnalist” fəxri adına layiq görülmək mənim üçün böyük qürur oldu. Amma etiraf edim ki, mənim ən böyük mükafatım həmişə oxucuların etimadı, insanların “yazınız bizə təsir etdi”, “səsimizi çatdırdınız” sözləri olub.
Məndən tez-tez soruşurlar: “Heç jurnalistikadan bezdiyin vaxt olubmu?”
Cavabım həmişə eyni olub: Əsla!
Həyatda elə məqamlar olub ki, daha yüksək vəzifələr təklif edilib. Bəlkə də rahatlıq, imkanlar, başqa üstünlüklər vəd olunub. Amma mən jurnalistikanı heç nəyə dəyişməmişəm. Çünki bu peşə mənim üçün sadəcə iş deyil, həyat tərzidir, nəfəsimdir, taleyimdir.
Jurnalistika ilə yaşlanmağın özünəməxsus bir zövqü var. İllər keçdikcə anlayırsan ki, yazdığın hər sətir, görüşdüyün hər insan, şahidi olduğun hər hadisə sənin ömrünün ayrılmaz parçasına çevrilib. Bəzən bir kənddə rastlaşdığın ağsaqqalın sözü, bəzən bir ananın göz yaşları, bəzən də haqsızlığa qarşı yazılmış kiçik bir yazı yaddaşında ömürlük iz salır.
Bu illər ərzində heç vaxt sensasiya dalınca qaçmadım. Oxucunun diqqətini çəkmək naminə kiminsə taleyini alətə çevirmədim. İnsan ağrısını manşetə çevirməyi peşəkarlıq hesab etmədim. Mənim üçün jurnalistikanın əsas missiyası həqiqəti qorumaq, insanın yanında olmaq, onun səsini eşitdirmək olub.
Peşəmə heç vaxt xəyanət etmədim. Çünki bilirəm, jurnalistin ən böyük sərvəti adı, sözü və vicdanıdır. Bunlar itiriləndə qalan heç nə insanı xoşbəxt edə bilmir.
Bu 46 ildə çox şey dəyişib. Qələm kompüterlə əvəz olunub, qəzetlər rəqəmsal platformalara köçüb, xəbərlər saniyələr içində yayılır. Amma dəyişməyən bir həqiqət var: vicdanla yazılan söz həmişə yaşayır.
Bu gün geriyə baxanda peşman deyiləm. Əksinə, taleyimə minnətdaram ki, məni bu müqəddəs peşəyə gətirdi. Çünki jurnalistika mənə təkcə peşə vermədi. Mənə insanları tanıtdı, həyatı öyrətdi, sevinci də, ağrını da paylaşmağı öyrətdi.
Əgər ömrü yenidən yaşamaq imkanı verilsəydi, yenə eyni yolu seçərdim. Yenə jurnalist olardım.
Çünki mən jurnalistikanı seçmədim. Elə bilirəm ki, jurnalistika məni seçdi.
Milli Mətbuat Günü münasibətilə ömrünü bu şərəfli peşəyə həsr etmiş bütün həmkarlarımı ürəkdən təbrik edir, qələmlərinin həmişə həqiqətə xidmət etməsini arzulayıram. Çünki zaman keçir, vəzifələr dəyişir, adlar unudulur. Amma vicdanla yazılmış bir söz yaşayır. Hətta onu yazan insanın özündən də uzun yaşayır… etdirəcəkdir. Şəmsiyyə Kərimova, 22.07.2026 Bakı Əməkdar jurnalist
AZƏRBAYCAN MƏTBUATI – 151 Həmişə dilimizdə tez-tez səslənən bir məsəl var: deyir, söz vaxtına çəkər. 365-gündən sonra, gecədən üzü sabaha açılan səhərimizdə yenə o sözün vaxtı özünü yetirdi…
22 iyul 1875 ci il Azərbaycan mətbuatının yarandığı gün kimi həyatımıza daxil olub. Bu tarixi gün “Əkinçi” qəzeti ilə bütün Şərq aləminə nur təki saçılan Azərbaycan mətbuatının banisi maarifçi ziyalı, unudulmaz Həsən bəy Zərdabinin adı ilə bağlıdır. Nə xoş ki onun mətbuatda açdığı cığır sozalmadı, itmədi və böyük yola çevrildi.
Milli mətbuatımız zaman-zaman qadağalar, basqılar, ağrılar yaşadısa da xalqın milli, ictimai şüuruna öz təsirini göstərə bildi. Bu çətin, şərəfli yolu ondan sonra gələn zəka sahibləri – Məhəmməd ağa Şahtaxtlı, Cəlil Məmmədquluzadə, Əhməd bəy Ağaoğlu, Əli bəy Hüseynzadə, Ömər Faiq Nemanzadə, Üzeyir Hacıbəyli, Ceyhun Hacıbəyli… kimi Söz xiridarları, maarifçi nəsillər böyük cəsarətlə, fədakarlıqla davam etdirdilər…
Mənə görə, jurnalistlərin peşə bayramı əslində xalqın bayramıdır. Həqiqi sözün qüdrətilə həyatımızın ictimai, siyasi, sosial, mədəni-mənəvi problemləri və inkişafı zaman-zaman mətbuatda öz əksini tapıb. Bu mənada 22 iyul tarixini xalqımızın da bayramı kimi qəbul etməkdə məni qınamayın…
Cəsarətli sözün qüdrəti və özünün peşəkarlığı, intellekti, mənəviyyatı ilə Azərbaycan mətbuatının inkişafına xidmət edən bütün jurnalist həmkarlarımı təbrik edirəm. Hər zaman HAQQ SÖZünüzlə var olun! Bayramınız mübarək, mətbuat fədailəri!
Jurnalistəm, a dostlar, Girmişəm söz meydanına. Nə qılıncım var əlimdə, Nə də qalxanım çiynimdə. Mənim gücüm həqiqətdir, Silahım sözdür, qələmdir.
Qılınc oynatmıram mən, Sözümlə savaşıram. Haqq səsini duyurub, Yalana da qarşıyam. Bəzən xəbər izindəyəm, Bəzən xalqın sözündəyəm, Bəzən də susanların Ümid dolu gözündəyəm.
Sözə işıq tuturam mən, Qaranlığı yarıram. Bir cümlənin içindəki Həqiqəti axtarıram. Sözüm həm qalxanımdır, Həm bayrağımdır mənim. Sözüm vətən sevgisidir, Böyük dayağımdır mənim.
Sözsüz günüm olmasın, Səssiz sabah açılmasın. Haqqın nəfəsi kəsilsə, Vicdanım rahat qalmasın. Mən bu yolun yolçusu, Sözün keşiyində duran, Xalqla dövlət arasında Etibar körpüsü quranam.
Bir gün səngərdən yazmışam, Əsgərin hünərindən. Torpaq üçün can verənin Şərəfli zəfərindən. Bir gün müəllimdən yazıb, Elmi işıqlandırmışam. Bir gün həkimdən danışıb, Ümidi canlandırmışam.
Bir gün kənddən yazmışam, Torpağı becərən əllərdən. Bir gün şəhərdən yazmışam, Gecə-gündüz çalışanlardan. Bir gün ananın göz yaşını, Bir gün körpə sevincini, Bir gün şəhid ailəsinin Qürurunu, dözümünü.
Jurnalistəm, a dostlar, Qələmim nə görməyib? İnsan ömrünün ağrısını, Sevincini, kədərini, Zəhmətin nə olduğunu Qələmimlə çəkmişəm. Bəzən yağış altında, Bəzən qızmar günəşdə, Bəzən uzun yollar keçib, Xəbər dalınca getmişəm.
Mənim yolum asan deyil, Amma şərəfli yoldur bu. Həqiqətin keşiyində Ayıq duran ordudur bu. Hər yazılan bir sətirdə Vicdanın izi qalmalıdır. Jurnalistin hər sözündə Xalq səsi duyulmalıdır.
Çəkilin qabağımdan, Sözüm haqqdır, yolum aydın. Həqiqətin yolçusuyam, İnamım da, amalım da budur bu Sözüm – sabaha aparan İşıqlı bir çıraqdır mənə.
Jurnalistəm, a dostlar, Şirin yuxum qələmimdir. Həqiqəti yazan qələm Bayrağımdır, vətənimdir.
Siz rahat yatan zaman Müsahibələr almışam, Gecənin səssizliyində Xəbərlər hazırlamışam. Bir hadisə baş verəndə Yollara üz tutmuşam, Həqiqətin sorağında Neçə-neçə iz tapmışam.
Jurnalistəm, a dostlar, Vaxtla yarışmışam mən. Bəzən günəş doğmamış İş başında olmuşam. Bəzən gecə yarısından Səhərəcən oyaq qalıb, Bir cümlənin arxasınca Saatlarla yol almışam. Bəzən müsahiblərə Bir kəlmə desin deyə Az qala yalvarmışam
Elə zaman olub ki, Mən sözsüz də qalmışam. Şəhidlərdən yazanda… Ailəsi danışanda – Anaların ahını, Ataların nisgilini Qəlbimdə yaşatmışam. Bütün ifadələri Göz yaşımda qurmuşam. Sətirlərə köçürərkən Kövrəlib dayanmışam.
Bəzən qələm əlimdəykən Sətirləri görməmişəm, Dolmuş gözlərimdən axan Yaşları gizlətmişəm.
Bir şəhid övladının “Atam nə vaxt gələcək?” Sualını eşidib Susqunluğa bürünmüşəm. Yaralının ağrısını Dinləyib kövrəlmişəm, Onun keçdiyi yolları Yazıb qürurlanmışam. Xalqımın yarasına Sözümmlə məlhəm olmuşam
Jurnalistəm, a dostlar, Sevinc də yazmışam mən, Kədər də yazmışam mən. Bir körpənin gülüşünü, Bir elin bayramını, Xalqın qələbəsini Qələmimlə daşımışam.
Mənim silahım söz olub, Mənim gücüm həqiqətim. Haqqı yazmaq, düz danışmaq Ən böyük cəsarətim. Jurnalistəm, a dostlar, Ömrümü bu yola vermişəm. Xalqın səsini duyurmaq üçün Qələmimlə nəfəs almışam.
Günay Əliyeva (Əliyeva Günay Asif qızı) 1985-ci ildə Yevlax şəhərində anadan olmuşdur. İbtidai təhsilini Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu, Novruzov qardaşları adına 36 nömrəli orta məktəbdə almışdır. Ali təhsilini Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində başa vurmuşdur. Ədəbiyyata marağı məktəb illərindən formalaşmışdır. Həmin dövrdə qələmə aldığı “Məktəb illəri” şeiri “Savalan” qəzetində dərc olunmuşdur. Sonralar “Paritet” qəzetində jurnalist kimi fəaliyyət göstərmiş, burada müəllifi olduğu hekayələr mütəmadi olaraq nəşr edilmişdir. 2011-ci ildən Norveç Krallığının paytaxtı Oslo şəhərində yaşayır. Oslo Universitetində Mədəniyyət və Əlaqələr ixtisası üzrə bakalavr, Media və Əlaqələr ixtisası üzrə magistr təhsili almışdır. Hazırda Osloda fəaliyyət göstərən Akademika Kitab Evində çalışır. Eyni zamanda, 2020-ci ildən etibarən Oslo şəhərində fəaliyyət göstərən Nizami Gəncəvi adına Həftəsonu Azərbaycan Dili Məktəbinin koordinatoru kimi fəaliyyət göstərərək Azərbaycan dilinin, mədəniyyətinin və milli-mənəvi dəyərlərinin xaricdə yaşayan soydaşlar arasında təbliği və gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətində çalışır. Günay Əliyeva “Nərgiz”, “Bahar çiçəkləri” kitablarının müəllifidir. Günay Əliyeva 2020-ci ildən “Yazarlar” jurnalı ilə sıx əməkdaşlıq edir və müntəzəm olaraq həm “Yazarlar” jurnalında, həm də müvafiq olaraq “Yazarlar.Az” saytında dərc olunur. Günay Əliyeva ədəbiyyatımızın təbliği və dilimizin qorunması yönündə göstərdiyi xidmətlərə görə “Yazarlar” jurnalı tərəfindən “Çingiz Abdullayev” diplomu (2024), “Ziyadar” mükafatı (2026), “Ədəbiyyat səfiri” diplomu və mükafatı (2026) ilə təltif olunub. Günay Əliyeva “Yazarlar” jurnalının redaksiya heyətinin üzvü, “Norveç” üzrə təmsilçisidir.
Söz dünyamızın dəyərli simalarından biri olan şairə Sevil Ülvi, poeziyasevərləri uzun zamandır gözlənilən xoş xəbərlə sevindirdi. Müəllifin ilk qələm təcrübəsi və böyük əməyinin bəhrəsi olan “Qadın istərsə” kitabı nəfis tərtibatda işıq üzü görərək oxucuların ixtiyarına verildi.Bu ilk nəşr müasir Azərbaycan ədəbiyyatı və poeziya xəzinəsinə tamamilə yeni bir nəfəs, təravətli bir töhfə bəxş edir.Müəllifin duyğu və düşüncələrini böyük ustalıqla misralara köçürdüyü bu əsərdə həm fəlsəfi dərinlik,həm də səmimi bir bədii dil hakimdir. Kitabın ana qayəsini qadının daxili qüdrəti, onun yaradıcı gücü və cəmiyyətdə tutduğu uca məqam təşkil edir. Şeirlərdə türkçülük ideyaları, soy-kökə bağlılıq, vətənpərvərlik və milli birlik motivləri xüsusi poetik coşğu ilə tərənnüm olunur. Vətən sevgisi, təbiətin gözəllikləri, dostluq, humanizm və yüksək mənəvi meyarlar müəllifin özünəməxsus poetik baxış bucağından oxucuya çatdırılır.
Sevil Ülvinin ilk kitabı olan “Qadın istərsə” oxucunu təkcə zərif duygulara qərq etmir, həm də insanlığı, milli kimliyi və mənəvi dəyərləri yenidən kəşf etməyə səsləyir.
Müəllifin bu dəyərli ilk addımının ədəbi mühitdə geniş əks-səda doğuracağı, poeziyasevərlərin və böyük oxucu kütləsinin dərin rəğbətini qazanacağı şübhəsizdir.
Bahar çiçəyi (Günay Əliyevanın “Bahar çiçəkləri” kitabına ön söz) Bahar hər zaman təbiətin yenidən doğuluşunun, ümidin, işığın və həyatın rəmzi olub. Çiçəklər isə baharın ən zərif müjdəçiləridir. Onlar səssiz dillə sevginin, gözəlliyin və saflığın nəğməsini oxuyurlar. Elə buna görə də Günay Əliyevanın “Bahar çiçəkləri” kitabının adı ilk baxışdan oxucunu təbiətin füsunkar aləminə aparsa da, kitabı vərəqlədikcə aydın olur ki, burada söhbət təkcə bahardan yox, insan ruhunda çiçək açan milli dəyərlərdən, vətən sevgisindən, ana dilindən, mədəniyyətdən və mənəvi bağlılıqdan gedir (Günay Əliyeva – Bahar çiçəkləri – pdf). Bu kitabın hər yazısı sanki bir çiçəkdir. Hər çiçəyin öz ətri, öz rəngi, öz gözəlliyi olduğu kimi, hər publisistik yazının da öz ruhu, öz nəfəsi, öz missiyası var. Müəllif bu yazılar vasitəsilə uzaq Norveçdə yaşayan soydaşlarımızın Azərbaycan sevgisini, doğma dilimizə bağlılığını, milli-mədəni irsimizi yaşatmaq istiqamətində görülən işləri böyük səmimiyyət və məsuliyyət hissi ilə oxucuya təqdim edir. Günay Əliyeva publisistikaya yalnız hadisələri qeydə alan müşahidəçi kimi yanaşmır. O, hadisələrin içində yaşayan, onların sevincini və məsuliyyətini bölüşən, milli dəyərlərin qorunmasına öz əməli ilə xidmət edən ziyalı kimi çıxış edir. Məhz buna görə kitabdakı yazılar sadəcə informasiya daşımır; onlar oxucunu düşündürür, qürurlandırır və gələcəyə ümidlə baxmağa sövq edir. Xaricdə doğulub böyüyən azərbaycanlı uşaqların ana dilini öyrənməsi, milli kimliyini qoruması, Azərbaycan tarixini və ədəbiyyatını tanıması kitabın əsas ideya xəttini təşkil edir. Müəllif göstərir ki, Vətəndən min kilometrlərlə uzaqda yaşamaq Vətəndən uzaq düşmək demək deyil. Əksinə, milli kimliyini yaşadan insan harada olursa-olsun Azərbaycanı yaşadır. Kitabın diqqətçəkən cəhətlərindən biri də burada mədəniyyətimizin müxtəlif sahələrini əhatə edən tədbirlərin, görüşlərin, təqdimatların və yaradıcı insanların fəaliyyətinin geniş şəkildə işıqlandırılmasıdır. Yazıçılar, şairlər, müəllimlər, alimlər, incəsənət nümayəndələri və diaspor fəalları bu səhifələrdə vahid bir amal ətrafında birləşirlər: Azərbaycanı tanıtmaq, ana dilini yaşatmaq və milli yaddaşı gələcək nəsillərə ötürmək. Müəllifin dili sadə, axıcı və səmimidir. O, mürəkkəb publisistik konstruksiyalardan çox, canlı müşahidələrə, faktlara və insan talelərinə üstünlük verir. Bu isə kitabın həm mütəxəssislər, həm də geniş oxucu auditoriyası tərəfindən maraqla oxunmasına imkan yaradır. “Bahar çiçəkləri” bir müəllifin yaradıcılıq hesabatı olmaqdan daha artıq məna daşıyır. Bu kitab Azərbaycan diasporunun mədəni salnamələrindən biridir. Burada hər yazı gələcək üçün qorunub saxlanılan bir sənəd, bir xatirə, bir tarix parçasıdır. İnanıram ki, bu kitabı oxuyan hər bir insan burada özünə doğma olan nəyisə tapacaq: ana dilinin hərarətini, vətən sevgisinin müqəddəsliyini, insanlığın gözəlliyini və bahar təravətini. Bahar torpağa necə yeni nəfəs gətirirsə, Günay Əliyevanın “Bahar çiçəkləri” də oxucu qəlbinə eyni təravəti, eyni ümid işığını gətirir. Bu kitab uzun illər sonra da öz dəyərini qoruyacaq, milli yaddaşımızın və diaspor tariximizin qiymətli nümunələrindən biri kimi yaşayacaqdır. Oxucunu bu mənəvi baharın gözəl çiçəklərini sevə-sevə seyr etməyə və onların ətrini duymağa dəvət edirəm.
Əlişir Nəvainin “Xəmsə”si və Şərq ədəbiyyatındakı yeri
Həcər Atakişiyeva
“Yazarlar” jurnalının redaktoru və Yaradıcılıq Komissiyasının sədri, ədəbiyyatşünas-tənqidçi
Əlişir Nəvai XV əsr türk dünyasının ən görkəmli söz ustalarından biri olmaqla yanaşı, klassik Şərq ədəbiyyatının inkişafında mühüm rol oynamışdır. Onun “Xəmsə”si türk dilində yazılmış ilk mükəmməl “Xəmsə” nümunəsi kimi ədəbi tarixdə xüsusi yer tutur. Məqalədə Əlişir Nəvainin “Xəmsə”sinin yaranma tarixi, ideya-bədii xüsusiyyətləri və Şərq ədəbiyyatının inkişafına təsiri araşdırılır.
XV əsr türk ədəbiyyatının ən böyük nümayəndələrindən olan Əlişir Nəvai (1441–1501) yalnız görkəmli şair deyil, həm də dövlət xadimi, mütəfəkkir və türk dilinin inkişafı uğrunda mübarizə aparan şəxsiyyət olmuşdur. Onun yaradıcılığı Şərq klassik ədəbiyyatının ənənələrinə əsaslansa da, milli xüsusiyyətləri və türk dilinin bədii imkanlarını nümayiş etdirməsi ilə seçilir. Nəvai Nizami Gəncəvinin yaratdığı “Xəmsə” ənənəsini davam etdirərək onu yeni məzmun və bədii xüsusiyyətlərlə zənginləşdirmişdir. Klassik Şərq ədəbiyyatı dünya mədəniyyətinin ən zəngin və çoxşaxəli ədəbi irslərindən biri hesab olunur. Bu ədəbiyyat əsrlər boyu formalaşaraq müxtəlif xalqların mənəvi dəyərlərini, fəlsəfi baxışlarını, estetik düşüncəsini və bədii təfəkkürünü özündə əks etdirmişdir. Şərq ədəbiyyatının inkişafında ərəb, fars və türk xalqlarının yaratdığı zəngin bədii irs mühüm rol oynamış, bu xalqlar arasında qarşılıqlı ədəbi əlaqələr yeni janrların və ədəbi məktəblərin yaranmasına zəmin hazırlamışdır. Xüsusilə orta əsrlərdə klassik poeziyanın inkişafı nəticəsində məsnəvi janrı yüksək zirvəyə çatmış, bu janrda qələmə alınan əsərlər yalnız bədii dəyərinə görə deyil, həm də fəlsəfi, etik və tərbiyəvi məzmununa görə geniş şöhrət qazanmışdır. Şərq ədəbiyyatının ən mühüm hadisələrindən biri “Xəmsə” ənənəsinin formalaşmasıdır. Bu ənənənin banisi dahi Azərbaycan şairi Nizami Gəncəvi hesab olunur. Nizami özünün beş möhtəşəm məsnəvisindən ibarət “Xəmsə”si ilə yalnız Azərbaycan ədəbiyyatında deyil, bütövlükdə Şərq ədəbi fikrində yeni mərhələnin əsasını qoymuşdur. Onun yaratdığı bədii sistem sonrakı əsrlərdə Xosrov Dəhləvi, Əbdürrəhman Cami, Əmir Xosrov, Əlişir Nəvai və başqa klassik sənətkarlar tərəfindən davam etdirilmiş, hər bir müəllif bu ənənəyə öz fərdi yaradıcılıq xüsusiyyətlərini əlavə etmişdir. Beləliklə, “Xəmsə” yalnız beş poemadan ibarət ədəbi silsilə deyil, həm də Şərq mədəniyyətinin humanist və estetik dəyərlərini özündə əks etdirən mühüm ədəbi məktəbə çevrilmişdir. XV əsr Mərkəzi Asiya intibahının ən görkəmli nümayəndələrindən biri olan Əlişir Nəvai klassik türk ədəbiyyatının inkişafında əvəzsiz xidmətlər göstərmişdir. O, yalnız qüdrətli şair deyil, həm də dövlət xadimi, alim, mütəfəkkir və xeyriyyəçi kimi tanınmışdır. Əlişir Nəvai yaradıcılığının əsas xüsusiyyəti türk dilinin zəngin bədii imkanlarını nümayiş etdirmək, onu klassik ədəbiyyat dili səviyyəsinə yüksəltmək və türk xalqlarının mədəni özünüdərkini möhkəmləndirmək olmuşdur. Onun əsərləri sübut etmişdir ki, türk dili ən mürəkkəb fəlsəfi və bədii fikirləri ifadə etmək gücünə malikdir. Bu baxımdan Nəvainin fəaliyyəti yalnız ədəbi hadisə deyil, həm də mühüm mədəni və tarixi hadisə kimi qiymətləndirilir. Əlişir Nəvainin yaradıcılığında xüsusi yer tutan “Xəmsə” klassik Şərq poeziyasının ən mühüm nümunələrindən biridir. Şair 1483–1485-ci illərdə yazdığı beş məsnəvi ilə türk dilində ilk mükəmməl “Xəmsə”ni yaratmışdır. O, Nizami Gəncəvinin müəyyən etdiyi süjet və kompozisiya ənənəsini qorusa da, əsərlərinə yeni fəlsəfi düşüncələr, dövrünün ictimai problemləri, humanist ideyalar və türk mədəni mühitinə xas xüsusiyyətlər gətirmişdir. Bunun nəticəsində Nəvainin “Xəmsə”si klassik ənənənin yaradıcı şəkildə davam etdirilməsi kimi qəbul edilir. Nəvainin poemalarında insan şəxsiyyətinin mənəvi kamilliyi, elm və biliyin əhəmiyyəti, ədalətli idarəçilik, əməksevərlik, vətənpərvərlik, sədaqət, məhəbbət və xeyirxahlıq kimi ümumbəşəri ideyalar geniş şəkildə tərənnüm olunur. Bu baxımdan onun “Xəmsə”si yalnız bədii-estetik əsər deyil, həm də yüksək əxlaqi-fəlsəfi məzmun daşıyan dəyərli mənəvi irsdir. Əsərlərdə təqdim olunan obrazlar və hadisələr müxtəlif dövrlərdə oxucuların mənəvi tərbiyəsinə təsir göstərmiş, Şərq xalqlarının ədəbi və estetik düşüncəsinin formalaşmasına mühüm töhfələr vermişdir. Əlişir Nəvainin “Xəmsə”si Azərbaycan ədəbiyyatı ilə də sıx bağlıdır. Şair öz yaradıcılığında Nizami Gəncəvinin sənətkarlıq ənənələrinə böyük ehtiram göstərmiş, onun ideya və poetik prinsiplərindən yaradıcı şəkildə faydalanmışdır. Bununla yanaşı, Nəvai öz fərdi üslubunu formalaşdıraraq türk dilinin poetik imkanlarını daha da genişləndirmişdir. Bu xüsusiyyətlər onun əsərlərini klassik Şərq ədəbiyyatının ayrılmaz hissəsinə çevirmiş və sonrakı dövrlərdə bir çox şairlərin yaradıcılığına güclü təsir göstərmişdir. Müasir dövrdə Əlişir Nəvainin irsi yalnız filoloji baxımdan deyil, həm də mədəniyyətşünaslıq, tarix, fəlsəfə və müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq aspektlərindən geniş şəkildə araşdırılır. Qloballaşma şəraitində türk xalqlarının ortaq mədəni irsinin öyrənilməsi baxımından Nəvainin “Xəmsə”si xüsusi aktuallıq kəsb edir. Bu əsər müxtəlif xalqlar arasında mədəni əlaqələrin inkişafına, ortaq mənəvi dəyərlərin qorunmasına və klassik irsin gələcək nəsillərə çatdırılmasına xidmət edən mühüm ədəbi abidələrdən biri hesab olunur. Təqdim olunan məqalənin əsas məqsədi Əlişir Nəvainin “Xəmsə”sinin yaranma tarixini, ideya-bədii xüsusiyyətlərini, Nizami Gəncəvinin “Xəmsə” ənənəsi ilə əlaqələrini və klassik Şərq ədəbiyyatındakı yerini elmi baxımdan təhlil etməkdir. Bununla yanaşı, əsərin türk ədəbiyyatının inkişafına, Şərq bədii fikrinə və sonrakı dövrlərin ədəbi prosesinə göstərdiyi təsirin müəyyənləşdirilməsi də məqalənin əsas vəzifələrindən biridir. Əlişir Nəvai “Xəmsə”sini 1483–1485-ci illərdə yazmışdır. Əsər beş məsnəvidən ibarətdir: “Heyrətül-əbrar”, “Fərhad və Şirin”, “Leyli və Məcnun”, “Səbəyi-Səyyar” və “Səddi-İsgəndəri”. Bu əsərlər yüksək mənəvi dəyərləri, ədaləti, sevgini, insanpərvərliyi və kamil insan ideyasını təbliğ edir. Nəvai bu poemalar vasitəsilə türk dilinin zəngin bədii ifadə imkanlarını nümayiş etdirmiş və sübut etmişdir ki, bu dil klassik epik əsərlərin yaradılması üçün tam uyğundur. Nəvainin “Xəmsə”sində humanizm, ədalət, elmə hörmət, mənəvi saflıq və insan ləyaqəti əsas ideya xəttini təşkil edir. Şair qəhrəmanlarını yalnız romantik obraz kimi deyil, həm də yüksək əxlaqi keyfiyyətlərin daşıyıcısı kimi təqdim edir. Xüsusilə “Fərhad və Şirin” əsərində zəhmətkeş insanın böyüklüyü, “Leyli və Məcnun”da saf sevginin mənəvi mahiyyəti, “Səddi-İsgəndəri”ndə isə ideal hökmdar konsepsiyası diqqəti cəlb edir. Əlişir Nəvainin yaradıcılığının zirvəsini təşkil edən “Xəmsə” klassik Şərq ədəbiyyatının ən mühüm poetik abidələrindən biridir. Şair bu əsəri 1483–1485-ci illər arasında qələmə almış və bununla türk dilində yazılmış ilk mükəmməl “Xəmsə”ni yaratmışdır. Nəvai bu əsəri yazarkən Nizami Gəncəvinin əsasını qoyduğu “Xəmsə” ənənəsini davam etdirmiş, lakin onu sadəcə təkrarlamamış, öz dövrünün ictimai-siyasi şəraiti, milli-mədəni xüsusiyyətləri və humanist baxışları ilə zənginləşdirmişdir. Bu baxımdan onun “Xəmsə”si həm klassik ənənəyə bağlılığı, həm də orijinallığı ilə seçilir. Nəvainin “Xəmsə”si beş məsnəvidən – “Heyrətül-əbrar”, “Fərhad və Şirin”, “Leyli və Məcnun”, “Səbəyi-Səyyar” və “Səddi-İsgəndəri” əsərlərindən ibarətdir. Bu poemalar mövzu baxımından bir-birindən fərqlənsələr də, onların hamısını birləşdirən əsas ideya insanın mənəvi kamilliyi, ədalət, elm, mərhəmət, sevgi və cəmiyyətin mənəvi inkişafı kimi ümumbəşəri dəyərlərdir. “Heyrətül-əbrar” (“Yaxşı insanların heyrəti”) “Xəmsə”nin ilk poemasıdır və didaktik-fəlsəfi xarakter daşıyır. Əsərdə müəllif həyatın mənası, insanın mənəvi borcu, elm və biliyin əhəmiyyəti, ədalətli idarəçilik, səxavət, doğruluq, təvazökarlıq və vicdan kimi məsələlərə geniş yer verir. Nəvai müxtəlif hekayələr, rəvayətlər və hikmətli fikirlər vasitəsilə oxucunu mənəvi kamilliyə çağırır. Bu poema yalnız nəsihət xarakteri daşımır; o, həm də dövrün ictimai problemlərinə münasibət bildirən fəlsəfi əsərdir. Müəllif cəmiyyətdə mövcud olan ədalətsizlikləri tənqid edir, hökmdarların xalqa xidmət etməli olduğunu vurğulayır və insanın ən böyük sərvətinin elm, əxlaq və xeyirxahlıq olduğunu göstərir. “Fərhad və Şirin” poeması klassik Şərq ədəbiyyatının ən məşhur məhəbbət dastanlarından biridir. Nəvai Nizami Gəncəvinin eyni adlı əsərindən bəhrələnsə də, hadisələri özünəməxsus şəkildə inkişaf etdirmişdir. Əsərin baş qəhrəmanı Fərhad əməksevər, cəsur, mərd və yüksək mənəvi keyfiyyətlərə malik insandır. O, sevgisi uğrunda böyük əzablara qatlaşır, dağları yarır, çətinliklərə sinə gərir və öz əməyi ilə ideal insan obrazını təcəssüm etdirir. Şirin isə gözəlliyin, sədaqətin və mənəvi saflığın simvoludur. Poemada sevgi yalnız iki insan arasındakı hiss deyil, həm də insanın mənəvi kamilləşməsinə aparan yol kimi təqdim edilir. Əsərdə zəhmətin ucalığı, sədaqət, əzm və fədakarlıq yüksək qiymətləndirilir. Müəllif bununla oxucuya insanın böyüklüyünün onun mənəvi keyfiyyətlərində olduğunu çatdırır. “Leyli və Məcnun” Nəvainin lirizm baxımından ən güclü əsərlərindən biridir. Əsərdə Qeys (Məcnun) və Leylinin saf məhəbbəti cəmiyyətin sərt qaydaları və ailə ənənələri ilə qarşı-qarşıya qoyulur. Məcnun yalnız aşiq deyil, həm də mənəvi kamillik axtaran bir obrazdır. Onun sevgisi maddi dünyadan uzaqlaşaraq ilahi eşq səviyyəsinə yüksəlir. Nəvai bu əsərdə insanın daxili aləmini, mənəvi iztirablarını, sədaqətini və əxlaqi saflığını yüksək poetik dillə ifadə etmişdir. Əsərdə müəllif cəmiyyətin sərt qaydalarını tənqid edir və göstərir ki, həqiqi sevgi azadlıq, sədaqət və mənəvi paklıq tələb edir. Buna görə də “Leyli və Məcnun” yalnız sevgi dastanı deyil, həm də insan ruhunun azadlığı haqqında fəlsəfi əsər kimi qiymətləndirilir. “Səbəyi-Səyyar” (“Yeddi səyyarə”) Nəvainin bədii təxəyyülünü, süjet qurmaq bacarığını və rəngarəng obrazlar yaratmaq istedadını nümayiş etdirən poemadır. Əsərin mərkəzində hökmdar Bəhram Gur dayanır. O, yeddi müxtəlif sarayda yeddi gözəldən müxtəlif məzmunlu hekayələr dinləyir. Bu hekayələrdə ədalət, sədaqət, müdriklik, səbir, insanpərvərlik, doğruluq və məsuliyyət kimi əxlaqi keyfiyyətlər tərənnüm olunur. Poemada hər bir hekayə insan həyatının müəyyən bir tərəfini əks etdirir və oxucuya əxlaqi nəticə çıxarmaq imkanı yaradır. Nəvai bu əsərdə alleqoriyadan, rəmzi obrazlardan və zəngin poetik təsvirlərdən ustalıqla istifadə etmişdir. “Səddi-İsgəndəri” “Xəmsə”nin sonuncu və ideya baxımından ən zəngin poeması hesab olunur. Əsərin baş qəhrəmanı Makedoniyalı İsgəndərdir. Lakin müəllif onu yalnız fateh kimi deyil, həm də elmə, hikmətə və ədalətə qiymət verən ideal hökmdar kimi təqdim edir. Poemada İsgəndərin müxtəlif ölkələrə səfərləri, müdrik insanlarla görüşləri və xalqın rifahı naminə gördüyü işlər təsvir olunur. Nəvai göstərir ki, əsl hökmdar güc sahibi olmaqla yanaşı, elmli, mərhəmətli və ədalətli olmalıdır. Əsərin sonunda tikilən sədd yalnız fiziki maneə deyil, həm də pislik, zülm və haqsızlıq qarşısında mənəvi sipərin rəmzi kimi təqdim edilir. Bu ideya poemanın fəlsəfi mahiyyətini daha da gücləndirir. Nəvainin “Xəmsə”sini təşkil edən bütün poemalar bir-birini tamamlayan vahid ideya sistemini təşkil edir. Müəllif müxtəlif mövzulara müraciət etsə də, əsərlərinin əsas qayəsi insanın mənəvi kamilləşməsi, ədalətli cəmiyyətin qurulması, elm və biliyin üstünlüyü, sevginin müqəddəsliyi və xeyirxahlığın təbliğidir. Poemalarda klassik Şərq poetikasına xas olan bədii təsvir vasitələri – təşbeh, istiarə, mübaliğə, simvol və alleqoriyadan geniş istifadə edilmişdir. Bununla yanaşı, Nəvai türk dilinin zəngin leksik və poetik imkanlarından ustalıqla yararlanaraq özünəməxsus bədii üslub yaratmışdır. Əlişir Nəvainin “Xəmsə”si yalnız beş poema toplusu deyil, bütöv bir mənəvi-fəlsəfi sistemdir. Burada insan, cəmiyyət, dövlət, sevgi, elm və ədalət kimi anlayışlar qarşılıqlı şəkildə təqdim edilir və yüksək bədii sənətkarlıqla ifadə olunur. Bu xüsusiyyətlərinə görə “Xəmsə” klassik Şərq ədəbiyyatının zirvə əsərlərindən biri hesab edilir və bu gün də öz elmi, bədii və mənəvi əhəmiyyətini qoruyub saxlayır. Əlişir Nəvai klassik Şərq ədəbiyyatının ən görkəmli nümayəndələrindən biri olmaqla yanaşı, türk xalqlarının ədəbi-mədəni tarixində yeni bir mərhələnin əsasını qoymuş sənətkarlardandır. Onun yaradıcılığı yalnız Çağatay türkcəsinin inkişafına xidmət etməmiş, həm də ümumilikdə Şərq poeziyasının bədii-estetik dəyərlərinin zənginləşməsinə mühüm töhfə vermişdir. XV əsrdə yaşayıb-yaradan Nəvai ərəb və fars dillərinin üstün mövqeyə malik olduğu bir dövrdə türk dilində yüksək bədii dəyərə malik əsərlər yazaraq bu dilin klassik ədəbiyyat dili kimi imkanlarını nümayiş etdirmişdir. Bu baxımdan o, təkcə böyük şair deyil, həm də türk ədəbi dilinin inkişafına xidmət edən görkəmli mütəfəkkir kimi qiymətləndirilir. Şərq ədəbiyyatının inkişaf tarixində Nizami Gəncəvinin yaratdığı “Xəmsə” ənənəsi xüsusi yer tutur. Əlişir Nəvai bu ənənəni dərindən mənimsəmiş, ona böyük ehtiramla yanaşmış və öz yaradıcılığında yaradıcı şəkildə davam etdirmişdir. O, Nizaminin poetik prinsiplərini qorumaqla yanaşı, onları türk mədəni mühitinə uyğunlaşdırmış, əsərlərinə yeni ideya çalarları və fərdi bədii xüsusiyyətlər qazandırmışdır. Məhz buna görə də Nəvainin “Xəmsə”si klassik ənənənin uğurlu davamı olmaqla yanaşı, müstəqil bədii-estetik dəyərə malik əsər hesab edilir. Əlişir Nəvainin Şərq ədəbiyyatındakı mövqeyini müəyyənləşdirən əsas amillərdən biri onun humanist dünya görüşüdür. Şair bütün yaradıcılığı boyunca insanın mənəvi kamilliyini, ədaləti, mərhəməti, elm və biliyin üstünlüyünü, zəhmətin ucalığını və cəmiyyətin mənəvi saflaşmasını təbliğ etmişdir. Onun qəhrəmanları yalnız fərdi taleləri ilə deyil, həm də yüksək əxlaqi keyfiyyətləri ilə seçilir. Bu xüsusiyyətlər Nəvai yaradıcılığını yalnız bədii baxımdan deyil, həm də fəlsəfi və tərbiyəvi baxımdan dəyərli edir. Nəvainin əsərlərində dövlətçilik və ideal hökmdar anlayışına da geniş yer verilir. O hesab edirdi ki, dövlətin möhkəmliyi yalnız güclü hakimiyyətlə deyil, eyni zamanda ədalət, qanunun aliliyi və xalqın rifahına xidmət edən idarəçiliklə təmin oluna bilər. Xüsusilə “Səddi-İsgəndəri” poemasında hökmdarın əsas vəzifəsinin xalqa xidmət etmək, elm və mədəniyyətin inkişafını dəstəkləmək olduğu vurğulanır. Bu ideyalar Şərq siyasi-fəlsəfi fikrinin inkişafında mühüm əhəmiyyət kəsb etmişdir. Əlişir Nəvainin Şərq ədəbiyyatındakı mövqeyini gücləndirən mühüm amillərdən biri də onun dil sahəsindəki fəaliyyətidir. Şair türk dilinin zəngin söz ehtiyatını, poetik ifadə imkanlarını və bədii gücünü öz əsərlərində yüksək səviyyədə nümayiş etdirmişdir. O, türk dilində mürəkkəb süjetli, dərin fəlsəfi məzmunlu əsərlər yaradaraq sübut etmişdir ki, bu dil klassik Şərq poeziyasının bütün janrlarında uğurla istifadə oluna bilər. Bu baxımdan Nəvainin fəaliyyəti türk xalqlarının milli-mədəni özünüdərk prosesində mühüm rol oynamışdır.
Nəvainin yaradıcılığı yalnız Mərkəzi Asiya ilə məhdudlaşmamış, Azərbaycan, Anadolu, Krım, Volqaboyu və digər türk coğrafiyalarında da geniş yayılmışdır. Onun əsərləri müxtəlif dövrlərdə əlyazma şəklində köçürülmüş, mədrəsələrdə tədris edilmiş və klassik şairlər üçün nümunə hesab olunmuşdur. Azərbaycan ədəbiyyatında Füzuli, Qövsi Təbrizi, Saib Təbrizi və digər klassik sənətkarların yaradıcılığında Nəvai poetikasının müəyyən izləri müşahidə edilir. Eyni zamanda Osmanlı ədəbiyyatında da Nəvai yüksək sənətkar kimi qəbul edilmiş və onun əsərlərinə çoxsaylı nəzirələr yazılmışdır. Şərq ədəbiyyatında Nəvainin xidmətləri yalnız poeziya ilə məhdudlaşmır. O, ədəbiyyat nəzəriyyəsi, dilçilik, tarix və bioqrafiya sahələrində də qiymətli əsərlər yazmışdır. Xüsusilə “Mühakimətül-lüğəteyn” əsərində türk və fars dillərini müqayisə edərək türk dilinin zəngin ifadə imkanlarını elmi arqumentlərlə əsaslandırmışdır. Bu əsər türk dilçiliyi tarixində mühüm mərhələ hesab edilir və milli dil şüurunun formalaşmasına böyük təsir göstərmişdir. Əlişir Nəvai yaradıcılığının əsas xüsusiyyətlərindən biri milli və ümumbəşəri dəyərlərin vəhdətidir. O, əsərlərində öz xalqının mədəniyyətini, adət-ənənələrini və mənəvi dünyasını əks etdirməklə yanaşı, bütün bəşəriyyət üçün əhəmiyyət kəsb edən humanizm, ədalət, sülh, dostluq və mənəvi kamillik ideyalarını da ön plana çıxarmışdır. Buna görə də onun əsərləri yalnız türk xalqlarının deyil, ümumilikdə dünya ədəbiyyatının qiymətli nümunələri sırasında yer alır. Müasir dövrdə də Əlişir Nəvainin irsi öz aktuallığını qoruyur. Onun əsərləri müxtəlif dillərə tərcümə olunur, beynəlxalq elmi konfranslarda araşdırılır və universitetlərdə klassik Şərq ədəbiyyatının əsas mənbələrindən biri kimi tədris edilir. Nəvainin humanist ideyaları, dilə və milli-mədəni irsə verdiyi yüksək dəyər qloballaşma dövründə daha da əhəmiyyətli görünür. Bu irs türk xalqları arasında mədəni yaxınlaşmanın, ortaq mənəvi dəyərlərin qorunmasının və klassik ədəbi ənənələrin yaşadılmasının mühüm vasitələrindən biri kimi çıxış edir. Əlişir Nəvai Şərq ədəbiyyatının inkişafında silinməz iz qoymuş böyük sənətkar, mütəfəkkir və ədəbiyyat xadimidir. Onun “Xəmsə”si, lirik irsi və elmi əsərləri klassik Şərq mədəniyyətinin ayrılmaz tərkib hissəsi olmaqla yanaşı, türk dünyasının ortaq mənəvi sərvəti kimi bu gün də yüksək dəyərini qorumaqdadır. Nəvainin yaradıcılığı Şərq ədəbiyyatının humanist mahiyyətini, estetik zənginliyini və mədəni davamlılığını əks etdirən ən parlaq nümunələrdən biri hesab olunur. Əlişir Nəvainin “Xəmsə”si Nizami Gəncəvinin yaratdığı ənənənin uğurlu davamı olmaqla yanaşı, türk ədəbiyyatında yeni mərhələnin başlanğıcı hesab edilir. Nəvai süjetlərin bir qismini klassik mənbələrdən götürsə də, onları dövrünün ictimai-mədəni mühitinə uyğun şəkildə yenidən işləyərək orijinal əsərlər yaratmışdır. Onun “Xəmsə”si sonrakı əsrlərdə Mərkəzi Asiya, Azərbaycan, Anadolu və digər türk xalqlarının ədəbiyyatına güclü təsir göstərmişdir. Əlişir Nəvainin “Xəmsə”si yalnız klassik türk ədəbiyyatının deyil, ümumilikdə Şərq mədəniyyətinin ən qiymətli abidələrindən biridir. Bu əsər türk dilinin bədii imkanlarını nümayiş etdirməklə yanaşı, humanizm, ədalət və mənəvi kamillik kimi ümumbəşəri ideyaları təbliğ edir. Müasir dövrdə də “Xəmsə” elmi araşdırmaların əsas mövzularından biri olaraq qalır və türk xalqlarının ortaq ədəbi-mədəni irsinin mühüm hissəsi hesab edilir. Aparılan tədqiqat göstərir ki, Əlişir Nəvainin “Xəmsə”si yalnız XV əsr türk ədəbiyyatının deyil, bütövlükdə klassik Şərq ədəbiyyatının ən möhtəşəm bədii abidələrindən biridir. Bu əsər Nizami Gəncəvinin yaratdığı “Xəmsə” ənənəsinin yaradıcı şəkildə davamı olmaqla yanaşı, türk dilində yazılmış ilk kamil “Xəmsə” nümunəsi kimi xüsusi tarixi və ədəbi əhəmiyyət daşıyır. Əlişir Nəvai öz yüksək sənətkarlığı, dərin fəlsəfi düşüncəsi və zəngin poetik dili ilə sübut etmişdir ki, türk dili klassik Şərq poeziyasının ən mürəkkəb janrlarında belə yüksək bədii-estetik nümunələr yaratmaq imkanına malikdir. Əlişir Nəvai Nizami Gəncəvinin müəyyən etdiyi bədii prinsiplərə sadiq qalmaqla yanaşı, həmin ənənəyə yeni ideya-estetik xüsusiyyətlər qazandırmışdır. Şair klassik süjetləri olduğu kimi təkrarlamamış, onları yaşadığı dövrün ictimai, siyasi və mənəvi tələblərinə uyğun şəkildə yenidən işləyərək orijinal sənət nümunələri yaratmışdır. Məhz buna görə də onun “Xəmsə”si təqlid deyil, klassik ənənənin yaradıcı inkişafı kimi qiymətləndirilir. “Heyrətül-əbrar”, “Fərhad və Şirin”, “Leyli və Məcnun”, “Səbəyi-Səyyar” və “Səddi-İsgəndəri” poemalarının hər biri yalnız müstəqil bədii əsər deyil, həm də vahid ideya sisteminin tərkib hissəsidir. Bu poemalarda insanın mənəvi kamilliyi, elm və biliyin əhəmiyyəti, əməksevərlik, vətənə bağlılıq, sədaqət, ədalət, mərhəmət və humanizm kimi ümumbəşəri dəyərlər ön plana çəkilmişdir. Müəllif insanın daxili aləmini, mənəvi saflığını və cəmiyyət qarşısındakı məsuliyyətini yüksək bədii ustalıqla təqdim etmişdir. Əlişir Nəvai əsərlərində yalnız fərdi taleləri deyil, bütövlükdə cəmiyyətin inkişafı üçün vacib olan sosial və əxlaqi prinsipləri də ifadə etmişdir. Onun yaratdığı hökmdar obrazları dövlət idarəçiliyində ədalətin, qanunun aliliyinin və xalqın rifahının vacibliyini vurğulayır. Sevgi qəhrəmanları isə mənəvi sədaqətin, dözümlülüyün və insan iradəsinin simvolu kimi təqdim olunur. Bu xüsusiyyətlər “Xəmsə”ni yalnız ədəbi deyil, həm də fəlsəfi və tərbiyəvi əhəmiyyətə malik əsərlər toplusuna çevirir. Nizami Gəncəvi və Əlişir Nəvai eyni humanist idealları bölüşsələr də, hər iki sənətkar bu ideyaları öz milli-mədəni mühitinin xüsusiyyətlərinə uyğun şəkildə ifadə etmişdir. Nizami ümumşərq ədəbi modelini formalaşdırmış, Əlişir Nəvai isə həmin modeli türk ədəbi düşüncəsində yeni mərhələyə yüksəltmişdir. Bu baxımdan Nəvainin “Xəmsə”si türk xalqlarının ortaq mədəni irsinin ən qiymətli nümunələrindən biri hesab olunur. Əlişir Nəvainin yaradıcılığı sonrakı əsrlərdə Mərkəzi Asiya, Azərbaycan, Anadolu və digər türk xalqlarının klassik ədəbiyyatına güclü təsir göstərmişdir. Onun bədii dili, poetik üslubu və humanist ideyaları bir çox şairlər üçün örnəyə çevrilmiş, klassik türk poeziyasının inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirmişdir. Bu təsir yalnız poetik forma ilə məhdudlaşmamış, həm də ədəbi-estetik düşüncənin formalaşmasına mühüm töhfə vermişdir. Müasir dövrdə Əlişir Nəvainin “Xəmsə”si yalnız tarixi-ədəbi abidə kimi deyil, həm də milli-mədəni kimliyin, mənəvi dəyərlərin və humanist idealların daşıyıcısı kimi aktuallığını qoruyub saxlayır. Qloballaşma şəraitində müxtəlif xalqların ortaq mədəni irsinin öyrənilməsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir və Nəvainin irsi bu baxımdan mühüm elmi-tədqiqat obyektidir. Onun əsərlərində təbliğ olunan elmə hörmət, ədalət, mərhəmət, tolerantlıq və insanpərvərlik kimi ideyalar bu gün də öz dəyərini itirməmişdir. Əlişir Nəvainin “Xəmsə”si klassik Şərq ədəbiyyatının inkişafında mühüm mərhələ təşkil edən, türk dilinin zəngin bədii imkanlarını nümayiş etdirən, yüksək estetik və fəlsəfi dəyərə malik möhtəşəm ədəbi abidədir. Onun yaradıcılığı türk xalqlarının ortaq mədəni yaddaşının ayrılmaz hissəsi olmaqla yanaşı, dünya ədəbiyyatı xəzinəsinə də qiymətli töhfə vermişdir. Nəvainin “Xəmsə”si bu gün də elmi araşdırmalar üçün zəngin mənbə olaraq qalır və klassik irsin müasir dövrdə öyrənilməsi, təbliği və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu səbəbdən Əlişir Nəvai irsinin, xüsusilə də “Xəmsə”sinin müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq, poetika, dilçilik və mədəniyyətşünaslıq istiqamətlərində daha geniş tədqiqi gələcək elmi araşdırmalar üçün aktual və perspektivli istiqamət hesab edilə bilər.
Əziz dostum Hacı Əkbər bu yaxınlarda yeni nəşr olunmuş “Xatirələr yaşadır məni” kitabının bir nüsxəsini mənə hədiyyə etdi. Kitab 519 səhifədən ibarətdi. Kitab haqqında öz düşüncələrimi sizinlə bölüşməyi özümə borc bildim.
Əkbər Rüstəmovu hamı idman müəllimi kimi tanıyır. Bakı şəhərindəki 74 saylı TPM (Texniki Peşə məktəbi)-də idman mü-əllimi işləməyə başladı. Sonra Ağdamdakı 50 saylı TPM-də öz işini davam etdirdi. Hələ Vətən müharibəsi başlayana qədər neçə-neçə dünya səviyyəli idmançılar yetişdirib.
Yeri gəlmişkən onu da deyim ki, məşhur “Qarabağ” futbol komandasının ilk bazasının yaradıcısı da Əkbər müəllim olubdu. “Qarabağ”ın adı əvvəlcə “Şəfəq” idi…
Lakin ermənilərin torpaq (Qarabağ) iddiaları, imperiya dövlətlərinin ölkəmizə qarşı ədalətsizliyi onu vətənin azadlığı, müstəqilliyi uğrunda Milli Azadlıq hərəkatına qoşulmağa məcbur etdi. Azərbaycanda Milli Ordunun da yaradılmasında fəallardan biri oldu. Ağdam rayonunda ilk yaradılan 836-cı hərbi hissənin özünümüdafiə dəstələrindən təşkil olunmasına kömək edənlərin biri də Əkbər müəllimdi.
Bundan sonra onun iştirakı ilə özünümüdafiə batalyonunun bazasında 845 saylı h/hissə yaradılır. Bu h\hissəyə də komandir müavini təyin edilir. Bir zabit kimi 3 oğlu ilə erməni–rus hərbi birləşmələrinə qarşı döyüşüb. Oğlu Sənan ermənilər tərəfindən vurulan qırıcının pilotlarını xilas edən zaman şəhid olur.
O, döyüşə-döyüşə qələmini yerə qoymayıb. Bir əlində silah, bir əlində qələm düşmənlə döyüşdən geri çəkilməyib. Döyüşə başlayan gündən özünə gündəlik tutub. Müəllim işləyən zaman şagirdlərinə bu qələmlə qiymət yazardı. İndi isə döyüşən şagirdlərinin, döyüşçü dostlarının gündəlik həyatlarını gündəliyinə köçürürdü.
Dünyada baş verən haqsızlıq, ədalətsizlik onu şeir, publisis-
tik məqalə, esse yazmağa vadar edir. Yurd-yuvasından didərgin düşən Əkbər müəllim bu yazdıqlarını cilalayıb kitaba çevirməyi qərara alır.
***
Əkbər müəllim içindəki harayları oxucusuna belə çatdırır:-İndi mən necə haray çəkim ki, içimdəki iniltiləri bütün dünya, bütün Azərbaycan eşitsin? İçimdəki iniltini axı kim duya biləcək ki, nələr çəkirəm bu səngərdə?!…
Müəllif içindəki haraylar şeirlərində, poemalarında da öz əksini tapır. Vətən həsrəti, oğlu Sənanın və bütün şəhidlərin ruhları onu sakitləşməyə qoymur. Çünki bu şəhidlərin arzuları yarımçıq qalmışdı. Vətənin azadlığı, müstəqilliyi və ərazi bütövlüyü uğrunda onlar canlarını torpağa qurban verdilər. Bu şəhidlərin analarının da fəryadları onun içindəki iniltilərə qoşulmuşdular. O Anaların biri də onun həyat yoldaşı Mənsumə xanım idi.
O, Mənsumə xanım ki, 3 övladı, bir də həyat yoldaşı Vətən uğrunda mənfur düşmənə qarşı döyüşürdülər. Evində rahat outra bilmirdi. Fikri onların yanındaydı. Balası Sənan şəhid olanda, onun harayı da, şəhid analarının harayına qoşuldu. Bunula belə o, möhkəm dayandı. Axı onun 3 igidi hələ də imperiya ilə döyüşürdü.
“Yazmasam olmur” poemasında yazır:
…Ömür-gün yoldaşım, bilirsən ki, sən
Ancaq güc almışam həyatda səndən…
Sonra deyir:
Qarabağın dərdi, mənim dərdimdi,
Qələbə bizimdi, zəfər bizimdi…
O, qələbəyə ümidini itirmədi. O günün gələcəyinə inanırdı. Onun poemalarında başına gələn hadisələr ilə bərabər, həm də bir vətən həsrəti var. Bu hadisələri də xronoloji ardıcıllıqla verib. Burda yurd, yer adlarını elə həssaslıqla vəsf edib ki, orada Qarabağın xəritəsini cızıb. O yerləri tanımayana bələdçilik elə-yib…
***
Bu kitabın ikinci hissəsində Vətənin azadlığı, müstəqilliyi, ərazi bütövlüyü uğrunda düşmənlə-ermənilər, imperiya qüvvələri, dünyanın muzdlu əsgərləri ilə döyüşən ordumuzun əsgərlərinin, zabitlərimizin portretlərin çəkib. Çünki torpaq sevdalısıdı, vətən təəssübkeşidi. Özü də onlarla birlikdə döyüşüb. Döyüşçüləri öz balası bilib. Komandir kimi yox, bir doğma ata kimi onların qayğılarına qalıb.
Səngər onun birinci evi olmuşdu. Ona görə də elə ikinci bölümü “Əsgər xatirələri” adlanır. O, cəbhədəki komandirlər, əsgərlər ilə ayrı-ayrılıqda ünsiyyətdə olub. Əvvəlki 4 kitabında da onlardan bəhs edibdi. Bu kitabda olanlar, o kitablarda olan hadisələrin davamıdı. İstəmir ki, vətən uğrunda döyüşən bir döyüşçü kənarda qala. Onların hər biri haqqında az da olsa məlumat verməyi özünə boc bilir.
Əkbər müəllimin məqalələri o zamankı dövri mətbuatlarımızda mütəmadi çap olunubdu. “Ədalət”, “Təzadlar”, “Qarabağ” və başqa qəzetlər onun məqalələrinə həmişə yer ayırıblar.
***
Kitabın üçüncü bölümü ziyalılar ilə olan xatirələridi. Düşüncələri ilə həmfikir olduğu ziyalılar ilə tez-tez görüşərdi. O, bu görüşləri ömrünün ən gözəl anları kimi xatırlayır. Belə ziyalılardan biri Azərbaycanın görkəmli şairi, Filologiya Elmləri doktoru, professor Famil Mehdidi. F.Mehdi ona dediklərini belə yada salır, “Bəşər övladı daim yenilənməyə, tərəqqiyə, yaradı-cılığa can atır. Bu da ancaq və ancaq xeyir əməlli, xoş niyyətli insanların işidi”.
Famil müəllim regionçuluğun, qohumbazlığın əleyhinə olan ziyalılarımdandı. Belə əlamətlər millətin birliyini pozur. Birliyimizi istəyiriksə, tayfabazlıqdan kənar olmalıyıq. Bunlar F.Mehdi əqidəsinin məhsullarıdı…
Azad Vətən partiyasının (keçmiş QAT) sədri, Tarixçi-alim Akif Nağı haqqında deyir:-Mən onu yenidən “tapdım”, yenidən “kəşf etdim”, yenidən “tanıdım” və yenidən özümə həmdəm bildim. Vətənə gərəkli olduğumu özüm üçqn ayırd etdim…
Bir məqaləsində belə yazır, “Mən hələlik sağ qalmışamsa, bir miəllim olaraq, bir keçmiş döyüşçü komandir olaraq gücüm, qüvvətim daxilində bacardığım qədər o günləri, o illəri gələcək nəsilə xatırladım. Müdhiş döyüş günlərini gələcək millətsevər, vətənsevər, dövlətçiliyi sevən gənclərə ötürməyi özümə özümə borc bildim…
***
Dördüncü bölüm, UNUTMA adlanır. Bu Əkbər müəllimin aforizmləridi. O, gələcək nəsilə deyilənləri unutmamağı tövsiyə edir. Millətimizin başına gələnləri, bu tarixləri heç bir zaman unutmamağa çağırır. Başımıza gələnlərin bir də təkrar olmasını istəmir.
Bəli, Hacı Əkbər Rüstəmovu yaşadan bu xatirələridi. Bu xatirələrin bir hissəsi də şəkillərdə yaşayır. Əziz oxucular, “Xatirələr yaşadır məni” kitabın oxuyanlar, burada çox maraqlı məlumatlar əldə edəcəklər.
Əziz dostum Hacı Əkbər, təbrik edirəm, sənə uğurlar olsun!
