Mən Azərbaycan Mediasını Cahangir Məmmədlinin doğum günü münasibətilə təbrik etmək istəyirəm. Çoxumuzdan ötrü Milli Mətbuat günü əslində həm də bu tarixdir: 26 Yanvar! Cahangir MÜƏLLİM çoxdan zamana qarışıb: Azərbaycan jurnalistikasının bütün ciddi imzaları həm də Cahangir Məmmədli ömrünün içində yaşayırlar! Ona görə də “yaş anlayışı” bu halda öz klassik mənasını itirir. Qəribədir: insan ömrü elə məqama yetişir ki, sən artıq yalnız əllə toxunulan, hiss edilən, görünən, eşidilən deyil, həm də eyni zamanda şəffaf, görünməz, toxunulmaz olursan: Cahangir Məmmədli kimi. O qədər ehtiyatla, lətif, sakit, xəfif yaşayır ki… Sanki həm də Gəzərgi Ruhdur. Bizim Ruhumuz! O nəhəng bir Kitabxananın Oxu zalıdır. Səs salmaq istəmirsən… Onun varlığı saat kimidir. Artıq belə demək olar: -Cahangirə işləyir… -Cahangirə qalır… -Cahangirin yarısı… -Cahangir tamam… Əziz MÜƏLLİMİM! Bəs Sizin özünüzdə saat neçədir? Ad gününüzü təbrik etmək üçün soruşuram…
OĞUZ TÜRKCƏSİNİN TARİXİ VƏ LEKSİK İNKİŞAFININ FUNDAMENTAL TƏDQİQİ
(Arzu Tofiq qızı İsgəndərzadənin “Tacəddin Əhmədinin «Cəmşidnamə» məsnəvisinin tekstoloji-linqvistik tədqiqi” monoqrafiyası haqqında)
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Türk dilləri şöbəsi müasir dönəmdə respublikamızda türkoloji araşdırmaların intensiv aparıldığı bir mərkəz sayıla bilər. Hər il Türk dilləri şöbəsinin əməkdaşlarının türkologiyanın müxtəlif problemlərinə dair əsərləri işıq üzü görür. Şöbədəki tədqiqatlar əsasən iki istiqamətdə gedir: qədim türk dillərinin, türkdilli abidələrin tədqiqi ; müasir türk dillərinin müqayisəli tədqiqi.
Şöbənin gənc və istedadlı əməkdaşı Arzu İsgəndərzadənin tədqiqatları əsasən XIV-XV əsr türkdilli abidələrin öyrənilməsini və Anadolu türkcəsinin tədqiqini əhatə edir. Arzu xanınmın bəhs edəcəyimiz əsəri də bu dönəmin abidəsi olan “Cəmşidnamə” nin linqvistik təhlilinə həsr olunmuşdur.
Türkologiya elminin mühüm və aktual istiqamətlərindən biri orta əsrlər yazılı abidələrinin sistemli şəkildə öyrənilməsi, bu abidələr əsasında türk dillərinin tarixi inkişaf mərhələlərinin, dialektoloji və regional xüsusiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsidir. Bu baxımdan Arzu Tofiq qızı İsgəndərzadənin 2025-ci ilin son günlərində “Elm və təhsil” nəşriyyatında işıq üzü görmüş “Tacəddin Əhmədinin «Cəmşidnamə» məsnəvisinin tekstoloji-linqvistik tədqiqi” adlı monoqrafiyası müasir türkologiyada mühüm elmi hadisə kimi qiymətləndirilməlidir.
Monoqrafiya AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun Elmi Şurasının 17 noyabr 2025-ci il tarixli iclasının qərarı ilə nəşr olunmuşdur. Elmi redaktoru filologiya elmləri doktoru, dosent Qətibə Quliyeva, rəyçiləri filologiya elmləri doktorları Aygül Hacıyeva və Yadigar Əliyevdir.
Monoqrafiyanın əsas tədqiqat obyekti XIV–XV əsrlərə aid olan və oğuz türkcəsinin erkən yazılı nümunələrindən sayılan “Cəmşidnamə” məsnəvisidir. Müəllif bu abidəni yalnız ədəbi-bədii nümunə kimi deyil, tarixi-linqvistik faktlar toplusu kimi araşdırır. Əsərin İstanbul Universitetinin Nadir Əsərlər Kitabxanasında saxlanılan yeganə əlyazma nüsxəsi əsasında tədqiq olunması monoqrafiyanın elmi dəyərini daha da artırır.
Arzu İsgəndərzadə tədqiqat prosesində tarixi-müqayisəli, tekstoloji, paleoqrafik, leksik-semantik və təsviri-statistik metodlardan kompleks şəkildə istifadə etmişdir. Bu yanaşma təkcə “Cəmşidnamə”nin dilini deyil, bütövlükdə oğuz türkcəsinin formalaşma və inkişaf mərhələlərini izləməyə imkan yaradır.
Monoqrafiyanın türkologiya üçün ən mühüm töhfələrindən biri oğuz türkcəsinin XIV–XV əsrlərdə Anadolu coğrafiyasında ədəbi dil kimi formalaşma prosesinin elmi əsaslarla şərh edilməsidir. Müəllif göstərir ki, “Cəmşidnamə” həmin dövrdə ədəbi dil normalarının hələ tam sabitləşmədiyi bir mərhələnin məhsuludur. Əsərdə fonetik paralelizmlərin, variantlı yazılışların mövcudluğu bu prosesi açıq şəkildə əks etdirir.
Bu faktlar türkologiya üçün olduqca əhəmiyyətlidir, çünki onlar klassik türk ədəbi dilinin təşəkkül mərhələlərini konkret yazılı mənbə əsasında izləməyə imkan verir.
Monoqrafiyada “Cəmşidnamə”nin lüğət tərkibi geniş şəkildə araşdırılmışdır. Türkmənşəli leksika, arxaik sözlər, ərəb və fars mənşəli alınmalar ayrı-ayrılıqda sistemləşdirilmiş, onların funksional və semantik xüsusiyyətləri izah edilmişdir. Müəllifin gəldiyi nəticələrdən biri budur ki, əsərin türkmənşəli leksikası ümumxalq dili üçün səciyyəvi olmaqla yanaşı, bir sıra sözlər bu gün də müasir türk dillərində aktiv şəkildə işlənir.
Bu yanaşma ümumtürk leksik fondunun formalaşması, alınma sözlərin türk dillərində “vətəndaşlıq hüququ” qazanması kimi mühüm məsələlərin aydınlaşdırılmasına ciddi töhfə verir.
Əsərdə “Cəmşidnamə”nin dili “Qutadğu bilik”, “Divani-lüğət-it-türk”, “Kitabi-Dədə Qorqud”, “Codex Cumanicus”, “Dastani Əhməd Harami” kimi klassik türk abidələri, eləcə də Qövsi Təbrizi, Qazi Bürhanəddin, Nəsimi və Füzuli yaradıcılığı ilə müqayisəli şəkildə təhlil edilir. Bu müqayisələr türk dillərində tarixi dəyişikliklərin səbəblərini, dildaxili və dildənkənar amillərin rolunu üzə çıxarır.
Beləliklə, monoqrafiya oğuz türkcəsinin ümumtürk dil sistemi içində yerini aydın şəkildə müəyyənləşdirir.
Əsərin mühüm elmi yeniliklərindən biri də “Cəmşidnamə”nin leksik-semantik sistemində sinonimlər, omonimlər və antonimlərin geniş şəkildə təhlil edilməsidir. Müəllif bu leksik vahidlərin yalnız struktur baxımından deyil, üslubi və funksional dəyər baxımından da əhəmiyyətini göstərir. Bu yanaşma orta əsr mətnlərinin poetik və estetik imkanlarının dildə necə reallaşdığını ortaya qoyur.
Monoqrafiyanın nəticə hissəsində təqdim olunan ümumiləşdirmələr türkologiya elmi üçün mühüm istiqamətverici xarakter daşıyır. Müəllif əsaslandırır ki, “Cəmşidnamə” oğuz türkcəsinin tarixi leksikasını, fonetik və orfoqrafik xüsusiyyətlərini öyrənmək üçün etibarlı və zəngin elmi mənbədir. Əsər gələcək tədqiqatlar üçün möhkəm baza rolunu oynayır.
Arzu Tofiq qızı İsgəndərzadənin “Tacəddin Əhmədinin «Cəmşidnamə» məsnəvisinin tekstoloji-linqvistik tədqiqi” adlı monoqrafiyası müasir türkologiyada orta əsr oğuz yazılı abidələrinin öyrənilməsi sahəsində fundamental elmi töhfədir. Əsər oğuz türkcəsinin tarixi inkişafını, leksik-semantik sistemini və ümumtürk dil məkanındakı yerini müəyyənləşdirməklə türkologiya elmini yeni faktoloji materiallarla zənginləşdirir.
Bu monoqrafiya dilçi alimlər, türkologiya üzrə tədqiqatçılar, magistrantlar və doktorantlar üçün dəyərli elmi mənbə olmaqla yanaşı, klassik türk dili irsinin elmi əsaslarla öyrənilməsinə mühüm töhfə verir.
Belə gözəl və fundamental monoqrafiyanı yazıb ərsəyə gətirmiş Arzu İsgəndərzadə gələcəyinə çox böyük ümidlər bəslədiyimiz türkoloqlardan sayıla bilər. Türkiyə türkcəsini, əski Azərbaycan yazısını mükəmməl bilən Arzu İsgəndərzadə hərtərəfli bilik və savada malikdir. Bu əsər müəllifin ilk monoqrafiyasıdır. Lakin əsəri oxuduqca bir daha əmin oluruq ki, yaxın illərdə Arzu xanımın türkologiyamızı zənginləşdirən digər monoqrafiyalarının da işıq üzü görməsinə şahid olacağıq.
Arzu İsgəndərzadə həm gənc və istedadlı alim, eyni zamanda Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının ictimai həyatında fəal iştirak edən bir Azərbaycan gəncidir. Artıq bir neçə ildir ki, Arzu xanım Dilçilik İnstitutunun Gənc Alimlər Şurasına rəhbərlik edir. Rəhbərliyi dövründə institutun gənc alimlərinin bütün problemlərinin iştirakında gözəl təşəbbüsləri ilə çıxış etmiş, gənc alimlərin konfrans və tədbirlərinin keçirilməsində fəallıq göstərmişdir. Arzu İsgəndərzadə kimi gənc alimlərin belə dəyərli monoqrafiyalarını oxuduqca bir daha əmin oluruq ki, Azərbaycanda dilçilik elminin sabahı çox güvənli əllərdədir. Arzu Isgəndərzadə onlardan biri – birincisidir!
Onun yaradıcılığı və ədəbi fəaliyyəti barədə danışmaq istəmirəm. Qorxuram ki, nəyisə düz demərəm, nədəsə səhvə yol verərəm. Bu barədə ədəbiyyatşünaslar, ədəbi tənqidçilər danışsa daha yaxşı olar. Bir də ki, sosial mediada onun yaradıcılığından bəhs edən kifayyət qədər yazılar var. Kim istəsə tapıb oxuya bilər…
Bu gün mən sizə onu mənalandıran, taleyini istiqamətləndirən adı barəsində söhbət açmaq istəyirəm. Axı, adın insan taleyində böyük rolu var. Gülnarə! Fars mənşəli qadın adı. Mənası “nar çiçəyi”, bəzi mənbələrdə isə “qırmızıyanaq” deməkdir. Bu adın fonosemantik- yəni səslə məna arasında əlaqə təhlili adın sahibinin cəsarətli, güclü, eyni zamanda sadə bir insan olduğunu söyləyir. Bu adı daşıyan adam istənilən şəraitə asanlıqla uyğunlaşır. Dəyişikliklərdən və gözlənilməz vəziyyətlərdən qorxmur. Amma o, heç vaxt qayda və qanunları pozmur. O, bir insan kimi sədaqət və davamlılığı ilə xarakterizə olunur. Yaşa dolduqca daha da sakitləşir, duyğularının öhdəsindən daha asan gəlir, qətiyyət və əzmkarlıq göstərir. Bu adı daşıyan qadın münasibətlərdə tələbkardır, amma diqqət və qayğıya ehtiyacı var. O, dinamik və temperamentlidir, necə hərəkət etməyi yaxşı bilir. Bəli, Gülnarə adının daşıyıcısı mehribandır, həssas və ünsiyyətcildir. Bu adın sahibi ideya çeşməsidir, dayanmadan qaynayır və bu ideyaları özü həyata keçirməyi xoşlayır. Vaxtını mənasız yerə itirməyi sevmir. Qarşısına həmişə müxtəlif hədəflər qoyur, sonra da israrla uğura doğru tələsir. Və bundan mənəvi zövq alır. Heç də təsadüfi deyil ki, çalışqanlğına və təşkilatçılıq qabiliyyətinə görə, onu yüksək qiymətləndirirlər. Elə ona görə də ötən illər ərzində parlaq karyera qura bilib…
Bəli, söhbət AYB-nin Sumqayıt bölməsinin sədri, şair, publisist Gülnarə Cəmaləddindən gedir. Yanvarın 27-si bu gözəl xanımın növbəti ad günüdür. Yəqin ki, dostları, həmkarları təbrik etmək üçün, daha çox onun yaradıcılığından söhbət açacaqlar. Mən isə atasının qoyduğu Gülnarə adının mənasını və mistik gücünü izah etməyə çalışdım…
“Azərbaycan türklərinə düşmən kəsilmiş məmurların öldürülməsini birbaşa üzərinə götürən Difai hər belə qətldən sonra məsuliyyəti öz üzərinə götürməklə yanaşı, öz möhürü ilə bəyannamədə yayırdı. Difainin möhürü Azərbaycan türkü üçün bir intiqam günəşinə, bu millətin qanını içməyə hazır olan yadelli məmurlar üçün isə ölüm mələyinin simasına dönmüşdü.”
Sən sevib-sevilməyi çoxdan unutdun, qadın! Sən bir ömür yaşadın, amma məmnun olmadın. Dərdlərini bilmədi, nə qohumun, nə yadın, Fikrin, düşüncən oldu tez böyüsün övladın.
Sən xoşbəxt yaşamağın dadını da bilmədin, Təbəssümün az oldu, heç ürəkdən gülmədin. Qəlbdə olan ağrını sən hamıdan gizlədin, Artdı, anbaan artdı qəm yükün taleh dərdin.
Qəlbindəki həsrətin öz köksünə sığmadı, Bulud kimi dolaraq yağıştəki çağladın. Kədərini, qəmini gizli tutdun saxladın, Dərdini pünhan edib, eşq qapısın bağladın.
Düz amalla yaşadın, ifrata da varmadın, Gündüzləri ovunub, gecələri ağladın. Duyğunla, hisslərinlə bu cahana sığmadın, Dünya çox kiçik oldu, sənsə kainat, qadın!
Göytəpə şəhəri – 16.02.2022
Şəhla Rəvan, Cəlilabad rayon Göytəpə şəhər şəhid Vasif Hüseynov adına 2 N-li ümumtəhsil tam orta məktəbnin direktoru, “Ziyadar” Mükafatı, “Həməşəra” və “Nizami Gəncəvi” Fəxri Diplomları laureatı, filoloq, ədəbi təhlilçi və tənqidçi, şair.
Layihə rəhbəri: İlqar İsmayılzadə fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru, “Həməşəra” mətbu orqanının təsisçisi və baş redaktoru, Azərbaycan Jurnalistlər Birliyi və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvü, “Ziyadar” Mükafatı, “Qızıl Qələm” və “Zəfər” Media Mükafatları Laureatı, araşdırmaçı, tərcüməçi, yazıçı-publisist
A fruit that sits on this forgotten shrub often sat in old kitchen gardens. Cultivated since Roman times has a number of “vulgar” nicknames… I don’t think they are that bad just very descriptive. My favourite is “Tudor-Arse Fruit” or “Open-Arse Fruit”
The homeland of this plant is said to be Balkan peninsula surrounding areas of the Black Sea and more. This is important as the process for this fruit to grow and ripen requires temperatures of 20 degrees but the the fruit is hardy to frost. Also important as the very low temperatures (-20) make the fruit break down through a process called “bletting”. Think of it as a process of over-ripeness. Sure is sweet but the texture is super soft.
The purpose reduces the tannin content and fruit acids, the sugar content increases and many changes take place under this natural process. The flavour is like a toffee apple and reminds me of dates. So I’ve made a sauce here that I’m going to bake into a sticky toffee pudding with a fermented noble fir cone syrup for my sessions this next weekend.
400g medlars (bletted, passed through a sieve for a pulp)
250ml soya plant based alternative to milk
100ml water
1 tsp bicarbonate of soda
115g dairy-free spread
115g soft brown sugar
1 tsp vanilla extract
200g self-raising flour
pinch ground nutmeg
½ tsp ground ginger
½ tsp ground cinnamon
Once cooled I mixed well with the rest of the ingredients and baked in a lined tin at 180 degrees for 30 minutes. Checking it’s baked like a sponge with a toothpick or knife. Looking for them to come out clean. Cool sliced and served with my fermented noble fir molasses (new batch in shop) and plant based cream.
YARALI QƏLBLƏR (hekayə) Atası dünyadan köçəndə Chastity on doqquz yaşında idi. Bu yaşda insanın çiyinləri hələ həyatın ağırlığına tam hazır olmur. Qəlbi isə… qəlbi itkilə barışmağı heç bilmir. Atasının səsi bir anda kəsiləndə evin divarları da susmuşdu sanki. Saatın tıqqıltısı belə ona yad gəlirdi. O gündən sonra Chastity üçün zaman axmadı, süründü. İlk gecə atasının telefonunu əlinə aldı. Ekranda son dəfə yazdığı mesaj hələ də açıq idi. Barmaqları titrədi. Yazmaq istədi. Sanki yazsa, cavab gələcəkdi. Sanki atasının yoxluğu sadəcə bir anlaşılmazlıq idi. Və yazdı. — Ata, bu gün çox darıxdım… Mesaj getdi. Cavab gəlmədi. Amma Chastity özünü bir az yüngülləşmiş hiss etdi. Elə bil ürəyindəki daş bir az yerindən tərpəndi. Beləcə günlər keçdi. Günlər aylara, aylar illərə çevrildi. Chastity hər gün atasına yazdı. Səhərlər “sabahın xeyir”, axşamlar “gecən xeyrə qalsın”. Universitetə qəbulunu yazdı, ilk işini, ilk uğursuzluğunu, ilk göz yaşını, ilk sevincini yazdı. Bəzən qəzəbləndi, bəzən gülümsədi, bəzən uzun-uzadı susdu, amma yenə yazdı. Telefon susurdu. Amma Chastity üçün o səssizlik cavab idi. Atasının səssiz dinləməsi. Dörd il keçdi. Atasının ölümünün dördüncü ildönümünə bir gün qalmışdı. O gün Chastity daha ağır idi. Sanki köhnə yaralar yenidən açılmışdı. Telefonu əlinə aldı və yazdı: — Sabah mənim üçün çox çətin bir gün olacaq, ata… Mesajı göndərdi. Telefonu masanın üstünə qoydu. Ağladı. Uzun-uzadı. Bir neçə dəqiqə sonra telefon titrədi. Chastity əvvəlcə inanmadı. Sonra ekrana baxdı. Gələn mesaj vardı. Əlləri əsdi. Ürəyi döş qəfəsini yaracaq kimi döyündü. Mesajı açdı. — Salam, canım… O an zaman dayandı. Nəfəsi kəsildi. Göz yaşları yanaqlarından süzülüb ekranın üzərinə düşdü. — Mən sənin atan deyiləm… Dünyası silkələndi. Mesaj davam edirdi. Naməlum bir adam — Brad. Dörd ildir onun mesajlarını oxuyan, hər səhər salamını gözləyən, hər axşam həyatından xəbər alan bir ata ürəyi… Öz qızını itirmiş bir ata. Chastity oxuduqca göz yaşları daha da axdı. Bu dəfə kədərdən yox, qəribə bir təsəllidən. Dörd il boyunca yazdığı sözlər boşluğa getməmişdi. Kiminsə qəlbinə toxunmuşdu. Kiminsə yarasına məlhəm olmuşdu. O axşam Chastity atasına son bir mesaj yazdı. Amma bu dəfə tək deyildi. — Ata… sən getməmisən. Sən məni hələ də bir şəkildə dinləyirmişsən… Telefon səssiz qaldı. Amma Chastity artıq bilirdi: bəzən mesajlar ünvanını dəyişir, amma mənasını itirmir. Sevgi itmir. Sadəcə yolunu dəyişir. Və bəzən iki yaralı qəlb, bir səhv nömrədə tapır bir-birini.
Londonda Altsheymer üzrə tədqiqatlar aparan azərbaycanlı alim, Azərbaycanın — Lerikimizin fəxri Bədəlova Aygün Nazim qızı
Aygün Bədəlova neyropsixoloq və beyin tədqiqatları üzrə gənc alimdir. Hazırda Böyük Britaniyada doktorantura təhsili alan tədqiqatçı Altsheymer və demensiya xəstələri üçün rəqəmsal reabilitasiya müdaxilələri üzərində araşdırmalar aparır. O, elmi yolu, beynəlxalq təcrübəsi, Londondakı tədqiqat və klinik fəaliyyəti, eləcə də sosial təşəbbüsləri barədə AZƏRTAC-a müsahibə verib.
Aygün Bədəlova bildirir ki, elmi fəaliyyəti Azərbaycanda aldığı baza tibbi təhsil və Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında apardığı tədqiqatlarla başlayıb. Onu neyropsixologiya sahəsinə gətirən əsas motiv beyin fəaliyyətini dərindən anlamaq, psixi və neyroloji pozuntuların davranışa təsir mexanizmlərini araşdırmaq olub.
Uzun və çətin bir yol keçdikdən sonra 2019-cu ildə Böyük Britaniyada “Cognitive Neuroscience and Neuropsychology” ixtisası üzrə magistratura təhsilinə başlayıb. Təhsil müddətində “Royal Free Hospital”da çalışaraq diqqət dağınıqlığı və psixi pozuntuları EEG metodları ilə tədqiq edib. Magistraturanı fərqlənmə ilə bitirdikdən sonra City University, Imperial College London və University College London kimi nüfuzlu universitetlərdən doktorantura dəvətləri alıb və University College Londonu seçib.
Hazırda onun doktorantura tədqiqatı Altsheymer xəstəliyinin canlı beyin üzərində öyrənilməsinə və demensiya üçün rəqəmsal reabilitasiya yanaşmalarına həsr olunub. Alim vurğulayır ki, demensiya sahəsində mütəxəssis və resurs çatışmazlığı rəqəmsal terapiyaları xüsusilə aktual edir.
Aygün Bədəlovanın üzərində çalışdığı “Gotcha!” adlı ad-xatırlatma terapiya tətbiqi erkən mərhələli demensiya xəstələrinin sevdikləri insanların adlarını xatırlamasına kömək edir. 48 pasiyent üzərində aparılan sınaqlar terapiyanın həm davranış, həm də beyin aktivliyi baxımından müsbət təsir göstərdiyini ortaya qoyub.
O, eyni zamanda, Londonda Milli Nevrologiya və Neyrocərrahiyyə Xəstəxanasında klinik tədqiqatlarla məşğul olur və neyrodegenerativ xəstəlikləri olan pasiyentlərlə birbaşa işləyir.
Azərbaycanın Dövlət Proqramı çərçivəsində maliyyələşdirilən tədqiqatçı kimi bu dəstəyin elmi inkişafında həlledici rol oynadığını deyən alim beynəlxalq konfranslarda Azərbaycanın adını xüsusi vurğuladığını bildirir.
Aygün Bədəlova, həmçinin Azərbaycan Altsheymer Assosiasiyasının təsisçisidir. Assosiasiyanın məqsədi Alzheimer xəstəliyi ilə bağlı cəmiyyəti maarifləndirmək, ailələrə psixoloji dəstək göstərmək və mövcud stereotipləri aradan qaldırmaqdır.
Onun fikrincə, Altsheymer sadəcə yaşlanmanın bir hissəsi deyil, erkən diaqnoz və düzgün dəstək tələb edən ciddi nevroloji xəstəlikdir. Aktiv həyat tərzi, sosial əlaqələr və zehni məşğuliyyət beyin sağlamlığının qorunmasında mühüm rol oynayır.
Gənclərə tövsiyə olaraq alim bildirir ki, elm yolunda səbir və davamlılıq əsasdır. Gələcəkdə isə süni intellekt və rəqəmsal texnologiyalar nevroloji xəstəliklərin erkən diaqnostikası və fərdiləşdirilmiş müalicəsində mühüm rol oynayacaq.
“Yaddaş zəifləyə bilər, amma insanlıq qalır. Ən vacibi empati və anlayışdır”, – deyə Aygün Bədəlova AZƏRTAC oxucularına mesaj verir.
Hər bir insan Allahın yaratdığı bir əsərdir. Sevgidən doğulub, sevgi ilə yaşayır. Bu əsərlərlə yaxından tanış olduqca, onların hər birində Allahdan bir nişanə görürsən və dərin məna tapırsan. Əmin olursan ki, Yer üzündə təsadüfi insan yoxdur. Sadəcə, hər kəsin öz təyinatı, öz yolu var. Bəli, dünyanı gözəlləşdirən, mənalandıran da məhz elə insanlardır. Bu dəfə sizə bu insanlardan biri- varlığı ilə dünyaya rəng qatan, professor Cahangir Məmmədlidən söhbət açmaq istəyirəm. İnsanpərvər, təmiz və müsbət enerji ilə dolu bir insandan…
O, ağlı, zəkası və yaxşı ideyaları ilə eyni anda müxtəlif mövzularda bir neçə söhbəti davam etdirə bilir. Enerjisi, həyəcanı və idarəolunmaz həvəsi ilə həyatı çox cəsarətlə yaşayır və insanların çoxunun uzun müddət başa çatdıra bilmədiyi işləri tez bir zamanda tamamlayır. Müstəqil fəaliyyət göstərməyə çox meyllidir. Onu müəyyən qəliblərə salmaq asan deyil, çevik və əzimkardır…
Müsahibələrinin birində deyir ki:- “Mən kənd adamıyam, 50 ildən çoxdur Bakıda yaşasam da, heç vaxt şəhər adamı ola bilmədim. Şəhər adamları inciməsinlər, Azərbaycanın milli-mənəvi dəyərləri kənddədir. Həm də inciməsinlər ona görə ki, kənd şəhərdən əvvəl meydana gəlib. Biz hamımız əslində kənddə doğulmuşuq. Mənim ən çox qorxduğum odur ki, artıq kəndlər şəhərə çevrilməyə başlayıb. Mənim kəndim Novruzlu həm də mənim idealımdır. Mənim üçün vətən oradan başlayır. Orada orta məktəbi bitirmişəm. O məktəbi bilirsiniz kimlər bitirib? Azərbaycan elmini dünyada tanıdan şəxslər, Xudu Məmmədov, professor, AMEA-nın müxbir üzvü Rafiq Əliyev, usta yazıçılardan, dramaturqlardan olan Əli Əmirli və s.. Bax, Novruzlu kəndinin belə ziyalıları var. Mən o məktəbi heç vaxt unuda bilmərəm. Novruzlu işğalda qalan dövrdə mənə o qədər pis təsir edirdi ki, etiraf edirəm, ümidsizliyə qapılmışdım. Ancaq mənim Prezidentim necə ayağa qalxdı və Azərbaycanı ayağa qaldırdı. Mənim kəndim azad edildi. Artıq Novruzlu yavaş-yavaş dirçəlir, əvvəlkindən də dəfələrlə gözəl olacaq. Mən bunu təsəvvür edirəm. Biz işğal dövründə yaşamadıq ki…”
Cahangir Əbdüləli oğlu Məmmədli 1942-ci ilin yanvar ayının 26-da Ağdam rayonunun Novruzlu kəndində dünyaya gəlib. 1968-ci ildə indiki Bakı Dövlət Universitetinin jurnalistika fakültəsini bitirib. Elə həmin ildən də adıçəkilən fakültədə müəllimlik fəaliyyətinə başlayıb. Hazırda bu fakültənin Milli mətbuat tarixi kafedrasının müdiridir. Filologiya elmləri doktoru, professordur. Eyni zamanda, həmin universitetin Elmi Şurasının üzvüdür. İndiyədək 500-dən çox elmi, publisistik yazısı dərc olunub. Ədəbi tənqidə və jurnalistikaya dair 7 kitabın müəllifidir. Xidmətlərinə görə bir sıra mükafatlarla yanaşı “Şöhrət” ordeninə layiq görülüb. Prezidentin fərdi təqaüdünü alır…
BDU-nun professoru, folologiya elmləri doktoru Allahverdi Məmmədli onun haqqında deyir: “Cahangir müəllim mənim təkcə müəllimim olmayıb, həm də əqidə dostumdur, əməl dostumdur. Bu dostluq ona görə baş verib ki, ölkəmizdə və dünyada baş verən hadisələrə münasibətdə, Vətən, millət, adət- ənənələrimizlə bağlı fikirlərimizdə üst-üstə düşən məqamlar çoxdur. Bir sözlə, estetik idealımız, insanlığa baxışımız çox yaxındır. Həm də soydımız eynidir, hər ikimiz də Məmmədliyik. Bəzən bizi oxşadıb qardaş bilirlər. Düz 49 il bundan əvvəl tanış olmuşuq. Bir şəxsiyyəti ki, 49 il bundan əvvəl tanıyasan, onun haqqında nə yazsan, nə qədər danışsan az olacaq. Qısaca deyə bilərəm ki, Cahangir müəllim nəinki Jurnalistika fakültəsinin, elə universitetimizin sonuncu mogikanlarındandır. Təhsil fədaisidir, elm xadimidir. 80-dən artıq yaşı var. Bu yaşda yorulmaq bilmədən çalışır. Yazır, yaradır. Mən onun işgüzarlığına həmişə qibtə etmişəm. Örnəkdir. Müəllim kimi, elm adamı kimi, şəxsiyyət kimi örnəkdir. Azərbaycanda əli qələm tutan hər kəs onu tanıyır və təqdir edir…”
İlk baxışdan sərt və narahat bir şəxsiyyət təəssüratı yaratsa da, yaxından tanıyan hər kəs onun sehrinə düşür, onu qəbul edir və sevir. Əslində, buna səbəb onun daxili dünyasının zənginliyi, qiymətli müdrik fikirləri olur. Gözəl rəftarı var, olduqca mehribandır. Ən çox dəyər verdiyi şey isə azadlığıdır. Necə deyərlər, şirin olmaqdan əlavə, sirli gücünün köməyi ilə düzgün nəticə tapmaqda və şəxsi müqavimətini göstərməkdə çox bacarıqlıdır…
“Universitetə qəbul olunduğum zaman Jurnalistika Filologiya fakültəsində şöbə idi. Atam 1942-ci ildə müharibədə həlak olub. O zaman fakültənin dekanı Əlövsət Abdullayev mənə ata münasibəti bəsləyirdi, elə hiss edirdim ki, atam yanımdadır. Birinci kursun ilk dərsini bizə Nəsir İmanquliyev keçdi. O, özünün yaratdığı “Bakı” və “Baku” qəzetlərinin redaktoru idi. Gördü ki, mənim müəyyən dərəcədə yazı qabiliyyətim var, dedi “həftədə bir dəfə yazı yaz”. Mənim bir yazıma 40 manat qonorar verirdi. O vaxt aldığım əlaçı təqaüdü 45 manat idi. Daha sonra mənə həftədə 3-4 dəfə 40 manat qonorar yazdı ki, həm həvəslənim, həm də dolanışığa imkanım olsun. Azərbaycan jurnalistikasının müəllimi Şirməmməd Hüseynov mənim Bakıda qalmağıma səbəb oldu. Dövlət imtahanı verəndə protokola yazdırdı ki, bu tələbəni fakültədə saxlayaq. Jurnalistikanın peşəkarlığını, dəqiqliyini Şirməmməd Hüseynov məktəbindən öyrənmişəm.”- söyləyir.
…Yaxşı yumor hissi var, ünsiyyətcilliyi və dostluğu ilə hər mühitdə sevilən və axtarılan bir dostdur. Təzyiqə və şiddətə nifrət edir. Ömrünün sonuna qədər azad yaşamaq üçün əlindən gələni əsirgəmir. Başqasının həyatına qarışmadığı kimi, öz həyatına da kiminsə qarışmağını xoşlamır. Onun emosional tərəfi çox güclüdür. Emosional tərəfi xəyali tərəfinə üstün gəldiyi üçün də, heç vaxt nəzarəti itirmir. O, kənardan adət-ənənələrə bağlı görünsə də, ifrata yol vermir. Təvazökardır, çox çalışqandır. Yalanı sevmir, necə deyərlər, alnının təri ilə halal çörəyini qazanır. Kifayət qədər dürüstdür və müxtəlif mədəniyyətlərdən olan insanları başa düşə, onlarla asanlıqla ünsiyyət qura bilir. İctimai həyata isə böyük əhəmiyyət verir…
Deyir ki:- “Tələbələrim çox olub. Onları bir-birindən fərqləndirmək istəmirəm. Zaman-zaman Azərbaycana yararlı kadrlar yetişdirmişik. 1980-ci illərin sonunda tələbəmiz olmuş Mirşahin Ağayev bu gün Azərbaycanda ən görkəmli, peşəkar jurnalistlərdən biridir. O, jurnalistikanı hətta sənətə çevirib. Onun rəhbəri olduğu televiziya bu gün Azərbaycançılıq ideologiyasını birbaşa ortaya qoyur. “Şərq” qəzetinin baş redaktoru Akif Aşırlı bizim fakültədə magistraturanı bitirib. O, bizim fakültəmizdə müəllim kimi də fəaliyyət göstərib…”
…Bəli, hər bir insan Allahın yaratdığı bir əsərdir. Sevgidən doğulub sevgi ilə yaşayır. Bu əsərlərlə yaxından tanış olduqca, onların hər birində Allahdan bir nişanə görürsən və dərin məna tapırsan. Əmin olursan ki, Yer üzündə təsadüfi insan yoxdur…
Yanvarın 26-sı Cahangir müəllimin nə az, nə çox 84 yaşı tamam olur. Ona ağrı-acısız həyat arzulayıram…
