QUCAĞINI GENIŞ AÇ… ( Gizir Pəncəli Teymurova həsr olunur.) Qucağını geniş aç, gəlirəm Ana Torpaq, Çox döymüşdüm qapını, səhər-axşam taq-taraq, Hər gəlirəm deyəndə, əlimdə vardı bayraq, O qutsal əmanətin, ünvanına yetibdi… Sancmışam Sancağımı, rahat gəlirəm indi…
Səhər-axşam deyərdim, bu canım sənə fəda, Nə olur mənə olsun, təki sən görmə qada, “Komandir yaxşı olsa, ordunu verməz bada”, Komutanım öndədir, gül-çiçək düz yoluna… Sıra ilə gəlirik, yer ver girək qoynuna…
Çox dilək diləmişdim, Bayraq olsun kəfənim, Xəyalım gerçək olub, sevinməsin düşmənim, Dualarım qəbuldu, ağlamasın sevənim, Ana, sən də gözünün qorasını sıxma ha… “Oğul düşmən çəpəri”, qurban gedər torpağa… 12.04.2016. Bakı. Qeyd: Bu şeiri yayımlamaq arzusunda olan sayt və mətbuat nümayəndələrinə yayım hüququ verilir. Səninlə qürur duyuram, Azərbaycan gənci!
Lev Tolstoyun “İnsanlar nə ilə yaşayır” əsərinin fəlsəfəsi
Lev Tolstoyun “İnsan nə ilə yaşayır?” adlı qısa hekayəsi sadəcə fantastika əsəri deyil, həyatın əsas həqiqətlərinin dərindən araşdırılmasıdır. Bu əsərdə Tolstoy məhəbbət, şəfqət və insan varlığının mənəvi mahiyyəti mövzularını araşdırır. 1885-ci ildə yazılmış hekayə, Tolstoyun əxlaqi məsələlər və xristian məhəbbət idealı ilə getdikcə daha çox maraqlandığı sonrakı illərdə onun dini və fəlsəfi dəyişməsini əks etdirir. O, “İnsanların nə ilə yaşadığı”nı sadə, lakin universal bir dərs təqdim edir: məhəbbət bəşəriyyəti saxlayan əsas qüvvədir. Hekayə kilsənin yaxınlığında titrəyən və çılpaq bir adamı kəşf edən təvazökar ayaqqabı ustası Simondan bəhs edir. Ona yazığı gələn Simon, yoxsulluğuna baxmayaraq, sonradan Mikayıl adlı mələk olduğu ortaya çıxan adamı evinə gətirir. Mikayıl ölmək üzrə olan ananın ruhunu almaqda Tanrının əmrinə tabe olmadığı üçün göydən yerə atılmışdı.Yerə atılan mələyə insan varlığı haqqında üç əsas həqiqəti öyrənmək tapşırılır. Bu həqiqətlər insanların nə ilə yaşadığı, niyə yaşadıqları və onların yaşaması üçün nəyin vacib olduğu sualları ətrafında fırlanır. Müxtəlif personajlarla – çəkmələr sifariş edən eqoist centlmendən tutmuş mərhəmətli dul qadına qədər – bir sıra görüşlər vasitəsilə Tolstoy cəmiyyətin daha geniş mənəvi problemlərinin mikrokosmosunu təmin edərək materializm və altruizm arasındakı kəskin ziddiyyətləri göstərir. Tolstoyun “İnsan nə ilə yaşayır?” əsərindəki fəlsəfəsinin mərkəzində məhəbbətin insan təcrübəsi olması fikri dayanır. Hekayə irəlilədikcə bəlli olur ki, insanı saxlayan sərvət, status və ya rahatlıq deyil, sevgidir. “Kişilər özlərinə qayğı ilə deyil, sevgi ilə yaşayırlar” sitatı hekayənin əsas vəhyi kimi xidmət edir, empatiya, əlaqə və fədakarlığın əhəmiyyətini işıqlandırır. Əsər irəlilədikcə Tolstoy cəmiyyətin möhkəmlənmiş materialist dəyərlərini tənqid edir. Sifarişlə tikmə çəkmələr sifariş edən centlmenin xarakteri, var-dövlət və status üçün eqoistlik axtarışını təmsil edir. O, çəkməçi və dul qadın vasitəsilə ötürülən mesajdan tamamilə fərqli olaraq, mülkün və sosial vəziyyətin dəyəri diktə etdiyi dünyagörüşünü təcəssüm etdirir. Tolstoyun bu əsəri bütün insanların bir-birinə bağlılığını vurğulayır. “İnsan nə ilə yaşayır?” ideyası fərdi yaşamaqdan kənara çıxır. O, birinin rifahının hamının rifahı ilə bağlı olduğu kommunal varlığı müdafiə edir. Bu, çəkməçinin insan ehtiyaclarını dərk etməsi onun ticarətinin tranzaksiya xarakterini aşdığı qarşılıqlı əlaqədə təsirli şəkildə təsvir olunur. Hekayə oxucuları bizim həyatımızın bir-birinə qarışdığını və hərəkətlərimizin başqalarının həyatına dalğalı təsir göstərdiyini dərk etməyə dəvət edir. Mələk Mikayılın öyrəndiyi dərslər daha mərhəmətli bir cəmiyyətin inkişafında icmanın, xeyirxahlığın və paylaşılan insanlığın vacibliyini gücləndirir – Tolstoy bütün həyatı boyu daim müdafiə etdiyi ideya. “İnsan nə ilə yaşayır?” əsərində Tolstoy dərin bir fəlsəfi həqiqəti dilə gətirir: sevgi insan varlığının əsasını təşkil edir. Zəngin personajlar və təsirli hekayələr vasitəsilə o, oxucuları öz dəyərləri və hərəkətlərinin başqalarına təsiri barədə düşünməyə çağırır. Tolstoyun mesajı zamanı üstələyir, bizi empatiya, xeyriyyəçilik və məhəbbətlə səciyyələnən həyatı qəbul etməyə dəvət edir-bizə xatırladır ki, insanlığımızın mahiyyəti sahib olduğumuz şeylərdə deyil, bir-birimizə necə qayğı göstərdiyimizdədir Bəşəriyyət haqqında üç vacib dərsi öyrənmək üçün göndərilən Mikayıl, ilahi missiyası tamamlanana qədər Simon və ailəsi ilə birlikdə qalır. Hekayə boyu Mikayıl bu üç suala cavab axtarır və öyrənir:
-İnsanda nə yaşayır?
-İnsana nə verilmir?
-Kişilər nə ilə yaşayırlar?
Tolstoyun ilk dərsi insanların içindəki əsas qüvvəyə aiddir: sevgi. Mikayıl müşahidə edir ki, insanın əzab çəkməsinə, qorxusuna və ya yoxsulluğuna baxmayaraq, məhəbbət əbədi hərəkətverici qüvvə olaraq qalır. Simonun öz cüzi imkanlarına baxmayaraq, qəribə mərhəmət göstərməsi sevginin insan ruhunda olduğunu göstərir. Bu fədakar məhəbbət sadə insanı ilahi şəfqət alətinə çevirir. Burada Tolstoyun fəlsəfəsi xristian təlimlərindən, xüsusən də Əhdi-Cədiddə vurğulanan sevgi və bağışlama mesajından dərindən təsirlənir. Tolstoy deyir ki, sevgi olmasaydı, bəşəriyyət yaşaya bilməzdi. Bizi müəyyən edən və birləşdirən mahiyyətdir. Mikayılın cavab verməli olduğu ikinci fəlsəfi sual insana nəyin verilmədiyidir. Bu, gələcəyin sirridir. İnsanlara gələcəklərini bilmək və ya idarə etmək qabiliyyəti verilməyib, lakin onlar yaşamağa, işləməyə və ümid etməyə davam edirlər. Hekayədə varlı bir adam Simona bir il çəkəcək bir cüt çəkmə düzəltməyi əmr edir, ancaq ertəsi gün gözlənilmədən ölür. Bu, həyatın gözlənilməzliyi qarşısında insan planlarının puç olduğunu göstərir. Tolstoy vurğulayır ki, insanlar gələcək üçün planlar qursalar da, onların keçəcəkləri yolu yalnız Tanrı bilir. Həyatın qeyri-müəyyənliyini qəbul etmək və nəzarəti təslim etmək üçün təvazökarlıq Tolstoyun mənəvi mesajının əsas elementləridir. Mikayılın öyrəndiyi son və ən vacib dərs insan həyatını təmin edən şeydir. Cavab sevgidir. İnsanlar maddi sərvət, güc və ya statusla deyil, bir-birlərinə göstərdikləri sevgi və mehribanlıqla yaşayırlar. Varlı adam gözlənilmədən vəfat etdikdə məlum olur ki, dünya malları həyatı təyin etmir və saxlamır. Əksinə, Simon və onun həyat yoldaşı, öz mübarizələrinə baxmayaraq, Mikayıla göstərdikləri qayğı, insanları həqiqətən yaşadan şeyləri təcəssüm etdirir: xeyirxahlıq və empatiya qabiliyyəti. Tolstoyun hekayəsi onun xristian əxlaqını şərhindən çox təsirlənir. Sonrakı həyatında Tolstoy institusional dinə dərindən tənqidi yanaşmışdır. Əsər Məsihin təlimlərinin təbiətini əks etdirir, onun şəfqət, təvazökarlıq və maddi olandan daha çox ruhani olanı vurğulayır. Tolstoyun fikrincə, xilas dini ayinlərdə və ya ehkamlarda deyil, başqalarına məhəbbət və xidmətdə tapılır. Hekayə həm də Tolstoyun sərvət və sosial təbəqənin yaratdığı parçalanmalara qarşı tənqidini əks etdirir. Kasıb ayaqqabıçı olan Simon xristian fəzilətlərini təcəssüm etdirir, hekayədə görünən varlı müştərilər isə çox vaxt ruhən iflas etmiş kimi təsvir edilir. Tolstoy bu təzaddan istifadə edərək, maddi sərvətləri mənəvi yaxşılıqdan üstün tutan cəmiyyətin dəyərlərini şübhə altına alır. “İnsan nə ilə yaşayır?” xristian etikasına əsaslansa da, mesajı dini sərhədləri aşır. Tolstoy məhəbbəti inancından, mədəniyyətindən və şəraitindən asılı olmayaraq bütün insanları saxlayan universal qüvvə kimi təqdim edir. Hekayədə şəfqət və təvazökarlığa vurğu insan əzab və əlaqə ehtiyacının ortaq təcrübəsindən danışır.Tolstoyun fəlsəfəsi təklif edir ki, qarşılıqlı asılılığımızı dərk etməklə biz həyatın əsl məqsədini dərk etməyə yaxınlaşırıq. Tolstoyun “İnsanlar nə ilə yaşayır?” əsəri insan varlığının təbiəti haqqında dərin düşüncələri əks etdirir. Sadə hekayəçiliyi ilə bəşəriyyəti hərəkətə gətirən və saxlayan şeylərə dair dərin fəlsəfi anlayışlar təqdim edir. Sevgi, şəfqət və həyatın qeyri-müəyyənliklərini qəbul etmək Tolstoyun mənalı həyata baxışının əsasını təşkil edir. İnsan əzablarının və materializmin tez-tez hökm sürdüyü bir dünyada Tolstoyun hekayəsi sevginin gücünü və xeyirxahlığın əbədi əhəmiyyətini əbədi xatırladır.
У Олеси Михайловны был любовник. Ничего предосудительного, коли была она дамой незамужней, сорока пяти лет. Как говорится, ягодка опять. Любовнику её, Виктору, было сорок лет. Встречались они давно, шесть лет минуло, а к свадьбе дело не шло. Оно и понятно — у Виктора всё впереди, а у Олеси Михайловны закат занимается. Свои дети были взрослые, а родить детей Виктору она уже не могла, и потому о свадьбе говорить было глупо. Умом Олеся Михайловна это понимала, но думала о том, как несправедливо мир устроен: женщин после сорока как будто с корабля на берег списывают. Виктор времени даром не терял и помимо Олеси Михайловны, периодически с молодыми девицами встречался. Встречи эти были разовые и он исправно возвращался к постоянной, проверенной временем любовнице. Приезжал он к ней, когда хотел и когда ему было удобно, привозил подарки, накрывал столы и был очень доволен собой. Конечно, молодец-удалец, держит Олесю Михайловну столько лет в напряжении, ничего не обещает. И женщина верная, постоянная есть, и свобода полная. А что? Сама должна понимать, что не пара она ему для брака. Детей Виктор хотел гипотетически. Приятно было поговорить об этом с Олесей Михайловной, понимая, как ей это обидно слышать, наблюдать, как она всегда при этих разговорах меняется в лице, переживает, что вот-вот Виктор найдёт молодую жену и счастье её кончится. В тот день он нагрянул к любовнице как всегда неожиданно. А с кем ей быть-то? Какие дела у неё могут быть, важнее Виктора? Пробыл он у любовницы как всегда три дня, а когда уехал, села Олеся Михайловна в любимое кресло с чашечкой кофе и вдруг поняла, что самые счастливые минуты в её жизни — это когда Виктор уезжает. Он ухитрялся занимать собой всё пространство и время, нарушая её привычки и весь уклад жизни. Говорить ей с ним было особенно не о чем. Секс с ним давно не бередил чувства, а стал пресным и привычным. Вспомнился анекдот : “Дети, что надо сказать, когда гости уходят?” — “Слава Богу! “ Через неделю Виктор приехал с цветами и сказал : —Давай жить вместе, как муж и жена, можем расписаться, но учти, что как только встречу достойную мать для будущего ребёнка, не обессудь, сама понимаешь. Олеся Михайловна посмотрела на любовника материнским взглядом и ответила : — Спасибо тебе за всё и даже за это запоздалое и неказистое предложение, но больше ко мне не приезжай никогда. Оторопевший Виктор не успел ничего возразить и был мягко выпровожен за дверь. Олеся Михайловна сидела в кресле с чашечкой кофе и была счастлива, как никогда. Ей было даже смешно. Она вспомнила ещё одну фразу : ” Как жаль, что вы наконец-то уходите! “ Через три дня она летела в самолёте в Сочи.
Dünən (15.09.2024) son iyirmi beş ildən bəri hər ayın 15-də olduğu kimi AYB Mingəçevir bölməsinin yaradıcılıq günündə yenə də yazar dostlarımızla birlikdə idik. Bölmənin rəhbəri İsmayıl İmanzadə yazalarımızı salamlayıb, pedaqoji sahədə çalışan yazar həmkarlarımızı yeni dərs ilinin başlanması münasibətiylə təbrik edəndə sonra yaxın iki-üç həftə ərzində gənc xanım şairə Nərmin Eldənizqızının ilk şeirlər kitabının keçirilməsi nəzərdə tutulan təqdimat mərasimi və tanınmış şairə, bölmənin yetirməsi Nəcibə İlkinlə keçiriləcək görüşlə ilgili təklif və tapşırıqlarını açıqları. AYB Mingəçevir bölməsinin 25 illik yubileyiylə bağlı görülən işlərdən söz açdı. Bundan sonra isə adətən saatın əqrəbi istiqamətində əyləşən qələm sahiblərini növbəylə yazılarını oxumağa dəvət etdi. Ağabala Salahlı, Bəhman Gülövşəli, Mahir Musa, Ziyəddin Binəva, Namiq Zaman, Nicat Hunalp, Şamil Həsən, Elçin Məhərrəmli, Əhməd Əfsun, Eldəniz Cəfəroğlu… son günlər ərzində qələmə aldıqları yazılarını söz məclisinin iştirakçılarına öz qiraətlərində təqdim etdilər. MDU-nun dosenti, şair-tədqiqatçı Mehman Rəsulov, yazarların zarafatla “bölmə rəhbərinin müşaviri” adlandırdıqları ədəbiyyat sevdalısı Rəşid Rəsulov, tədbirə qonaq qismində qatılan tanınmış şəhər ziyalısı Qalib Ağayev və ədəbiyyat həvəskarı Bəxtiyar Qarabağlı öz çıxışlarında bölmənin önəmli fəaliyyətini qeyd etməklə, könül xoşluğuyla keçən anlardan məmnun olduqlarını dilə gətirdilər. Gənc şair Elvin Rəfaeloğlu ilin əvvəllərində haqq dünyasına qovuşmuş atası şair Rəfael Dəmiroğlunun bir neçə şeirini oxuyaraq məclis üzvlərini kövrəltdi. Ayrı-ayrı yazarlara,-illah da gənclərə həm həmkarları, həm də bölmə rəhbəri tərəfindən verilən tövsiyyələr də anlaşıqlı tərzdə qəbul olundu.
Sonda bölmə rəhbəri İsmayıl İmanzadənin oxuduğu iki şeiri də razılıq hissiylə qarşılandı. O, AYB Mingəçevir bölməsinin yeni simvolunu hazırlayan gənc yazarlara,-Elçin Məhərrəm, Nicat Hunalp və Şamil Həsənə minnətdarlığını bildirib, həmkarlarına uğurlar arzuladı. Tədbirin ayrı-ayrı məqamlarında, sonda isə mənzərəli bir məkanda foto-aparatın yaddaşına həkk olunan şəkillərsə unudulmaz söz məclisinin sevinc-fərəh dolu anlarına şahidlik etdi…
20-ci əsrin aparıcı ekzistensialist filosoflarından biri olan Jan-Pol Sartr insan azadlığını, şüurunu və məsuliyyətini dərindən araşdırması ilə tanınırdı.“Baudelaire” (1947) tənqidi essesində Sartr yaradıcılığı ilə müasir ədəbiyyatda yeni dövr açan məşhur fransız şairi Şarl Bodlerin həyat və psixikasını dərindən araşdırır. Sartrın Bodlerə münasibəti sadəcə ədəbi tənqid deyil, Les Fleurs du Malın arxasında duran insanın ekzistensial psixoanalizidir. Bu obyektiv vasitəsilə Sartr, Bodlerin ziddiyyətlərini, seçimlərini və uğursuzluqlarını araşdırır, ekzistensializmin fəlsəfi çərçivəsi vasitəsilə şairin həyatına fikir verir. Sartrın təhlilinin əsasını ekzistensial fəlsəfəsində əsas prinsip olan “mauvaise foi” və ya pis niyyət anlayışı təşkil edir.Pis inanc, Sartrın fikrincə, fərdlərin saxta dəyərləri qəbul edərək və potensiallarını məhdudlaşdıraraq öz azadlıqlarının yükündən qaçdıqları özünü aldatma aktıdır. Sartr, Bodleri tədqiq edərkən şairi öz azadlığı və seçimlərinin məsuliyyətindən daim yayınan, pis niyyətə qapılan bir insan kimi təsvir edir. Sartrın fikrincə, Bodlerin öz obrazı onun transsendensiya arzusu ilə dərin köklü aşağılıq hissi arasındakı gərginliklə fərqlənir. Sartr iddia edir ki, Bodler heyran olmaq istəyi ilə özünü alçaltmaq məcburiyyəti arasında dəyişir. Onun fikrincə, bu daxili konflikt Bodlerin əsl azadlığın əzabını – həqiqi seçim vasitəsilə öz mahiyyətini yaratmaq azadlığını qəbul etmək istəməməsindən irəli gəlir. Sartr əsərdə yazır: “O, özünü bilərəkdən uğursuzluğa düçar etdi”. Sartr, Bodleri daha böyük bir şeyə çevrilmək azadlığı ilə üzləşməkdənsə, özünü yaratma terroru ilə üzləşməkdən daha çox təsəlliverici olan onun sıradanlığından yapışan biri kimi təsvir edir. Ekzistensial terminlərlə desək, Bodler tam insan olmaqdan irəli gələn radikal azadlığı qəbul etməkdənsə, başqaları tərəfindən müəyyən edilmiş bir “şey” olmağa üstünlük verir. Sartrın fəlsəfəsi insanların “azad olmağa məhkum” olduğunu iddia edir – bu konsepsiya onun Bodler haqqında tənqidinin çox hissəsini vurğulayır. Sartr azadlığı həm hədiyyə, həm də lənət kimi görürdü; bu, fərdlərə həyatlarını formalaşdırmaq imkanı verir, eyni zamanda onların öz hərəkətləri və uğursuzluqları üçün tam məsuliyyət daşımaları deməkdir. Bodler, Sartrın fikrincə, bu məsuliyyəti rədd etdi, özünü taleyinin aktiv agenti deyil, vəziyyətin passiv qurbanı kimi göstərməyə üstünlük verdi. Sartr, Bodlerin anası ilə münasibətini və onun daha geniş dünyagörüşünü necə formalaşdırdığını araşdırır. Sartrın fikrincə, Bodlerin anasından asılılığı və ona qarşı eyni vaxtda kin-küdurəti daha dərin ekzistensial münaqişəni ifadə edir: onun azadlıqla mübarizəsi və onu asılılıq şəklində bağlayan emosional bağları qırmaq istəməməsi və s. Bodler, Sartrın fikrincə, onu bağlayan emosional və psixoloji zəncirlərdən yuxarı qalxmaqdan imtina edərək, qurbanlığını əbədiləşdirməyi seçdi. Bu seçim–əgər belə adlandırmaq olarsa- Sartrın, Bodlerin öz azadlığını necə dərk etdiyinə dair daha geniş tənqidini əks etdirir. Bodler insan azadlığının bütün potensialını əhatə etmək əvəzinə, uğur arzusu ilə uğursuzluğun rahatlığı arasında sıxışan bir persona yaratdı. Sartr üçün bu dixotomiya orijinal varlıqdan əsaslı şəkildə yayınmaq, dünya ilə öz şərtləri ilə əlaqə qurmaqdan imtina etmək idi. Sartr həmçinin Bodlerin poeziyasını və nəsrini onun ekzistensial ideyalarının obyektivindən araşdırır. O, Baudelaire əsərində çürümə, ölüm və əxlaqi qeyri-müəyyənliklə bağlı bir vəsvəsə görür. Les Fleurs du Mal (“Şərin çiçəkləri”) Sartrın fikrincə, təkcə gözəlliyin və pozğunluğun bədii tədqiqi deyil, həm də Bodlerin öz ekzistensial iflicinin əksidir. Bodler, Sartrın fikrincə, neqativlik – varlığın çirkinliyi, insanın uğursuzluğu və arzunun puçluğu ilə əsirdir. Sartr, Bodler estetikasını “gözəl və iyrəncliyin ayrılmaz olduğu” bir estetika kimi təsvir edir. Bir çox cəhətdən Bodler sənəti onun öz fəlsəfi nasazlığının təzahürüdür. Onun günaha, əzab-əziyyətə və şərə heyran olması onun insan vəziyyəti ilə mübarizəsini əks etdirir. Sartr üçün Bodler sadəcə xarici reallığı sənədləşdirmir, həm də öz psixoloji və ekzistensial böhranlarını səhifəyə köçürür. Bodlerin öz ziddiyyətlərini – transsendensiya arzusu ilə uğursuzluğu qucaqlaması, gözəlliyə olan sevgisi ilə çürüməyə cəzb etməsi arasında – barışa bilməməsi, Sartrın fikrincə, onun həqiqi olmayan varlığının göstəricisidir. O təklif edir ki, Bodler sənəti innovativ və dərin təsirli olsa da, son nəticədə pis niyyətin məhsuludur, çünki bu, onun öz azadlığının və məsuliyyətinin tam nəticələri ilə üzləşmək istəməməsini əks etdirir. Sartrın Bodler haqqında essesi tez-tez “ekzistensial psixoanaliz” nümunəsi hesab olunur, Sartr fərdi psixologiya vasitəsilə deyil, ekzistensial fəlsəfənin obyektivindən dərk etməyə çalışıb. Şüursuz və ya basdırılmış istəklərə diqqət yetirməkdənsə, Sartr Bodlerin etdiyi şüurlu seçimlər və bu seçimlərin onun ekzistensial vəziyyətini necə əks etdirməsi ilə daha çox maraqlanır. Sartr, Bodlerin həyat və yaradıcılığını tədqiq etməklə, onun fikrincə, xarici şəraitə görə deyil, azadlığını tam şəkildə qəbul edə bilmədiyi üçün faciəvi bir şəxsiyyət olan bir insanı ortaya qoyur. Sartrın Bodler əsəri daha çox şairin tərcümeyi-halına çevrilir və daha çox insanın özünü aldatmaq, asılılıq və qurbanlıq yolunu seçmək əvəzinə həqiqi yaşamaqdan necə qaça biləcəyinə dair fəlsəfi nümunəyə çevrilir. Jan Pol Sartrın Bodler haqqında təhlili ekzistensializm çərçivəsində şairin həyat və yaradıcılığını cəlbedici tənqid edir. Sartrın ekzistensial psixoanalizi Bodleri pis niyyətə tutulmuş, özünü məğlub edən seçimlər silsiləsində tələyə düşmüş və həqiqi azadlıqdan qaçan bir insan kimi təsvir edir. Əsər həm Bodler poeziyasının, həm də Sartrın fəlsəfəsinin yeni ölçülərini aşkar edərək, ekzistensial fəlsəfənin ədəbiyyata və tərcümeyi-hala necə tətbiq oluna biləcəyinə dair maraqlı araşdırma təqdim edir. Nəhayət, Sartrın “Baudelaire” əsəri müasir şairin işgəncələrə məruz qalmış ruhunun həm hörməti, həm də tənqidi kimi xidmət edən bir sənətkarın insan vəziyyəti ilə mübarizəsinin təxribatçı və işıqlandırıcı tədqiqatı olaraq qalır.