AMEA-nın “Elm” nəşriyyatının 100 illik yubileyi qeyd olunub
Yanvarın 22-də AMEA-nın “Elm” nəşriyyatının 100 illik yubileyinə həsr olunmuş tədbir keçirilib. AMEA-nın Mərkəzi Elmi Kitabxanasında təşkil olunan tədbirdə AMEA-nın prezidenti akademik İsa Həbibbəyli, AMEA Rəyasət Heyətinin üzvləri, AMEA Rəyasət Heyəti aparatının məsul əməkdaşları, AMEA-nın elmi müəssisə və təşkilatlarının direktorları, “Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu” PHŞ-nin baş direktorunun müavini, baş direktor v.m.i.e., fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru Kəmalə Məmmədzadə, BDU-nun İnformasiya və sənəd menecmenti fakültəsinin dekanı dosent Ələmdar Bayramov, ölkənin görkəmli alim və ziyalıları, institut direktorları, dövlət və özəl nəşriyyatların nümayəndələri, nəşriyyatın sabiq direktorlarının ailə üzvləri, keçmiş və hazırkı əməkdaşlar iştirak ediblər. İştirakçılar əvvəlcə Ulu Öndər Heydər Əliyevin büstü önünə tər gül dəstələri düzüb, dahi rəhbərin əziz xatirəsini bir dəqiqəlik sükutla yad ediblər. Sonra qonaqlar müxtəlif illərdə müəssisədə işıq üzü görən nəşrlərdən ibarət sərgi ilə tanış olublar. Tədbiri giriş sözü ilə açan AMEA-nın prezidenti akademik İsa Həbibbəyli iştirakçıları salamlayıb, “Elm” nəşriyyatının kollektivini yubiley münasibətilə təbrik edib. Akademik İsa Həbibbəyli bildirib ki, 2025-ci ildə həm də Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 80 ili tamam olub. Diqqətə çatdırıb ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin AMEA-nın yubiley tədbirində iştirakı və parlaq nitqi Akademiyaya verdiyi dəyərin göstəricisidir: “Biz cənab Prezidentin nitqində səsləndirdiyi mühüm fikirlər ətrafında həm Rəyasət Heyətində, həm də müvafiq institutlarda geniş müzakirələr aparmış, tədqiqatlar müəyyənləşdirmişik və onları həyata keçiririk. Hesab edirik ki, AMEA-nın 80 illik yubileyi onun institutlarının, geniş mənada Azərbaycan elminin yeni inkişaf mərhələsinin yol xəritəsini təqdim edir. Bunun üçün biz ölkə Prezidentinə bir daha minnətdarlığımızı bildiririk, onu əmin edirik ki, bu yolda fəaliyyətimizi davam etdirərək Akademiyanı yeni inkişaf mərhələsinə çatdırmağa çalışacağıq”. AMEA rəhbəri bir çox qurumların Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti dövründə yarandığını, sonralar Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında fəaliyyətini davam etdirdiyini söyləyib. Vurğulayıb ki, bir müddət əvvəl Mərkəzi Elmi Kitabxananın 100 illik yubileyi keçirilib, bu gün isə “Elm” nəşriyyatının 100 illik yubileyi qeyd olunur. Natiq bildirib ki, AMEA Rəyasət Heyəti 22 yanvar 2025-ci il tarixli “AMEA-nın “Elm” nəşriyyatının 100 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında” və 10 fevral 2025-ci il tarixli “AMEA “Elm” nəşriyyatının 100 illik yubileyinin keçirilməsi ilə bağlı Tədbirlər planı haqqında” qərarlar qəbul edib. AMEA rəhbəri xatırladıb ki, nəşriyyat 1925-1932-ci illərdə Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyətinin, 1932-1935-ci illərdə SSRİ EA Zaqafqaziya filialının Azərbaycan şöbəsinin, 1935-1945-ci illərdə SSRİ EA Azərbaycan Filialının, 1945-ci ildən isə Elmlər Akademiyasının nəzdində fəaliyyət göstərib. Akademik İsa Həbibbəyli bu illərdə müəssisəyə Bəkir Çobanzadə, Abdulla Vəliyev, Ziya Bünyadov, Əjdər Xanbabayev kimi bir sıra görkəmli şəxsiyyətlərin rəhbərlik etdiyini deyib. Akademik İsa Həbibbəyli müstəqillik dövründə Akademiyada nəşriyyat sahəsinin yeni tipli – nəşriyyat-poliqrafiya sisteminin inkişaf etdiyini vurğulayıb: “Əvvəllər Akademiyada nəşriyyat və mətbəə ayrı-ayrı strukturlar kimi fəaliyyət göstərmiş, müstəqillik illərində isə bu iki sahə vahid ad altında birləşdirilmişdir. Həmçinin dövrün görkəmli alimlərindən ibarət Redaksiya-nəşriyyat şurası da formalaşdırılıb. Bu prosesdə nəşriyyatın mərhum direktorlarından filologiya elmləri doktoru, professor Şirindil Alışanovun əməyi yüksək olmuşdur”. Akademik İsa Həbibbəyli qeyd edib ki, nəşriyyat keçdiyi 100 illik zəngin dövr ərzində respublikamızda elmi biliklərin geniş yayılmasına və kitab mədəniyyətinin inkişafına mühüm töhfələr verib, bu gün də fəaliyyətini uğurla davam etdirir. Nəşriyyat işinin daha da səmərəli olması üçün mühüm işlər görülüb, bu məqsədlə müəssisənin maddi texniki bazası gücləndirilib. O, son illərdə mətbəəyə müasir çap, kəsim, kitab cildləyən maşınlar, kompüterlər və digər lazımi avadanlıqların alındığını, redaksiya üçün əlavə iş otaqlarının ayrıldığını da bildirib. Qeyd edib ki, hazırda “Elm” nəşriyyatı nüfuzlu nəşriyyat kimi hər il müxtəlif yerli və beynəlxalq sərgilərdə iştirak edir. Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisində AMEA-nın stendində nümayiş olunan seriyalı nəşrlər, monoqrafiyalar, çoxcildliklər və s. nəşrlərə baxdıqda Akademiyada nəşriyyat sahəsinin, çap prosesinin inkişafını görmək mümkündür. Akademik İsa Həbibbəyli nəşriyyatın diektoru filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Səbuhi Qəhrəmanovun da bütün işlərdə əməyini yüksək qiymətləndirib. Bildirib ki, S.Qəhrəmanovun müəllifliyi ilə hazırlanan “Azərbaycan elminin salnaməsi və bələdçisi”, eləcə də tərtib etdiyi “Elm” nəşriyyatı: bir əsrlik irsin biblioqrafiyası: (1925-1990)” və “Elm” nəşriyyatı: bir əsrlik irsin biblioqrafiyası: (1991-2025)” adlı ikicildlik biblioqrafiya və “Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası: biblioqrafiyaların biblioqrafiyası” adlı nəşrlər müəssisənin 100 illik yubileyinə mühüm töhfədir. Vurğulayıb ki, ikicildlik biblioqrafiyaya salınmış yeddi mindən çox kitab müəssisənin yüz il ərzindəki fəaliyyətinə bir daha nəzər salır. Akademik İsa Həbibbəyli nəşriyyatın işini yüksək qiymətləndirib, əməkdaşları yubiley münasibətilə bir daha təbrik edib, onlara işlərində uğurlar arzulayıb. Sonra nəşriyyatın direktoru filologiya üzrə fəlsəfə doktoru Səbuhi Qəhrəmanov “AMEA-nın “Elm” nəşriyyatının inkişaf yolu və qarşıda duran vəzifələr” adlı məruzə ilə çıxış edib. Bildirib ki, AMEA-nın sələfi olan Azərbaycanı Tədqiq və Tətəbbö Cəmiyyəti təsis edilərkən əsas hədəflərdən biri tədqiqat nəticələrinin sistemli şəkildə nəşri, elmi jurnalların təsis edilməsi olub. O, Türkoloji Qurultay ərəfəsində Azərbaycanşünaslığa dair çoxsaylı əsərlərin çapının planlaşdırılmasının nəşriyyatın yaradılmasını labüd etdiyini vurğulayıb: “Bu məqsədlə 1925-ci ildə Nəşriyyat yaradılmış, onun fəaliyyətinə rəhbərlik Redaksiya və Nəşr Şurasının sədri İosif Blinov və elmi katib Bəkir Çobanzadəyə həvalə edilmişdir”. Sonrakı onilliklərdə nəşriyyatın ayrı-ayrı qurumların tabeliyində fəaliyyət göstərdiyini deyən S.Qəhrəmanov bildirib ki, bütün bunlara baxmayaraq, müəssisənin missiyası hər zaman Azərbaycanda elmi biliklərin yayılmasına xidmət etmək, milli kitab mədəniyyətini inkişaf etdirmək və müxtəlif elm sahələrində aparılan fundamental tədqiqatların nəşrini təmin etmək olub. Bu tarixi yolun formalaşmasında Azərbaycan elminin böyük şəxsiyyətlərinin – akademiklərin, alimlərin, redaktorların, rəssamların əməyini xüsusi vurğulayıb. Məruzəçi son illər AMEA-nın prezidenti akademik İsa Həbibbəylinin rəhbərliyi ilə Akademiyada həyata keçirilən islahatlar çərçivəsində “Elm” nəşriyyatının da modernləşmə və inkişaf prosesinə qoşulduğunu diqqətə çatdırıb. O, Akademiya rəhbərliyinin qayğısı nəticəsində nəşriyyatın fəaliyyətinin müasir tələblər səviyyəsinə qaldırıldığını, müəssisənin maddi-texniki bazasının son iki ildə əsaslı şəkildə yenilənərək müasir standartlara uyğunlaşdırıldığını, yeni avadanlıqlar alındığını əlavə edib. S.Qəhrəmanov məruzəsində nəşriyyatın beynəlxalq əməkdaşlığı, standartlaşdırma sahəsindəki fəaliyyəti, yerli və beynəlxalq sərgilərdə iştirakı, müəssisənin yenilənmiş veb-saytı, ümumən müəssisənin son illər əldə etdiyi uğurlar haqqında da ətraflı məlumat verib. Sonda bir daha yubiley münasibətilə hər kəsi təbrik edib, “Elm” nəşriyyatına, əməkdaşlara yeni nailiyyətlər arzulayıb. Sonra “Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu” PHŞ-nin baş direktorunun müavini, baş direktor v.m.i.e, fizika-riyaziyyat üzrə fəlsəfə doktoru Kəmalə Məmmədzadə çıxış edib. Bir əsrlik fəaliyyət yolu keçmiş “Elm” nəşriyyatının Azərbaycan elminin, təhsilinin, milli-mədəni irsinin formalaşmasında və inkişafında müstəsna rol oynadığını deyən K.Məmmədzadə bu müəssisənin uzun illər ərzində elmi fikrin cəmiyyətə çatdırılmasında, fundamental və tətbiqi elmi əsərlərin nəşrində, eləcə də alimlərimizin zəngin intellektual irsinin qorunub saxlanılmasında etibarlı bir elmi platforma kimi çıxış etdiyini bildirib. Qurum rəhbəri bildirib ki, institut tərəfindən AMEA-nın “Elm” nəşriyyatının bazasında “İnformasiya, sənədləşdirmə, nəşriyyat və kitabxana işi” standartlaşdırılması üzrə Texniki Komitə (AZSTAND/TK 52) təsis edilib. O, bu texniki komitənin informasiya idarəçiliyinin təkmilləşdirilməsinə, sənədlərin düzgün tərtibatının və saxlanmasının təmin edilməsinə, nəşriyyat məhsullarının, o cümlədən kitabxana işinin keyfiyyətinin artırılmasına istiqamətlənmiş dövlət standartlarının işlənib hazırlanmasında və qəbulunda bilavasitə iştirak etdiyini diqqətə çatdırıb. O, AZSTAND/TK 52 tərəfindən hazırlanan “Beynəlxalq Standart Seriya Nömrəsi (ISSN)” və “Kitab və digər nəşrlərdə cildin kötük hissəsindəki başlıqların tərtibatı” standartlarının artıq “Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu” PHŞ tərəfindən təsdiq olunduğunu bildirib, həmin standartların çap variantını akademik İsa Həbibbəyliyə təqdim edib. K.Məmmədzadə “Elm” nəşriyyatı ilə Azərbaycan Standartlaşdırma İnstitutu arasındakı əməkdaşlığın daha da genişlənəcəyinə, birgə layihələrin cəmiyyət üçün faydalı olacağına əminliyini ifadə edib. O, nəşriyyatın kollektivini bu əlamətdar yubiley münasibətilə təbrik edib, onlara gələcək fəaliyyətlərində yeni uğurlar, elmi nəşrlərində daha böyük nailiyyətlər və uzunömürlü yaradıcılıq yolu arzulayıb. AMEA Rəyasət Heyəti aparatının Elm və təhsil şöbəsinin müdiri filologiya elmləri doktoru Sərxan Xavəri çıxış edərək nəşriyyatın əməkdaşlarını yubiley münasibətilə təbrik edib. Bildirib ki, yüz illiyini qeyd edən “Elm” nəşriyyatı XX əsr Azərbaycan xalqının sosial inkişafında elmi-mədəni həyatında müstəsna rol oynamış Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının ən uğurlu strukturlarından biridir. Sovet hakimiyyəti illərində Azərbaycan cəmiyyətinin inkişafında “Elm” nəşriyyatının misilsiz rolu var: “Həmin dövrdə düşünən insanların formalaşmasının əsas vasitəsi kitabdan ibarət idi. “Elm” nəşriyyatı tərəfindən çap olunan çoxsaylı elmi ədəbiyyat, monoqrafiyalar, lüğətlər, elmi əsərlər Azərbaycanda elmi biliyin formalaşmasında son dərəcə müstəsna rol oynayıb, elmi mühitin yaranmasında mühüm bir funksiyanı həyata keçirib”. Alim vurğulayıb ki, müəssisə fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində cəmiyyətdə özünə qazandığı imiclə yalnız bir nəşr qurumunun çərçivələrinə sığmır, öz fəaliyyəti ilə xüsusi brendə çevrilib. Qeyd edib ki, “Elm” nəşriyyatı” brendi bu gün də nüfuzunu yüksək səviyyədə qoruyub saxlamaqdadır. S.Xavəri kitab çapı tarixindən ətraflı bəhs edib, müasir dövrdə nəşriyyatlar qarşısında qoyulan vəzifələrdən də danışıb. Natiq çıxışında “Elm” nəşriyyatının əldə etdiyi uğurlarda direktor Səbuhi Qəhrəmanovun xüsusi əməyinin olduğunu, onun nəşriyyatın işini akademiya rəhbərliyinin müəyyənləşdirdiyi prinsiplər, ideyalar əsasında həyata keçirdiyini diqqətə çatdırıb. Alim son illər Akademiyada akademik İsa Həbibbəylinin rəhbərliyi ilə aparılan mühüm islahatlar birinin elmin informasiya təminatının həyata keçirilməsi olduğunu deyib. Bildirib ki, “Elm” nəşriyyatı, Mərkəzi Elmi Kitabxana, AMEA Rəyasət Heyəti aparatının İctimaiyyətlə əlaqələr, mətbuat və informasiya şöbəsi bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqəda fəaliyyət göstərir, elmin informasiya təminatını yüksək səviyyədə icra edirlər. S.Xavəri bir daha nəşriyyat əməkdaşlarını yubiley münasibətilə təbrik edib, onlara daha böyük nailiyyətlər arzulayıb. BDU-nun İnformasiya və sənəd menecmenti fakültəsinin dekanı dosent Ələmdar Bayramov, BDU-nun Şərqşünaslıq fakültəsinin müəllimi, “Elm” nəşriyyatının sabiq direktorlarından Əjdər Xanbabayevin qızı və müəssisənin keçmiş əməkdaşı Afət Xanbabayeva çıxış ediblər. “Elm” nəşriyyatının fəaliyyəti, əldə etdiyi uğurları yüksək qiymətləndirib, kollektivi yubiley münasibətilə təbrik edib, fəaliyyətlərində uğurlar diləyiblər. Tədbirdə akademik İsa Həbibbəyli “Elm” nəşriyyatının direktoru Səbuhi Qəhrəmanova Akademiyada uzunmüddətli və səmərəli fəaliyyətinə görə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının 80 illiyi (1945-2025)” döş nişanını təqdim edib. Daha sonra “Elm” nəşriyyatının bir qrup əməkdaşı 100 illik yubileyi münasibətilə müəssisənin elmi və ictimai həyatında səmərəli fəaliyyətlərinə görə AMEA Rəyasət Heyətinin Təşəkkürnaməsi və AMEA Azad Həmkarlar İttifaqının Fəxri fərmanı ilə təltif ediliblər.
Yenə ay doğmuşdu pəncərəmdə… Bu “yenə” sözü zamanın təkrarının deyil, qəlbin təkidlə xatırlamasının göstəricisidir. Ay hər gecə doğar, amma hər gecə eyni doğmaz. Bəzən səmanı işıqlandırar, bəzən isə insanın içini. Bu gecə ay pəncərəmə yox, ruhuma doğmuşdu. Sükutun içində bir işıq süzülürdü otağa. Divarlar susurdu, zaman nəfəsini tutmuşdu. Ay işığı addım-addım irəliləyirdi, sanki nəsə itirilmiş bir şeyi axtarırdı. Və tapdı… Yarımın rəsmini. Rəsmin çəkdi yarımın — narın-narın… Nə sərt xətt vardı o rəsmdə, nə də tələsik bir toxunuş. Hər kölgə ehtiyatla salınmışdı, hər işıq sevgi ilə seçilmişdi. Ay bu gecə rəssam idi; fırçası işıq, kətanı xatirələrim, imzası isə həsrət idi. Sevdiyini yalnız ay kimi sevənlər bilər — səssiz, uzaqdan, amma bütün varlığı ilə. Pəncərənin önündə dayanıb baxdım. Ay işığı saçlarına düşdükcə, xatirələr canlanırdı. Bir baxış, bir sükut, bir yarımçıq qalan cümlə… İnsan bəzən danışmadıqlarında daha çox olur. Bu gecə sözlərə ehtiyac yox idi. Ay hər şeyi deyirdi. Ay işığı ilə çəkilən rəsmlər silinmir. Onlar nə divardan asılır, nə də gözlə görünür. Onlar qəlbdə yaşayır. Hər gecə ay doğanda yenidən tamamlanır, yenidən yarım qalır. Çünki sevgi də elə budur — bitməyən bir tamamlanma. Bu gecə anladım: Ay pəncərəmə doğanda, təkcə gecə işıqlanmır. Keçmişlə bu gün, həsrətlə ümid eyni anda var olur. Yarımın rəsmi isə zamanın fövqündə qalır — nə solur, nə də itir. Yenə ay doğmuşdu pəncərəmdə… Və mən yenə sevdiyimi ay işığında sevdim…və ay işığı bu dəfə ürəyimin qapısını döydü Bu dəfə ay pəncərədə dayanmadı. O, içəri girdi — səssizcə, icazə almadan, amma yad da deyildi. Çünki bəzi işıqlar qonaq sayılmaz, onlar insanın özündən gəlir. Ay işığı bu gecə yaddaşımın tozlu rəflərini oyatdı, susdurduğum hissləri dilləndirdi. Rəsmini yenə çəkdi yarımın, amma bu dəfə üz cizgilərindən çox, ruhunun kölgəsini. Bəzən insan sevdiyini necə görürsə, elə də yaşayır. Ay onu mənə elə göstərdi ki, nə məsafə vardı aramızda, nə zaman. Sadəcə bir varlıq, bir nəfəs, bir hiss… Bu rəsmdə gözlər danışmırdı — baxırdı. Baxışın içində min sual yox idi, tək bir cavab vardı: mən buradayam. Sevgidə ən ağır həsrət uzaqlıq deyil, yoxluqdur. Bu gecə yoxluq yox idi. Ay onu var etmişdi. Ay işığı narın-narın hər şeyə toxunurdu, amma heç nəyi incitmirdi. Sevgiyə toxunmaq da belə olmalıdır — iz qoymadan, yaralamadan. O işıqda nə ehtiras vardı, nə tələskənlik. Orada yalnız dərin bir anlayış vardı: sevmək sahib olmaq deyil, yaşatmaqdır. Zaman yenə dayandı. Gecə saatını itirdi, qəlb isə yolunu tapdı. Ayın çəkdiyi rəsmdə bir ömür gizlənmişdi — danışılmayan, amma yaşanan bir ömür. İnsan bəzən sevdiyi ilə eyni məkanda yox, eyni hissdə olur. Bu gecə biz elə orada idik. Ay pəncərədən çəkiləndə rəsmi də özü ilə aparmadı. Çünki bəzi rəsmlər işıqla gəlir, amma qəlbdə qalır. Mən tək qaldım, amma boş deyildim. İçimdə bir doluluq vardı — adı sevgi olan bir doluluq. Və o an bildim: Ay hər gecə doğmur pəncərəyə… Bəzən insanın içində doğur.
SƏKSƏN DÖRDÜNCÜ YAZI Sükut içində çırpınan insan və tənhalıq (Səhər Əhmədin “Su üzündə yarpaq kimi”si) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizi “Ədəbiyyat qəzeti”nin bugünkü sayında (23 yanvar 2026-cı il, Cümə, N: 03 (5549)) səh. 7-də tanınmış şair Səhər Əhmədin “Su üzündə yarpaq kimi” şeirindən boy verib boylanan insan və tənhalıq (İlahi, bu şəhərdə çay içməyə bir adam tapılmasayacaq!?) mövzusu üzərində qurmağa çalışacağam. Müasir Azərbaycan poeziyasında insanın daxili aləmini, psixoloji vəziyyətini və zamanla münasibətini bu qədər dəqiq, təbii, simvolik və fəlsəfi şəkildə ifadə edə bilən çox az sayda qələm sahibləri vardır ki, onlardan biri də Səhər Əhməddir (bu artıq onun yaradıcılığna eyni məzmunlu ikinci müraciətimdir). Onun “Su üzündə yarpaq kimi” misrası ilə başlanan bu şeiri ilk baxışdan sadə bir təbiət təsviri təsiri bağışlasa da, dərin qatlarına varıldıqca insan taleyinin, ruhun sarsıntılarının və mənəvi yorğunluğun bədii salnaməsinə çevrilir. Şeirin əsas obrazı – su üzündə yarpaq – təsadüfi seçilməyib. Yarpaq: -köksüzlüyü, -iradəsiz axını, -küləyə və mehə tabe olmağı, -taleyin hökmünə boyun əyməyi simvolizə edir. Bu yarpaq artıq sadəcə təbiət elementi deyil, zamanın, mühitin və hadisələrin hökmü altında qalan insanın bədii surətidir. “Meh əsdikcə yellənən” misrası insanın qərarsızlığını, həyat qarşısında tərəddüdünü, bəzən isə taleyə qarşı müqavimət göstərə bilməməsini açıq şəkildə ifadə edir. Şeirdə ən güclü cizgilərdən biri insanın öz içində yaşadığı mübarizədir: Öz içində var-gəl edən, Öz odunda küllənən. Bu misralar insanın daxili konfliktlərini, öz-özü ilə savaşını, həm də tədricən yanıb külə dönən ümidlərini göstərir. Burada kənar düşmən yoxdur – savaş insanın öz içindədir. Şair oxucuya göstərir ki, bəzən ən ağır müharibələr insanın öz ruhunda gedir: Yaşılıyla solub gedən, Sarısıyla dillənən. Rənglərin poetik dili burada xüsusi məna daşıyır. Yaşıl – həyat, ümid, təravət; sarı isə solğunluq, payız və sonluq rəmzidir. Şair bu iki rəngi qarşılaşdırmaqla zamanın insan üzərindəki dağıdıcı təsirini və həyat enerjisinin tədricən tükənməsini göstərir: Savaşların ötəsində Tək-tənha veyillənən. Bu bənd şeiri fərdi çərçivədən çıxarıb ictimai-fəlsəfi müstəviyə keçirir. Buradakı “savaş” həm real müharibələri, həm də həyatın amansız çarpışmalarını ifadə edir. Savaş bitib, lakin insanın içindəki viranəlik hələ də davam edir. O, qalib də deyil, məğlub da – sadəcə yorğun və tənhadır: Göz yaşları axammayıb Gözlərində göllənən. Bu misralar şeirin emosional zirvəsidir. Burada ağlamaq belə mümkün deyil. Duyğular axmır, donur. Bu isə ən ağır mənəvi haldır – insanın hisslərinin iflic olması. Səhər Əhməd bu vəziyyəti sadə, lakin çox təsirli bir obrazla təqdim edir: Duaları yer üzündən Göy üzünə millənən. Fikirləri durulduqca Cavabları lillənən. Bu bənd insanın Tanrı ilə münasibətini, ümid və inam arasındakı ziddiyyəti əks etdirir. Dualar yüksəlir, lakin cavablar aydınlaşmır. Şair burada müasir insanın metafizik böhranını – inanmaq istəyib cavab tapa bilməmək dərdini poetik dillə ifadə edir. Şeir yenidən başlanğıc misraya qayıdır: …Su üzündə yarpaq kimi Meh əsdikcə yellənən… Bu təkrar təsadüfi deyil. Həyat dəyişmir, vəziyyət dövridir, insan yenə də eyni haldadır. Bu, dairəvi zaman, çıxışsızlıq və sükut içində çırpınma obrazıdır. Səhər Əhməd bu şeirdə: -metaforik düşüncəni, -psixoloji dərinliyi, -fəlsəfi müşahidəni -ustalıqla birləşdirir. Şeir nə qışqırır, nə ittiham edir, nə də üsyan edir. O, sakitcə danışır – amma insanın ruhuna toxunan bir səssizliklə. Məhz bu səssizlik onun gücüdür. “Su üzündə yarpaq kimi” şeiri müasir insanın mənəvi portreti, zaman qarşısında aciz, amma düşünən, hiss edən və axtaran ruhun poetik etirafıdır. Bu şeir oxucuya sadəcə oxunmur – yaşanır. Hər kəlməsindən tənhalıq boylanır… Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik (atalar üçdən deyib).
QIZIM NİGARA Mənim körpəcə quzum, İyirmi yaşlı mələyim
Nəfəsində hələ də sanki var süd qoxusu, Qara gözündə hələ məsumluq baxışı var. Yəqin ki, özgələrçün böyük bir qızsan daha. Mənimçünsə sən həmin güləyən qızcığazsan, əlində gəlinciyi, gah küsən, gah şən baxan.
Qızlar atalarının qəlbinin tək hakimi. Bir gülümsəməsiylə xitam verər hər əmrə. Qızlar könül tarının ən kövrək, sarı simi. Payızda çiçək açar, bahar gətirər ömrə.
Coşqu, nəşəni bir gün qopararsan bu evdən. Başqa yuva qurmaqçun ev dolusu səadət apararsan bu evdən.
Gəncliyinin son zəngi çalınanda bir səhər, Yuyarsa kirpiyini qayğı dolu qəm, kədər. Topla onları bir-bir, yuvanın ümid doğan günəşində qurut, sər.
Səhər, axşam “körpəmi”, düşünəndə burda mən, Sən də başqa körpəyə can deyib, can verərsən. 23.01.2026
Yanvarın 23-də Atatürk Mərkəzində yazıçı-publisist Yunus Oğuzun “TÜRK etnonimi və törələri” adlı kitabının təqdimat mərasimi keçirilib. Təqdimatı giriş sözü ilə açan akademik Nizami Cəfərov qeyd edib ki, yazısı və tədqiqatçı Yunus Oğuz yaradıcılığında apardığı akademik araşdırmaları, elmi-publisistik məqalələri ilə türk tarixinin qaranlıq, mübahisəli tərəflərinə aydınlıq gətirməyə çalışıb. O, “Qədim Anadolu və Azərbaycan türkləri”, “Türkün tarixinə yeni bir baxış”, “Türkün gizli tarixi”, “Qədim türklər və passionarlıq nəzəriyyəsi” kitablarının müəllifidir. Bu dəfə isə oxucularına “TÜRK” etnonimi və törələri” kitabını təqdim edir: “Yunus Oğuz publisist, tədqiqatçı, yazıçı, jurnalist olmaqla yanaşı, siyasətin də ən yüksək səviyyəsinə yüksəlib. Onun xüsusən Azərbaycan və türk tarixi sahəsində araşdırmaları diqqəti cəlb edir. Əsərləri orta və ali məktəblərdə tədris olunur. Çünki, həmin əsərlərdə bizim ən qədim tarixlə son tariximiz arasında yazıçı təxəyyülü əksini tapıb. Bu əsərdə isə xeyli faktlar sistemləşdirilib, eyni zamanda yeni türk mənşəli məlumatlar təqdim edilib”. Yazıçı-publisist Yunus Oğuz bildirib ki, əsərdə sovet dövründə məqsədli şəkildə formalaşdırılmış və 9-11-ci əsrlərdə türklərin Avropaya guya sonradan gəldiyini, orada qalan mədəni irsin isə türk mənşəli olmadığını iddia edən yanaşmalar elmi sübutlarla təkzib olunur. O əlavə edib ki, türkün vətəni yalnız məhdud coğrafiya ilə izah edilə bilməz, Avrasiya və Anadolu türkün tarixi-mədəni məkanlarıdır: “Bu baxımdan kitab, türklərin islamdan öncəki maddi və mənəvi mədəniyyətinin onlara məxsus olduğunu bir daha əsaslandırır. Kitabın ən mühüm elmi yeniliklərindən biri Strabonun “Coğrafiya” əsərinə istinadla eramızın I əsrində İspaniya ərazisində mövcud olmuş türk etnonimləri və toponimlərinin araşdırılmasıdır. Bu faktlar türklərin islamdan xeyli əvvəl geniş coğrafiyada iz buraxdığını göstərir. Müəllif eyni zamanda islamdan əvvəl mövcud olmuş, lakin uzun müddət yazılı şəkildə sistemləşdirilməmiş törə və idarəçilik qaydalarını – Uyğur törəsi, Göytürk törəsi, Orxon-Yenisey qanunları və “Dədə Qorqud” buyruqlarını elmi kontekstdə təqdim edir. Bu törələr Azərbaycanda ilk dəfə bu şəkildə nəşr olunur”. Yazıçı qeyd edib ki, zamanla unudulmuş bu hüquqi və mənəvi dəyərlərin yenidən gündəmə gətirilməsi təsadüfi deyil. Çünki həmin törələr türk toplumlarının dövlətçilik ənənəsini, milli mədəniyyətini və mənəvi dünyasını formalaşdıran əsas sütunlardır. “TÜRK etnonimi və törələri” kitabı bu baxımdan yalnız keçmişə baxış deyil, həm də gələcək üçün milli-mənəvi yol xəritəsi kimi çıxış edir.
Tədbirdə ziyalılar və ictimaiyyət nümayəndələri iştirak edərək kitabın elmi əhəmiyyətindən, türk etnoniminin tarixi köklərindən və terminoloji inkişafından bəhs ediblər. Belə ki, ölkənin tanınmış şəxsiyyətlərindən olan türkoloq, filologiya elmləri doktoru, professor Firudin Cəlilov, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi sədrinin müavini, Mətbuat Şurasının sədri Rəşad Məcid, Milli Məclisin deputatı Razi Nurullayev, yazıçı-publisist Şərəf Cəlili, yazıçı-dramaturq, publisist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi Elçin Hüseynbəyli, -Filoloq, publisist-naşir, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru-dosent Şəmil Sadiq, folklorşünas Əli Şamil, yazıçı, jurnalist, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü Varis Yolçiyev, Hədəf liseyinin təmsilçisi Sahil Tahirli, yazıçı-tərcüməçi Xanım Aydan, yazıçı-publisist Kənan Haçı, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi və Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü Ramiz Göyüşov, şair Fəxrəddin Teyyubov, hüquqşünas İlqar Türkoğlu, “Yazarlar” Jurnalının baş redaktoru, AYB və AJB-nin üzvü Zaur Ustac və digər şəxslər iştirak ediblər.
Təklifinizi, şikayətinizi bizə yazın. Sizi dinlərik. 055 634 88 31
ƏBƏDİLİK MİSSİYASI (Unudulmaz insan, şair, Ali Sovetin deputatı, ictimai xadim Cavid Salman oğlu Axundovun işıqlı xatirəsinə ithafən)
25 yanvar 2000-ci il…Ayrılığın son duracağı…Zamanın idbar sifəti ilə üzümüzə bozardığı, diş qıcadığı, adidən adi bir qış günü Cavid Axundov kimi insanın elegiyasını əlacsız, naçar, candərdi şəkildə oxuyurdu.Yasamal rayonu, Məmməd Rahim küçəsi -20 ünvanının siyaha büründüyü, qara rəngə boyandığı məlum tarixçə hər kəsə məyusluq libası geydirmişdi.Həmin günlər qəzet səhifələrini “zəbt edən” Cavid Axundovun vəfatına üzülən dostların, qohumların bədbin yazıları ard-arda sıralanmaqda davam edirdi.İctimai xadim, vaxtilə bir sıra dövlət vəzifələrində bulunmuş Sadıq Murtuzayevin “Dostlarımız seyrəlir!” yazısındakı ilk sətirlərdəcə ürəyimizi sızladan kövrək cümlələrin 26 illik hüzn havası bu sayaq qoxumaqdadır. Belə başlayırdı o sərt rüzgarların canyandıran, ürəkodlayan sətirləri: -“Seyrəldikcə qəlbimizdə boşluq yaranır.İllərin dost sınağından, bütöv şəxsiyyət sınağından keçmiş adamlarımızı itirdikdə sarsıntılarımız bizi elə çulğalayır ki, xeyli vaxt özümüzə gələ bilmirik.Və bu itki qəfləti olanda ürəyimiz az qalır ki, yerindən oynasın.Cavid Salman oğlu Axundovun itkisi qarşısında mən belə bir ovqat keçirtdim.Onun məzarı üstündə söz demək lazım gəldikdə şair Məmməd Rahimin aşağıdakı misraları dilimə gəldi: Yarat, sən köçəndə ellər söyləsin, Dünyadan nə gözəl bir insan gedir! 40 ilə yaxın müddətdə Cavid əmi ilə dostluq eləmiş, hətta şeir kitablarını çıxartmaqda rol oynamış Sadıq Murtuzayevin – o nəhəng kişinin sarsıntılı hisslərini bu dəm yaxşı anlayıram. Cavid Salmanoğlunun həyatı haqqında öncələr yazdığım “Cavidanlıq qazanan Cavid Axundov” essesində müfəssəl məlumat verdiyim üçün bu dəfə yalnız ayrı-ayrı həyati məqamlara, ömür ştrixlərinə diqqət yetirməyə çalışacam. Cavid müəllim türkçülük naminə, bütöv Azərbaycan eşqinə həmişə danışmışdı, həmişə yazmışdı.Hətta 1990-cı ildə Ali Sovetin deputatı seçildikdə 23 sentyabr 1990-cı il “Abşeron” səhifəsindəki müsahibə-reportajdan da oxuyuram.Xatırladım ki, həmin müsahibəni Cavid müəllimdən Abdul Haşım almışdı: Cavid əminin fikirlərinə bir daha tanıqlıq edirik.Deputat seçilən əsnada aparılan bu müsahibəsində deyirdi: -“Azərbaycan Demokratik Respublikasının ərazisi 119 min kvadratkilometr olmuşdur.İndi isə cəmi 86.5 min kvadratkilometrdir.Mən əvvəlki ərazimizin yenidən doğma xalqımıza qaytarılıb bərpa olunması tələbini irəli sürülməsi ilə tamamilə şərikəm və bu ideyanın həyata keçirilməsinə var qüvvəmi sərf edəcəyəm” Cavid Axundov bu haqlı fikirlərini həmişə səsləndirib.O, təpədən-dırnağa milli insan idi. Aşıq Alı sinəsindən, Dədə Ələsgər bağrından qopmuş, şeirlərini ozanlarımızın təsiri ilə yazmış insan necə olmalı idi ki?! Jurnalistin “namizədlik platformanızda hansı məsələlərin həlli əsas yer tutur?” sualına Cavid müəllimin cavabı belə olur: -“Azərbaycanın real suverenliyinə, iqtisadi və siyasi müstəqilliyinin təmin olunmasına nail olmaq” Bu qəlb etirafları təkcə onun sözlərini, həyata baxışlarını deyil, həm də Cavid Axundovun xeyirxah əməllərini müzəyyən edirdi.Bəzəyirdi, özü də necə bəzəyirdi.Ölkəmizi azad, abad görmək uğrunda onun çabaları lap keçmişdən sərin əsintilərlə dəmadəm qarşımıza çıxır.Cavid müəllimin xeyirxahlığı, el-obaya yaxşılıqları bu gün də kölgəmizə dönüb bizi izləyir.Məxsusən, Xırdalan, Hökməli, Novxanı camaatından o qədər insanla rastlaşıram ki, hamısı eyni avazla, eyni ağızla deyir ki:
-“Cavid müəllim nə gözəl insan idi.Bizə ev-eşik düzəltdi, rəhbərlik etdiyi Xırdalan Quşçuluq fabirikində bizə iş verdi, əlimizi çörəyə çatdırdı” Gerçəkdən də əli hər şeydən üzülmüş insanları çörəyə, ruziyə çatdırmaq Cavid Axundovun həyat kredosu idi. Axı Respublika ilə bərabər nüfuzu vardı Cavid kişinin, adı ölkənin sərhədlərini aşırdı.Səbəbsiz deyildi: yüksək bacarığı, səriştəsi, təşkilatçılığı haqqında Sadıq Murtuzayevin başqa bir xatriəsini səhifələmək olar, olar nədir, bu saat labüddür, müstəhəb yox, vacibat hökmündədir: Sadıq Murtuzayev: -“Bir dəfə MK-nın 2-ci katibi Pyotr Matveyeviç Yelistratovla (1961-68-ci illərdə Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin ikinci katibi işləmişdi) fabirkdə olduq.Katib istehsatla tanış olub onunla söhbətdən sonra maşına əyləşdikdə üzünü mənə tutub “Bəs biz xeyli vaxtdır kənd təsərrüfatı naziri axtarırıq.Bəs niyə demirsən ki, bizdə belə bir kadr var.Onun şəxsi işini mənə çatdır”. Mən sevinclə bunu Cavidə deyərkən o, məndən təkidlə xahiş etdi ki, Yelistratovu bu fikirdən yayındırım.Mən də çətinliklə buna nail oldum.Belə təkliflər çox olmuşdu.Cavid vəzifə, şöhrət düşkünü deyildi, lazımi şöhrəti elə işlədiyi kollektivdə qazanmış, bu sadə vəzifəsində 30-40 il daim rayon sovetinin, Ali Sovetin deputatı, raykomun üzvü, onun büro üzvü seçilmiş, xarici nümayəndəliklərdə təmsil olunmuşdu” Sadıq müəllimin bu xatirələri yazdıqlarımı təsdiqləməklə birgə, həm də Cavid Salmanoğlu portretini göz önündə bulundurur.Necə zərif naxışlarla bəzənib o porterin cizgiləri, necə ilmə-ilmə toxunulub, naxış-naxış hörülüb, ilahi?! Həyatda da incə insan idi Cavid əmi, çox yeməklə arası yox idi, amma çay içməyi çox sevirdi. Zərif yumordan xali deyildi. Əsasən Həşim Qərvəndi və Böyükkişi Ağayevlə zarafat edərdi.Dostluq şarjları yazardılar bir-birilərinə. Cavid müəllim dostcanlı idi.Özü üçün heç vaxt nəsə xahiş eləməzdi, amma dost sandığı insanlar üçün canını belə verərdi.Yenə Murtuzayevin xatirələri Cavid Axundov nəcibliyini gün işığına çıxarır: -“Cavid dost qədri bilməkdə əvəzsiz keyfiyyətlərə malik idi.Bir epizod onun dostluğuna nümunə kimi yaddaşımda qalıb.Ağdamda işlədiyim zaman onun tələbəlik illərinin bir dostunu büronun qərarı ilə işdən çıxarmışdıq.Ertəsi gün səhər tezdən Cavid Ağdama gəlir və uzun illər ərzində məndən demək olar ki, heç bir təmənnası olmayan Cavid həmin dostunu yerinə qaytarmağı xahiş edir və mən də raykom katibi işlədiyim 30 ildən çox müddətdə ilk dəfə büronun qərarını bir gündən sonra dəyişməli oldum.Məni buna vadar edən ilk növbədə onun dost fədakarlığı idi” Gerçəkdən də dostluqda möhkəm idi Cavid əmi.Ömür-gün yoldaşı Firəngiz anadan həmin şəxsin kim olduğunu öyrəndim: Dedi ki: -“Famil idi adı, Ağdamlı idi.Yeniyetməlikdən bir qarın ac, bir qarın tox birgə böyümüşdülər.Çox sınaqlardan çıxmışdılar.Hətta Cavid müəllimin vəfatından 40 gün keçməmiş Familin də vəfat etməsi bizi çox həyati mətləblərdən hali edir. Cavid müəllimin Qarabağımız işğal altında ikən yanğılı həsrətli şeirləri ilə yanaşı, Güney, Təbriz eşqində qovrulan poeziya nümunələri bəs qədərdir.
Hələ düşməndədir elim, obam da, İntiqam alovu yanır sobamda. Yeni pərvazlanan halal yuvamda, Bir cüt tərlanım var, naxışlarım var. Bir cüt tərlan deyəndə, oğlanları Kamil və Cəmili nəzərdə tutan şair digər övladlarını da canından artıq sevərdi.Qalibi, Salmanı, Nərgizi, Səadəti və sonbeşikləri Kamil və Cəmili.Uzun illərdir Almaniyada yaşayan Kamil də, İngiltərədə məskunlaşan Cəmil də Cavid Axundovun layiqli balalarıdır.Digər övladları Nərgizlə, Səadətlə də söhbətləşəndə sözümüz-sovumuz ancaq Cavid müəllimin həyatından olur.Memar Əcəminin şah əsəri Mömünə Xatun türbəsinin üzərində yazılan bu misralar necə də Cavid müəllimə yaraşır. “Biz gedirik yalnız qalır ruzigar, Biz ölürük əsər qalır yadigar” Dörd şeir kitabı ilə yanaşı Cavid Axundovun əsərləri həm də onun övladları, nəvələridir. Nizaminin bu yaxınlarda keçirilən nişan mərasimi, nəvəsinin sevincli, şad-xürrəm dəqiqələri yəqin ki, Cavid əminin ruhuna agah olmamış deyil. Görünür əbədilik missiyasının düsturu bu qədər sadədir: Yaddaşlarda qalan xeyirxah bir ömrü başa vursan, vəfaından sonra da adın, xatirələrin səni yaşadacaq.Adının haqqını verənlərin taleyinə bu mənada min “əhsən!” düşür.Ötən il 95 illik yubiley ilində də Cavid Axundov ruhuna yüzlərlə insan “dua qıldı”, ünvanına dəfələrlə “salavat çevrildi”.Yaxşı insanlar Cavid Salmanoğlunu xatırladı, haqqında esselər, oçerklər yazıldı, radioproqramlar hazırlandı.Ötən ilin yanvarında ”Mədəniyyət” kanalının efirində “Təqvim” rubrikasında yada salındı.Haqq-say itirməyənlər, qədirbilənlər bütün ilboyu Cavid müəllimi xoş xatirələrlə xatırladılar. Necə sevinməyəsən bu təqdirəşayan mənzərələrə?! Firəngiz xanımın bibisi oğlu, Seyid Mir Rəhim əmi də həmişə Cavid Axundovu xoş duyğularla anır.Mir Rəhim əmi mübarək insandır, Nardaranın seçkin nəsillərindən, Seyid övladlarından, Mir Alim kişinin oğlu kimi bizə ən əziz insanlardandır.Hər bayram mütləq şəkildə Mir Rəhim əmini yoluxmağa gedəndə söhbətimiz istər-istəməz hərlənir-fırlanır gəlir Cavid müəllimin üstünə.Cavid əmi Mir Rəhim əminin böyük qardaşı – rəhmətlik Mir Möhsün əmi ilə qədimdən dost olublar, hərçənd Mir Rəhim əminin xətrini daha çox istəyərdi.Mir Rəhim kişi də əla xatırlayır qəhrəmanımızı: Mir Rəhim İsmayılov: -“Cavid bütün nəslə arxa, dayaq oldu.Hər kəsə qarşı səxavətli idi.Hamıya əl tuturdu. (Təbəssümlə xatırlayır. Mir Rəhim əminin bəmbəyaz saqqalından gül qoxuyur) -Bir gün dedim ki, ay Cavid, səni ancaq bir kostyumda görürəm, bəyəm başqası yoxundu, direktor adamsan.Vare ay Rəhim, bir kostyumdan 5 dənədi, amma eyni rəngdədir, neynim fərqli-fərqli geyinmək olmur axı. -Düz deyirdi Cavid, sovet vaxtı hər şeyə ilişirdilər ki, pulu hardan almısan.Mənim özümdə də vardı həmin kostyumdan, rəhmətlik Elmira almışdı Moskvadan mənim üçün.Dedim ay Elmira, bunu geyinə bilərəm mən, professorların içində işləyirəmeee, onlar maaşla ala bilmirdilər, deməzdilər ticarət adamı necə geyinir? Poltexnik İnstitutunun “stalovasını” işlədirdim axı. Geyinə bilirdik bəyəm? -İlişirdilər? -Həri. Firəngiz ananın xalası qızı Xuraman xanımla da bu mövzuda söhbətləşirik. Xuraman Əhmədova: “-14-15 yaşında atamı, az sonra da anamı itirdim.Cavid əmi mənə dayaq oldu, hamilik etdi.Gətirdi evinə, böyütdü, boya-başa çatdırdı.Turan, inanırsan, onun bu yaxşılığının əvəzini Allah ikiqat verdi.Mənim ad günümdə – 1978-ci ilin mart ayının 17-də Rəbbimiz Cavid əmiyə əkiz övlad bəxş elədi.Novruz bayramı ərəfəsində, mübarək günlər əsnasında Cavid əminin sevincinə sevinc çatmazdı” Xuraman xanımın sözünə qüvvət, doğrudan da, qonşuları Roza xala sonralar Firəngiz xanıma danışarmış ki, Cavid oğlanlarının doğulduğunu eşidəndə az qalsın sevincdən uçsun, pilləkanları iki-iki düşürmüş.48 yaşında Allahın verdiyi bu övlad payları onun vaxtilə etdiyi yaxşılıqların qarşısına çıxması idi.Özü də Novruz günlərində, bayram bayrama qarışmışdı sanki.Novruz bayramı demişkən, qohum-əqrəba təklif elədi ki, uşaqların adlarını – birini Novruz, birini Bayram qoysunlar.Amma Cavid əmi adqoyma aktını Firəngiz anaya əmanət elədi.
Firəngiz xanım: -“Baxdım uşaqların birinin üzünə, elə kamallı baxırdı mənə, Allah elə ağıllı gözləri vardı, mən də adını Kamil qoydum, o biri isə elə camallı görünürdü ki, ona da Cəmil adını verdim” Gerçəkdən də adları ilə böyüdü uşaqlar. Xuraman xanım sözlərinə davam eləyir: -“Cavid əmi hamımızı evli-eşikli elədi. O vaxt ev almağa kimdə o qədər pul vardı ki?! Cavid əmi məni köçürtdü, toyumu elədi, həyat yoldaşım Mirzəağa ilə ev almağımıza kömək etdi. Elə Firəngiz xanımın bacısı qızı Səbinə də təxminən eyni fikirləri bölüşür mənimlə. Səbinə xanım Əsgərova: -Ay Turan, çox atalıq edib bizə.Atam rəhmətə gedəndə 15 yaşım vardı.Ailəmizə dayaq oldu, məni köçürtdü, Moskvadan gedib mebeliməcən aldı.Deputat seçiləndə yeniyetmə qız idim, neçənci il idi yadımda deyil…
1990-cı il… -Hə, yaxşı yadımdadır, Mərdəkandakı bağlarında idilər.Hamımız getdik onu təbrik elədik.Evin içi idik da demək olar ki…Cavid əmi olmasaydı indi biz bu səviyyədə olmazdıq, evində sərbəst idik, bizi sıxmırdı. Hə, nə yadımda düşdü, Xalq Cəbhəsi gələndə onları bir sutka girov saxladılar.Nə vaxt idi? -1992 –ci il, 14—15 may hadisələrini nəzərdə tutursuz? -Həri, nələr keçirtdik onda.Mobil telefon filan yox, xəbər ala bilmirdik.Özü də şəkər xəstəliyi vardı Cavid əmini-bütün deputatları ac-susuz saxlamışdılar, yaman stress yaşadıq onda. Əslində, belə stressli anları, keşməkeşli günləri az olmamışdı şairin.Həyat yaşantıları Cavid müəllimin ağ günlərini siyaha bürüdüyü, günlərini göy əskiyə düydüyü məqamları da yazmaq olar.Ancaq yazmıram, yazmıram ona görə ki, istənilən halda xeyirin enerjisi şərdən, yaxşının gücü pisdən əfzəldir, üstündür. İşıqlı insanın 26-cı anım ilində Səbinə xanımla yenidən Cavid müəllimi anırıq: -“Ümumiyyətlə, uşaqlığım xalagildə keçib. Cavid əminin ikinci qızı Səadətlə daha yaxın idim. Həm onunla təxminən eyni yaşdaydım, həm bir yerdə çox oynayardıq. 1988-ci ildə atam rəhmətə gedəndən sonra Cavid əminin ailəsinə lap qaynayıb-qarışdım.Biz sadə ailədə böyümüşük, ancaq Cavid müəllim bizə o yoxluğu hiss etdirmədi.Bizi tam himayə elədi. Günlərin bir günü mənə elçi çıxdı. O vaxt 6- cı mikrorayonda yaşayırdıq, üçotaqlı amma otaqları dar mənzilimiz vardı.Cavid müəllim gəldi, elçilərlə görüşdü. Çox xoşuna gəldi, onları yola saldı, amma dedi “yox!”- ovaxtkı dönəmi danışıram haaa…1991-ci ildə Mərdəkanda mənə elə bir böyük nişan elədi ki, bəlkə heç kimdə elə bir nişan olmamışdı.Gələn qonaqlar da təəccübləndilər ki, “atası yoxdur bu qızın, ancaq necə təmtəraqlı nişanı oldu” deyə. Bir də eşitdik ki, mənə Moskvadan mebel sifariş edib. Qatarı qarşılamağa qayınım getdi.Vallah elə nəfis, bahalı mebellər gətizdirdi ki… Açığı heç bir zaman korluq çəkməmişəm. Bax Turan, onu da xatırlayıram, uşaq ikən Moskvadan elə geyimlər pay alırdı bizə.Tək mənə yoxe, hamımıza.Allah ona rəhmət eləsin! Mən hər dəfə Masazıra dərsə gedəndə, elə də keçəndə, belə də keçəndə mütləq “fatihə” sini oxuyram, “salavat” ını çevirirəm. Mən atamı 15 yaşıma kimi, Cavid əmini isə 25 yaşına kimi tanıdım.Nə deyim, o, əsl ata idi.Firəngiz xala da elə bir böyük ürəyə sahibdir ki!! Hamımıza yaxşı idi, fərq qoymazdılar bizə. Xalam çox böyük insandır, həqiqətən. Onu da deyim, Cavid əmi haqqında ürəyim doludur. O vaxt biz restoran zad bilməzdik, restoran filan nə gəzirdi indiki kimi. Ağ ”Volqa” sında bizi aparırdı restorana, Cavid əminin sayəsində özümüzü seçilən adam kimi hiss eləmişik. Yadınızdadır da, müsamirələr keçirilərdi məktəb illərində, ən gözəl libasları Moskvadan çeklə alardılar “Beryozka” mağazaları vardı Moskvada – adla deyilirdi, ordan alardılar. Qeyd: Doğrudan da “Beryozka” mağazaları olduqca nüfuzlu məkan sayılırdı.Bu şəbəkə 1961-ci ildə SSRİ Nazirlər Sovetinin qərarı ilə yaradılıb.Moskvada “Beryozka”, Kiyevdə “Kaştan”, Minskdə “İvuşka”, Bakıda “Çinar” adı ilə fəaliyyət göstərirdi.1964-cü ildən SSRİ – də vətəndaşların xarici valyutadan istifadə etməsinə, xarici valyutanın dövriyyəyə buraxılmasına qadağalar daha ciddi şəkildə nəzarətə götürüləndə, “Beryozka” şəbəkəsnin mağazalarında alış-veriş xüsusi çeklərlə aparıldı.Yəni qanuni şəkildə valyutası olanlar onları “vneşposıltorq” un çekləri ilə dəyişib və həmin çeklərdən “Beryozka” da istifadə edə bildilər.Ən əlçatmaz, defisit mallar satılan məkanda istənilən məhsulu almaq mümkün oldu.Çekin varsa, nə istəyirsən al. Amma ”Beryozka” mağazalar şəbəkəsində satılan məhsulların qiymətləri xarici ölkələrlə müqayisədə hədsiz dərəcədə baha idi.Qadınlar üçün yun koftanın qiyməti 9-10 & idisə, “Beryozaka” da həmin koftalar 70-80& – a təklif olunurdu. Hətta Büro üzvlərindən Kuznetsov, Demiçev, Kapitonov, Polyanski və başqa nüfuzlu ailələr də “Beryozka” mağazalarından alış-veriş edərdilər.Sovet dönəminin guya “ən təmiz kommunisti” sayılan Mixail Suslov və ailəsi də “Beryozka” mağazalarında tez-tez görünərdilər. Yəni Səbinə xanım bu mənada da haqlıdır.Cavid əminin ən bahalı malları Moskvadan ona və başqa qohumlar üçün alması, onlarla öz övladlıarı arasında ayrıseçkilik salmamasına dəlalət edirdi.Səbinə xanım dönə-dönə deyir ki, Cavid əminin sayəsində heç vaxt gözüm nədəsə qalmadı. Əminəm ki, Cavid müəllimin də gözü geridə qalmır.Onu sevənlər – övladları, qohumları mütləq Xırdalanda uyuduğu qəbiristanlığa ziyarətinə gedirlər, ruhuna uca Rəbbimizdən rəhmət diləyirlər.Özüm də şənbə-bazar Novxanıya gedəndə mütləq Xırdalandan keçib, daularımı edirəm.Ən azı hər anım günü – yanvarın 25-i və doğum günü iyulun 1-i mütləq Cavid müəllinin hüzuruna gedirik.Gedib onunla əhvalpürsanlıq edib, həmsöhbət oluruq.Mən də Cavid əminin məzarı üstə gedəndə şeirlərindən deyirəm, şair idi axı Cavid Salmanoğlu, məni hamıdan yaxşı başa düşər, sanki bu formada yüngülləşir, onunla birgə mən də ucalıram. Gəldik ucalıq məqamına.Əbədilik missiyasını yerinə yetirənlərin yolu ucalıqdan keçmirmi?! Sən demə, Cavid Axundov şeirlərində məhz buna görə tez-tez “ucalıq” sözünə rast gəlirəmmiş.Əbədilik missiyası ilə bugün də yaşayan Cavid əmiyə bu xatirə günündə gözaydınlığı verməyim gəlir, təxminən bu sayaq: Cavid Salmanoğlu, əbədi və əzəli missiyan, mübarək!
08 – 15 yanvar 2026-cı il, Bakı. Turan Uğur AYB-nin üzvü, yazıçı
.jpg)
