CÖVHƏR Əgər yoxsa, bircə zərrə o atəşdən; ya ruhunda, ya cismində… Min cür eyib axtaracaq, qoca Turanın ismində. Çaqqal kimi doğulanlar çaqqal kimi sürünəck, dərələrdə sümsünəcək! Zirvələrdir qurdun yeri, şahinlərin yurd-yuvası… Əyri-müyrü nəyiniz var; milyon-milyon sizin olsun… Bizə yetər; uca Türkün tək Tanrısı!!! 23.01.2026. Bakı.
İlbeyli Türkmen (Oymağı)aşireti, Anadolu’nun kalbi Sivas’tan gönül coğrafyamızın incisi Halep’e kadar uzanan geniş bir alanda, yüzyıllar boyunca varlığını sürdüren önemli Türkmen topluluklarından biridir. Tarih boyunca yaşadığı topraklara Türk mührünü vuran İlbeyliler, ardında derin izler ve köklü bir kültürel miras bırakmıştır.
Bu aşiretin tarihi, hayatta kalabilmek için verdiği mücadelelerle şekillenmiş; yüzyılların imbiğinden damıtılarak gelen zengin kültürü ise kayda değer bir değer taşımaktadır.
İlbeyli Türkmen Aşiretinin (Oymak)Adının Kökeni
İlbeyli Türkmen aşireti, adını tarihsel olarak Orta Asya ve Anadolu coğrafyasında şekillenmiş Türkmen boylarından alır. “İlbeyli” adı, kelime anlamı olarak “İl Beyi’ne ait olanlar” şeklinde yorumlanır; burada “İl” bir bölgeyi, “Bey” ise o bölgenin liderini ifade eder. Bu isimlendirme, aşiretin tarih boyunca kendi liderleri etrafında örgütlenmiş yapısını ve kabileye bağlılığını yansıtır. Tarihsel belgelerde İlbeyli aşireti, hem Osmanlı hem de yerel Arap kaynaklarında “Türkmen Yörükleri” başlığı altında zikredilmiştir. Bu bağlamda isim, sadece bir toplumsal aidiyet göstergesi değil, aynı zamanda aşiretin siyasi ve coğrafi etki alanını tanımlayan bir işaret olarak da anlaşılmaktadır.
Yörüklük ve Türkmenlik Kimliği
Bu kavramlarla ilgili değişik fikirler beyan edilmiş, tartışmalar olmuş, hatta kitaplar yazılmıştır. Biz bu konunun detayından uzak durarak bizi ilgilendirenkısmı hakkında bir cümle de olsa bilgi vermek istiyoruz. Osmanlı belgelerindeki adlandırma ve tasniflere baktığımızda, Sivas ve Tokat’ta yaşayan İlbeylilerin genellikle “yörük” olarak tanımlandıklarını ve “Ulu Yörük” Türkleri bünyesinde yer aldıklarını;Halep, Rakka, Münbiç, Antep,Maraş Urfa, Kilis yöresindeki İlbeylilerin ise “Türkmen” tasnifiyle kaydedildiklerini görüyoruz.
İlbeyli Türkmen aşireti, tarih boyunca Yörük ve Türkmen kimliğini güçlü biçimde korumuştur. Yörüklük, göçebe yaşam tarzı, hayvancılık ve açık alanlarda sürülerle gezme kültürü ile özdeşleşir. İlbeyliler, bu yaşam tarzını hem Anadolu’da hem de Suriye’de koruyarak, kültürel bir süreklilik sağlamışlardır. Türkmen kimliği ise dil, gelenek ve sosyal örgütlenmede kendini gösterir; aşiret mensupları, Türkçe’yi konuşmuş, halk müziği ve ağıtlar aracılığıyla kuşaktan kuşağa kültürel mirası aktarmıştır. Aşiretin, tarih boyunca farklı devlet ve coğrafyalarda yaşamasına rağmen bu kimliği koruması, hem toplumsal dayanışmayı güçlendirmiş hem de kendi iç yapısını merkezi liderlik etrafında örgütlemiştir.
Anadolu ve Suriye’ye Göç ve Yerleşim Tarihi
Bu konunun yazılı kaynakları yok denecek kadar azdır. Sözlü kaynaklardaki “Çıktık Horasan’dan sökün eyledik” dizesiyle başlayan şiir ise bize küçük bir ipucu vermektedir. Sözlü ve yazılı kaynakları karşılaştırdığımızda, İlbeyli Türkmenlerinin 12. Yüzyılın sonlarına doğru şimdi İran sınırları içinde bulunan Horasan bölgesinden ayrılan Türkmenlerle birlikte Anadolu’ya gelmiş olmaları muhtemel görünüyor.
İlbeyli Türkmen aşireti, tarih boyunca göçebe ve yarı-göçebe bir yapıya sahip olmuştur. Anadolu’da, özellikle Sivas, Kayseri ve Malatya çevresinde yayılmış; bu bölgelerde köyler ve mezralar kurarak yerleşik yaşama geçiş sürecini başlatmıştır. Osmanlı belgelerinde, 16. ve 17. yüzyıllarda İlbeylilerin yerleşim yerlerinden ve vergi kayıtlarından söz edilmektedir.
Suriye’ye geçiş ise genellikle göçebe rotaları ve Osmanlı’nın doğu politikaları çerçevesinde gerçekleşmiştir. Suriye’de özellikle Halep, Hama ve Lazkiye kırsalında köyler kurmuşlardır. Bu yerleşim alanları, hem tarımsal üretim hem de hayvancılıkla geçim sağlayacak uygun coğrafyalardı. Göç süreci, aşiretin sosyal ve ekonomik yapısını güçlendirmiş; yerel halklarla etkileşim kurmasına ve kültürel bir melezleşmeye yol açmıştır.
Yaşadıkları Coğrafya ve Köyler
İlbeyli Türkmen aşireti, coğrafi olarak geniş bir alana yayılmıştır. Anadolu’da Sivas’ın Doğanşar ve Zara ilçeleri ile Kayseri’nin Talas ve Bünyan çevresinde, Suriye’de ise Halep’in kuzey kırsalı, Hama ve Lazkiye bölgelerinde köyleşmişlerdir. Bu köyler genellikle tarıma ve hayvancılığa elverişli ovalar ile dağ eteklerinde kurulmuş; aşiretin hem göçebe hem yerleşik yaşam tarzını sürdürebilmesini sağlamıştır. Köylerin adları ve konumları, tarihsel belgelerde çoğunlukla aşiret mensuplarının isimleriyle anılmakta, bu da yerleşimlerin aşiretin tarihsel hafızasını yansıtmasını sağlamaktadır.
Suriye ve Halep Özelinde İlbeyli Köyleri
İlbeyli Türkmenleri , Anadolu’dan Suriye’ye uzanan göç hareketleri sırasında Halep çevresine yerleşmiş; burada özellikle Türkmen köylerinde yoğun bir şekilde varlık göstermişlerdir. Halep ve çevresindeki İlbeyli yerleşimleri tarih boyunca hem kültürel hem de ekonomik açıdan bölgede önemli bir rol oynamıştır.
Tarihsel belgeler ve Osmanlı nüfus kayıtları, Halep’in kuzey ve batısındaki bazı köylerin yoğun biçimde İlbeyli nüfusuna sahip olduğunu göstermektedir. Öne çıkan köylerden bazıları şunlardır:
Halep:1693 iskânından bu güne kadar ayakta kalan ve tamamı Suriye sınırları içinde bulunan 30 köy şunlardır: Alıcı, Arap Azi, Arap Çördük, Ayeşe, Bab-ı leymun, Çobanbey, Çörten, Eşekci, Haliloğlu, Haydarpaşa, Kadılar, Kalkım, Karagöz, Kersenli, Kocalı, Kuruca Höyük, Mazcı, Memili, Molla Yakup, Sandı, Sekizler, Sinsile, Taflı (Bir kısmı), Taşkapı, Tel Ayşe, Usbağılar (Sipahiler), Tirhin, Zilif, Yıldız, Ziyaret.
Rakka, Münbiç, Ravendan:1693 yılında, bu bölgedeki 68 köye İlbeyliler yerleştirildiler. Günümüzde, Münbiç civarında bazı Türkmen köyleri
Trablusşam-Lazkiye:1729 yılında, İlbeyli’nin Tarikli cemaatinden 9 hane burada yaşıyordu.
5.Kültürel Miras ve ve Sosyal Yapı Günümüze Yansıması
Aşiret adlarını ve geleneklerini günümüze kadar taşımış olan İlbeyliler, oldukça zengin bir kültürel birikime sahiptir. İlbeyli kültürü, Anadolu Türk kültüründen önemli bir kesiti yansıtır ve özünden kıymetli bir örnek teşkil eder.
İlbeyli Türkmen halkının kültürel zenginliği, günlük yaşamdan törenlere kadar birçok alanda kendini gösterir:
Halk Mutfağı: Hamur, bulgur, et ve süte dayalı geleneksel yemekler, kuşaktan kuşağa aktarılan zengin bir mutfak kültürü sunar.
Ev ve Misafir Kültürü: Tarihi misafir odalarından süzülen konukseverlik ve ev yaşamı, insanı kucaklayan bir sıcaklık taşır.
Komşuluk ve İmece Kültürü: Dayanışma ve yardımlaşma esaslı sosyal yaşam, topluluk içinde uyumu güçlendirir.
Türkü ve Ağıt Kültürü: Dilden dile, gönülden gönüle aktarılan türkü ve ağıtlar, tarihsel hafızanın bir parçasıdır.
Dokuma Kültürü: Renklerindeki güzellik ve nakışlarındaki zarafetle dikkat çeken el dokumaları, estetik ve beceriyi yansıtır.
Dil ve Sözlü Kültür: Farklı fonetiğiyle dikkat çeken ağız özellikleri; atasözleri, deyimler, ölçülü sözler ve bilmeceler, sözlü kültürün zenginliğini gösterir.
Halk Bilimi ve Gelenekleri: Kökü yüzyıllar öncesine dayanan halk hekimliği, halk veterinerliği, halk takvimi ve halk ekonomisi; doğum, sünnet, evlenme ve ölüm ritüelleri kültürel sürekliliğin temel taşlarıdır.
1984 yılından bu yana yaptığımız araştırmalarla yörenin birçok kültürel unsuru kayıt altına alınmış ve gün ışığına çıkarılmıştır. Ancak hâlâ araştırılacak ve belgelenmesi gereken birçok konu bulunmaktadır. Yeni araştırmalar ve yayınlarla bu köklü kültürün ortaya çıkarılması çalışmaları aralıksız sürdürülmelidir.
İlbeyli Türkmenleri, asırlar boyunca yurt ve millet sevgisiyle yoğrulmuş; hiçbir surette devlete isyan etmemiş, kara günlerde malı ve canıyla devletine destek vermiş bir topluluktur. Günümüzde de bu özelliklerini korumakta; dinine, devletine ve töresine bağlı, hakkı ve hakikati söylemekten çekinmeyen, mert ve cömert bir halk olarak yaşamaktadırlar. Bu güzel hasletlerinin hiç eksilmemesi dileğiyle…
İlbeyli Türkmenlerinin kültürel mirası, hem Türkmen folkloru hem de Yörük gelenekleri üzerinden şekillenmiştir. Düğün, nişan, sünnet gibi ritüeller, ağıtlar, halk oyunları ve el sanatları kültürel sürekliliğin temel unsurlarıdır. Sosyal yapı, aşiret liderliği ve büyük aile birimleri etrafında örgütlenmiştir. “Büyükler” ve “beyler”, toplumsal sorunların çözümünde ve karar mekanizmalarında merkezi bir rol oynamıştır. Aynı zamanda İlbeyliler arasında misafirperverlik, dayanışma ve ahlaki değerler ön plana çıkmış; bu değerler hem topluluk içi uyumu hem de komşu topluluklarla ilişkileri güçlendirmiştir.
Tarihi Belgelerde İlbeyli Türkmenleri boyu:
Anadolu’ya İran Horasan bölgesinden geldiklerini belirtiğimiz İlbeyli Türkmenlerin bundan sonraki yaşantılarını ve tabi oldu oymaklarına bakmak olursak bu güne kadar İlbeyli Tütkmenleri , Alkırevli ,Avşar, Bayat ,Beydili boylarından olabileceklerine dair bilgiler verilmiştir.Selçuklu dönemine ait bilgiler veOsmanlı dönemi belgeleri ışığında bu konunun ilerde kesinlik kazanacağı ümidini taşımaktayız.
Selçuklular Döneminde İlbeyli Aşireti:
Konuyla ilgili elimizdeki tek belge, Sivas’ta 1271 yılında inşa edilmiş olan Buruciye Medresesi’ndeki taş kitabedir. Halen medreseana eyvanının güneyindeki niş içerisinde sergilenmekte olan kitabe, medrese vakfiyesinin şartlarını açıklayan üç kitabeden biridir. Bu kitabenin ortasında: “minnahiyet-i İlbeğlü”, kenarında ise “karyeten Eski” ibareleri yazılıdır.[2] Bu “minnahiyet-i İlbeğlü, “karyeten Eski” tabiri”İlbeyli Nahiyesi’nin Eskiköy’ündenanlamında olup vakfı kuran kişinin memleketini bildirmektedir.Bu durumda, 1271 yılında Sivas’ta bir İlbeyli nahiyesinin ve Eskiköy adlı bir köyün var olduğu anlaşılıyor. Belirtilen tarihte bir nahiyeye İlbeyli adının verilmiş olması, yörede yörük hayatı sürdüren ve etkin bir aşiret olan İlbeylilerden kaynaklanmış olmalıdır.
Selçuklular dönemindeİlbeyliler,muhtemelen yazı Sivascivarındaki yaylaklarda, kışı ise Halep, Antakya, Adana gibi sıcak memleketlerde geçirerekyörük hayatı yaşıyorlardı. Selçukluların 1243 yılındaki Kösedağ yenilgisini takiben, Anadolu’da yaşanan Moğol istilası sonucuAnadolu’dan Suriyebölgesine göç eden Türkmenler arasında İlbeylilerin de olması muhtemeldir.
Osmanlılar Döneminde İlbeyli Türkmen Aşireti:
Tarihsel belgeler, İlbeyli Türkmenleri aşiretinin hem Osmanlı hem de Suriye coğrafyasında önemli bir yer tuttuğunu göstermektedir. Osmanlı tahrir defterleri, tapu kayıtları ve vergi belgelerinde İlbeyli köyleri ve aşiret mensuplarının adı geçmektedir. Suriye’de ise Arap kaynakları, özellikle Halep ve Hama kırsalında yaşayan Türkmen gruplar arasında İlbeylilerin varlığını kayda almıştır. Bu belgeler, aşiretin tarih boyunca göçler, yerleşimler ve siyasi ilişkiler üzerinden şekillenen dinamiklerini anlamak açısından önemli bir kaynak teşkil etmektedir.
Maraş İlbeyli Türkmenlerinin iskân edildikleri yerlerde kalarak yurtlarını şenlendiren ve 1693 yılından günümüze kadar varlıklarını sürdürmüş olan bakiyesine biz Halep İlbeylileri adını verdik. 1729 tarihli bir belgede geçen “Rakka mıntıkasında meskûn iken Haleb’ieşkiyadan korumak maksadı ile Münbiç mevkiinde iskân edilmiş olan İlbeyli Aşireti…” ibaresinden Halep İlbeylilerininHalep’i korumak amacıyla bu mıntıkaya yerleştirildikleri bilgisine ulaşıyoruz. İskânı takiben İlbeyliler yüzyıllar boyunca Halep’i korudular. Bu yüzden onlara Halep’in muhafızları demek daha doğru olur. Bu İlbeyliler bu gün Halep yakınında 30, Gaziantep’te 13, Kilis’te 15, Rakka-Münbiç ve Ravendan bölgesinde yaklaşık 35 köyde meskûndurlar.
İlbeyli Türkmen aşireti, tarih boyunca hem Anadolu hem de Suriye coğrafyasında Türkmen ve Yörük kimliğini koruyan, kültürel ve sosyal yapısını güçlendiren, liderleri etrafında örgütlenmiş önemli bir topluluktur. Hem tarihsel belgelerde hem de kültürel hafızada bıraktığı izler, aşiretin kimlik ve dayanışma anlayışının sürekliliğini göstermektedir.
[^1]: Öztürk, M. (2008). Anadolu Türkmenleri: Boylar ve Aşiretler. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları. [^2]: Hakkı, İ. (1995). Osmanlı Arşivlerinde Türkmen Aşiretleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu. [^3]: Kaya, A. (2010). Yörük Kültürü ve Göçebe Yaşam. Konya: Selçuk Üniversitesi Yayınları. [^4]: Demir, R. (2012). Suriye Türkmenleri Tarihi ve Kültürü. Halep: Yerel Yayınlar. [^5]: Çakır, S. (2007). Anadolu’da Türkmen Yerleşimleri. Kayseri: Erciyes Üniversitesi Yayınları. [^6]: Osmanlı Arşivi, Tahrir Defteri No. 112, 16. yüzyıl. [^7]: Abdulhamid, F. (2015). Suriye Türkmen Göçleri. Şam: Tarih Araştırmaları Merkezi. [^8]: Yıldız, H. (2009). Halep ve Çevresindeki Türkmen Köyleri. İstanbul: Marmara Üniversitesi Yayınları. [^9]: Türkmen, L. (2011). Kırsal Yerleşim ve Sosyal Yapı. Hama: Yerel Tarih Araştırmaları. [^10]: Alptekin, E. (2006). Türk Halk Kültürü ve Aşiret Gelenekleri. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. [^11]: Bayraktar, T. (2013). Aşiret Sosyolojisi ve Liderlik. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları. [^12]: Osmanlı Arşivi, Tapu ve Vergi Kayıtları, 17. yüzyıl. [^13]: Al-Azzawi, M. (2000). Syrian Turkmen: History and Identity. Şam: Arab Studies Press. [^14]: Kadir Pürlü, Sivas’ta İlbeyli Türkmenleri Cilt:1, s. 23-26 [^15]: Cengiz Orhonlu (1987), Osmanlı İmparatorluğunda Aşiretlerin İskânı, İstanbul, s. 63-65. [^15]: Yusuf Halaçoğlu (1991), XVIII. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğunun İskân Siyaseti ve Aşiretlerin Yerleştirilmesi, Ankara, s. 82, 119, 123-124, 141. [^16]: Dr.Muhtar Fatih BEYDİLİ.. Suriye ve Anadolu’daki Türkmenlerin Sözlü ve Yerel Tarihi Üzerine Çalışmalar ve Araştırmaları. www.suriyeturkmenleri.com [^17]: Dr.Muhtar BEYDİLİ : kardeşlik (El-İhâ) Dergisi – Kültürel, Edebi, Sanatsal ve Miras Temalı Üç Aylık Yayın, Sonbahar 2020, 60. Yıl, Sayı 366
“Dərdiş” kəlməsi ana dilimizdə geniş yayılan standart bir söz deyil, daha çox Qazax bölgəsinə məxsus yerli şivə sözüdür və əsasən “sədaqətli”, “dürüst”, “qətiyyətli” və ya “inanılmış” mənasında işlənir. Bu gün sizə çağdaş Azərbaycan poeziyasında Dərdiş kimi tanınan şair Ehtiram İlhamdan söhbət açmaq istəyirəm. Amma əvvəlcədən etiraf edirəm ki, orta təhsilə doğulduğu Tovuz rayonunda yiyələndiyini bilsəm də, ondan sonra başına gələnlərdən xəbərsizəm. Bir də ki, şairin tərcümeyi halı elə də önəmli deyil, daha çox yaradıcılığı maraqlı olur. Ehtiramı iyirmi il olar ki tanıyıram. Mərd, sadə, etibarlı adamdır. Yaratdığı poeziya nümunələri poeziyasevərlər tərəfindən rəğbətlə qarşılanır. Əsasən heca vəznində yazır…
Müsahibələrindən birində deyir ki:- “Şeir hər şeydən əvvəl həm də bir estetika məsələsidi. Hər kəsin öz zövqü, öz baxışı var. Bu mübahisələrin olması isə çox təbiidir. Hər kəsin öz həqiqəti olur. Hər yazar özünü harda görürsə, orda da özünü rahat hiss edir. Qoy elə də olsun. Bizim – Azərbaycan şeirinin əsas vəzni məhz hecadı. Bu dilin ən gözəl şeirləri də hecada yazılıb. Bu, birmənalıdır. Amma kimin ilhamı hara qədərdisə, kim nədə bacarırsa, qoy öz yazı-pozusuyla da məşğul olsun. Şeir əsl şeirdisə, hansı vəzndə olmağının fərqi qalmır. Yetər ki, şeir olsun…”
Xarizmatik adamdır. Qürurlu və məğrurdur. Özünə inamı və müstəqilliyi ilə seçilir. Punktual, çevik və macəraçı xüsusiyyətləri var. Əhval-ruhiyyəsi yaxşı olanda şən, gülərüz və səxavətli bir dost olur. Yeyib içməyi, dostları ətrafına toplamağı xoşlayır. Hər zaman enerjili və dinamikdir, öz səyi ilə həyatın çətinliklərini aradan qaldırmağa qadirdir…
“Bizim nəsil, sovet rejiminin dağılan vaxtlarına düşdü. Bizdən 3-4 yaş böyük olanlar rejimin yaxşı vaxtında yaşamışdılar. 120 manatla ailəni normal dolandırmaq, Qafqaz kurortlarından birində dincəlmək mümkün idi. Bizdən əvvəlki və bizdən sonrakı nəsil bizim qədər əziyyət görmədi. Müharibə bizim gəncliyimizə düşdü. Həm xalq hərəkatı, həm də müharibə bizim nəsildən, həmyaşıdlardan çox şey aldı. Mən belə düşünürəm ki, xalq hərəkatı, torpaqların azadlığı uğrunda mübarizə adlı məfhumlar konkret adamların alnına yazılmış işlərdir. Millətin millət olma prosesində mütləq seçilmiş insanlar iştirak edir. Gözümü açanda özümü proseslərin içində gördüm. Yusif Səmədoğlu, İsmayıl Şıxlı, Vaqif Səmədoğlu, Xəlil Rza, İsmayıl Şıxlı və adını hamımızın bildiyi ziyalılar bizə yön verirdi. Ən böyük qələm adamları xalq hərəkatında idi. Mənim mənsub olduğum nəsil gözünü dünyaya ən millətçi şeirlərlə açmışdı. 1987-ci ildə Ukraynada hərbi xidmətdə idim. Məmməd İsmayıl “Gənclik” jurnalında Bəxtiyar Vahabzadənin “Gülüstan” poemasını çap etmişdi və qardaşım həmin jurnalı sovqatın içində mənə göndərmişdi. Mən qaravulda o poemanı əzbərləmişdim. Bundan əlavə Bəxtiyar Vahabzadənin “Ana dili” şeirini də əzbər bilirdim…”- söyləyir.
Davranışında mehriban və rahat olduğundan ünsiyyətdə çox yaxşıdır. Onu aldatmaq mümkün deyil, necə deyərlər, ağıllı və duyuq adamdır. Yoldaşlıqda pul xərcləməkdən çəkinmir. Qeybətdən çox uzaqdır, sözü üzə deməyi bacarır. Bu da ətraflarındakı insanları təsirləndirsə də, bəzən kimlərinsə xoşuna gəlmir…
Deyir ki:- “Gözümü açıb saz eşitmişəm, şeir eşitmişəm. Həm də çox yaxşı şeirlər eşitmişəm. Mənim sevdiyim çox şair olub. Orta məktəbdə əlimə keçən hamını oxumuşam. Məni tutan bütün şeirləri əzbərləmişəm. Amma şeir adına uçunduğum Səməd Vurğun olub. Hüseyn Arif, Əli Kərim, Eldar Baxış, Ramiz Rövşən, Şaiq Vəli, Akif Səməd, Murad Köhnəqala və Məmməd İlqar- bunların hər biri ustaddı. Amma sənətdə Məmməd İsmayılı məhək daşı hesab edirəm. Onu da deyim ki, hamının ən çox üz tutacağı ən böyük ustad Abbas Tufarqanlını hesab edirəm. O, sadəcə, dəhşətdir…”
…Bəli, onun xüsusiyyətləri arasında dürüstlük, sədaqət və cəsarət önəmli yer tutur. Verdiyi sözə sadiq qalır və yalandan zəhləsi gedir. Həyatına nizam-intizam gətirmək və ətrafdakı insanları təşkilatlandırmaq onun təbii qabiliyyətlərindən biridir. Maliyyə məsələlərində bacarıqlı və analitik təfəkkürə sahibdir. Və çox qəribədir ki, heç vaxt mövcud şəraitə boyun əymir və çətinliklərə iradə ilə qalib gəlməyi bacarır…
“Keşkə istedadı olan hər bir insanın – şairin, yazı-pozu adamının normal işi-gücü olaydı. İşləyib həm ailəsini dolandıra, həm də canı ağrıyanda müalicəsinə pis-yaxşı dava-dərman yetirə biləydi və kimsədən də asılılığı olmayaydı. Axı, bu yazığın ömrü-günü ən xırda məişət qayğılarının əlində əriyib itir. Gözünün odunu töküb ortaya çıxartdığı yazı-pozusundan qazandığı da ağlara qalmasın. Gözünü açıb-yumunca əlinə gələn qəpik-quruşun hardan gəlib hara getdiyini də bilmir. Qarşısında isə iki yol qalır: ya yuxarılara boyun əyməlisən, ya da mərdi mərdanə ömür sürməlisən. Birinci yola gedənlər çox olsa da, getməyənlər də olur. Və nə yaxşı ki, belələri var. Yoxsa, məmləkətin halı lap fəna olardı. Az-çox insanlarımızda milli adına nəsə qalıbsa, onlara borclu olmalıyıq. İkinci yol isə kimlərə ağız açmaqdan, kimlərinsə mərhəmətinə sığınmaqdan keçir. İnandırım sizi, heç bir istedadlı adam istəməz bunu etsin. Amma, “ehtiyacın qəhrəmanı da qul etdiyi” barədə həqiqətin yalan olduğunu bu ölkədə neçə nəfər sübut etməyi bacarıb? Rəhmətlik Vurğun Əyyub kimi…”- söyləyir.
O, həm də çalışqanlığı ilə seçilir, bacarıqlı olması və müşahidə qabiliyyəti ilə fərqlənir. Olduqca diqqətlidir, ətrafdakı detallara xüsusi dəqiqliklə yanaşır və hər şeyi ən xırda təfərrüatına qədər araşdırmağı xoşlayır. Bir sözlə, sosial, istiqanlı və təşkilatçılıq qabiliyyəti yüksək olan insandır. Ona görə də cəmiyyətdə özünə hörmət və diqqət çəkməyi bacarır. Və bu diqqətdən zövq alır. Bir də ki, xarici görünüşünə və geyimlərinə böyük əhəmiyyət vermək onun şakərlərindən biridir…
Deyir ki:- “Hərə poeziyada öz istədiyini axtarıb, tapmaq istəyir. Aşiqlər sevgi şeiri gəzir, kimsə vətənpərvərlər ritorika və pafos dolu tribun şeirləri eşitmək istəyir, dərdli adamların gözü kədər poeziyasını axtarır, həyatın dərin qatlarına varmaq istəyən kəslər isə şeirdə fəlsəfi çalar gəzir. Əgər arzuladığına çata bilibsə, deməli, qarşındakı şeirdir. Poeziya da əslində elə budur. Ümumiyyətlə, şeir maraqlı və həddən ziyadə qəribə bir nəsnədir. Elə şeir var, onu bərkdən oxumaq olmaz, hətta öz içində belə pıçıltıyla söyləməlisən. Elə şeir var, hayqırmalısan, yavaş desən, əzəməti itər. Həm də adamlar kimi, məclislər də rəngarəng olur. Hər adamın yanında hər şey danışılmaz. O ki qala şeir ola. Hətta demək məcburiyətində qalınsa belə, məqama uyğun şeir söyləməlisən. Çünki “zövqlər dartışılmaz” məntiqi burada yerinə düşür…”
…Onun haqqında söylədiklərim, bəlkə də zərgər dəqiqliyi ilə alınmadı, amma Azərbaycan poeziyasının qədri bilinməli “ZƏR”-lərindən biri olduğuna əminəm. Yanvarın 23-ü şair Ehtiram İlhamın 57 yaşı tamam olur. Onu bu münasibətlə təbrik edir, möhkəm can sağlığı, yaradıcılıq uğurları arzulayıram… Çox yaşa, DƏRDİŞ!
HƏR DƏRDİMİZDƏ YANIMIZDA OLAN DƏRDİŞ – Ehtiram İlham Ehtiram Ilhamın ad gününə
Bu gün gözəl insan, dəyərli dostum, dostlar arasında səmimiyyəti, mərdliyi, mehribanlığı ilə seçilən, yaxşı əməlləri ilə hər kəsin rəğbətini qazanan, hər birimizin dərdinə şərik olan, sözü süni bəzəkdən uzaq, təbii axarla yazan şairimiz Ehtiram İlhamın ad günüdür. Onun poeziyası təkcə misralardan ibarət deyil bu poeziya bir ömür yoludur, bir insan xarakteridir, bir vicdan ölçüsüdür.
SƏNİN ƏLLƏRİNLƏ YAZILAN ŞEİR – SÖZÜN TALEYƏ ÇEVRİLDİYİ AN
Ehtiram İlham bu şeirində şeiri yazılan mətn yox, taleyə yazılan alın yazısı kimi təqdim edir. Burada söz müəllifdən ayrılıb öz həyatını yaşayır, öz yolunu gedir. Şair öz qələmini Tanrının verdiyi əmanət kimi dərk edir və bu məsuliyyət şeirin hər misrasında hiss olunur.
Necə bəxtəvərdi, necə bəxtiyar… Əl çatıb, ünyetməz bir aləmi var. Sevən könüllərdə tufan qoparar Sənin əllərinlə yazılan şeir.
Bu bənddə şeir adi yaradıcılıq nümunəsi deyil, insan qəlbinə təsir edən canlı qüvvədir. “Əl çatıb, ünyetməz bir aləm” ifadəsi poeziyanın sərhədsizliyini göstərir. Şair özünü önə çəkmir, sözü ucaldır. Bu da Ehtiram İlham poeziyasının əsas əxlaqi xəttidir.
50 YAŞIN ŞEİRİ – ÖMRÜN POETİK HESABATI
Bu şeir yubiley üçün yazılmış şablon mətn deyil. Bu, yaşanmış ömrün, çəkilmiş dərdin, qorunan vicdanın poetik yekunudur. Şair burada özünü nə tərifləyir, nə də gizlədir – olduğu kimi görünür.
Mən sözün rəngində, səsində azdım, Qələmin ucuynan gorumu qazdım. Yazdım – ürəyimin qanıyla yazdım, Bu əlli yaşımın əlli şeirini.
Bu misralar göstərir ki, şair üçün poeziya rahatlıq yox, məsuliyyətdir. “Ürəyimin qanıyla yazdım” ifadəsi sözün necə ağır, amma şərəfli yük olduğunu bildirir. Bu şeir oxucunu düşündürür, çünki içdən gəlir və süni deyil.
GET-GEDƏ (ATİLAY ÜÇÜN) – ATA SEVGİSİNİN SÜKUTLU ETİRAFI
Bu şeir ata ilə oğul arasında sözlə qurulmuş körpüdür. Burada nə pafos var, nə də şikayət, sadəcə həyatın yorğunluğu və sevginin səssiz gücü var.
Dünyada qalası dünya malıdı, Tanrı sevdasıdı, haqq amalıdı. Oğul atasına oxşamalıdı, – Sənə oxşayıram, oğul, get-gedə.
Bu bənd şeirin zirvəsidir. Ata öz ömrünün davamını oğlunda görür və bundan təsəlli tapır. Şeir ailə dəyərinin, nəsil bağının poetik ifadəsidir və oxucuda dərin kövrəklik yaradır.
QARDAŞLAR – TALEYƏ DEYİLƏN AĞRILI, DÜRÜST SÖZ
Bu şeir insanın öz taleyi ilə təkbətək qaldığı anların səsidir. Burada şair özünü ucaldan yox, özünü anlayan mövqedədir.
Haçandı küsüb-inciyən İlhamım üzümə baxdı. Şeir yazmaq istəmirdim, Bir işdi əlimdən çıxdı – Yazın ömrümə, qardaşlar. Qanımı sümürüb içən Fələklə öcüm çatmırsa, Yetmirsə heç nəyə əlim, Heç kimə gücüm çatmırsa Kəsin ömrümü, qardaşlar.
Bu şeirdə insanın acizliyi etiraf olunur, amma bu acizlik zəiflik deyil. Bu, içdən gələn dürüstlükdür. “Qardaşlar” müraciəti şeiri şəxsi çərçivədən çıxarıb ümumi insan dərdinə çevirir.
BİR AZCA – HALAL AD ARZUSU Bu şeir Ehtiram İlhamın təvazökar, iddiasız, amma dərin ruhunu əks etdirir. Şair böyük ad-san yox, halal ad istəyir.
Hər saz xalında, gülündə, Hər kəs yurdunda, elində. …Bir halal adam dilində Çəkilsin adım, bir azca.
Bu bənd sadəliyi ilə təsirlidir. “Bir azca” sözü şairin dünyaya böyük iddia ilə yox, təmiz niyyətlə baxdığını göstərir. Bu poeziya oxucunu sakitləşdirir, düşündürür.
GÜNÜDÜR – SEVGİNİN BAYRAMI Bu şeir Ehtiram İlhamın insanlara olan sevgisinin poetik bayramıdır. Burada bir insanın varlığı belə bütöv bir günü gözəlləşdirir.
Bu gün təkcə sənə görə Dünyanın Çiçək günüdür.
Bu misralar nikbinliklə doludur. Şeir göstərir ki, yaxşı insanın varlığı özü bir nemətdir. Bu da şairin dünyaya baxışının işıqlı tərəfidir.
Əziz Ehtiram İlham! Sən dostluqda mərd, sözdə dürüst, qəlbdə təmiz adamsan. Şeirin səsimizə çevrilib, sözün yolumuzu işıqlandırır. Ad günün mübarək olsun! Qoy qələmin sınmasın, sözün yolundan dönməsin, ömrün şeirlərindən uzun olsun.
Hörmətlə: Vüsal Ağa 23 Yanvar 2026 / Sumqayıt Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ayb Sumqayıt Bölməsi AYB Mətbuat Xidməti
19 ADDA KITABIN TƏQDİMAT MƏRASİMİ və KONSERT PROQRAMI
22 yanvarda Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi, “Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı” və bp-nin birgə layihəsi ilə gözdən əlil oxucular üçün brayl əlifbası ilə nəşr olunmuş 19 adda kitabın təqdimat mərasimi Sağlamlıq İmkanları Məhdud Uşaqlar üçün 5 Nömrəli Respublika Xüsusi İnternat Məktəbində baş tutub. Kitab təqdimatında Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin sədri Anar, bp-nin Xəzər bölgəsində xarici əlaqələr və kommunikasiya üzrə vitse-prezidenti Bəxtiyar Aslanbəyli, Brayl Nəşrləri İnformasiya Resurs Mərkəzinin direktoru, naşir Mayis Muradov və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Gənclər Şurasının sədri Fərid Hüseyn çıxış edərək layihənin reallaşması və əhəmiyyəti barədə düşüncələrini böllüşüblər. Daha sonra Sabirə Abdullayevanın aparıcılığı ilə iki hissəli konsert proqramı keçirilib. Birinci hissədə gözdən əlillərə həsr edilən mahnı və şeirlər Mütəllim Dəmirov, Yaqut Xəlilzadə, Fəxrəddin Salim, Zülfiyyə Qurbanovanın ifasında, Səxavət Məmmədov, Ağa Əliyev və Səid Cabbarlının müşayiəti ilə eşidilib, ikinci hissədə isə Gözdən Əlil Uşaqlar üçün 38 nömrəli Onbirillik Musiqi Məktəbin şagirdləri altı musiqi nömrəsi təqdim ediblər. Qeyd edək ki, brayl əlifbasında aşağıda adları göstərilən kitablar nəşr olunub: “Azərbaycan nağılları”, İsa Muğanna. “Kollu Koxa”, Anar. “Əlaqə”, Mövlud Süleymanlı. “Dəyirman”, Çingiz Hüseynov. “Adını demədi”. Əli Kərim. “Mavi nəğmənin sahilində”, Sabir Əhmədli. “Yamacda nişanə”, Yusif Səmədoğlu. “Soyuq daş”. Elçin. “Beş dəqiqə və əbədiyyət”, Musa Yaqub. “Payız tənhalığı”, Maqsud İbrahimbəyov. “Bütün yaxşılıqlara ölüm”, Səfər Alışarlı. “Dağlar bizə baxır”, Vaqif Səmədoğlu. “Qəmimizlə salamlaşaq”, Salam Sarvan. “Heykəl tənhalığı”, Aqşin Yenisey. “Zamandan qovulmuş”, Oskar Uayld. “Diqqətdən kənar qalan qadın”, Səbahəddin Əli. “Şüşə saray” Kobo Abe. “İstehkam”, Henrix Heyne. “Hars səfəri”. Layihənin rəhbəri “Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı”nın direktoru, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin Kitab Sənayesi Şöbəsinin sektor müdiri Xəyal Məmmədovdur, kitablar “Brayl Nəşriyyatı” və “Zərdabi-Nəşr” tərəfindən çap olunub. Nəşrlərin üz qabılarının müəllifi Ellada Səfərəliyevadır.
2025-2026-Cİ TƏDRİS İLİNİN QIŞ İMTAHAN SESSİYASINDA TƏLƏBƏLƏRİMİZ UĞURLA İŞTİRAK EDİRLƏR
Cəmiyyətin çox mühüm tərkib elementi olan təhsil millətin gələcəyi, müstəqil dövlətin təməlidir. XXI əsrin əvvəllərində şəxsiyyətyönünlü, nəticə yönümlü; tədris-təlim prosesinin qurulması və keyfiyyətin təhsilin əsas göstəricisidir.Təhsildə keyfiyyət dedikdə onun qarşısında qoyulan məqsədə hansı səviyyədə nail olunması başa düşülməlidir. Başqa sözlə təlim- tərbiyə prosesində keyfıyyət, təhsil alanlara verilən bilik, bacarıq və vərdişlərin müvafiq dövlət standartlarına və cəmiyyətin tələbatına hansı səviyyədə uyğunluğunu müəyyənləşdirən və inkişafa xidmət edən başlıca vasitədir. 2025-2026-cı tədris ilinin qiş imtahan sessiyasinda tələbələrimizin uğurla iştirak etmələri üçün Azərbaycan Dövlət Pedaoji Universitetinin rektoru professor Cəfər Cəfərovun, Tədris işləri üzrə prorektor dosent Eldar Aslanovun, Tədris departamentinin müdiri dosent Sənan Əliyevin, İmtahan və monitorinq,qiymətləndirmə şöbəsinin müdiri Asəf Kazımovun umtahanların keçrilməs zamanı şəffaflığın təmin olunması, tələbələr üçün məsləhət saatlarının keçirilməsi , şəhid ailələrinə, qazilərə ,müharibə veteranlarına diqqət və qayğı göstərilməsi tövsiyələri fakültə rəhbəriliyi ,kafedraların professor müəllim heyəti, dekanlığın əməkdaşları tərəfindən diqqətdə saxlanılır. Müasir şəraitdə peşəkar mütəxəssislərin hazırlığı bütövlükdə cəmiyyətin və əmək bazarının, xüsusi halda isə təkcə ona verilmiş informasiyalar əsasında deklarativ xarakterli biliklərin formalaşdırılmasını deyil, həm də sosial və peşəkar əhatə ilə qarşılıqlı təsirlərə dair bacarıq, vərdiş və səriştəlilik formalaşdırılmalıdır. Pedaqoji ali təhsil müəssisələrində tədris-təlim prosesinin təşkili, başqa təhsil müəssisələrindən fərqli olaraq konservativ xarakter daşımalıdır.Yeniliklərin tədris prosesinə gətirilməsi təmin edilməli, müəllimlərin peşəkarlığı daima yüksəldilməli, pedaqoji səriştəliliyə dair ehtiyacların vaxtında ödənilməsi üçün şərait yaradılmalıdır.ADPU-nun İncəsənət və Fiziki tərbiyə fakültəsındə QIŞ imtahan sessiyasının kecirilməsi üçün lazımi hazırlıq işləri aparılmışdır. Fakültə dekanı Sos.ü.f.dok.Anar Fərmayılovun rəhbərliyi altında kafedraların professor müəllim heyəti, bütün personal imtahan sessiyasının yüksək səviyyədə keçirilməsi üçün səylə çalışmışlar. Təbii imtahanlar zamanı tələbələrin uğurları fakültənin, fakültələrin uğurları Universitetdə tədrisin keyfiyyətinin əsas göstəricisi olduğundan daim diqqətə saxlanılır! Fakültənin İncəsənət müəllimliyi ixtisası üzrə:- Rəsm-1, Rəsm-3, Rəngkarlıq-1, Rəngkarlıq-3, Akademik rəsm. Dekorativ tətbiqi sənət, Heykəltaraşlıq fənnlərindən;Musiqi müəllimliyi ixtisası üzrə :- Əlavə musiqi aləti, Dirijorluq-2, Vokal ansamblı, Xor sinifi-1, Xor sinfi-3 fənnindən Qış İmtahan sesiyasının nəticələrinin tətil edilməsi, imtahan sessiyasıda tələbələrin uğurlarla iştirakı üçün lazımı hazırlıq işlərinin aparılması nəticələri imtahanların gedişində öz təsdiqini tapır. İlkin nəticələr bunu deyəyə əsas verir.İmtanların gedişi, fakültə üzrə koordinatorların imtahanda iştirak və s.çari məsələr vaxtaşırı müzakirə olunur, imtahanlar haqqında gündəlik rəhbərliyi məlumatlat təqdim edilir! İmtahanlar uğurla davam edir!
Zülfiyyə Vəliyeva Fakültə üzrə koordinator rəhbəri ADPU-ETM-nin elmi işçisi , Respublikanın əməkdar müəllimi
Xüsusi Təyinatlı Qüvvələrinin ehtiyatda olan polkovniki Eldəniz Namazov
Bu həmin Eldənizdir. Qazaxdan Qarabağa kimi şərəfli döyüş yolu keçən Polkovnik Eldəniz Namazov.
İllərdir Eldənizlə dostuq. Dostluq elə bir münasibətdir ki, əqidən, amalın bir olmalıdır. Bizim dostluğumuzu möhkəm edən Vətən sevgisidir. İnsan doğulduğu kəndi, şəhəri, rayonu sevirsə, o bütöv Vətəni sevir. Eldəniz üçün o taya, bu taya parçalanan Azərbaycan sevgisi var, Dəmir Qapı Dərbənd sevgisi var. Eldəniz üçün Turan sevgisi var. Eldəniz otaq polkovniki deyil. Eldəniz səngər, sərhəd, döyüş polkovnikidir. Və biz Qazaxlılar buna görə Eldənizlə FƏXR edirik. Eldənizlə təkcə Qazaxlılar yox, döyüş yoluna bələd olan hər kəs onunla FƏXR edir.
Bir gün həmsöhbət idik. O danışırdı: Xocavənddə qızğın döyüşlər gedirdi. Ərazilərimiz işğaldan azad olduqca sanki torpağın üzü gülürdü. Yuxarı Tağlar kəndində idi bu təyyarə. Səncə mən ilk olaraq nəyi xatırladım?
-Əlbəttə ki, Qazaxda Azərbaycanın ilk hərbi təyyarəçisi Fərrux Ağa Qayıbovun şərəfinə ucaldılan təyyarəni, dedim. O, gülümsədi və sözünə əlavə etdi: Yaxşı ki, Vətəni Qazaxdan sevdim. Eldənizin Qazaxdan ürəyində Qarabağa apardığı Vətən sevgisi döyüşdə qolunda gücə, dizində taqətə çevrildi. Eldəniz Vətəni Qazaxdan sevib, Qarabağda qələbəyə imza ataraq, adını Azərbaycan Hərb Tarixinə yazdı. Və Eldəniz ürəyinin sağlamlığını Qarabağa halal etdi. P.S. Şəkildəki əsgər onun qardaşı oğludur. Bir evdən iki nəfər Şuşayacan döyüş yolu keçib.
P.P.S. Onu da qeyd edim ki, Qazaxda təyyarə ilk ucaldığı ünvana “Samalyotun yanı” deyilirdi.
ÖVLADIYAM Müzəffər ordunun şanlı əsgəri, Ərənlər yurdunun ər övladıyam! Zalımın zülmünə təhəmmülüm yox, Babəklər yurdunun hürr övladıyam! * * * Ustadım Nəsimi, sözümüz sözdü, Ədalət, həqiqət bağrımda közdü, Ziyadar dühası bir deyil, yüzdü, Mövlalar yurdunun nur övladıyam! * * * Dərvişəm, müqqəddəs sayılır təkkəm, Hülqumdan yuxarı dayanır öfkəm, Od, ocaq diyarı tanınır ölkəm, Alovlar yurdunun nar övladıyam! * * * Unutma, şah babam Xətai başdı, Nadir şah, mətədə tərpənməz daşdı, İlham, nə keçilməz sədləri aşdı, İgidlər yurdunun nər övladıyam! * * * Tarixdə Nəbisi, Koroğlusu var, Gen dünya yağıya daim olub dar, Düşmən qarşımızda yenə oldu xar, Aslanlar yurdunun şir övladıyam! * * * Göydən Yer üzünə ərmağan, payam, Gündüzlər Günəşəm, gecələr Ayam, Ən parlaq ulduzdan törəyən boyam, Ozanlar yurdunun sirr övladıyam! * * * Ustacam, vətənim vətən içində, Axıb duruluruq zaman köçündə, Min bir anlamı var, adi “heç”in də, Aqillər yurdunun pir övladıyam! 13.11.2020. Bakı.
