Çağdaş Azərbaycan ədəbiyyatının tanınmış simalarından biri olan Zaur USTAC 1975-ci ildə Bakı şəhərində andan olub. Ali təhsillidir. Qarabağ müharibəsinin iştirakçısı, ehtiyatda olan zabitdir. Bədii-publisistik kitabların, metodiki-tədris vəsaitlərinin və balacalar üçün (ingilis dilindən) tərcümələrin müəllifidir. Milli ruhda qələmə alınıb hər iki qrafika ilə (müasir və əski əlifba ilə Ana dilimizdə) çap olunmuş kitabları Bütöv Azərbaycan coğrafiyasında yayımlanır. Xüsusi ilə kiçik yaşlı məktəblilər üçün ana dilimizdə olan öyrədici (Ana dili və Hesab) şeirlərdən ibarət kitabları geniş oxucu kütləsinə tanış olmaqla bərabər məktəb və liseylərin məktəbəhazırlıq qruplarında tədris vəsaiti kimi tətbiq (2019-2020-ci təris ilindən etibarən) olunur..
Zaur USTAC 1988-ci ildən fasiləsiz olaraq dövri mətbuatda dərc olunur, 40-dan artıq kitabın müəllifidir. 2007-ci ildən özünün təsis etdiyi “Yazarlar” jurnalı, 2010-cu ildən isəYAZARLAR.AZ saytı idarəçiliyindədir.
Zaur Ustacın əsərlərinin 2011-ci ildən etibarən internet vasitəsi ilə bir neçə stabil və təhlükəsiz portalda pulsuz yayımlanmasının nəticəsi olaraq bu gün o internet üzərindən ən çox oxunan yazarlarımızdan biri, bəlkə də birincisidir.
Zaur USTAC yaradıcılığı Ana dilimizdə oxuyub, anlamağı bacaran dünyanın harasında yaşamasından asılı olmayaraq, internetə çıxışı olan hər bir şəxs üçün əlçatandır.
BU GÜZ Zəfər libasında sevinc göz yaşı, Hər iki sahildə dayanıb ərlər! Ayrılıq atəşi elə qarsıyıb, İçərək qurudar Arazı nərlər! * * * Göylərdən boylanır Tomris anamız, Əlində qan dolu o məşhur tuluq! Xain yağıların bağrı yenə qan, Canı əsməcədə, işləri şuluq… * * * Uşaqdan böyüyə hamı əmindir, Tarix səhnəsində yetişib zaman! Bu dəfə biryolluq bitəcək söhbət, Nə güzəşt olacaq, nə də ki, aman! * * * İllərdir həsrətdən gözləri nəmli, Mamırlı daşların gülür hər üzü! Neçə qərinədir qalmışdı çılpaq, Yamyaşıl çayırla gəlib bu güzü! * * * Al donun geyinir Günəş hər səhər, Səmamız masmavi, göy üzü təmiz! Duman da yox olub, itib buludlar, Gözün aydın olsun, sevin, a Təbriz!
USTACAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam!
DAĞLAR (Dağlara xitabən üçüncü şeiri) Tarix səhnəsində yetişdi zaman, Başlanmış bu çağın mübarək, dağlar! Hələ nə zəfərlər gözləyir bizi, Qutlanmış novrağın mübarək, dağlar!
* * * Dövranın gərdişi döndü, dəyişdi, Davadan doğulan ərlər yetişdi, Didilmiş yaralar tutdu, bitişdi, Üç rəngli duvağın mübarək, dağlar!
* * * Nə vaxtdır yol-iriz bağlı qalmışdı, Qoynunda yağılar məskən salmışdı, Canımı sağalmaz bir dərd almışdı, Sayalı qonağın mübarək, dağlar!
* * * Qurtuldu yağıdan zənburun, balın, Bir başqa görünür yamacın, yalın, Zirvəndən boylanır şanlı hilalın, Müqəddəs sancağın mübarək, dağlar!
* * * Haqqa nisbət tutub ulu Ələsgər, Andırıb, tanıdıb, bilib pərisgar, Hər səngər məbəddi, pirdi hər əsgər, Şuşa tək ocağın mübarək, dağlar!
* * * Ay Ustac, min şükür arzuna yetdin, “Dədə”n gedən yolu, sən də qət etdin, Dolandın dünyanı yurdunda bitdin, Doqquzu zər tuğun mübarək, dağlar!
ANA DİLİM Bu şipşirin Ana dilim, Həm də qutlu sancağımdır! Min illərdir Ata Yurdun Sərhədini bəlirləyir… Ta Şumerdən üzü bəri, Dədəm Qorqud öyüd verib, Şah İsmayıl fərman yazıb, Qoç Koroğlu nərə çəkib… Ulu Babəkin fəryadı, Füzulinin ah-naləsi, Nəsimin şah nidası, Bu dildədir!!! Bu dil, Tomrisin dilidir; Layla deyib, Hökm verib… Min illərdir Ata Yurdun Sərhədinin keşiyində Əsgər kimi durub, bu dil!!! Ana dilim həm əsgərdir, Həm də sərhəd!!! Toxunulmaz bir tabudur!!! 19.02.2023. Bakı.
Zakir axşamüstü işdən qayıdırdı. Çox yorğun idi. Əlindəki boş yemək torbasını yelləyə-yelləyə həyət qapısına yaxınlaşırdı. Arvadı Züleyxanın səsi həyəti başına götürmüşdü. Hətta yol ilə keçənlər də eşidə bilərdilər.
-Qapı-bacada cücə qalmadı. – Züleyxa deyinirdi. – Kor qalmış bu pişik hardan gəlib buraları tanıdı? Səni görüm…
-Aaz, bir dayan görüm… – Səsə ayağını yeyinlədib özünü həyətə salan Zakir arvadına təpindi. – Aaz, havalanmış qarı kimi nə səsini başına atmısan? Demirsən yolunan keçib-eliyən olar, eşidər. Heç ayıb deyil?
-Nağayırım? – Züleyxa geri çəkilmədi. – İdarənin pişiyi dadanıb qapıya, gündə bir cücəmizi aparır.
Zakir bir il olardı ki, bura köçmüşdü. Həyət evində yaşayırdılar. Həyət-bacası vardı. On-on iki gün qabaq gedib cücə bazarından iyirmi cücə almışdı ki, arvadı saxlasın. Broyler toyuq əti yeməkdən ağzının dadını itirmişdi.
-Neçəsini aparıb?
-Bu günküynən yeddisi getdi. – Züleyxa əlini yelləyib gileyləndi.
-Bəs bunu mənə niyə indi deyirsən?
-Guya birinci cücəni aparanda desəydim qulağını kəsəcəkdin?
Zakir dinmədi, nəsə fikrə getdi. Ərinin susduğunu görən Züleyxa sözünə davam elədi:
-Sənin kimi fəhlələrdi də, gətirib sür-sümüyü atıb pişiyi cücə ətinə öyrəşdiriblər.
-Yaxşı qazanın, broyler toyuq əti yeməyin, kənd çolpası alın.
-İşinin adı nədir? Cücələrə bax, pişik gəlib aparmasın.
-Day mənim işim-gücüm yoxdu. – Züleyxa gileyləndi.
Yekun qərar belə oldu. Həftənin sonuna kimi Züleyxa cücələri pişikdən qoruyur, bazar günü Zakir güdüb pişiyi güllə ilə vuracaq.
Zakirin təklülə ov tüfəngi vardı. Yaxşı ata bilməsə də hərdən üzü Şamaxıya tərəf dovşan ovuna çıxardı. Hələ vurduğu olmasa da ümidini üzməmişdi, əlbət bir gün vuracaqdı.
Şənbə günü Zakir işdən qayıdanda arvadı onu “muştuluqladı”:
-Cəmi bircə cücə qaldı.
-Sənə tapşırmışdım axı…
-Nağayırım? – Züleyxa əllərini yellədi. – Girdim evə ki, bir qurtum su içim, çıxdım gördüm apardı. Ha qışqırdım, xeyri olmadı.
-Yaxşı, daha keçib. Sabah onun işini həll edərəm. – Zakir əminliklə bildirdi.
Ertəsi gün Zakir tək qalmış cücəni ayağından ağaca bağladı. Qabağına dən tökdü, su qoydu. Özü də kənarda başqa bir ağaca söykənib pişiyin gəlməyini gözlədi. Ha gözlədi, pişik gəlib çıxmadı. Günorta oldu, pişik yenə gəlmədi. Zakiri yuxu apardı. Cücənin qışqırtısına yuxudan oyandı. Baxdı ki, pişik cücəni ağzına alıb dartışdırıb ipi qırmaq istəyir. Tüfəngi tuşlayıb çaxmağı çəkdi.
-Part!
Güllənin səsi Zakirin özünü silkələdi. Durub onlara tərəf qaçdı. Pişik cücəni buraxıb qaçdı. Cücə ölmüşdü.
Səsə Züleyxa evdən çıxdı.
-Nə oldu, ay Zakir? – Soruşdu.
-Daha bu gündən canımız qurtardı. – Zakir arxayın-arxayın dilləndi.
-Vura bildinmi? – Züleyxa sevinən kimi oldu.
-Vurmağına vurdum. – Zakir cavab verdi. – Ancaq pişik qaçdı, cücə öldü.
Əziz dostlar, Laçın şəhərinin bünövrəsinin qoyulmasının 100 illiyi şərəfinə hazırladığımız ədəbi antologiyanın çapa verilməsinə az qalıb. Poeziya və nəsr ayrı-ayrı mütəxəssislər tərəfindən korrektə edilmişdir (təbii ki, hər kəs gördüyü işin müqabilində zəhmət haqqını almışdır). Kitabımızda müəllif şəkilləri olmasından dolayı səhifələnmə həm çox pul (səhifə 0,50 qəpikdən), həm də həcmi böyük olduğu üçün xeyli zaman aparacaq. Kitabın 1 ədədinin çap xərci toplam 8 manatdan aşağı deyil (maya dəyəri bundan çoxdur – 1 ildi üzərində işləyirəm). Biz kitabı müəlliflərin özünün dəstəyi ilə 360 tirajla çap etmək imkanına malikik. Bundan əlavə kitab çap olunandan sonra kitab götürmək fikrində olan müəllif və müəllif qohumlarını da əlavə etdikdə 500 ədəd say düzəlir. Əlavə sayda 3 nəfər laçınlımız üst-üstə tirajı 70 ədəd artırıblar. Burdan həmin əmoğlulara təşəkkürümü bildirirəm. Elə müəllif var ki, kitabın tirajının 1ədəd belə artımında iştirak etmək istəmədi. 12 müəllif tiraja 1ədəd, 5 müəllif 2 ədəd, 2 müəllif 3 ədəd artım etdilər. Bu məlumatları paylaşmaqda fikrimiz ondan ibarətdir ki, kitab iri həcmli və dəyərli kitabdır. Təəssüf ki, tiraj məhduddur – yəni sabah bir laçınlımız istəsə, kitabdan əldə edə bilməyəcək. Çünki, tiraj belə demək mümkünsə bron olub. Amma, indi burdan bizə müraciət edib kitabdan almaq istədiyini bildirən hər bir şəxs üçün tirajı artırmaq imkanımız var. Kitab Laçının 400 illik yazılı söz xəritəsidir. Müasirlərlə bərabər Sarı Aşıq, Mir Həmzə Nigari, Aşıq Alı (Aşıq Abbasın atası), Aşıq Abbas, Qara Kərim, Aşıq Cəfərqulu, Şair Məmmədalı, Əmir bəy və s. kimi imzalarla zəngindir. Kitabın tirajını artırmaq həm də bizə onu Azərbaycanın bütün rayon Mərkəzi Kitabxanalarına göndərə bilmək imkanı verərdi. Hər kəs istəsə kitabdan sifariş edə bilər. Qabaqcadan ödəniş istəmirik. Sadəcə kim könüllü ədədi 10 manat olmaqla neçə kitaba yiyə durmaq istəyini yazsın, biz tirajı müəyyənləşdirək.
(Bu rubrikanı babam İsmayıl Paydarın timsalında bütün güneylilərimizə həsr edirəm)
NURULLA YEGANİ – Fədai, üç inqilabın – Səttar xan, Xiyabani və Pişəvəri inqilablarının fəal iştirakçısı olmuş nadir şəxsiyyət, mücahid.
“Qəvvas ömrü – Nurulla Yegani”
İnqilabi hərəkatın lap əvvəlində güneyli qadınlar da kişilərə qoşulur, başına beret qoyan xanımlar da ön cərgələrdə vuruşurdular. Allah, Allah! Məşəl nişanlı beretlər qızlarımıza necə yaraşırdı! Pişəvəri inqilabının özlüyündə fərqi onda idi ki, buradakı fədailərimiz istiqlalımıza İmam Hüseynin azadlığa, haqqa susadığı kimi susamışlar, Əli Əkbərin, Əli Əsgərin suya susadığı kimi susamışdılar ki, həmin təşnə-ciyərləri yalnız özgürlük məlhəmi doydura bilərdi. Elə bahadırlarımız vardı ki, onlar üç inqilabın iştirakçıları olublar.Yeniyetməliyi Məşrutəyə, gəncliyi Xiyabani mücadiləsinə, qocalığı Pişəvəri inqilabına tuş gələn nadidə şəxsiyyətlərimiz də olub. -Öyünüləsi haldır, ya yox?! -Bu ritorik sualda “yox” yoxdur! Keçək mətləbə… Yəni qəhrəmanımız – Nurulla kişinin mücadiləsinə. Nurulla Yegani – Əslində, onun haqqında bir status həcmində yazmaq elə bil ki, bir ümmandan bir parç su götürməyə bənzər, halbuki Nurulla Yeganiyə kitablar yaraşır.Nurullanın Səttar xan hərəkatında Təbrizdə tüfəng götürüb qoçaqlıq göstərməsindənmi yazaq, ya Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin mücahidi kimi ağır döyüş yolundan keçməsindənmi? Qoca vaxtında Pişəvəri hərəkatı zamanı da silahlanan Nurulla Yegani oldu.Təkcə silahla deyil, imanla, Vətən eşqi ilə, hürriyyət yanğısı ilə…Hələ ata Rza şah Pəhləvinin dövründə o, sinəsini qabağa verib şahın nəzarətində olan torpaqları şahdan alıb kəndliyə vermək istəmişdi. “Sinə” deyirəme sizə!!!
Yaxasına ordenlər, medallar yaraşan sinə! O vaxt torpaqları kəndlilərə paylamağa nail olmur, çox çabalar göstərməsinə rəğmən.
Bəs sonra?
Sonrası Pişəvəri hərəkatı….Yox, hələ çox mücadilələri vardı o aralıqda. Xalq üçün böyük su kanalı çəkdirəcəkdi, dəfələrlə Rza şahın məhbəs həyatını, zindan zülmünü görəcəkdi.Kişilər varmış zamanında.İndi bir silləyə bülbül kimi ötüb, əqidəsini satanlar nə çox?! Nə çoxdur, bir qapaza məsləyini ələ verənlər?!
Haşiyə: Bu dəm yadıma atamdan eşitdiyim bir epizodu xatırladım.Atam deyirdi ki, çərxi-fələyin rüzgarı dəyişəndə, köhnə bəylərdən neçəsi tez şinelini atıb keçdi təzə hökumət tərəfinə.Kimisini “Yaşıllaşdırma idarəsi” nə müdir qoymaqla, kimisinə balaca bir dükan verməklə- hərəni bir yolla ələ almışdılar, ən fəal cəbhəçiləri nəzərdə tuturdu atam. Bəylərdən bir dostundan atam soruşub ki, -Ay bəy, (adını yazmıram, etik deyil) nəcəb sən satılmadın? Necə vardın, elə də qaldın. Həmin bəy də dostanə etiraf edir ki: -Ay Asif, qoçaqlığım deyileeee, nə gizlədim gözləyə-gözləyə qaldım, məni alan olmadı axı…
Amma Nurulla Yeganini şah ordusu çox almaq istədi.Bir nəticə hasil olmayanda, zülm etdilər, yenə də amalından dönmədi.1945-46-cı illərdə Milli hökumət dövründə Nurulla kişi azadlıq mücadiləsinə yekun vurdu.İnqilab qanla boğulanda onu görünməmiş vəhşiliklə şəhid etdilər. Ayağına at nalı vururlar, incidirlər. Əyilmir… Axırda min tövr işgəncə ilə həyatına son verirlər Nurulla kişinin.Məncə, bu son deyil.Əks-təqdirdə Təbrizdən uzaqda – Bakıda bir Allah bəndəsi Nurulla Yeganini xatırlamaz, onun haqqında dürlü-dürlü kəlamlar işlətməzdi. “Dürlü-dürlü kəlam”- dedim, Füzulinin bu beytini xatırladım:
Olmayan qəvvasi-bəhri-mərifət arif deyil, Kim, sədəf tərkibi-təndir, laləvü-şəhvar söz.
Füzuli babamız demək istəyir ki: Sədəf və mirvarinin çox qəribə təbiəti var.Sədəf baharda suyun üzünə çıxar. Aprel yağışından bir-iki qətrə udar.Bu qətrələr onu ağırlaşdırıb dənizin dibinə endirər.Təbiətin qanunu ilə mirvariyə, gövhərə çevrilən bu qətrələr sədəfin bağrında yaşayar.Sədəf üçün ən qiymətli şey onun bağrında bəsləyib yetişdirdiyi gövhər olduğu kimi, Füzulinin fikrincə, insan sədəfində də ən qiymətli gövhər sözdür.Qəvvas sədəfin bağrını sökdüyü kimi, insan da söz gövhəri üçün öz bağrını sökür.
Bu misalı gətirməkdə niyyətim odur ki, Nurulla Yeganiyə deyim: -Onun məğrur sinəsinə ordenlər, medallar yox, ünvanına deyilən ulu sözümüz yaraşır:
Üç inqilab fədaisi, istibdadın bağrından hürriyyət qoparan nur üzlü Nurulla Yegani, qəvvas ömrün mübarək!
(Yazımda şərqşünas, ədəbiyyatşünas Firuz Sadıqzadənin, şair Mədinə Gülgünün və Xəlil Rzanın xatirələrinə söykənmişəm) 01.06.2024.
Özümü qoruya bilmədiyim bu dünyada səni necə qoruyum, bala. Mən səni kimlərdən qoruyum? Bunların hansından qoruyum səni: Hələ dünyaya gəlməmiş səni bətnində boğanlardanmı? Səni küçələrdə dilənməyə məcbur edənlərdənmi? Yaddaşına bir millət, bir xalq haqqında düşmən toxumu səpənlərdənmi? Hələ dil açmayan səni süngüyə keçirənlərdənmi? Gözünün qabağında ananı öldürənlərdənmi? Uşaqları gəzdirən avtobusu güllə-boran edənlərdənmi? Dinc əhali yaşayan binaları, uşaq bağçalarını bombalayanlardanmı? Uşaqları atasız-anasız, ata-anaları uşaqsız qoyanlardanmı? Bunlar o qədər çox ki, bala. Sənin oynadığın bağçanı, bağı, parkı sökdürüb yerində restoran tikənlərdənmi? Sənin istədiyini ala biməyən işsiz atanı utandıranlardanmı? Hələ nə deyəcəyin, nə edəcəyin bəlli olmayan sənə indidən fərq qoyanlardanmı? Elm inkişaf etdikcə, sifarişi və sərmayəni sənə bilik və sağlamlıq gətirəcək təhsilə, səhiyyəyə, ekologiyaya yox, ancaq insanlara və dünyaya ölüm gətirən silahlanmaya qoyanlardanmı?.. Əsirlikdə doğulan, gələcəyi müəmmalı olan səni necə qoruyum?.. Birdimi, beşdimi? Hansından qoruyum səni? Bu həyatda yaşamaq o qədər çətin ki, bala! Mən indiyədək sənin haqqını qoruya bilmədim. Çalış bundan sonra haqqını özün qoru. Bu gün sənin Bayramındır. Sənin müdafiə günündür. Mənim müdafiəsiz, balam. “Sən bizim gələcəyimizsən”- deyib, yenə səninlə bəşəriyyətin gələcəyinə ümidliyəm. Sənin düşüncənin, həyata baxışının fərqli olacağına inanıram. Sən sevgisi çatmayan dünyanı təmiz qəlbinlə, sevginlə, istəyinlə dəyişəcəksən. Gözəlləşdirəcəksən. Bir təmiz dünya yaradacaqsan. O saf qəlbinə, təmiz beyninə çirkli şeyləri yaxın buraxma, bala…
1 iyun – sənin uşaq bayramına (oğluma)
Mənim bir çantam vardı, üstündəki it şəklini sevərdin. Mənim bir çantam vardı, onu dartıb sürüməyi sevərdin. Mənim bir çantam vardı, sən onu öz yerində görməyi sevərdin. Mənim bir çantam vardı, ciblərini açıb-bağlamağı sevərdin, içindəkilərə baxmağı sevərdin. Mənim bir çantam vardı sən orda olmayanları yerinə qoymağı sevərdin. Mənim bir çantam vardı, mən o çantanı sən içində olanda daşımağı sevərdim, sevinərdin. Mənim bir çantam vardı…
