Uğurlu  “debüt”  – Südabə Məmmədovanın eyniadlı kitabı haqqında

Uğurlu  “debüt”  – Südabə Məmmədovanın eyniadlı kitabı haqqında

ALTMIŞ DÖRDÜNCÜ YAZI

Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Yurdumuza yaz gəlir. Təbiət oyanır. Ana təbiətin hər gün yaratdığı yeni gözəlliklərin fonunda yaradıcı insanlar da bu gözəlliklərdən ilham alır. Gözəlliyə gözəllik qatır, çevrəsindəki yaradıcı insanları ruhlandırır. Onlar da bu gözəllikdən ilham alıb, gözəlliyə gözəllik qatırlar. Bu xoşbəxtlik zəncirində neçənci olduğumu bilməsəm də,  belə xoşbəxtlərin sırasında dayandığımı dəqiq bilirəm. Ancaq bu gün söhbətin mövzusu mən deyiləm. Söhbətimizin qəhrəmanı xoşbəxtlər xoşbəxti Südabə Məmmədovadır.

Qısa arayiş

Südabə Məmmədova 26 iyul 2005-ci ildə Tovuzda anadan olub. BDU-nun Jurnalistika fakültəsinin III kurs tələbəsidir. Yazıları “Yazarlar” jurnalı, “525-ci qəzet”, “Bütöv Azərbaycan” və digər media orqanlarında yayımlanıb. Şərq TV-də aparıcı, Trend Xəbər Agentliyində müxbir olaraq çalışıb. Media İnkişaf Agentliyində BDU üzrə ilk birillik Media Səfiri, TAİB təşkilatında Protokol Komissiyasının rəhbəri kimi fəaliyyət göstərib. BSU-nun “Yaşıl dünya naminə həmrəylik ili” adlı II mərhələli müsabiqəsində hər iki mərhələnin qalibi olub. 2024-cü ilin yekunlarına görə “Ustac” Milli Mükafatına layib görülüb. 2025-ci ildə “Debüt” adlı kitabının nəşrinə görə “Ziyadar” mükafatı ilə təltif olunub. “Yazarlar” jurnalının redaksiya heyətinə üzv seçilib. AJB-nin üzvüdür.

“Debüt” tələbə-jurnalistin oxucuları ilə ilk görüşüdür.

Yazıları ilə tanışlıq

Gənc yazıçı-jurnalist, tədqiqatçı Südabə Məmmədovanın yazıları ilə tanışlığım təxminən 2023-cü ildən redaksiyamızın poçtuna göndərdiyi materiallarla başladı. İlk yazısından etibarən məzmunca  biri digərini təkrarlamayan, lakin hamısı eyni bir yanğıdan, həsrətdən, nisgildən, təəssüfdən, yurdsevərlikdən qaynaqlanan yazılar silsiləsi ilə tanış oldum. Bu yazılar gözlə görünməsə də, ruhun dərinliklərindən süzülüb gələn, həssas  ürəkləri dağlayan al qırmızı  süjet xətti ilə bir-birinə bağlı vahid mətnin tərkib hissələri idi. Südabə Məmmədovanın müraciət etdiyi mövzudan asılı olmayaraq, istənilən yazısında bir məram-məqsəd var – Vətənə, millətə faydalı olmaq.

“Qələm qılıncdan itidir”: Gənc yazarın “Debüt” uğuru

“8 aprel 2025-ci il tarixində Bakı Dövlət Universitetinin Jurnalistika fakültəsində son dövrlərdə artıq ənənə halını almış növbəti kitab təqdimatı mərasimi keçirilib. Bu dəfə müəllimlər, tələbə yoldaşları və oxucular fakültənin III kurs tələbəsi Südabə Məmmədovanın müəllifi olduğu kitabın təqdimatında bir araya gəldilər.”

“Jurnalistika fakültəsinin dekanı Vüqar Zifəroğlu tələbələrin uğurlarından bəhs edərək, bu nailiyyətlər içərisində Südabə Məmmədovanın da xüsusi payı olduğunu qeyd etdi.
Professor Cahangir Məmmədli Südabənin ilk gündən seçilən, daim axtarışda olan və gözdən qaçan aktual mövzulara toxunan tələbə olduğunu vurğuladı. O, bu uğurun təsadüfi olmadığını qeyd etdi.”

Yuxarıda “Debüt”ün təqdimatı ilə bağlı “Bütöv Azərbaycan” qəzetinin rəsmi saytında Təhmasib İsayevin yazısından gətirdiyim misallardan da aydın  görünür ki, dəyərli professor, filologiya elmlər doktoru Cahangir Məmmədli dediyi kimi Südabə Məmmədovanın bu uğurlu “Debüt”ü heç də təsadüfi deyil, ilk növbədə öz yurduna, milli-mənəvi dəyərlərinə hörmət və məhəbbətlə tərbiyə olunmasının, sonra isə gərgin, davamlı zəhmətin nəticəsi kimi ortaya çıxmışdır.

Uğurlu “debüt”

Südabə Məmmədovanın toplu kitab şəklində ilk işi olan “Debüt”lə tanışlıqdan sonra məndə belə bir fikir yaranıb ki, bu kitab onun gələcək yaradıcılıq istiqmətlərini özündə ehtiva edən konsepsiyasıdır. Kitabın “Məqalələr” bölümündəki və bu kitabda yer almayan digər eyni qəbildən olan yazıları onu hadisələrə özünəməxsus baxış bucağı olan publisist-jurnalist kimi təqdim edir.  “Hekayələr” və “Tamaşalar” bölümündə olan mətnlər isə problemi qoymaqla kifayətlənməyib, onun həlli yollarını da göstərən gənc yazıçı-dramaturqun ədəbiyyat üfüqlərində artıq göründüyündən xəbər verir, mətin addımlarla irəlilədiyini təsdiqləyir.

Südabə Məmmədovanın istər publisistik yazılarını, istərsə də bədii-dram əsərlərini kövrəlmədən oxumaq mümkün deyil. Onun hər cümləsi, təqdim etdiyi hər fikir-ideya düşündürücüdür. Bütün bu mətnlər şəxsən məni – üçüncü bir şəxs kimi düşündürür ki, bu yaşda gənc insanı bir belə problemin ağuşuna atan hansı səbəbdir? Şübhəsiz ki, yuxarıda qeyd etdiyim kimi, onun soya-kökə, milli-mənəvi dəyərlərə bağlı müstəqil, aydın düşüncəli gənc mütəxəsis olduğunu deyib (yazıb), bu sualdan asanlıqla yan keçə bilərik. Ancaq bilirik ki, bu belə deyil.

Təfərrüata varmadan bildirmək istəyirəm ki, “Debüt” uğurlu alınıb.

Kitab bizə göstərir…

Südabə Məmmədova bir əlində saz, bir əlində qələm müasirdüşüncəli Azərbaycan gəncidir. Onun nə qədər kövrək və həssas bir qəlbi olsa da, bir o qədər çılğın ruhu var. O sözün əsl mənasında sazı əlində, sözü boğçasında bəndi-bərəni tutmuş, gədiklərdə mövqelənmiş ədəbiyyatımızın – söz sənətinin Ərəb Zəngisidir.

Sədəfli sazın kökdən, inci sözlərin kəsərdən düşməsin, Südabə xanım! Qələminiz yazar olsun! Yolunuz daim açıq və gül-çiçək olsun! Xeyirli-uğurlu olsun! Yazarlar cameəsinə xoş gəlmisiniz! Qədəmləriniz mübarək olsun! Yazın, yaradın! Özün dediyin kimi: “Qələm qılıncdan itidir, o qələm ki, doğrunu və ədaləti əks etdirir.”  Südabə, heç kimə fikir vermək lazım deyil, ancaq irəli!

Müəllif: Zaur USTAC

“Yazarlar” jurnalının baş redaktoru,

AYB və AJB-nin üzvü

ZAUR USTACIN DİGƏR YAZILARI

VƏFA BAĞIRZADƏ HAQQINDA

SÜDABƏ MƏMMƏDOVANIN YAZILARI

Südabə Məmmədova digər mənbələrdə


ZƏHRA HƏŞİMOVANIN YAZILARI

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

Səma Muğanna üçün ədəbiyyat

ƏDƏBİYYAT və SƏMA MUĞANNA

Səma Muğanna üçün ədəbiyyat – sadəcə hadisələrin təsviri deyil, insanın daxili aləminin açılışı, mənəvi mübarizənin poetik (proyeksiya olunmuş publisistik) ifadəsidir. O, öz qəhrəmanlarını həyatın sınaqları qarşısında dayanmağa, öz mənliklərini qorumağa səsləyir. Onun nəsrində real qadın obrazları xüsusi yer tutur (özünü müxtəlif tonlarda yaradır, anasını, müəllimlərini, rəfiqələrini, hətta nənəsini müxtəlif rakurslardan işləyir): zərif, lakin güclü, susqun, lakin müdrik qadınlar yazıçının ideya-estetik baxışlarını təcəssüm etdirir.

Muğanna dilinin poetikliyi, simvollarla zənginliyi, metafizik məna çalarları oxucunu düşünməyə vadar edir. O, bəzən adi bir hadisəni təqdim etməklə insanın varlıq anlamına, Tanrı ilə münasibətinə, ruhun azadlığına işıq tutur.

Səma Muğanna yalnız yazıçı deyil, mənəviyyat mücəssəməsidir. O, sözün və qadın qəlbinin qüdrətini birləşdirərək Azərbaycan ədəbiyyatına bənzərsiz bir ruh gətirmişdir. Onun əsərləri oxuculara ruhi saflaşma, mənəvi diriliş və özünüdərk yolunu göstərir.

Müəllif: Günnur Ağayeva

ədəbiyyatşünas, tənqidçi

GÜNNUR AĞAYEVANIN DİGƏR YAZILARI

HƏCƏR ATAKİŞİYEVANIN YAZILARI

9 Kasım’ı 10 Kasım’a bağlayan gece

9 Kasım Çarşamba sabahı Atatürk’te adale kasılmalarıyla istem dışı hareketler ve inlemeler görüldü.
9 Kasım’ı 10 Kasım’a bağlayan gece oldukça sıkıntılı geçti. Atatürk’ e kısa aralıklarla oksijen verildi. Sabaha doğru boğazında hırıltılar azaldı.

Saat 8.00’de Dr. Mehmet Kamil Berk ve Dr. Nihat Reşat Belger Atatürk’ e glikozlu serum verdiler (Bu serumun boş şişesi ve şırınga iğnesi halen İstanbul Tıp Fakülte’sinde bulunmaktadır). Saat 9.00 olduğunda göğsü hızla inip çıkmaya başladı. Dünyadaki son 5 dakikasına gözleri kapalı giriyordu. Dışarıda bütün bir ulus endişe içinde radyo başında bekliyordu. Savarona son bir saygı duruşu için sarayın önüne demirlemişti. İçerde saray tam bir sessizliğe gömülmüştü. Hasan Rıza Soyak sağ elini ellerinin içine alıp öpmüştü. Soyak’ın ardından Muhafız Komutan İsmail Hakkı Tekçe de aynı eli öptü ve yorganın içine koydu. Bu arada Prof Dr. Mim Kemal Öke Atatürk’ün açık gözlerini kapattı. Son nöbet defterine şöyle;
yazıldı:Saat 9’u 5 geçe Büyük Şefimiz Derin koma içinde terki hayat etmişlerdir. Atatürk’ün yaveri Salih Bozok şuursuzca sarayın merdivenlerinden aşağı koştu. Alt katta boş bulduğu bir odaya dalıp kapıyı kapattı. ..Az sonra içeriden tek el silah sesi duyuldu. Sesi duyup odaya koşanlar onu kanlar içinde buldular. Kalbine sıktığı tek kurşunla devrilmişti.” Bulunan notta “başkumandan yaversiz gidemez.“ yazıyordu .

Umay Budak,

GÖKTÜRK QRUPU

10 Noyabr – Atatürkü Anma Günüdür

10 Noyabr – Atatürkü Anma Günüdür
57 illik ömrünü Vətənə, Millətə fəda edən, cəbhədən-cəbhəyə keçərək qatıldığı heç bir savaşı uduzmayan,
“Ey Türk Milləti, möhtac olduğun qüdrət damarlarındakı əsil qanda mövcuddur” – deyən,
“Hakimyyət, hökmranlıq qeydsiz-şərtsiz Millətindir” deyib Böyük Millət Məclisini quran, 1923-cü ildə yeni tarix yazaraq çağdaş, dünyəvi, demokratik Türkiyə Cümhuriyyətini quran,
“Yurdda sülh, cahanda sülh” deyən, “Dövlət dili Türkçədir” deyən, “Həyatda əsil həqiqi mürşid elmdir” deyən, “Qadınlarla kişilər bərabər hüquqa malikdir” deyən, “İnsan azadlıq və haqqları hər şeydən üstündür” deyən Mustafa Kamal Paşa Atatürkü indi bütün tərəqqipərvər türk xalqı minnətlə, sayğı ilə, ehtiramla anır.
O, Vətən torpaqlarının azadlığı uğrunda mübarizə illərində ağır cəbhələrdə vuruşdu, sürgünə göndərildi, həbsə atıldı, ölümünə fərman verildi, sui-qəsdlə, şərlə, iftira ilə qarşılaşdı…
Ancaq onun milli iradəsini heç nə sarsıda bilmədi. Hətta ağır mübarizələrdə, vuruşmalarda, döyüş meydanlarında, yağışda-qarda, çöllərdə, dağlarda daim ona “yol yoldaşlığı” edən mübtəla olduğu ağır xəstəlik də!
Yalnız ölkəsi, xalqı üçün böyük işlər naminə dözdüyü tarixi fədakarlıqlardan sonra, dahi Mustafa Kamal uzun sürən ağır xəstəliklə çarpışma yatağında – 1938-ci il noyabrın 10-da səhər saatlarında cismani həyata vida edərək əbədi istirahətgahına köçdü…
Ruhu şad olsun!
***
Dünyanın hər yerində azadlq, özgürlük, ədalət sevən insanlar onun xatirəsini daim hörmətlə yad edirlər.
İtaliya mətbuatı dünya savaş tarixinin ən böyük Sərkərdəsi olduğunu nəzərdə tutaraq, Atatürkün vəfatı xəbərini bu sözlərlə yaymışdı: “Sezar, İskəndər, Napoleon, ayağa qalxın, böyüyünüz gəlir! ”
ABŞ ordusunun generalı Uesli Klark: “Mən bir hərbçi olaraq, Atatürkün böyük heyranıyam. O, inanılmaz bir lider idi… Atatürk fikir adamı, strategiya mütəxəssisi olmaqla yanaşı, güclü iradəyə sahib bir komandir idi. Çörçillin 1914-cü ildə başlatdığı işğal planını dayandıran nadir şəxs idi. Təsəvvür edin, bunu yalnız bir adam dayandırdı – Atatürk. O, əsgərlərinə döyüşməyi, ölməyi əmr etdi və özü də onlarla birlikdə cəbhədə qaldı. Bütün bunlar çox cəsarətli addımlar idi. Belə liderlər dünyaya bir-iki dəfə gəlir. Bəlkə də bir də Yer üzünə Atatürk kimi lider gəlməyəcək…”
Kuba xalqının lideri Fidel Kastro isə belə demişdir: “Atatürk ölümündən sonra ölkəsini yönətən tək kişidir!”

…57 illik ömrünə 11 savaş, 24 ordan-medal, 7 nişan, 13 kitab, bir ölkə, bir dövlət və milyonlarca azad insan sığdıran böyük sərkərdə, dahi M.K.Atatürk: “Məni görmək heç də mütləqa üzümü görmək demək deyildir. Mənim fikirlərimi, mənim duyğularımı anlayarsınızsa və hiss edərsinizsə – bu yetərlidir.”

Mənbə: Akif Ali

Müəllif: Akif ƏLİ

AKİF ƏLİNİN YAZILARI

Digər: “21 – XXI ƏSRİN 21 AYDINI”-TUNCAY ŞƏHRİLİ

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev – maarifçi hekayə ustadının bədii dünyası

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev – maarifçi hekayə ustadının bədii dünyası
(Həcər Atakişiyevanın “Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev – 155” kitabı haqqında)
    Azərbaycan ədəbiyyatının nəhəng simalarından biri olan Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev təkcə görkəmli dramaturq və ictimai xadim kimi deyil, həm də hekayə janrının inkişafında əvəzsiz rolu olan yazıçı kimi tanınır. Onun hekayələri milli realizmin, humanizmin və maarifçiliyin canlı nümunəsidir. Həcər Atakişiyevanın qələmə aldığı “Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin hekayələrində kateqoriyalanma” adlı yazı məhz bu böyük sənətkarın bədii irsinin mahiyyətinə işıq salır, onun hekayələrindəki məzmun dərinliyi, obrazların həyat həqiqətinə uyğunluğu və mənəvi təmizliyin təbliği kimi əsas istiqamətləri təhlil edir.
    Atakişiyeva yazıçının “Şeyx Şəban”, “Həmşəri pasportu”, “Röya”, “Mirzə Səfər” kimi hekayələrini geniş təhlil edərək, Əbdürrəhim bəyin insan taleləri vasitəsilə dövrün ictimai problemlərini bədii dildə çatdırmaq bacarığını önə çəkir. O göstərir ki, Haqverdiyev üçün hekayə janrı sadəcə hadisələrin ardıcıl təsviri deyil, həm də cəmiyyətin mənəvi güzgüsü, xalqın maariflənməsi və ədalət hissinin oyanması üçün bir vasitədir.
“Şeyx Şəban” – sadə insanların faciəvi taleyi
    Yazıda “Şeyx Şəban” hekayəsinin dərin bədii məzmunu xüsusi qeyd olunur. Ədib bu hekayədə sədaqət, vəfa, yoxsulluq və əxlaqi dözüm kimi dəyərləri ucaldır. Şəban və Gülsüm obrazları vasitəsilə Haqverdiyev insan əzabının mənəvi ucalığa çevrildiyi bir dünyanı təsvir edir. Atakişiyeva haqlı olaraq bildirir ki, yazıçı kiçik bir hekayə çərçivəsində bütöv bir insan ömrünü, sevgi və itki ağrısını oxucuya çatdırmağı bacarır. Bu, Haqverdiyevin hekayə janrında psixoloji dərinliyin və bədii portret ustalığının təntənəsidir.
“Həmşəri pasportu” – sarkazm və ictimai tənqid
     Atakişiyeva Haqverdiyevin sarkazm ustalığını “Həmşəri pasportu” hekayəsində ustalıqla dəyərləndirir. Burada rüşvət, saxtakarlıq və mənəvi aşınma yazıçının iti tənqid hədəfinə çevrilir. Hekayədəki iqlim və məkan təsvirləri Haqverdiyevin realizmini daha da gücləndirir. Yazıçı cəmiyyətin mənəvi iqlimini soyuq, rütubətli, daimi yağışlı hava ilə assosiasiya edərək ictimai mühitin rəmzi mənzərəsini yaradır.
“Röya” – insan arzularının, itkilərinin bədii izharı
     Ədibin “Röya” hekayəsi haqqında danışarkən müəllif, Haqverdiyevin insan psixologiyasına dərindən nüfuz edən bir sənətkar olduğunu vurğulayır. Hekayədəki Süleyman obrazı öz həyatını və ailəsini itirmiş, ancaq arzularla yaşayan bir insanın faciəsini təcəssüm etdirir. Haqverdiyev bu hekayədə insan xəyalları ilə reallıq arasındakı uçurumu ustalıqla göstərir.
“Mirzə Səfər” – mərdliyin və təmiz vicdanın simvolu
    Atakişiyevanın yazılarında ən geniş yer tutan “Mirzə Səfər” hekayəsi Haqverdiyevin maarifçilik ideyalarının təmərküzləşdiyi bir zirvə kimi təqdim olunur. Mirzə Səfər – təmiz, rüşvətdən uzaq, mənəvi dayanıqlığı ilə fərqlənən bir obrazdır. O, hər cür sosial ədalətsizliyə qarşı mətanətini qoruyur, ailə və dostluq dəyərlərini maddiyyatdan üstün tutur. Atakişiyeva bu obraz vasitəsilə ədibin cəmiyyətə ötürdüyü mənəvi mesajı – “yaltaqlıqdan uzaq, şərəfli yaşamaq” prinsipini vurğulayır.
Usta Zeynal və Mirzə Səfərin dostluğu isə əsərdə əsl mənəvi həmrəyliyin, insani dəyərlərin bədii təcəssümü kimi dəyərləndirilir.
Maarifçilik və bəşəri dəyərlər
     Həcər Atakişiyeva nəticə olaraq göstərir ki, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin hekayələrinin əsas məqsədi cəmiyyəti cəhalət, nadanlıq və köhnə etiqadlardan xilas edərək maarifə səsləməkdir. Onun qəhrəmanları çox vaxt sadə insanlar olsa da, onların taleləri vasitəsilə yazıçı bütün bir millətin mənəvi portretini yaradır.
     Haqverdiyev hekayələrində insan mənəviyyatının, əxlaqın, sədaqətin, təmiz əməyin və ailə dəyərlərinin tərənnümçüsüdür. Bu baxımdan, Həcər Atakişiyevanın məqaləsi dahi ədibin yaradıcılıq irsini dərindən öyrənmək, onun ideya dünyasının maarifçilik ruhunu yenidən dəyərləndirmək baxımından əhəmiyyətli elmi-publisistik tədqiqat kimi dəyərləndirilə bilər.
    Nəticə olaraq, Atakişiyevanın yazısı bir daha sübut edir ki, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev ədəbiyyatımızda insanı, cəmiyyəti və ədaləti bədii düşüncənin mərkəzinə gətirən böyük maarifçi yazıçıdır. Onun hekayələri keçmişin acı reallıqlarını göstərsə də, gələcəyin aydınlığına inamla yazılmış sənət abidələridir.

Müəllif: Hacıxanım Aida

kitabşünas-biblioqraf

HACIXANIM AİDANIN YAZILARI

GÜNNUR AĞAYEVANIN DİGƏR YAZILARI

HƏCƏR ATAKİŞİYEVANIN YAZILARI

ƏBDÜRRƏHİM BƏY ƏSƏD BƏY OĞLU HAQVERDİYEV

ƏBDÜRRƏHİM BƏY HAQVЕRDİYЕV

ƏBDÜRRƏHİM BƏY HAQVЕRDİYЕV – 155

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev – Maarifçiliyin və mənəvi oyanışın carçısı

Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev – Maarifçiliyin və mənəvi oyanışın carçısı
(Həcər Atakişiyevanın “Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin hekayələrində maarifləndirmə” yazısı əsasında)
Azərbaycan ədəbiyyatı tarixində elə şəxsiyyətlər var ki, onların yaradıcılığı təkcə bədii sözün gücü ilə deyil, həm də maarifçilik ideyaları ilə nəsillərin mənəvi dünyasına işıq saçır. Bu baxımdan Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev öz dövrünün ən böyük ziyalılarından biri, xalqının düşüncə oyanışına xidmət edən böyük maarifçi kimi ədəbiyyat salnaməmizdə parlaq iz qoymuşdur. Həcər Atakişiyevanın “Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin hekayələrində maarifləndirmə” adlı məqaləsi də məhz bu istiqamətdə ədibin maarifçi baxışlarını, hekayələrindəki tərbiyəvi ideyaları və ictimai-sosial düşüncəsini dərindən təhlil edir.
Haqverdiyev Azərbaycan nəsrinin inkişafında yeni mərhələ açan sənətkarlardandır. O, hekayə janrında xalqın həyatını, məişətini, dünyagörüşünü və ən əsası, cəhalətə qarşı mübarizə ideyalarını bədii şəkildə ifadə etmişdir. Həcər Atakişiyeva bu məqamı haqlı olaraq ön plana çəkir: ədibin “Keçmiş günlər”, “Uca dağ başında”, “Seyidlər ocağı” kimi əsərləri həm dövrün mənzərəsini, həm də maarifçiliyin zərurətini aydın şəkildə oxucuya təqdim edir.
Müəllif yazır ki, “Keçmiş günlər” hekayəsində Haqverdiyev insanın mənəvi dəyərlərdən uzaq düşməsinin faciəsini qələmə alır. Əsərin qəhrəmanı Süleyman bəyin pul və şöhrət hərisliyi onun mənəvi tənəzzülünü göstərir. Yazıçı qəhrəmanın aqibəti ilə oxucuya ibrət dərsi verir – bu, maarifçilik ideyasının bədii təcəssümüdür.
“Uca dağ başında” hekayəsində isə müəllifin qeyd etdiyi kimi, yazıçı cəmiyyətin passivliyini, insanların məşğuliyyətsizliyini və elmə biganəliyini sərt tənqid edir. Burada Haqverdiyev təbiət təsvirləri ilə bərabər, mənəvi həyatın durğunluğunu göstərir. Cəhalətə qarşı açıq mübarizə aparan yazıçı maarifin, elmin, fəaliyyətin zəruriliyini vurğulayır.
Əsərlərinin ideya yükü baxımından ən təsirli nümunələrdən biri – “Seyidlər ocağı” – Həcər Atakişiyevanın təhlilində maarifçiliyin ən parlaq nümunəsi kimi təqdim olunur. Yazıçı burada xalqın avamlığını, dini pərdəyə bürünmüş saxtakar “seyid” və “mollaları” kəskin tənqid edir. Bu hekayə həm Cəlil Məmmədquluzadənin “Ölülər” əsəri ilə səsləşir, həm də xalqı elmə, düşüncəyə, ayıqlığa çağırır.
Həcər Atakişiyeva öz resenziyasında Əbdürrəhim bəyin yaradıcılığını yalnız ədəbi dəyər baxımından deyil, həm də milli oyanış və maarifçilik missiyası kontekstində qiymətləndirir. Onun fikrincə, Haqverdiyev əsərlərindəki maarifçilik ideyalarını tənqid və satira ilə birləşdirərək oxucunu düşündürməyə, nəticə çıxarmağa vadar edir.
Məqalənin əsas məziyyəti ondan ibarətdir ki, müəllif Haqverdiyevin hekayələrini təkcə məzmun səviyyəsində deyil, həm də ideya-fəlsəfi dərinlikdə təhlil edir. O, yazıçının xalqın gələcəyini maarifdə gördüyünü, onun əsərlərinin isə bir növ cəhalətə qarşı mübarizə manifesti olduğunu inandırıcı şəkildə əsaslandırır.
Sonda Həcər Atakişiyeva haqlı olaraq qeyd edir ki, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin yaradıcılığı Azərbaycan realizminin və maarifçi düşüncəsinin inkişafında mühüm rol oynamış, xalqı elmə, əxlaqa, düşüncəyə, mənəviyyata səsləmişdir. Onun hekayələri təkcə ədəbiyyatın deyil, milli özünüdərkin də dəyərli səhifələrindəndir.
Həcər Atakişiyevanın bu tədqiqat xarakterli yazısı bir daha sübut edir ki, Əbdürrəhim bəy Haqverdiyev Azərbaycan ədəbiyyatının yalnız bədii söz ustadı deyil, həm də maarifçilik və milli oyanış hərəkatının ideoloqudur. Onun hekayələri bu gün də oxucunu düşündürür, öyrədir, cəhalətə qarşı mübarizə ruhunu yaşadır.

Müəllif: Günnur Ağayeva

ədəbiyyatşünas, tənqidçi

GÜNNUR AĞAYEVANIN DİGƏR YAZILARI

HƏCƏR ATAKİŞİYEVANIN YAZILARI

ƏBDÜRRƏHİM BƏY ƏSƏD BƏY OĞLU HAQVERDİYEV

ƏBDÜRRƏHİM BƏY HAQVЕRDİYЕV

ƏBDÜRRƏHİM BƏY HAQVЕRDİYЕV – 155

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

ATANIN KİÇİK OĞLUNA CAVABI

ATANIN KİÇİK OĞLUNA CAVABI
Ona parça demə, bayraqdır o, bil,
Ona şəhid qanı axdı, ey oğul.
Keçsə uzun illər, dəyişsə nəsil,
Ondan da ötəsi yoxdu, ey oğul.

O, hədiyyə deyil, pay deyil, ogul.
Adi ulduz deyil, ay deyil, ogul
Bayraq adilərə tay deyil, oğul
Ondan da ötəsi yoxdu, ey oğul

Min bayraq içindən seçməyə dəyər,
Müqəddəsdir ona and içməyə dəyər.
Onunçün canından keçməyə dəyər,
Ondan da ötəsi yoxdu, ey oğul.

Bayrağımız bizim vüqarımızdır,
Vətənlə bağlanmış ilqarımızdır,
Andımız, əhdimiz, qərarımızdır,
Ondan da ötəsi yoxdu, ey oğul.

Sən də bayrağını daim uca tut,
Onu, etiramla hər yerdə tanıt.
Bayrağı unutma, özünü unut,
Ondan da ötəsi yoxdu, ey oğul!

Müəllif: QABİL NƏBİ

QABİL NƏBİNİN YAZILARI

>>>> ƏN ÇOX OXUNAN HEKAYƏ <<<<

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

Müzəffər Məzahim – Dalğalan!

DALĞALAN

Ey mənim əzəmətli, yenilməz hür bayrağım,
Vüqarımın mükəmməl rəsmi, ucal, dalğalan!
Sən varsan harda vardır bircə qarış torpağım,
Qəlbimdəki qürurdan, eşqdən güc al, dalğalan!

Sən xalqımın məhəbbət, sevgi təcəssümüsən,
İftixar, qürur yeri, solmaz təbəssümüsən,
Ürəyimin tarıma çəkilmiş kök simisən,
Vermərik düşmənlərə bir də macal, dalğalan!

Əbədi varlığındır müqəddəs əmanətim,
Zəngin nişanələrin inamım, zəmanətim,
Göylərin bəxtəvəri, qanadlı səmavətim,
Buludlardan, günəşdən, aydan bac al, dalğalan!

Birliyə, qələbəyə səfərbər duruşunla,
Mətin, məğlubedilməz, hünərvər duruşunla,
Məğrur əzəmətinlə, müzəffər duruşunla,
Yandır düşmənlərini, qisas, öc al, dalğalan!

Hörmətlə: Müzəffər MƏZAHİM

MÜZƏFFƏR MƏZAHİMİN YAZILARI

Mustafa Müseyiboğlu adına kitabxana

Macar Beyler Beyi Arpad Han’ın Bozkurt İşlemeli Su Kupası, 9. yüzyıl.

Macar Beyler Beyi Arpad Han’ın Bozkurt İşlemeli Su Kupası, 9. yüzyıl.
Alpamışoğlu Arpad Han, Hazar Türkleri’nin Kabar oymağından’dır. Avrupa Hun İmparatorluğu’nun büyük Kağanı ”Tanrı’nın Kırbacı” Başbuğ Attila Han’ın torunu ve Macaristan’ın kurucusudur. Arpad Hanedanlığı 896-1301 yılları arasında varlığını sürdürmüştür. Avrupalı tarihçiler ve o dönemki Avrupa devletleri, özellikle Bizanslılar Macar devletini “Batı Türkiye” olarak adlandırmışlar, Macar hanedanına “Türklerin Prensi” olarak hitap etmişlerdir.

Oğuz Kağan,

GÖKTÜRK QRUPU

Şəhid Murad Musayevin xatirəsinə həsr olunur

Zirvəyə ucalan ömür
(Şəhid Murad Musayevin xatirəsinə həsr olunur)
Anamgilin ailəsi, yəni nənə-babam 1948-ci ildə deportasiya edilərək Qərbi Azərbaycan torpaqlarından Bərdənin İmirli kəndinə köçürülüblər. Bulaq suyutək saf ürəkli, qohumcanlı, qonaqpərvər, həlim xasiyyətli anam bu yaxınlarda böyüyüb boya-başa çatdığı doğma ata ocağına – Bərdə şəhəri İmirli kəndinə səfər edib. Hal-əhval tutmaq üçün tez-tez  telefonla zəngləşirik. Növbəti danışıqlardan birində səsindən hiss etdim ki, kövrəlib. Səbəbini soruşmayıb mövzunu dərhal dəyişdim ki, özünü toparlasın. Amma başa düşdüm ki, danışa bilməyəcək, qəhər onu boğur. Zəngi sonlandırıb tez sağollaşmaq istəyir. Sözü uzatmağın mənası yox idi, uyğun vaxtda zəng etmədiyimin fərqində idim. Sonradan öyrəndim ki, anamın duyğulanıb kövrəkləşməsinin səbəbi, dünyasını dəyişən valideynlərinin – nənə-babamın, Qarabağ savaşı şəhidləri, qohum-əqrəbalarının məzarını ziyarətdən gəlməsi imiş. Hər birinə Allah rəhmət eləsin!
İmirli kəndindən I və II Qarabağ müharibəsində iştirak edən xeyli sayda şəhid olan igidlər var: Abbasov Rəhman İsmi oğlu, Məmmədov Əsgər İsmayıl oğlu, Calalov İlqar Salman oğlu, Musayev Murad Polad oğlu.
Bu şəhidlərə məxsus məzar daş-torpağı kənd camaatının daimi ziyarətgahına çevrilib, həmin şəhidlər kəndin VƏTƏN məbədgahı simvolu hesab olunaraq mütəmadi yad edilirlər.
Biz bu məqalədə İmirli kəndindən II Qarabağ savaşında haqq dünyasına qovuşan şəhid Musayev Murad Polad oğlunun ömür yoluna işıq salacağıq.
Belə bir deyim var: Süleymana qalmayan dünya heç kəsə qalmayacaq. Ölümü hər kəs dadacaqdır. Amma şəhidlərin məzarı nisbi anlayışdır, çünki onlar Murad Musayev kimi xalqın ölümsüzləşən qəhrəmanına çevrilirlər!

Hər şey bu dünyada gəldi–gedərdir,
Yalnız igidlikdir əbədi qalan.
Yalnız qəhrəmanlar, yalnız mərdlərdir,
Zamanın fövqünə qalxıb ucalan (X.R.Ulutürk).

27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan və 44 gün davam edən İkinci Qarabağ savaşında Murad Polad oğlu Musayev Füzulinin azad edilməsi uğrunda döyüşlərdə iştirak edib, müharibənin ilk şəhidlərindən olub, 19 yaşında şəhidlik zirvəsinə yüksəlib. Qanında, ruh dünyasında mərdlik, qorxmazlıq, cəsarət, vətənpərvərlik hissi olan şəhid Murad Musayev Azərbaycana sevgisini, torpaq uğrunda can vermək amalını gənclik illərinin başlanğıcında əzmlə yerinə yetirdi, dillərdə dastan oldu.
“Ohanyan səddi”nin yarılması uğrunda gərgin döyüş əməliyyatı zamanı qəhrəmanlıq göstərən Murad Musayev şəhidliyindən sonra “Vətən uğrunda”, “Füzulinin azad olunmasına görə”, “Cəsur döyüşçü” medalları ilə təltif olunub. Şəhidin I Qarabağ savaşında döyüşlərdə iştirak etmiş atası, qazi Polad Musayev oğlunun Vətən uğrunda göstərdiyi şücaətini həmişə qürurla dilə gətirir.

Dağlardan tökülür köhlən şəlalə,
Şəlalə – dağların mərd övladıdır.
İldırım – buludun, tufan – dənizin,
Cəsarət – kişinin istedadır! (X.R.Ulutürk)

Bilirik ki, dünya fanidir! Bir bayatıda deyildiyi kimi;

Əzizim axar gedər,
Şimşəklər çaxar gedər,
Dünya bir pəncərədir,
Hər gələn baxar gedər.

Şəhid Murad Musayev bu pəncərədən sıradan biri kimi baxıb keçməklə kifayətlənmədi, o xalqı üçün dünyaya gəldi, adını qəhrəmanlıq dastanının səhifəsində igid oğul kimi ölümsüzlüyə, unudulmazlığa  yazdırdı!

Anadan bir kərə doğulmaq azdır,
Yetişib xalq üçün doğulmaq gərək.
Təpələr yanında dağ olmaq azdır,
Dağlar cərgəsində dağ olmaq gərək (X.R.Ulutürk).

Yollar çoxdur: ömür yolu, yaradıcılıq yolu, həyat yolu, şərəf yolu və s. Murad Musayevin tutduğu yol şərəfli oldu – ŞƏHİDLİK! O, vətənin müqəddəsliyini izah etmək üçün elə yol seçdi, şəhadətə elə şücaətlə yüksəldi ki, İmirli kənd camaatı, qohumları, qonşuları, bir sözlə – hamı onu uca, ali qəbul edir. 
Muradın ulu babaları Qərbi Azərbaycan torpaqlarının Dərələyəz mahalından Bərdə şəhəri İmirli kəndinə deportasiya olunublar. Şəhidin ulu babaları Şərur-Dərələyəz qəzasında Andranikin qoşunları ilə qəhrəmancasına vuruşan Çivə taborunun iştirakçılarından olub. Şəhidin atası Polad Musayev I Qarabağ müharibəsində iştirak edib, yaralanıb, qazidir. Onun anası isə Kəlbəcərdən məcburi köçkün düşüb. Murad həmişə ailəsində böyüklərindən Vətən mövzusunda söhbətlər eşidib, vətənpərvər ruhda tərbiyə alıb, ermənilərin tarixi torpaqlarımız olan Qərbi Azərbaycanı, Qarabağı işğal etməsini qəbul edə bilməyib, erməni qəsbkarlarına uşaqlıqdan qisas, nifrət hissi ilə böyümüşdü. Muradtək qeyrətli oğul təkcə valideynlərinin itkisi sayılmaz, bütöv elin dərdi hesab olunur. Xalq onun kimi cəsur igidləri ilə fəxr edir. Vətənimizin hər daşı, hər qayasının məhz onun kimi qeyrətli oğullara ehtiyacı var. Bir şeirdə yazıldığı kimi: “Vətən mənə oğul desə nə dərdim, mamır olub qayasında bitərdim” (M.Araz). Doğrudur ki, Vətən üçün mərd oğul kimi seçilmişlərdən olmaq asan deyil! Şəhid Murad Musayev də bu yurdun müqəddəsliyini yaşının az vaxtında dərk etməyi bacaran böyük ürək sahibi imiş. Hələ azyaşlı şagird ikən, Rəhman Abbasov adına İmirli kənd orta məktəbində oxuduğu ibtidai sinif illərində müəlliminin ona ünvanladığı “Sən böyüyəndə kim olmaq istəyirsən?” sualına – “Mən şəhid olmaq istəyirəm” – deyərək Murad cavab vermiş, bəxtini, tale yolunu bu sözlərlə yazmışdı əvvəldən sanki.
Şəhidin öz əsgər kitabçasında yazdığı şeir parçasını təqdim edir və şəhidin qarlı günlərdə cəsur döyüşçü yolu keçməsini öz dəsti-xətti ilə izah edirik:

Nə qar bitər, nə boran
Nə döşək var, nə yorğan
Əldə silah postda duran
Əsgərlərin sağlığına!

Uşaqlıqdan Vətənə, Bayrağa xüsusi sevgisi vardı. Hələ 9 yaşı olanda Murad Musayev Milli qəhrəman Mübariz İbrahimovun şəhid olma xəbərinə sarsılmış, bu xəbər ona çox pis təsir etmişdi. Onun videolarına baxıb “Mübarizin qisasını mən alacağam, mən də onun kimi qəhrəman şəhid olacağam!” – deyə cavab vermişdi. Bu cür cəsur ürək sahibi olduğu üçün Muradın ruhuna, o cümlədən onu dünyaya gətirən cəsarətli, fədakar anaya ayaq üstündə alqış düşür!
Sən bu dünyanı cismən tərk edə bildin, lakin sən əbədisən, sən bütün nəslin, təhsil aldığın məktəbin, el-obanın, böyüdüyün İmirli kəndinin – bir sözlə, bütün Azərbaycanın fəxrisən! Səni dünyaya gətirən, sənə əxlaq, tərbiyə, vətən təəssübkeşliyi öyrədən ata və anan üçün qürur ünvanı oldun və bunu şəhadətin və şarafətinlə, qəhrəmanlıq və cəsurluğunla hamıya sübut etdin! Sən valideynlərinə, ailənə başıucalıq rəmzi oldun, hamı Səninlə qürur duyur! Sənin haqqında yazmaq, bir şəhidi qələmə almaq olduqca məsuliyyətlidir. Çünki sənin vətənpərvərliyini təhlil etmək üçün sözlər də, qələmin gücü də acizdir.
Həm bu ona görə çətindir ki, məqaləni oxuyan əzizlərinin yaralarını qanatmaq istəməzdik. Amma bir şəhidi yad etmək vacibdir və bu, hər birimizin mənəvi borcudur. Qoy səni böyüdən valideynlər bilsinlər ki, onların şücaətli oğlu Muradın qəhrəmanlığı təkcə doğma bir kəndin əhatəsində deyil, Azərbaycanın hər qarışında danışılır və danışılacaq! Başını dik tut, Arzu ana! Səhərini aydınlığa aç Polad ata! Qarabağ torpaqlarının azadlığı uğrunda yazılan qəhrəmanlıq salnaməsinin bir hissəsində Murad Musayevin imzası var! O, daim fəxr ünvanı kimi yad ediləcək, o, daim qürur yeri kimi anılacaq və ona daim rəhmətlər oxunacaq. O, dünya durduqca qəlblərdə və tarixin yaddaşında yaşayacaq! 

Müəllif: Yeganə QURBANOVA-XANLAROVA
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, 
BDU-nun əməkdaşı

YEGANƏ QURBANOVA-XANLAROVANIN YAZILARI