Məzarının yeri soydaşlarına, hətta ailəsinə belə bəlli olmayan, naməlum taleyin burulğanlarında sovrulan Zərdabi yadigarı – Səfvət bəy Məlikov. Həsən bəy Zərdabinin oğlu Səfvət Məlikov haqqında Azərbaycan xalqı – alimlərimiz, ziyalılarımız, tədqiqatçılarımız uzun illər məlumatsız idi. Bir çoxları elə bu gün də məlumatsızdır… O, böyük maarifçi Həsən bəyin dörd övladının üçüncüsü idi. 1898-ci ildə doğulan Səfvət Zərdabi 1917-ci ildə Latviyada Riqa Politexnik Universitetinə daxil olub, daha sonra təhsilini Almaniyada davam etdirərək mühəndis ixtisasına yiyələnib. Onun adı Paris Sülh Konfransında iştirak edəcək Azərbaycan nümayəndə heyətinin tərkibində olsa da, naməlum səbəblərdən konfransa qatıla bilməyib. Səfvət Zərdabi 1921-ci ildə ölkəmizi tərk edib və bir daha geri qayıtmayıb. Türkiyədə yaşayan Səfvət Zərdabi mühacirət mətbuatının formalaşmasında yaxından iştirak edib, “Türk izi” və “Mücahid” dərgilərində siyasi-publisistik yazıları dərc edilib. 1952-ci ildə Ankarada yaradılmış Azərbaycan Milliyyətçilər Dərnəyinin qurucularından olub. Ankaranın memarlıq-quruculuq işlərində böyük rolu olan Səfvət Zərdabinin şəkli Türkiyə memarlıq muzeyində qorunur. 1976-cı ildə vəfat edən Səfvət Zərdabinin məzarı uzun illər, təxminən, 50 il naməlum qalmışdır. 2016-cı ildə görkəmli tədqiqatçı Akif Aşırlının zəhməti ilə məzarın yeri müəyyən edilmiş və Səfvət bəy haqqında bir çox faktlar ictimaiyyətə təqdim edilmişdir. Belə ki, onun məzarı Ankaranın Karşıyaka məzarlığında həyat yoldaşı Nəzihə xanımın məzarının yanında tapılmışdır. Bəzi dərgilərdə Səfvət Zərdabinin ömrünün sonlarına yaxın yazdığı tərcümeyi-hal, fotoları və məqalələri dərc olunub. Onun mühacirətdə yazdığı məqalələrin bir qismi Akif Aşırlının “Həsən bəy Zərdabinin varisi” kitabında yer alıb. Bütün bunlara rəğmən Səfvət Zərdabinin vəfatı və dəfni ilə bağlı təfsilatlı məlumatlar əldə etmək mümkün olmayıb. Lakin Akif Aşırlı ümidlərini itirməyərək araşdırmalarını davam etdirib. Mücahid soydaşımızın məzarını tapmaq üçün hər dəfə Türkiyəyə gedəndə məzarlıq müdirlikləri ilə maraqlanıb. Məzarı əvvəl İstanbulda axtarsa da, sonra buna Ankarada qərar verib. Onun sözlərinə görə, Ankarada Əsri məzarlığında aldığı məlumatdan sonra məzarı tapa bilib: “Ankaraya səfərlərimin birində Əsri məzarlığına – Məmməd Əmin Rəsulzadənin də məzarı olan yerə getdim. Maraqlandım, arxivi araşdırdılar, 1976-cı ildə həmin məzarlıqda Səfvət Məlik Zərdabi adlı şəxsin dəfn olunmadığını bildirdilər. Lakin mənə məlumat verdilər ki, elə Ankarada yerləşən Karşıyaka məzarlığında Nəzihə Məlik Zərdabi adlı bir nəfərin qəbri var. Elə bunu eşidər-eşitməz, ora yola düzəldim…” Beləliklə, bir neçə illik araşdırmadan sonra Səfvət Zərdabinin Ankaranın Karşıyaka məzarlığında dəfn edildiyi aşkarlandı. Onun məzar daşının üzərində “Azerbaycan eşrafından Hasan beyin ve Hanife hanımın oğulları Safvet Melik Zerdabi. Ruhuna fatiha. 1898 – 1976” sözləri yazılıb.
“Mən Arazam, səsim tutqun Arazdı” (Azərbaycan Məmməd Arazın simasında) Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Budəfəki söhbətimizin mövzusu Azərbaycan olacaq! Bəli məhz Azərbaycan! Azərbaycanı son nəfəsinə qədər (Babək kimi, Nəsimi kimi, Cavadxan kimi, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə kimi, Üzeyir Hacıbəyov kimi, Heydər Əliyev kimi) “Azərbaycan”, “Azərbaycan” deyə hayqıraraq tanıdan, yaşadan, yaradan hər bir işi ilə bir Azərbaycan olmağı bacaran bu Yurdun övladlarının sözündə, əməlində, simasındakı cizgilərdə axtaracağıq. Sözün əsl mənasında söz böyük qüvvədir. Və bizim artıq neçə illərdir yaradıcılıq şüarımıza (əməli iş devizimizə) çevrilmiş “tərəfsiz ədəbiyyat tarixdir” deyimi reallıqdır. Ədəbiyyat (xalqın yurdsevər övladlarının yaratdığı tərəfsiz bədii nümunələr) eyni zamanda yarandığı coğrafiyanın, dilin, xalqın tarixidir, mədəniyyətidir. Bu baxımdan mədəniyyət tariximizdə elə insanlar olub ki, onlar nəinki əməlləri, sözləri ilə, hətta heç nə demədən – susqunluğu ilə, simasındakı cizgilərilə Azərbaycanı bizə anladıb və anladır… Məsələn, əgər, Səməd Vurğunun “Azərbaycan”ı, Süleyman Rüstəmin “Təbrizim”i bizə Azərbaycanı anladırsa, Məmməd Arazın heç nə demədən, sadəcə bax beləcə məsum, məsum baxması özü bir Azərbaycandır. O, hətta “mamır olub qayalarında bitmək” istədiyi doğuma Yurdu üçün: ““Azərbaycan!” – deyiləndə ayağa dur ki, …” kimi şedevr yatmamış olsaydı belə, onun tək bircə susqun fotosuna baxmaqla təmsil etdiyi Azərbaycanı tanımaq olardı… Məsələn, bax bu yazım üçün seçdiyim foto olsun. Bu şəkil susmur. O, sükutun içindən danışır, baxışların dərinliyindən söz alıb gəlir. Küləkli bir payız gününü xatırladan fon, arxada qalan ömrün təpələrinə bənzəyir: bir az saralmış, bir az yorğun, amma yenə də ucalığını itirməmiş. Ön planda isə düşüncəyə çəkilmiş bir insan var — üzündə zamanın izi, baxışlarında xalqın taleyi. Əli dodaqlarına yaxın, sanki bir misranı içində deyir, amma ucadan səsləndirmir. Bu jest adi bir poza deyil; bu, ömür boyu sözlə yaşayan, sözlə ağrıyıb sözlə ovunan bir şairin vərdişidir. Barmaqlar düşüncəni saxlayır, dilə gəlməsin deyə… Çünki bəzi fikirlər var ki, yalnız şeirə çevriləndə rahatlıq tapır. Bu baxışlarda təkcə şəxsi talenin izi yoxdur. Burada bir xalqın sevinci, ağrısı, üsyanı və səbrinin kölgəsi dolaşır. Elə bil gözlər uzaqlara yox, zamanın içinə baxır. Keçmişin izlərini, bu günün suallarını və gələcəyin nigaran cavablarını eyni anda görür. Bu baxışlar oxucuya yaxşı tanışdır — çünki biz onu hələ deyilməmiş misralarından tanıyırıq. Geyimin sadəliyi də təsadüfi deyil. Bu sadəlikdə təmtəraq yox, ləyaqət var. Şairin böyüklüyü libasında deyil, duruşundadır. Təbiətlə üz-üzə dayanması isə təsadüf yox, seçimdir: o, həmişə torpağın, dağın, küləyin dilini bilib. Bu şəkil də sanki deyir: “Mən bu xalqın sözünü təbiətin səsi ilə demişəm”. Şəkil danışdıqca anlayırsan ki, burada bir insan yox, bir yaddaş dayanıb. Bu yaddaş susanda da danışır, kədərlənəndə də ümid verir. Bu yaddaşın adı Azərbaycan poeziyasında çoxdan bir zirvəyə çevrilib. Amma şəkil bunu ucadan demir — ehtiyac da yoxdur. Çünki əsl söz, əsl şair kimi, səssizcə təsir edir. Bu “danışan şəkil” bizə baxmır, bizi dinləyir. Sanki soruşur: Sözə nə etdin? Vətənə necə baxdın? Həqiqəti deməyə cəsarətin çatdımı? Cavabı isə yenə onun şeirləri verir. Şəkil susur, amma səs uzun müddət içimizdə qalır. Bu fotoya baxanda ilk olaraq sükut danışır. Sözsüz, səs-küysüz, amma ağır və dərin bir sükut… Sanki kadrın içində zaman dayanıb, külək belə ehtiyatla əsir. Qarşımızda oturan insan sadəcə bir şair deyil — o, bir xalqın dərdi, yaddaşı, vicdanıdır. Bu baxışlarda təkcə yaşanmış ömür yox, yaşadılmış talelər var. Bu baxışlarda Arazın axını var — bəzən coşqun, bəzən tutqun, amma həmişə sərhəd tanımayan. Məmməd Araz bu fotoda düşünən bir insan kimi görünmür, düşüncənin özünə çevrilmiş bir varlıq kimidir. Əli üzünə söykənib — bu, adi bir poza deyil. Bu əl sanki minlərlə misranın ağırlığını, minlərlə sualın cavabsızlığını saxlayır. Üz cizgilərindəki dərin xətlər zamanın izi yox, xalqın taleyinin cızdığı yollardır. Bu yollar Qarabağdan keçir, Arazdan keçir, sürgünlərdən, ayrılıqlardan, bölünmüş Yurddan keçir. Əgər, onun bu susqunluğundan doğulmuş və eyni zamanda bu susqunluğun özlüyündə nələri hayqırdığını əks etdirən hər hansı bir nümunəni — əli dodaqlarına yaxın, sanki içində dediyi misranı — eşidərək söhbətimizə davam etsək (gəlin, onu Salvartı yaylağında Gəlin qayası ilə üzbəüz susqun dialoqunu təsəvvür edək): — “Mən Arazam, səsim tutqun Arazdı” — bu misra Məmməd Arazın öz-özünə dediyi söz, onun yaratdığı poeziyanın açarıdır. O, üzünü qayaya tutub, özünü çaya bənzədən, çayla eyniləşdirən şairdir, çünki Araz da onun kimi parçalanmış, yaralı, amma diridir. Araz necə ki, iki sahili bir-birindən ayırsa da, ruhən birləşdirirsə, Məmməd Araz da sözlə ayrılıqları göstərir, amma ümid körpüləri salır. Onun səsi tutqundur, çünki bu səs yalan danışmır. Bu səs bəzən qışqırmır, amma hər zaman oyadır. Fotodakı təbiət fonu da təsadüfi deyil. Arxa planda görünən təpələr, səssiz məkan, açıq səma — bunlar şairin daxili aləminin davamıdır. Məmməd Araz şəhərin səs-küyündə yox, təbiətin sükutunda daha aydın görünür. Çünki o, torpaqdan danışan şairdir. Onun poeziyası masada yox, dağlarda, çay qırağında, kənd yollarında yazılıb. Bu fotoda o, sanki Arazın sahilində dayanıb və axan suya baxaraq yox, axının özü olaraq düşünür. Məmməd Araz üçün vətən anlayışı pafos deyil, ağrıdır. Onun vətən sevgisi bayraq yelləməkdən çox, yaraya əl basmaqdır. Bu fotodakı baxışlarda da həmin ağrı var — səssiz, amma inadkar. Bu baxışlar soruşur: “Bu torpaq niyə bu qədər sınağa çəkildi?” Və eyni zamanda cavab verir: “Çünki bu torpaq müqavimət torpağıdır.” Şairin geyimi belə onun poetik dünyasına uyğundur: sadə, iddiasız, köklü. Nə dəbdəbə var, nə nümayiş. Çünki Məmməd Araz üçün əsas olan görünmək yox, görünməz olanı göstərmək idi. O, sözlə xalqın içindəki susqun fəryadı danışdırdı. Bu fotoda da sanki danışmır, amma hər şeyi deyir. Məmməd Araz poeziyası kimi bu foto da oxunmalıdır. Səthi baxışla yox, diqqətlə, düşünə-düşünə. Bu, bir insan portreti deyil, bir epoxanın portretidir. Sovet dövrünün ideoloji basqıları, milli kimliyin sıxışdırılması, amma ruhun təslim olmaması bu simada cəmlənib. Bu baxışlar çox şey görüb, çox şey susub, amma heç vaxt yalan deməyib. “Mən Arazam, səsim tutqun Arazdı” — bu, təkcə şairin özünü ifadəsi deyil, bütöv bir xalqın etirafıdır. Çünki bu xalq da çox vaxt qışqırmadı, amma axdı. Susdu, amma yaşadı. Bölündü, amma itmədi. Bu foto qarşısında dayananda anlayırsan ki, Məmməd Araz ölmür. Çünki Araz qurumur. Səsi tutqun olsa da, axını davam edir. Və bu axın nə qədər davam edirsə, bu xalqın yaddaşı, sözü, ruhu da o qədər yaşayacaq. O, bu gün də bizim aramızdadır… O da həsrətlə Laçından, Səkidən, Biçənək aşırımından keçməklə Batabata, oradan Səbətkeçməzə getmək istəyir… Uşaq vaxtı olduğu kimi dik yamaclardakı dağ cığırları ilə Dağdağandan aşıb Salvartı yaylaqlarında dolaşmaq, ürəyini Gəlin qayasına boşaltmaq istəyir…. Gömürdən keçib özünün aydan arı, sudan duru Nursusuna yetişmək istəyir… Çox dəyərli oxucum sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Sağ olun! Unutmayın ki, biz çox böyük bir xalqın, Yurdun övladlarıyıq! 09.02.2026.Bakı.
Alla — the quietest yet most powerful voice of uzbek children’s folklore
In Uzbek oral folklore, there are many loud voices: epics, battle tales, proverbs. Yet among them exists a genre that never speaks loudly. It does not shout, does not make claims, does not step onto a stage. And still, it enters human life as the very first cultural experience. This is alla. Alla is sung for children, but it does not belong only to them. It is the first spiritual bridge between mother and child, the first affection given through words, the first education set to melody. Perhaps this is why alla has rarely been studied as a separate genre: it seems too natural, too simple. Yet it is precisely this “simplicity” that is its greatest strength. No one teaches alla. It is not taught at school, not memorized from books. A mother knows it without ever having learned it. This genre has no author, but it has a performer. She is the mother. That is why alla is not written — it is lived. When we speak of children’s genres, we usually imagine playfulness, joy, and simple verses. Alla does not fit into this image. Though it is a children’s genre, it carries the full weight of the adult world: dreams, anxieties, hopes, prayers, and sometimes silently sung pain. The phrase “Sleep, my child” often hides an inner plea: “May you be at peace,” “May your life be light.” Another unique quality of alla is that it addresses not the child’s mind, but the soul. The child does not understand the meaning of the words, but feels the melody. Through that melody, the child senses whether the world is safe or not, whether there is love or not. In this sense, alla is the child’s first psychological school. Today, many products created for children — cartoons, songs, applications — are colorful and noisy. Alla, however, is slow. It moves against time. Perhaps that is why it seems to be gradually retreating in modern life. But in truth, it is not disappearing — it is simply remaining silent. Because alla cannot live in noise. To preserve alla does not mean to bring it onto the stage or formalize it. To preserve it means to preserve the mother’s voice, to find time to be alone with the child, to put the phone aside and allow space for silence. Alla is the oldest, purest, and most neglected form of Uzbek children’s folklore. It does not demand articles from us, nor does it wait for research. It asks for only one thing: to be sung. Softly. With love. Every night.
Tanınmış şair, yazıçı, jurnalist, araşdırmaçı, tədqiqatçı Araz Yaquboğlunun yenicə işıq üzü görmüş “Soyumuz, kökümüz, özümüz” adlı kitabının təqdimatı keçirilib. Araz Yaquboğlu bu barədə təəssüratlarını bölüşüb:
“Dünən doğulduğum kənddə, “Cənnət bağı” restoranında yenicə nəşr olunan “Soyumuz, kökümüz, özümüz” adlı kitabımın təqdimat mərasimi keçirildi. Zəhmət çəkib iştirak edən, dəstək olan, təşkilatçılıq edən hər kəsə dərin təşəkkürümü bildirir, çox sağ olun deyirəm. Tanrı sizləri qorusun.”
Biz də yazarlar cameəsi adından həmkarımızı təbrik edir, qarşıdakı bütün həyat və fəaliyyətlərində yeni-yeni nailiyyətlər arzulayırıq!
Kitabçılar Birliyi artıq üç ildir ki, fəaliyyət göstərir və bu müddət ərzində əsas məqsədi gənc istedadları üzə çıxarmaq, onlara motivasiya vermək və ədəbi inkişaf üçün bir məktəb yolu açmaq olub. Bu məqsədlə Birlik tərəfindən şeir müsabiqəsi elan edilir. Münsiflər heyətində görkəmli şairimiz Baba Vəzir oğlu, tanınmış qələm sahibi İlqar Fəhmi və gənc şair Samir Əfsəroğlu yer alacaq. Onların nəzarəti altında qəbul edilən bütün şeirlər oxunacaq, təhlil olunacaq və sonda üç qalib müəyyənləşdiriləcək. Qaliblər mart ayında keçiriləcək möhtəşəm qala gecəsində mükafatlandırılacaq.Birinci yerin qalibinə təqdim olunacaq: İmzalı sertifikat Münsif müəlliflərin imzalı kitabları Jurnal və qəzetlərdə şeirlərin dərc olunması Sosial xəbər portallarında paylaşım Antologiyalarda yer alma imkanı Qiraətçi tərəfindən şeirin səsləndirilməsi və sosial şəbəkələrdə yayımı Kitabçılar Birliyi ilə birlikdə bir yazarın əsərinin təhlil günündə iştirak hüququ Şeirlərin qəbulu 28 fevral tarixinədək davam edir. Qaliblər mart ayında elan olunacaq və onlar üçün xüsusi təqdimat gecəsi təşkil ediləcək.
Ətraflı məlumat üçün göstərilən əlaqə nömrəsi ilə əlaqə saxlaya bilərsiniz:099-862-14-24
PEDAQOGİKA ELMLƏRİ DOKTORU, NAXÇIVAN MÜƏLLİMLƏR İNSTİTUTUNUN PROFESSORU, AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ ƏMƏKDAR MÜƏLLİMİ KAMAL CAMALOV “İLİN ALİMİ” DİPLOMU İLƏ TƏLTİF EDİLMİŞDİR Azərbaycan elminin inkişafına uzun illərdir verdiyi sanballı töhfələr, dərin elmi araşdırmaları və gənc nəslin intellektual formalaşmasında oynadığı mühüm roluna görə Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi, professor Kamal Camalov “İlin alimi” fəxri adına layiq görülüb. Professor Kamal Camalovun elmi fəaliyyəti təkcə fundamental tədqiqatlarla deyil, eyni zamanda elmi düşüncənin gənc nəsillərə ötürülməsi, pedaqoji ənənələrin qorunması və inkişaf etdirilməsi ilə seçilir. Onun bilik, zəhmət və səbr üzərində qurulan elmi yolu Azərbaycan elmi ictimaiyyəti üçün örnək xarakteri daşıyır. “Elmin səssiz, lakin dərin dünyasında” qoyduğu izlər bu gün Naxçıvan Müəllimlər İnstitutunun rektor əvəzi, çox hörmətli Elşən müəllim tərəfindən yüksək dəyərləndirilib. Professor Kamal Camalovun “İlin alimi” seçilməsi onun illərlə apardığı məqsədyönlü elmi fəaliyyətin, fədakar əməyin və elmi prinsipiallığın məntiqi nəticəsi kimi qiymətləndirilir. Bu ali ad yalnız fərdi nailiyyət deyil, eyni zamanda elmin, biliklərin və intellektual zəhmətin qələbəsidir. Professor Kamal Camalov biliklə düşüncəni, zəhmətlə məsuliyyəti birləşdirərək elmin ruhuna həyat verən dəyərli alim kimi tanınır.
“İlin alimi” adına layiq görülməsi münasibətilə professor Kamal Camalovu təbrik edir, ona elmi fəaliyyətində yeni uğurlar və daim işıqlı bir yol arzulayırıq.
Uniformologiya və uniformalı dövlət strukturları haqqında
Hörmətli general Qabil Mamedovun UNİFORMA haqqında təklifinin nəzərə alınmasının vaxtı deyilmi? Uniformologiya və uniformalı dövlət strukturlarımıza anlayış gətirmək haqqında Uniformologiya – xidməti (xüsusi) və əsasən də hərbi geyim formalarının yaranma tarixi və inkişafından, onların özünəməxsus xüsusiyyətlərindən bəhs edən köməkçi elmi-tarixi fəndir. Uniformologiya, bu gün digər elmi fənlərlə (geraldika, veksillologiya, faleristika, emblematika) sıx əlaqədə olaraq formalaşan və aktiv şəkildə inkişaf edən yeni elmi sahələrdən biridir. Uniforma (forma, mundir) – korporativ struktur üzvlərini fərqləndirici vahid görkəmə salmaq məqsədilə tiklişinə, stilinə, parçasına və rənginə görə seçilən xüsusi (xidməti) geyim deməkdir. Qədim zamanlarda, bir-birilə vuruşan qəbilə və tayfalar, öz düşmən və müttəfiqlərini üzdən tanıyırdılar. Amma əsrlər keçdikcə, aparılan miqyaslı savaşlar zamanı, öz qoşunlarını düşməndən ayırd edə bilmək ehtiyacı (problemi) üzə çıxdığından, uniforma həyatı tələbata çevrildi və bu günlərə kimi də, öz aktuallığını və texniki inkişafını artırmaqda davam edir. Və bu baxımdan, hər bir dövlətdə, uniformoloji tələbatı təmin etmək məqsədilə, müvafiq orqan (qurum, xidmət) yaradılır və bu orqan, öz fəaliyyətini normativ sənədlər əsasında həyata keçirərək, qəbul olunacaq unformaların standartlaşma göstəricilərini, aidiyyatı üzrə strukturların vəzifəli şəxslərinin əmr və sərəncamları vasitəsilə rəhbər tutduraraq həyata keçirir. Amma çox əfsuslar olsun ki, fəaliyyəti zəruri olan bu orqanın olmamazlığı və fəaliyyətsizliyi ucubatından, Azərbaycanda uniformadan istifadə edən dövlət qurumlarımızda, məntiqi yanaşma və identifikasiya yoxdur, elmi əsaslandırma aparılmadan yanlış standartlar təyin edilir və demək olar ki, artıq bu sahə üzrə çox gülünc bir mənzərə yaradılmışdır. Utancverici haldır ki, bizim bəzi “struktur rəhbərləri”, hətta dövlətin imicini belə düşünmədən, qadir olduqları şit fantaziyalarını (şöhrətpərəstliyə və düşüncəsizliyə söykənən), öz qurumları üçün yaratdıqları unformalarında əks etdirirlər. Və maraqlı olan budur ki, hələlik bu barədə nə düşünən, nə də soruşan bir qurum yoxdur. Mən bu gün burada, sadəcə olaraq bir sualı cavablandırmaq və bu cavabları da əsaslandırmaq istərdim: Dövlət strukturlarında uniformadan istifadə keçmiş zamanlardan qalma bir vərdişdir və ya tələbat? Biz, hərbi qulluqçu (əsgər, çavuş, gizir, zabit, ali zabit) və hərbi rütbə dedikdə, bir assosasiya olaraq, istər istəməz hansısa hərbi hissə və bölmələri, general dedikdə isə tabeçiliyində 10 minlərlə şəxsi heyəti olan bir qoşun komandanını gözlərimiz qarşısında canlandırmağa alışmışıq. Amma Azərbaycanda isə, bu sahəyə cavabdeh olanların şablonçuluğu və konservatorluğı səbəbindən, “hərbi xidmət” anlayışına uyğun gəlməyən bir sıra dövlət qurumlarımızın heyətini, vərdiş halında (pionerinin də uniforması olan SSRİ-dan və daha öncə Çar Rusiyasından qalma ənənə vərdişi), dəyəri milyonlarla ölçülən hərbi və xüsusi rütbəli uniformalarla təmin etməkdə davam edirlər. İndisə gəlin, aşağıda sadalanan uniforma istifadəçiləri olan qurumlara bir nəzər salaq. Onları sadalayıram:
-Gömrük Komitəsi
-Azərbaycan Baş Prokurorluğu
-Azərbaycan Dəmir Yolları
-Bakı Metropoliteni
-Vergilər
-Miqrasiya Xidməti
-Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti
-Xarici Kəşfiyyat Xidməti
-Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağrış üzrə Dövlət Xidməti
-Fövqəladə Hallar Nazirliyi
-Daxili İşlər Nazirliyi
-Dövlət Avtomobil Nəqliyyatı Xidməti
-Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi
-Mülkü Aviasiya
-AR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Dövlət Baytarlıq Nəzarəti Xidməti və digər kiçik strukturlar
Fərqli bir bucaq altında, nəzər salaq və baxaq görək ki, yuxarıda sadalanan strukturların heyətinə uniforma geyməyə ehtiyac varmı və ya bu sadəcə olaraq keçmişdən yaşatdığımız bir vərdişdir? Əgər varsa, o zaman bu kimlərə və necə şamil oluna bilər. Bu məsələ ilə bağlı, özümdə formalaşdırdığım düşüncələrimi diqqətinizə çatdırmaq istəyirəm. Strukturlar üzrə açıqlamalarım: 1) Gömrük Xidməti: Gömrük postlarında növbədə olan heyətlər – döş nişanları, müəyyən xüsusi kombinzon və ya jiletlərlə təmin oluna bilərlər (ancaq növbədə olduqları zaman). Buna ehtiyac vardır və hətta zəruridir. Misal üçün götürək mətbəxdə çalışan aşbazın (sanitar, ofisant, müxtəlif ustalar və s.) qiyafətini və yaxud iş başında olan tibb personalının iş geyimlərini (xalatları). Onlar işdən çıxıb evə döndükləri zaman, iş geyimlərini soyunaraq öz mülkü geyimlərini geyinib gedirlər. Gömrük Komitəsinin heyəti, ümumən heçbir rütbə və uniformaya malik olmamalıdır. Bu məsələ əsla anlaşılan deyil, hansı zəruri səbəblər əsasında gömrük işçiləri bütünlüklə uniforma geyərək xüsusi rütbə daşımalıdırlar?! 2) Azərbaycan Baş Prokurorluğu Bu sahədə də anlaşılan deyil ki, hansı zəruri səbəblərdən prokurorluq işçiləri uniforma geyərək zabit paqonları daşımalıdırlar?! Onlar üniformasız öz funksiyalarını yerinə yetirə bilmirlərmi?! Prokurorluq işçilərinə döş nişanları və ya vəsiqələri tam kifayət edə bilər. Müstəntiq və digərləri, hansısa cinayətləri araşdırdıqları və ya vətəndaşlardan izahat aldıqları zaman hansı zəruri səbəblərdən irəli gələn ehtiyaclar əsasında uniforma geyməlidirlər??? Absurd deyilmi? Prokurorluqdakı zabit və generallar hansı “qoşunları” idarə edirlər? 3) Azərbaycan Dəmir Yolları Bu sahədə də vəziyyət çox gülüncdür. Əlbəttə ki, qatar heyəti (qatar rəisi, bələdçi, maşinistlər, texniklər və s.), reysə çıxdıqları zaman xüsusi geyimlə (aşbaz və tibb işçiləri kimi) təmin olunmalıdırlar. Amma anlaşılan deyil ki, bu strukturun kabinet məmurları, hansı zəruri səbəblərdən qaynaqlanan ehtiyaclar əsasında xüsusi rütbəli uniforma ilə təmin olunmalıdırlar?! Bəlkə onlar da texniklər və maşinistlər kimi mazuta bulaşa bilərlər? Bunun səbəbini anlada biləcək adam tapılarmı? 4) Bakı Metropoliteni Məncə burada ümumən dayanmağa dəyməz. Çünkü vəziyyət ADY ilə eyni tipdə olduğundan təkrarlanmaq istəmirəm. 5) Vergilər Bəlkə hörmətli nazirimiz özü özündən soruşsun – hansı səbəblərdən döğan zəririyyətlər əsasında vergi müfəttişləri uniforma və xüsusi rütbə ilə təmin olunmalıdırlar? Hər hansı bir şirkətə və ya quruma yoxlama məqsədilə gəlmiş müfəttiş (hətta əgər əynində unforma varsa), öz xidməti vəsiqəsi və göndərişini təqdim etməzsə, o zaman heçkim ona şirkətə daxil olmağa izn verməz. Belə olan təqdirdə, uniformanın müfəttiş üçün yeri və rolu nədir? Bu onun professional və ya texniki imkanlarınımı artırır?! Vergi əməkdaşlarının uniforma ilə təminatına heçbir əsas, ehtiyac və zəruriyyət yoxdur. Sahib olduqları xidməti vəsiqə, yoxlama göndərişləri, onlar üçün tam yetərlidir. Bəlkə belə deyil?! 6) Miqrasiya Xidməti Bu xidmət rəhbərini və onun müavinlərini, general formasında görəndə lap çaşıb qaldım. Ruslar demişkən – “генералы диванных войск”. Bu sahədə çalışanlar, hansı zəruriyyətlərdən doğan tələbatlar əsasında xüsusi rütbəli uniforma geyməlidirlər? Buna səbəb nədir? Bu uniforma, vətəndaşı qeydə alan və ya qeydiyyatdan çıxaran məmurun hansı ehtiyaclarını və nə şəkildə təmin edir?! Bu xidmətin xüsusi rütbəli uniforma ilə təchizatına əsla ehtiyac yoxdur. 7) Dövlət Təhlükəsizlik Xidməti Adından bəlli olan bu mühüm xidmətin heyəti də özü kimi gözəgörünməz olmalıdır. Onların uniforma geymələrinə, hərbi rütbə daşımalarına əsla ehtiyac yoxdur. Və rütbə ilə ranq anlayışlarını qarışdırmamalıyıq. Bu qurumun tərkibindəki müvafiq güc hissə və bölmələrinin şəxsi heyəti, hərbi qulluqçu statusunda olaraq unifoma və hərbi rütbələrlə təmin edilməlidirlər. Digərlərindən hərbi qulluqçu və hərbi rütbə anlayışı götürülməli, onlar ancaq ranqlara mənsub olmalıdırlar. Xarici Kəşfiyyat Xidməti Adından bəlli olduğu kimi, bu xidmətin heyəti, zatən hərbi rütbələrə ehtiyac duymur və apardıqları fəaliyyət isə, qoşun kəşfiyyatından fərqli olaraq daha incə bir sahəyə aiddir. Onların uniforma geymələrinə, rütbə daşımalarına da əsla ehtiyac yoxdur. Bu qurumda da, ancaq müvafiq güc hissə və bölmələrinin şəxsi heyəti, hərbi qulluqçu statusunda olaraq unifoma və hərbi rütbələrlə təmin edilməlidirlər. Digərlərindən hərbi qulluqçu və hərbi rütbə anlayışı götürülməli, onlar ancaq ranqlara mənsub olmalıdırlar. 9) Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağrış üzrə Dövlət Xidməti Bu xidmət, ümumən müstəqil bir qurum kimi tamamilə ləğv edilməli, onun funksiyaları bölüşdürülərək Baş Qərargaha və rayonların Pasport Qeydiyyat şöbələrinə (DİN) həvalə edilməlidir. Süni şəkildə yaradılmış, şişirdilmiş və çağırışdan başqa digər zəruri fəaliyyəti olmayan (buna hətta nəzəri cəhətcə də olsa mümkünat yoxdur, çünkü səfərbərliklə müstəqil şəkildə məşğulolma imkanlarına malik deyillər) bu quruma əsla ehtiyac duyulmadığından dərhal ləğv edilməlidir. 10) Fövqəladə Hallar Nazirliyi 19 ildir fövqəladə şəkildə büdcəni talayan, səmərəsiz, bu müddət ərzində 1 dəfə də olsun həyatda öz təyinatını döğrulda və təsdiqləyə bilməyən bu qurum – kimə və nəyə lazımdır?! Zaman var idi ki, bu qurumun heyəti, tikintilərdəki rüşvətlə məşğul idilər. Qurumun heçnəyə yaramayan general və zabitləri də, hərbi qulluqçu statusuna malikdirlər. Və bu hal, ordu ilə müqayisədə çox böyük bir ədalətsizlikdir. Bu böyüklükdə şişirdilmiş nazirlik əvəzinə, müqavilə əsaslı mülkü ixtisasçılardan seçilərək komplektləşdirilmiş (hərbi qulluqçu statusuna malik olmayan), xüsusi texnika və avadanlıqlarla təchiz edilmiş 5 regional bölüyün fəaliyyəti, kiçik bir Azərbaycanın tələbatını tam şəkildə ödəyə bilər. Belə olan təqdirdə kimə, nəyə lazım idi bu şişirdilmiş – general, polkovnik ştatları və özləri? Digər funksiyalr isə əvvəllər olduğu kimi aidiyyatı üzrə uyğun strukturlara həvalə edilməlidir. 11) Daxili İşlər Nazirliyi Bu nazirlikdə, PPX və YPX (bu 2 xidmət, vahid funksiya altında öz aralarında birləşdirilməlidir), şəxsi heyəti olan digər hissə və bölmələr (məsələn Çevik Alay, Xüsusi Təyinatlı Qüvvələr və s.) xüsusi rütbə daşıyaraq uniforma ilə təchiz olunmalıdırlar. Əhalinin içində işləməli olan digər struktur bölmələrinin şəxsi heyəti üçün uniforma və xüsusi rütbələrə ehtiyac duyulmur və buna heç lüzum da yoxdur. 12) Dövlət Avtomobil Nəqliyyatı Xidməti Bu xidmət növündə də, uniforma və xüsusi rütbələrə heçbir ehtiyac yoxdur. Yollarda xidmət aparan növbətçi heyət və onların xidməti avtomobilləri, fərqləndirici xüsusi görkəmə malik olmalıdırlar. 13) Azərbaycan Xəzər Dəniz Gəmiçiliyi Üzən gəmi heyəti və ekipajlar, texniki personal, uniforma və xüsusi geyimlə təmin edilməli, digər ofis heyətlərinin xüsusi rütbə və geyimlər isə tam şəkildə ləğv edilməli, adi mülkü geyimdə çalışmalıdırlar. 14) Mülkü Aviasiya Üçuş heyəti və ekipajlar, texniki personal, uniforma və xüsusi geyimlə təmin edilməli, digər ofis heyətlərinin xüsusi rütbə və geyimləri tam şəkildə ləğv edilməli, adi mülkü geyimdə çalışmalıdırlar. 15) AR Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi yanında Dövlət Baytarlıq Nəzarəti Xidməti (və digər kiçik strukturlar) Baytarlıq (meşəçilik) kimi xidmətlər üçün mən ümumən söz tapa bilmirəm. Əgər insanlara xidmət göstərən Səhiyyə Nazirliyi uniformada deyilsə, o zaman hansı zəruri səbəblərdən doğan ehtiyaclara əsaslanaraq, heyvanlara xidmət göstərən bu qurumun rəhbəri (general formasında və rütbəsində) və işçilərinə xüsusi rütbə verərək onları uniforma ilə təmin etmişik?! Gülünc deyilmi? Qeyd: Bu fikir və yanaşmam, adlarını çəkmədiyim digər bənzər strukturlara da eyni qaydada şamil olunur. Təklif: a) Nazirlər Kabineti, konservatizm əsaslı şablon qərarlarına yenidən nəzər salaraq bu anlaşılmaz vəziyyət üzərində düşünməli, dövlət büdcəsindən səmərəsiz olaraq istifadə olunan vəsait axının qarşısını almaq, milli unformalogiya anlayışına aydınlıq gətirmək məqsədilə təkliflər paketi hazırlayaraq Dövlət Rəhbərinə təqdim etməlidir. b) Bu vəsaitləri, dövlətimizin çətin və sıxıntılı günlərində, bəzənməyə ehtiyacları olmayan məmurlarımızın mənasız bəzək-düzəklərinə sərf etməkdənsə, ehtiyaclı sahələrimiz üzrə səmərli şəkildə istifadə etməyimiz (şəhid ailələri və qazilərimizə) daha məntiqli və anlayışlı olar.
