“Fotonu 2000-ci illərin əvvəllərində Strasburqda Şahin Sinariya çəkib. Şəhəri gəzərkən Vaqif müəllim qeyri-adi adı olan bu məkanı görüb ayaq saxladı,-gəl, burda bir şəkil çəkdirək- dedi. Şairin 85-ci doğum günündə onunla bağlı xatirələrimi yazdım, bu fotonu da xatırladım. Ruhu şad olsun!” – RƏŞAD MƏCİD
Şairəm, çünki vəzifəm budur əşar yazım, Gördüyüm nikü bədi eyləyim izhar, yazım, Günü parlaq, günüzü ağ, gecəni tar yazım, Pisi pis, əyrini əyri, düzü həmvar yazım, Niyə bəs boylə bərəldirsən, a qare, gözünü? Yoxsa bu ayinədə əyri görürsən özünü?!
Şerə məşğul edərək xatiri-qəmmayilimi, Qoyuram qənşərimə kağızımı, çernelimi, Gəlirəm yazmağa bir kəlmə, – tutarsan əlimi, Qorxuram, ya nə üçün, – çünki kəsirsən dilimi! Ey əcəb, mən ki, sədaqət yolunu azmayıram, Hələ gördüklərimin dörddə birin yazmayıram!
Hələ mən dörddə birin yazmayıram, karına bax, Üstümə gündə söyürsən bu qədər, arına bax, Özün insaf elə, əfkarına, ətvarına bax! Istəmirsən yazam? Öz eybli kirdarına bax! Kişi, sən eybini qan, mənlə əbəs cəng eləmə! Özünü, həm məni bu barədə diltəng eləmə!
Görür ərbabı-qələm qayeyi-amalınızı, Məndən artıq yaza bilməkdə ikən halınızı, – Yazmır onlar dəxi on dörddə bir əfalınızı, Özünüzsüz olara yazdıran əhvalınızı… Yoxsa bu eybdən aləmdə mübərradır olar, Boylə alçaq yazıdan min kərə əladır olar!
Necə mən dörddə birin yazmağa əymən deyiləm, Qorxur on dörddə birin yazmağa həm əhli-qələm; Sən əgər söz verəsən: “Qorxma, qıl əhvali rəqəm”, Vazi-halın yazılarsa zili-zilü bəmi bəm, Elə bir halə düşərsən ki, tükün biz-biz olar, Əyninə geyməyə şey tapmasan, astar üz olar!
Mənə görə Vaqif Səmədoğlu poeziyada perspektiv ustasıydı. Məsələn, necə ki, Stenli Kubrikin “Odissey: 2001” filmindəki məşhur səhnədə səmaya atılan iri sümük parçası aşağı düşərkən kosmik şattla çevrilir, Səmədoğlu da ən sadə şeirində belə bu cür plandan plana keçirdi. Sadə bir şeirinə baxaq:
“Mənim ünvanım: Nəhayətsizlik. Zaman. Məkan. Dünən, bu gün və sabah. Görünən, görünməyən. Eşidilən, eşidilməyən Qalaktika. Günəş sistemi. Yer kürəsi. Torpaq. Bir az Avropa. Bir az Asiya. Böyük ölkə. Doğma yurdum Azərbaycan. Bakı. Sakit bir küçə. Ev dörd, mənzil otuz yeddi. Otaq. Üçbucaq masa. Kağız və qələm. Şeirlər…”
Təsvirin vektoruna nəzər yetirin, kosmik plandan, hələ dünyaya gəlmədiyi məqamdan şeirlərin balaca bir otaqda dünyaya gəldiyi məqama pillə-pillə keçid… Bu sadə görünən pilləkənvari sadalama bizə astaca sezdirir ki, baxır, gördüklərinə hansı ölçüdən, hansı perspektivdən yanaşırsan. Vaqif Səmədoğlu itki haqqında şaxseysiz yazmağı bacarırdı. Qardaşı Yusifə ithaf etdiyi, atası böyük Səməd Vurğunun ölümüylə bağlı şeirdə itki hissi haqqında danışmır, (eynilə Pasternak kimi) onu predmetlərə proyeksiya edir, poetik analogiyalar vasitəsilə göstərir; qantel-telefon dəstəyi arasında qurulan analogiyanın inkişafına fikir verin: “Bilirsiz qantel nədir? Çuqundan tökülmüş, Uzun bel səkkizə bənzər əzələ bərkidən. Mən bir dəfə dünyanın ən ağır qantelini qaldırdım: telefon çağırdı məni, götürdüm dəstəyi, səs gəldi:
– Özünü ələ al, öldü… Qüvvəm çatmadı, düşdü əlimdən dünyanın ən ağır qanteli…”
Vaqif Səmədoğlu bəlkə də şeirşünaslığımızda hələ narrativ şeir anlayışı olmayanda hekayəsi, novellavari sürpizləri olan şeirlər yazmışdı.
“Hər gün səhər altıda Süd! Süd! Süd! bağırır həyətdə kiminə səsi. Bu səhər üşüyə-üşüyə həyətə düşdüm. İstədim soruşam, hardan tapır bu adam səhər tezdən bu cür qüvvətli səsi? Nə boydadır zalımın nəfəsi, böyük bir evi səsiylə yuxudan qaldıra bilir? Gördüm, qarıdır, gözlərindən yuxu tökülür…”
Fikir verin, elə bil, yer üzündə heç bir bənzətmə, təşbeh qalmayıb, birbaşa əhvalatın özü təqdim edilir, ancaq “ş”-ların və “s”ların ustaca təkrarı hesabına adi bir həyat mənzərəsi şeirləşir.
“The philosophers have only interpreted the world, in various ways. The point, however, is to change it.”
“İndiyə qədər filosoflar dünyanı yalnız müxtəlif yollarla şərh ediblər. Amma vacib olan dünyanı dəyişdirməkdir”. Karl Marksın məzar daşının üzərində yazılmış bu cümlə filosofun “Eleven Theses on Feuerbach” (Feyerbax haqqinda on bir tezis) kitabındandır. Kitabda ümumiyyətlə Karl Marksın və onun özü tərəfindən irəli sürülmüş dialektik materializm baxışları yer alır. Buraya həm bu fikri qəbul etməyənlərin, həm də müəllifin materializmi natamam başa düşdüyünü iddia etdiyi Feyerbaxa tənqidləri daxildir.Marks, Feyerbaxın fəlsəfi fikirlərinin siyasi nəticələrə gətirib çıxara bilməyəcəyindən narazı idi. O, 11-ci “tezis”ində “insan mahiyyətini” iqtisadi və sosial münasibətlərdə deyil, təcrid və abstraksiyada tapmağa çalışan Gənc Hegel məktəbinin intellektual materializmini kəskin tənqid etmişdir. Marks iddia edir ki, dinin mənşəyini anlamaq dini inancı məhv etmək üçün kifayət deyil. Bu mənada Marks 11-ci tezisini məşhur bir cümlə ilə bitirir:
“İndiyə qədər filosoflar dünyanı yalnız müxtəlif yollarla şərh ediblər. Amma vacib olan dünyanı dəyişdirməkdir”.
