Анатолий проснулся от шарканья ног. Теща с раннего утра собиралась в церковь на службу. Не было ни одного воскресенья, что бы она хоть раз пропустила «обедню». Так называла она всегда воскресную литургию. Не смотря на свои девяносто два года, Анатолий не помнил случая, чтобы она заболела. Он не раз предлагал ей свои услуги – свозить ее на службу на своей машине. Машина круглый год стояла под окном. Но Антонина Петровна ни разу не согласилась с ним. — Пройдусь пешком, не барыня, — так говорила она Анатолию на его предложение. В отличие от своей тещи Анатолий с женой без машины не могли себе представить жизнь. Даже в магазин, который находился в трехстах метрах от дома, они ездили на машине. Вот уже три года, как зять вышел на пенсию, и считал себя уже пожилым человеком.
Как ни как, а уже трое внуков, – говорил он знакомым. Жена Анатолия вышла на пенсию в прошлом году, проработав в школе всю жизнь. Несмотря на льготный пенсионный стаж, работала в школе до шестидесяти лет. Младше Анатолия на три года, а уже тоже, как и он вся седая. ⁃ Уходи уж на пенсию, что мы с тобой не проживем, что ли? Много ли нам надо с тобой? ⁃ постоянно говорил супруг своей жене.
Работать не кому, молодежь не хочет идти в школу. Приходят, год, два помучаются и убегают, – горестно вздыхала жена. Вот уже тридцать лет прошло, как они с женой взяли Антонину Петровну к себе жить. Друзья Анатолия считали его странным мужиком и говорили ему:
Тебе что – одной “пилы” мало? Так будет две. Но тещу свою Анатолий любил. Ни одного плохого слова в свой адрес он ни разу не слышал. Не слышал, как она ругала его детей и внуков. Была тихой и незаметной. Постоянно вязала носки или варежки, часто молилась. Двадцать лет назад связала свитер для зятя, так Анатолий до сих пор ездит в нем на рыбалку. Когда умер тесть, Вера, жена Анатолия, долго уговаривала мать переехать к ним жить. Та все не соглашалась. Даже не помогал довод, что некому будет стакан воды подать под старость лет. Родную мать Анатолий похоронил сразу после своего возвращения из армии и тещу считал своей второй мамой. Анатолий проснулся от шарканья ног. – 963664609354 Решающими были слова дочери:
Мама, ты же всю жизнь мечтала жить рядом с церковью, вот и настал тот момент. Антонина Петровна повздыхала, повздыхала и дала свое согласие. Дом в деревне продали, и Антонине Петровне выделили комнату в их трехкомнатной квартире. Когда дети были маленькие, она приглядывала за детьми, встречала их после уроков, кормила обедом, а затем отпускала играть во двор. Одним словом, взяла хозяйство в свои руки. С утра крутилась как белка в колесе. Утром за продуктами по магазинам и рынкам бегала, и где только что умудрялась достать. С продуктами было туго. Днем стирала, гладила, убиралась. За всеми мыла посуду, обед готовила, внуков встречала, кормила. А уж вечером, когда приходили родители, уходила в свою комнату и молилась. Молилась за всех
за детей, внуков, правнуков. Молилась за всю родню. Свет у нее в комнате горел всю ночь. И когда только она спала? И стал Анатолий замечать, что дети лучше учиться стали и на работе у него все складывалось. А уж когда оба сына учились в институте, что только бабушка не приготовит им в дорогу. И варенье обязательно положит, и постряпает перед их отъездом, да еще и денег обязательно пошлет каждому. Деньги она откладывала после каждой пенсии. Внукам было неудобно брать у бабушки деньги, знали про размер ее пенсии: ⁃ Не надо бабуля, нам мама дала. ⁃ Берите, берите, – настаивала бабушка, – Деньги никогда не помешают.
Анатолий заботливо накрыл супругу одеялом, затем встал и вышел в прихожую. Теща сидела на стуле с прикрытыми глазами, облокотившись на свою палочку. ⁃ Мама тебе плохо? – спросил зять. – Осталась бы сегодня дома. ⁃ Ничего, Толя, ничего. Надо идти. Недолго мне уж осталось, боюсь уйти без причастия, – чуть слышно проговорила Антонина Петровна. ⁃ Эх-х-х, – вздохнул Анатолий, зная, что тещу уговорить остаться у него не получилось ни разу. В коридор вышла жена Анатолия, Вера: ⁃ Мама, пусть Анатолий отвезет тебя в церковь на службу, машина же во дворе стоит. ⁃ Нет, нет. Пройдусь пешочком, проветрюсь немного, – и теща тихонько зашаркала ногами к выходу. У выхода она обернулась и сказала:
Вы в случае чего – принимайте эстафету, – и перекрестила их обоих. Садясь завтракать, Анатолий сказал:
По-моему мать стала заговариваться. Что это она имела в виду? Вера вдруг побледнела и сказала:
Толя, нужно ехать в храм. Встретить нужно маму, что-то я переживаю. Когда Анатолий с Верой вошли в храм, народ уже потянулся к выходу. Служба закончилась. Торопливо перекрестившись, Анатолий заспешил к алтарю, вглядываясь в выходивших людей. Антонина Петровна сидела на лавочке возле стены, опершись на свою палку. Глаза ее были прикрыты. И показалось Анатолию, что она улыбается во сне.
Мама, – тихонько позвал ее Анатолий и тронул за плечо. Антонина Петровна тихонько повалилась на скамеечку, как будто хотела прилечь от усталости.
На третий день тещу отпевали в этом же храме.
Мама, мама,- думал Анатолий, придерживая свою плачущую супругу за локоть. – Я понял только сейчас, про какую эстафету говорила ты.
Bütün Azərbaycanın son 10 ildə internet üzərindən ən çox oxunan kitabı Zaur Ustacın “Gülünün şeirləri” kitabı, bu səbəblə də təbii olaraq ən çox oxunan Azərbaycan yazarı da Zaur Ustacdır.
Məlumatın doğruluğunu yoxlamaq istəyənlər HƏRFLƏRƏ AİD ŞEİRLƏR yazıb, “Google” axtarış sistemində nəticə ilə tanış ola bilərlər.
YAZARLAR.AZ avtomatoik “Google” axtaş sisteminin nəticələrinə əsasən Azərbaycanın internet üzərindən ən çox oxunan yazarlarının siyahısını təqdim edir. İlk onluqda, Anar, Çingiz Abdullayev, Hüseyn Cavid (ruhu şad olsun), Gülhüseyn Hüseynoğlu(ruhu şad olsun), Hüseyn Abbaszadə(ruhu şad olsun), Kamal Abdulla, Afaq Məsud, Akif Abbasov, Zaur Ustac və Zaur Qəriboğlu kimi yazarlarımız Yurdumuzu bu sərhədsiz məkanda uğurla təmsil edirlər.
Qeyd:
İstənilən şəxs “Google” axtaş sistemində AZƏRBAYCAN YAZARLARI yazıb axtarş etməklə nəticələri yoxlaya bilər.
Qəlbim oyula-oyula Gen yollara baxdım… baxdım… Məni sənə kim aparar? Göz yaşımı daşa sıxdım…
Qəlbimdə əsən yellərdən Ümidim sınar, üşüyər. Bizi birgə kim əyərdi? Üstümə dağlar yeriyər.
O gülən, nurlu gözlərdə Bilirəm, yenə göyçəyəm. Sən qərib, ellər didərgin, Mən don vurmuş göyçiçəyəm.
Bu şeiri nə vaxt yazdığım yadımda deyil. Amma yadımda qalan odur ki, həmin gün sanki hər tərəf boz idi, həsrətli, sıxıntılı anlar idi. Onda hələ gənc, deyilənə görə, gözəl bir qız idim. Amma indi təəssüf edirəm ki, o vaxt bunun fərqində deyildim… Nədən? Qəlbim çox yaralanmışdı, 1992-ci ildə Ağdamın Qiyaslı kəndində o ikimərtəbəli, eyvanını qıpqırmızı qızılgüllər qucaqlamış evimiz, o bənövşəsi xalı kimi yerə döşənmiş bağçamız düşmənə qalmışdı. Hələ bu azmış kimi qoçaqlıqda kənddə adı misala dönən atam Rəşidin tikdirdiyi, o el diliylə desək, topdağıtmaz evində, o güllü bağçasında günahsız qanı tökülmüşdü…
Yaxşısı budu qoy həyat hekayətimizi başdan danışım.
1992-ci ilin aprel ayı… Artıq bir neçə il idi ki, erməni hərbi birləşmələrinin kəndimizə atdığı mərmi səsləri ilə sabahlarımızı açır, gecə də güllə səsiylə yuxuya gedirdik. Kəndimizdə o qədər yaralananlar var idi ki, hələ öldürülənləri demirəm… Bir çox ailələr bu aqibəti yaşamasınlar deyə yavaş-yavaş evlərini tərk etsələr də, biz özümüzə bənzəyən adamlarla hələ də kəndə keşik çəkirdik.
1992-ci ilin yazı, aprelin 12-si idi. Düşmən mərmiləri dolu kimi kəndə yağırdı. Vəziyyət çox ciddi, qorxulu bir hal almışdı. Həmin anlarda anam həmişə bizi sığınacaq kimi evimizin alt mərtəbəsinə çağırardı. Bu dəfə gurultudan biz heç bir yerdə qərar tuta bilmirdik. Hamımız deyirdik ki, daha bəsdi, atam gələn kimi kəndi tərk etməliyik. Atam Ağdam Cümə məscidinə getmişdi… Elə mərmi yağışının altında bir də gördük qapını açıb içəri keçdi, əvvəlcə heç nə başa düşmədik, tezliklə onun qarın nahiyyəsindən yaralandığını gördük. Atamı o böyük evimizin geniş eyvanında yerə uzatdıq, yarasından axan qanı heç cür dayandıra bilmirdik. Məndən böyük bacılarım əllərindən gələni edirdilər, amma qan dayanmırdı ki, dayanmırdı. Bacım Samaya yaxınlıqda yaşayan uzaq qohumun oğluna ərə getmişdi. Qucağında körpəsi atamın başına fırlandı, dedi, nə dərdi-bəlası var, mənə gəlsin. Atam bizə çox əziz idi, həm el-obada abırlı, xətir-hörmətli, həm də ailəsinə canı yanan, min bir əziyyətlə 11 uşaq (bir bacım 9 yaşında vəfat edib) saxlayan bir kişi olmuşdu… Atamın yarasından axan qan indi də gözlərimin qarşısındadı… O gün ailədə hamımızın yaddaşına yazıldı.
Sonra atamı vertalyotla Gəncəyə apardılar.. Anam da atamla xəstəxanada qalırdı, biz isə 10 gündən çox idi ki, Sabirabadda qohum evinə sığınmışdıq. Bir gün qəribə yuxu gördüm, yadımda deyil, amma atamın şəhid olduğunu hiss eləmişdim… Elə o gün bir qohum gəlib bizi evimizə gətirdi, amma atamızın dünyasını dəyişdiyini demədi. Yolda ürəyim sıxıldı, maşını çayın üzərində saxladılar…
Evimizə yaxınlaşanda o şabalıdı rəngli, yanında dağdağan ağacı olan böyük darvazamızı taybatay açıq gördüm… Evimizin böyük ölçülü, o 12 pilləkənini necə çıxdığımız yadımda deyil, amma atamın cənazəsinin qonşu qadınların əhatəsində olduğu həmişə yadımdadı. Onda mənim 19, bacımın 14 yaşı vardı, ikimiz də elə bil heykələ dönmüşdük, səsimiz içimizə çökmüş, için-için ağlayırdıq. Kəndin simsiz teleqraflarından olan bir qadın yadımdadı, bizə irad tutmuşdu ki, niyə üz-gözümüzü cırıb, qışqır-bağır salmırıq. O qadın haradan biləydi ki, bizim içimizdəki qışqırığın səsi ona heç vaxt çatmaz…
Atamı, el içində xətirli-hörmətli bir insan kimi, nənəm demiş, urvatlı bir şəkildə Qiyaslı qəbiristanlığında dəfn elədilər. Baş daşında mənim bir bənd şeirim də həkk olunmuşdu…
Atamdan sonra kənddən dəfələrlə mərmi yağışı altında qaçıb başqa yerlərə sığınmışdıq. Amma sonra yenə də qayıdıb evimizə gəlirdik. Bir dəfə qonşu kənddə yaşayan uzaq qohumun evində gecələdikdən sonra yenidən evimizə döndük. Anam qapını açan kimi əyilib torpağı öpdü. Onda mən bunun nə demək olduğunu yaxşı dərk edə bilməmişdim…
Amma sonra anam Bərdədəki dəmir vaqonda, “Ağdamın havasını buradan alıram”, deyə Bakıya gəlməyəndə bunu anlamağa başladım. Sonra yayda od tutub adamı yandıran, qışda soyuğu ilan kimi körpələri çalan bu dəmir evdə anam can verəndə, qəbri atamdan ayrı düşüb qəriblikdə dəfn ediləndə anladım. Daha sonra isə ayağıyalın, başıaçıq tikanların üstüylə qərib şəhərdə yetim, kimsəsiz addımlayıb ən böyük arzuma doğru yüyürəndə, bəzən ac-susuz tələbəlik həyatı yaşayanda və Müharibə əlili olmuş 18 yaşlı qardaşım Talib və doğru-düzgün orta təhsilini başa vura bilməyən sonbeşiyimiz, bacım Gülüzarla Bakıda yataqxanada başımıza çirkli su töküləndə bunu anladım…
….ailə üzvlərinin fotoları….–…danışan fotolar:
… Amma yaşadığımız ağrı-acını Ali Baş Komandanımız, Müzəffər Ordumuz, müqəddəs şəhidlərimiz və qəhrəman qazilərimiz bizə unutdurdular, torpaqlarımızı, kəndimizi özümüzə qaytardılar.
Bu il kəndimizin təməli qoyulanda biz də sanki yenidən dünyaya gəldik. Ata-anamın da ruhu şad oldu, bilirəm. Düzdü, atamın Qiyaslı qəbiristanlığında başdaşını, qəbrini də düşmən dağıtmışdı. Amma bu günlərdə müharibə veteranı, bədənində 30 illik qəlpələri daşıyan, buna görə də çəliklə güclə yeriyən, məndən iki yaş böyük qardaşım Nəsib atamın qəbrini tapıb və ona yeni “həyat” verib. Anamın hələ o işğal dövründə adını Hünər qoyduğu qardaşımın balası atamın məzar daşındakı şəklini bu günlərdə mənə göndərib. Elə bu yazını yazmağımın səbəbi də atamın yenidən bizə qaytarılan qəbri, onun məzar daşıdı…
Şair bacım Bəsti hələ ötən həftədən atamız haqqında yazmağı məndən istəsə də özümü toplayıb bircə cümlə yaza bilməmişdim. Amma ürəyim dolu imiş, hamımızdan, başımıza gələnlərdən, müharibənin necə dəhşətli bir şey olduğundan yazdım nəhayət ki…
İndi dünyanın o başında olsa da, harada bir uşağın atası, anası öldürülür, elə bilirəm ki, o uşaq mənəm, bacımla qardaşımdı… “Ulduz” jurnalının şöbə redaktoru, əziz dostum Hicran Hüseynova deyir ki, yazılarında sülhü tərənnüm etdiyin üçün mən sənə Nobel mükafatını verərdim. Düşünürəm ki, əgər bir gün müharibə sözü lüğətdən belə silinsə onda bu mənim ən böyük mükafatım olar. Təki heç bir uşaq gözüyaşlı qalmasın…
Yayın orta ayı olsa da havalar çox sərin keçir. Gözətçi Odasının xırda bağçasında güllər elə bil yazın ilk çağlarını yaşayırlar. Təzə-tər qönçələnmiş, pardaxlanmış güllər ərtafı öz ətirinə, qoxusuna bürüyüb. Belə qoxunu iydə ağacı çiçəkləyəndə duyuram. Hər dəfə növbədə olanda Bakı Protez-Ortopedik Mərkəzinin geniş sahəsini doyunca gəzirəm, yaşıllıqlar qoynunda min bir fikir dolanır beynimdə. Xüsusən tək olan xan çinar məni ötən çağlara aparıb çıxarır. Kəndimizdə yüzilər yola salmış xan çinar ağacı vardı. Yayda kölgəsində sərinlədiyimiz, payızda, yazda yağışdan qorunduğumuz xoş günlər xatirə kimi yadıma düşür. Erməni işğalına məruz qalan kəndimizə indi nə səsim çatır, nə ünüm yetir. Buradakı xan çinarı görəndə orada qoyub gəldiyimiz xan çinardan ötrü burnumun ucu göynəyir. Günün şərqarışan vədəsinə az qalır. Axşamın sərinliyi Mərkəzdə yatan əlilləri həyətə düşürmüş iki-bir, üç-bir oturacaqlarda oturub söhbət edirlər. Xəstələr də var ki, əlil arabalarında, əsalarla yavaş-yavaş gəzişirlər. Uzun yay günlərinin bürküsündən sonra axşam sərinliyinin ləzzətini çıxarırlar. Onların arasında iki nəfər neçə vaxtdır diqqətimi çəkir. Bu ər-arvad olan cütlüyə həmişə heyranlıqla baxmışam. Bir-birinə necə də yaraşırlar, necə də mehribandırlar! Onların hərəkətlərində bir-birinə qarşı doymazlıq hiss edirəm. Xoşbəxt cütlükdür. Bəs qadın niyə əlilə çevrilib? Yeriyə bilməyən, yalnız əlil arabasında oturan xanım, hardasa 38-40 yaşlarındadır. Yaraşıqlı siması, durna boynu kimi uzun boyuna yaraşıq qatan gur, uzun saçları var. Kişi də təxminən o yaşdadır. Amma saçlarına elə bil dağların qarı ələnib. Kişi qadının əlindən tutub nə barədəsə söhbət edirlər. Qadının gülümsər, qıyqacı baxışları sanki indicə kişinin cod çöhrəsini muma döndərib, əridəcək. Hiss olunur ki, kişi qadının hər nazını çəkməkdən məmundur. *** Bu gün səhərdən növbədə olsam da onları Mərkəzin ərazisində hələ də görməmişdim. Birdən qara “CİP” Mərkəzin həyətinə daxil olub, Gözətçi Odasının arxasında daş döşəmə meydançada dövrə vurub dayandı. Kişi aralıdan mənə salam verib, əvvəl əlil arabasını maşından düşürdü, sonra da xanımını. Qucağına alıb illərin həsrətlilsi kimi sinəsinə sıxmışdı. Elə bil təzə-təzə sevişirlər. İsti nəfəsləri bir-birinə qarışmışdı. Qadın üzünə yayılmış ipək tellərini azca yana etdi. Sanki tərtəmiz göy üzünü almış bulud topasını aralayırdı. Şair təbim həmin an cuşa gəldi. Qaşların aypara, saçların bulud, Tökülər ay üzə buludlar enər. Qapqara gözlərdən ağ işıq yağar. Uzanar bu əllər göz yaşın silər. Qadının şipşirin gülüşü kişinin hisslərini ovsunlayırdı. Az qalırdı qadının yanaqlarından öpsün ki, qadın əlini onun dodaqlarına yaxınlaşdırıb pıçıltı ilə “ayıbdır” deyib mənə tərəf işarə etdi. Əri onu əlil arabasına oturdub, Mərkəzin Gözətçi Odasının bağçasına doğru apardı. Qadın rəngbərəng qızılgüllərə baxıb, ərinə nə haqdasa danışırdı. Əri bir azdan xanımından aralanıb mənə yaxınlaşdı: -Qardaş, bu güllərdən bir-ikisini qırmaq olarmı? Kişi səsini elə qısmışdı, sanki utancaq uşaqdı. -Buyurun! – dedim və gülləri dərmək üçün qayçı verdim. Qadının işarə elədiyi gülləri dərirdi – özü də qönçələrini. Saydım, düz yeddi ədəd oldu. Güllərin tikanların da təmizləyib, sonra da qadının qarşısında zarafatyana təzim edib, kübarcasına gülləri ona təqdim etdi. Qadının şaqraq gülüşü ətrafa yayıldı. -Dəlim! Haydı iydə ağacının altına. Sevgi dayanacağımız olan ünvana sür! – deyən kimi kişi mənimlə sağollaşıb, arabanı tərpətdi. *** Onların səmimiyyəti məni onlara isinişdirmişdi. Hər gün kişi gəlir, qadını xəstəxanadan tibb bacısı çıxarıb kişiyə təhvil verir, onlar da saatlarla həyətdə olurdular. Qadın yorulanda yenə kişi onu tibb bacısına təhvil verib ayrılırdılar. Bir həftə var ki, görünmürlər. Elə bil Mərkəzin daşı, divarı, otu, ağacı, gülü, çiçəyi onlarsız darıxmağa başlayıb. Şən gülüşlərinin səsinə qəribsəyən buralar sükut içir. Hər yanda onların izi görünür mənə. Fikirləşirdim ki, yəqin qadının müalicə müddəti bitdiyindən xəstəxanadan çıxıblar. Xəstələrin siyahısı olan jurnala baxdım ki, yox hələ qeydiyyatda dururlar. Bəs niyə yoxdurlar? Bir gün gözləmədiyim halda “CİP” gəldi. Kişi təkdi. Maşından ərzaq torbalarını boşaldırdı ki, ona yaxınlaşdım: -Müəllim, xanımınız necədir? – deyib nigaranlığımı bildirdim. O fikirli olduğundan ya sözlərimi eşitmədi, ya da eşidib eşitməzliyə vurdu. Düzü pərt oldum – sualım cavabsız qaldığı üçün. Handan-hana mənə baxdı və başını bulayaraq iti addımlarla iydə ağacına doğru getdi – özlərinin adlandırdığı “sevgi dayanacağı”na. Iki nəfərlik oturacaqda oturub əli ilə mənə “gəl” işarəsi verdi. Cibindən siqaret çıxarıb yandırdıqdan sonra qutusun mənə tərəf uzadıb: -Bilirəm, siqaret çəkənsən. Gəl sən də çək. – dedi. -Mən tərgitmişəm, dörd gündü. -Mənsə fasiləsiz iyirmi üç ildir çəkirəm. – Sonra sözünə ara verib dilləndi – Bir həftə olar onun xəstəliyi yenidən şiddətlənib. Başındakı damarlarda tromblaşma, quruma gedir. Belə hallarda dəliliyi tutur. Heç kimi görmək istəmir. Yazıq qadın doqquz ildir ki, bu zülmü çəkir. Tək övladı olan qızını da belə hallarda yaxına buraxmır. Eləcə qızı telefonla hal-əhval tuta bilir. O, qızının həm atası, həm də anasıdır. -O, sizin həyat yoldaşınız deyil? Axı burada yatanların çoxunun həyat yoldaşları, övladlarının yanlarında qalmaq icazəsi var. -Yox!.. O mənim həyat yoldaşım deyil. Siqaretinə dərin bir qullab vurdu. Acı tüstüsünü ciyərlərinə çəkib burun deşiklərindən parovoz kimi çölə buraxdı. Tüstü burula-burula havaya qalxıb yox oldu. -Biz bir eldən, bir obadanıq. Yəni eyni kənddə böyüyüb boya-başa çatmışıq. Bir məktəbdə oxumuşuq. O, məndən iki sinif aşağıda, bacımla oxuyurdu. Rəfiqəlik edirdilər. O, bizə gəlirdi, bacım onlara gedirdi. Həm də bir məhəllədə yaşadığımızdan hər gün onunla qarşılaşır, elə olurdu ki, məktəbə də birgə gedirdik. O, yeddinci sinifdə oxuyanda artıq qızlar bulağından su içmişdi. Yeniyetməlik çağımızdan gəncliyə qanad açan qoşa qanad kimiydik. Bir-birimizi sevirdik. Uşaqcasına, dəlicəsinə. Sonradan bu sevgi bulağımız durulub atəşli eşqə çevrildi. Ailələrimiz bilirdi bir-birimizi sevməyimizi. Məhəlləmizin ortasındakı Dəlikdaşın yanında bir iydə ağacı vardı. Dəlikdaş dəvə xortumuna bənzəyirdi. İnsanlarımız çərşənbə bayramında üstündə tonqal qalayır, niyyət edirdilər. Həmin Dəlikdaşın yanındakı iydə ağacının altı bizim görüş yerimiz, sevgi dayanacağımız idi. Aylar ötüb illərə qovuşdu. O, onuncu sinifdə oxuyanda mən hərbi xidmətə getdim. Anam Gülnarın anasının razılığı ilə gələcək gəlininin başına yaylıq bağladı ki, əmantdir. İki illik əsgərlik həyatımın bir il yarımı məktublaşdıq. Xoşbəxt gələcək arzularımızdan, bir-birimizə həsrətin, nisgilin müvəqqəti olduğundan yazırdıq… Və birdən-birə ondan məktub gəlmədi. Ha yazdımsa, cavab almadım. Bir dostumun yazdığı məktubdan bildim ki, elimizin “ağır seyidinin” oğluna nişanlanıb. Yazıq qız nə qədər ağlayıb-sızlasa da, bir nəticə verməyib. Gülnarın atası “ağır seyidin” cəddindən qorxduğu üçün elçilərə “yox” deyə bilməyib. Sonra da anamın Gülnarın başına bağladığı yaylıq geri qaytarılıb. Qısa vaxt ərzində toy olur, Gülnar ər evinə köçür. Qəlbi qırıq, gözləri arxada qalmaqla. Mən hərbi xidmətdən geri dönmədim. Kəndimdən, onun adamlarından küsmüşdüm. Biz tərəflərdə əzəldən belə bir adət olub ki, kəndin ağsaqqalının dediyi söz hər bir kəs üçün qanundur. Ağsaqqal sözü həmişə qan yatırıb. Anam, atam Gülnarın başına yaylıq bağlayanda ağsaqqal xeyir-duası almışdılar. Bəs mənim “əmanətimə” xəyanət olanda, seyid oğlu sevgilimə sahib çıxanda niyə ağsaqqal ağzına su alıb susmuşdu? Özü də seyid yüz illərlə davam edən adət-ənənəmizi tapdalamışdı. (Seyidin ərəb mənşəli olduğunu sonradan bildim). Kəndimizin ağsaqqalı hər dəfə Xırman yerində görünəndə kənd əhli də ora axışar, onu dövrəyə alarlar ki, hansısa mühüm xəbəri ondan eşidəcəklər. Bilirdilər ki, ağsaqqal səbəbsiz yerə Xırmana gəlməz. Ağsaqqal da ağır oturub, batman gələn kişi idi. Eşitsəydi, kiminsə evində xəstə var, müalicəsi üçün pul yoxdur. Camaata üzün tutub deyərdi ki, kömək dursunlar. Edilərdi. Yaxud bilsəydi ki, filankəsin uşağının sünnəti gecikir, deyərdi kirvə tut. Toy vaxtını təyin et… Beləydi ağsaqqal sözü. Mənim əmanətim məsələsində isə ağsaqqal susub. Bu idi məni kəndimdən, yurd-yuvamdan küsdürən. Rusyanın Tümen şəhərində tikinti idarələrinin birində fəhlə kimi işə başladım. İşləyə-işləyə qiyabi yolla ali təhsil də aldım. 1985-ci ilin yenidənqurmasından, SSRİ-nin “xalqlar həbsxana”sındakı Sovet rejimi yumşaldıqdan sonra kooperativ müəssəsi açdım. Gün-güzəranım yaxşılaşmağa başladı. Qısa vaxtda pullu adama çevrildim. Cavan, həkim olan bur dul rus qadınla yaşayırdım. Amma hər zaman, hər an ilk sevgimi – Gülnarımı düşünürdüm. Bir qızı olduğunu eşitmişdim. Əyyaş əri qız doğulduğundan ailəsini tərk edib getmiş, şəhərdə yeni ailə qurmuşdu. “Ağır seyid”də Gülnarı, qızı ilə bərabər, atası evinə yola salmışdı ki, “ərsiz qadına mənim evimdə yer yoxdur”, – demişdi. Gülnar da atası evində “künc süpürgəsi”nə çevrilmişdi. Beləcə, dərddən-qəmdən ərimiş və günlərin bir günü… Gülnarın qəflətən iflic olmasını eşidəndə çox məyus oldum. O, mənə qismət olmasa da, ondan ötrü tərki-vətən düşsəm də, həmişə onun xoşbəxt olmasını arzulamışdım. Yanında olacağıma qərar verdim. Kəndimizə döndüm. İllərlə həsrətini çəkmişdim bu dönüşün. Evlərinə getmişdim. Yaşlı ata-anası ilə, qızı ilə görüşdükdən sonra Gülnar olan otağa keçdim. İlahi, qoyub getdiyim su sonası, mələksimamdan əsər-əlamət qalmamışdı! Yalnız gözləri idi tanıdığım. Həmişə ona deyərdim: “Gözün bal arısı, gözümdən çaldı”. Tərpənmirdi. Danışmırdı. Eləcə gözlərini otağın tavanına dikib baxırdı. “Salam” sözümə diksindi. Gözlərini tavandan ayırıb mənə tərəf baxdı. Məni görüncə üzündə heyrət doğuran ifadə yarandı. Həmin andaca kirpiklərindən iki damcı göz yaşı mirvari kimi asıldı. Sonra da yanaqlarından süzülüb çənəsində qoşalaşıb, açıq sinəsinə düşdü. Sükut otağı qoynuna almışdı. O, yataqda mənə baxır, mən də ona. Gözlərimiz danışırdı. Gözlərimiz illərin ayrılığının buzunu sındırırdı. Gözlərimiz dəlicəsinə öpüşürdü… Anidən dupduru üzünü buludlar aldı. İpək üzü sərtləşdi… Saçlarına elə bil aylarla daraq dəyməyib – daranmayıb. Dodaqlar susuzluqdan cadar-cadar olmuş torpağı xatırladırdı. “Sulanmış qız dodaqları mübarək olsun!” dediyim o illərin xatirə seli məni öz qoynuna almışdı… *** Valdeynlərinin, qızının razılığını aldıqdan sonra Gülnarı Rusyaya, yaşadığım şəhərə müalicəyə apardım. Ər-arvad kimi yaşadığım rus həkim qadınım Gülnarın ilk sevgim olduğunu bilincə sevindi. Gülnar ilk gündən ardıcıl müalicə almağa başladı. Bir müddət xəstəxanada yatdı. Məlum oldu ki. gərgin əsəb pozğunluğundan sonra iflic olub. Evə gəldikdən sonra ona xidmətçi tutdum. Yeddi il davamlı olaraq müalicə aldı. Artıq bədəninin bəzi üzviləri hərəkət etmək gücündə idi. Qırıq-qırıq bəzi sözlər deyirdi. Özü də rusca. Axı bütün gününü xidmətçi ilə keçirirdi. Məni görüncə “D..əə…llli…mmm” deyirdi. Qürbət nə qədər yaxşı olsa da, Vətən insanı maqnit kimi hər zaman çəkir. Mən buna öyrəncəli olsam da Gülnarın darıxdığını açıq-aydın hiss edirdim. Qızı üçün möhkəm darıxırdı. Onu Vətənə qaytaracağımı dedim. Bəs mən? Yenidənmi ayrılıq olacaq? Yox, onu bir daha itirə bilmərəm. Qərara gəldim ki, Rusyadakı obyektlərimi satıb Azərbaycana gəlim. Elə də etdim. Azərbaycana gəldikdən sonra özümə bir neçə ticarət obyekti – restoran, ərzaq mağazası, çörəkbişirmə sexilə yanaşı, plastik qapı-pəncərə sexi də açdım. Həm də şadlıq evi tikdirmək, Buzovna qəsəbəsində ev tikmək üçün də torpaq sahələri aldım. Biz Rusyada olan müddətdə Gülnarın valdeynləri dünyalarını dəyişmiş, qızı ərə getmişdi. O, ailəsi ilə anasının ata yurdunda yaşayır, bir oğlu var. Oğluna mənim adımı qoyub – Tural. İndi Gülnara ata evində qızı qulluq edir. Vaxtaşırı ona baş çəkirəm. Tez-tez təbiət qoynuna, dəniz sahilinə gəzməyə aparıram. Daim həkim nəzarətindədir. Ayağa durub yerisəydi, bilərdim ki, özü-özünü idarə edir. Hələliksə… Gülnar orta məktəbi yaxşı oxumuşdu. Müəllim olmaq arzusu vardı. Ara-sıra özündən şeirlər qoşurdu. O, şeirlərinin çoxunu bizim sevgimizə həsr etmişdi. On barmağından biri işləyəndə ona kompüter aldım. Kompüteri öyrənmək üçün də müəllim tutdum. Qısa vaxtda çox şey öyrəndi. Bir gün onlara gedəndə gördüm ki, nəsə yazır. Çox sevindim. O bir barmağın yaxşı ki, hərəkəti bərpa olunub. O bir barmaq onun yaşamaq eşqini özünə qaytarmışdı. Ürəyindən süzülüb gələnləri o bir barmaq ilə komputerin yaddaşına həkk edirdi. Qısa vaxt ərzində irili-xırdalı xeyli sayda hekayələr yazmışdı. -Həyatımızı yazıram. – deyib qıyqacı baxdı. Mən onun fındığa oxşar burnuna çırtma vurub: -Eşqimizi dastana çevirəcəksənmi?!.. – dedim. -Niyə də yox?!… Leyli və Məcnun dastanı, ola bilsin, rəvayətdir. Bizsə gerçək həyatın Leyli- Məcnunuyuq. Əslində Leyli Məcnuna qovuşmalıydı. Qovuşmursa, bu məhəbbətin anlamı olmur. *** Evin tikintisi başa çatmaq üzrə idi. Son tamamlama işləri qalırdı. Şadlıq evinin tikintisi isə gecikirdi. Evin həyət girəcəyində iydə ağacı əkdirmişəm. Sevgi dayanacağımız olan iydə ağacının yanında kəndimizdəki Dəlikdaşın maketin hazırlatmışam. İydə ağacının altındakı oturacaq da eynisiylə bu oturacaqdır. İndi sevgi dayanacağımız Gülnarın yeriyəsi günü gözləyir… *** Bu vaxt tibb bacısı Turalı çağırdı. O, həyat hekayəsin buracan danışa bildi. Aradan xeyli vaxt keçmişdi. Bu müddət ərzində mən qırx iki günlük əmək məzuniyyətində olmuş, işə yenicə qayıtmışdım. Turalla Gülnar həyətdə gəzirlər. Artıq Gülnar qoltuq ağacları ilə hərəkət edə bilir. Tural əli ilə onun qolundan tutub müvazinətini saxlamağa kömək edirdi. Gülnar da ilk dəfə ayaq açıb yeriyən uşaq kimi sevincəkdir. İydə ağacına tərəf gəlirlər. Görüş yerlərinə – sevgi dayanacağına. İydə ağacının altında, sevimli məkanlarında əyləşdikdən sonra təzə-tər güllərdən dərib onlara yaxınlaşdım. -Bu güllər sizə çox yaraşır, Gülnar xanım. – dedim. O, gülləri qoxlayıb, təşəkkür etdi. -Həkimlərimiz sağ olsunlar. Doqquz il Rusyada aldığım müalicəni bizim həkimlər bir ilə yerinə yetirdilər. İrana, Rusyaya, uzaq-uzaq ölkələrə ətək-ətək pul töküb getməyə ehtiyac yoxdur. Bizim həkimlər çox peşəkardırlar. – deyib üzünü Turala çevirdi – Həə, əzizim, düz deyirəmmi? Tural başını tərpətməklə cavab verdi. *** Onlar Mərkəzdən neçə ay vardı getmişdilər. Yadıma düşəndə darıxırdım. Axı səmimi hisslərlə yoğrulmuş dostluğumuz yaranmışdı. Payızın xəzri küləkləri ağacların son yaşıl yarpaqlarını da xəzəlləşdirib yerə tökdüyü ərəfə idi. Belə bir gündə qara “CİP” Mərkəzin həyətinə daxil oldu. Maşını Turalın yox, yaraşıqlı bir xanımın sürdüyünü uzaqdan gördüm. Dövlət nişanı 10-TG-979 olan bu nömrə yaddaşıma həkk olunmuşdu. “TG” – adlarının baş hərfləridir. Bəs maşın sürən xanım kimdir? Həmin an bu qadına qarşı içimdə qısqanclıq hissi baş qaldırdı. Sanırdım ki, Tural evlənib, bu xanım da onun həyat yoldaşıdır. “Vəfasız dünya” kəlməsi ani olaraq beynimdə dolaşdı. İstədim bu forslu xanıma yaxınlaşıb soruşam ki, “bəs Tural müəllim, Gülnar xanım hanı?” sualı ilə onu cin atına mindirəm. Maşından düşüb iki-üç yaşında olan oğlan uşağını da arxa oturacaqdan qucağına alıb Gözətçi Odama doğru gəldi. Çaşqınlıqla ona baxırdım ki: -Köhnə dost, köhnəlmə. – deyib dostcasına əl uzatdı. -Nə xoş, Gülnar xanım! Həmişə ayaq üstə! Bəs Tural müəllim? Bu qəşəng kişi bala kimdir? -Onun işləri çoxdur. Nəvəm Turalın – bu şirin-şəkərimin sünnət toyuna dəvətlisən. Həm də… -Həm də nə?!.. -Həm də ailə qurmuşuq. “Sevgi dayanacağı” şadlıq evinin açılışı olacaq. -Gülnar xanım əsil sevənlərin eşqi ilahidəndir. Onların ər-arvad kəbinləri – Tanrı dərgahında kəsilir. Siz eşqlə dolu bir ömür yaşayırsınız. Sıxıntılar, məhrumiyyətlər ötüb keçdi daha. -Hə… Seyidin oğlu aramıza girməsəydi… – deyəndə üzünü elə bil çiskinli duman örtdü. Kədərli bir xatırə burulğanında boğulurmuş kimi oldu. Handan-hana özünə gəlib gülümsədi – Hə.., qanqarası olmasın, bu günlərdə bir hadisənin şahidi oldum. Buzovnadakı evimizin həyət darvazasının qarşısında dayanmışdım, gözləyirdim ki, bağbanımız qapını açsın, maşını həyətə sürüm. Bu vaxt kürəyinə uşaq şəlləmiş, yanında da beş-altı yaşı olan uşağın əlindən tutmuş qaraçı qadın maşına yaxınlaşdı. “Xanım, ağamın cəddi köməyiniz olsun” deyib əlini uzatdı. Qadına, uşağa yazığım gəldi. Maşının saxlanc qabından beş manat götürüb verəndə anidən: -Dayan, a qaraçı. Sənin ağan seyiddir ki, cəddinə and içirsən? – ağlıma gələn sualı verdim. -Bəli, xanım, ərim seyiddir. Ağır ocaqdırlar. Odeyy… orada oturub. – deyib on beş-iyirmi addım o yanda oturmuş, üst-başından kir-pasaq yağan, saqqallı, orta yaşlı, orta boylu kişini göstərdi. Kişiyə anidən baxmağımla nəyisə xatırlatdı mənə… Beş manatı verdim. Ayağı dizdən aşağı kəsilmiş kişi qoltuq ağaclarına söykənib ayağa qalxanda tanıdım. O idi. Yanılmamışdım. Maşın həyətə daxil olanda yan güzgüdən ona yenə baxdım. Seyidin oğlu idi. -İlandır də! Yenə qarşına çıxdı. Tural müəllim sizin həyatınızı mənalandıran ömür-gün yoldaşı olmağa layiqdir. -Həə, düz deyirsən. O, bir kabus idi – həyatıma soxulmuşdu. Təəssüf ki, təravətimi, ətrimi qoxlaya bildi. O əfi ilanın zəhərli dişlərinin acısını illərlə yaşadım. Gülnar xanım ətə-cana dolmuşdu. Hə, deyəsən…, yanılmamışdım, uşaq gözləyir. Ana olacaq. ATAKƏND, GÖZƏTÇİ ODASI
Onun haqqında fikir yürüdənlər heç də birmənalı danışmırlar. Necə deyərlər, topa tutanlar da var, tərifləyənlər də. Təbii haldır, belə aydınlar zəmanəsində birmənalı qarşılanmasalar da, tarix onları gələcək nəsillərə örnək kimi ötürə bilir. Bəzən mənə elə gəlir ki, Fazil Mustafa ötən əsrin əvvəlində yaşamış Mirzə Cəlilin müasir taleyini yaşayır…
Doğrudur, rəsmiyyətdə müxalifəti təmsil etsə də, müxalifətdə iqtidarı təmsil edir. O, xalqın arasında hakimiyyətin yox, hakimiyyətin içində xalq adamlarından biridir…
Təsadüfən “Anews Tv” yutub kanalına verdiyi müsahibəyə rast gəldim. O qədər gözəl fikirlər söylədi ki, illərlə ifadə etməyə səy göstərdiyim, çalışıb sözə çevirmək istədiyim fikirləri dilə gətirdi. Səmimiyyətimə inanın, bu gün o, hansı siyasi platformada təmsil olunduğundan, kimi dəstəklədiyindən asılı olmayaraq, zəmanəmizin Mirzə Cəlilidir…
Gözümü açandan bu cəmiyyət “ZİYALI” anlayışını hələ də müzakirə edir. Nəhayət ki, ZİYALI kimdir sualına ən dolğun cavabı Fazil bəydən eşitdim.
Deyir ki:- “Tarixlə yaşayan xalqlar faciəvi xalqlardır. Onları tarixdən ayırıb müasir dövrə gətirməyi bacarmaq lazımdır. Xalqını özünə güvənən, öz qəhrəmanını yeni dövrün insanları arasından seçə bilən bir xalqa çevirə bilməlisən. Təəssüf ki, bu baş verməyəndə Dədə Qorqud eposunda deyildiyi kimi, insan- baş kəsib, qan töküb ad qazanmağa üstünlük verir və zəkayla ad qazanmaqdan vaz keçir.” Bəli, əsl ZİYALI xalqını özünə güvənən, öz qəhrəmanını yeni dövrün insanları arasından seçə bilən bir xalqa çevirə biləndir…
Çox yox, hər dəfə Azərbaycan parlamentində təmsil olunan 125 deputatın 110-u Fazil Mustafa təfəkkürlü, Fazil Mustafa düşüncəli və nəhayət Fazil Mustafa məzmunlu insan olsaydı, xalq öz millət vəkilləri ilə fəxr edərdi…
Fazil Mustafa mövcud sistemin yaratdığı bəsit şərait daxilində xalqın problemlərinin həllinə yarımağa can atan tək-tək vicdanlı ziyalılardandır. O, deputatlığın imkan və imtiyazlarını özünə həsr edən adamlardan yox, xalq üçün xərcləməyi bacaran insanlardandır…
Bu günlərdə onun 59 yaşı tamam olur. Müxalifətin iqtidar yönlü, hakimiyyətin müxalif yönlü deputat kimi tanıdığı Fazil bəyi yeni yaşı münasibətilə təbrik edirəm. Kim necə tanıyır tanısın, mən onu xalqımın qənimət övladlarından biri hesab edirəm. Yolu açıq olsun! Ad günü mübarək!
Tarixi foto. Vaqif İbrahimin xatirəsini yad etmək üçün “Göyərçin” jurnalının redaksiyasına toplaşmışdıq. Xalq yazıçıları Hüseyn Abbaszadə, Anar, Gülhüseyn Hüseynoğlu, xalq şairi Bəxtiyar Vahabzadə də bizimlə idi… İli dəqiq xatırlamıram. Ev sahibləri biz idik, sağdan ayaq üstə: Rafiq Yusifoğlu, Arif Hüseynov və Tofiq Mahmud.
Mənbə: şair, Əməkdar mədəniyyət işçisi, filologiya elmləri doktoru, professorRafiq YUSİFOĞLUnun şəxsi axivi.
Deyir ki:- “Mən həyatı kifayyət qədər rəngarəng yaşamış adamam. Yazmaq istədiklərim çoxdu. Bir dəfə feysbukda yazmışdım ki, şeir ədəbiyyatın uşaqlıq dövrüdü. Mən o dövrü çoxdan keçmişəm. Ancaq adam var ki, ömrünün axırına qədər uşaq qalır, yəni şeir yazır. Amma dediyimiz maddi problemlər həll olunsaydı geniş nəsr əsərləri yazardım. Təbii ki, roman yazmaq üçün insanda zaman arxayınçılığı olmalıdı. Ümumiyyətlə, mürəkkəbliyinə görə, roman janrına bir dövlət kimi baxıram. Roman yazan yazıçıda axrayınçılıqla bərabər mütəfəkkir hökmdar beyni olmalıdı. Əsər müəllif tərəfindən dövlət kimi idarə edilməlidi.”
Deyilənlərə görə, qədim Sparta(Lakemedon) dövlətində döyüşçülərə savaşdan əvvəl ucuz başa gələn və zəngin kalorili xaş yeizdirirdilər. Xaş onlarda döyüş ruhu, tükənməz enerji, çeviklik yaradırdı. Verdiyi müsahibələrə göz gəzdirdim. Adamı məst edən gözəl, tanış bir qoxunu duydum…
“Mən ultra yeniliyə meyilli adamam. Ona görə ən müasir dünya yazarlarını oxuyuram. Daha doğrusu, audio-kitablara qulaq asıram. Müasir dünya yazarlarının əsərləri rusca səsləndirilir, qulaqcığı taxıb dinləyirəm. Mütaliə üçün çox gözəl metoddu. Nolaydı, həmin kitablar öz dilimizə də tərcümə ediləydi. Bir də daimi olaraq “Çto? Qde? Koqda?” intellektual kazino verilişlərini izləyirəm. İnternetdə axtarıb bütün proqramlarına baxıram. Həmin proqramın Rusiya, Azərbaycan, Ukrayna və Belarus verilişlərini qaçırmıram. Ümumiyyətlə, texnoloji sahədə süni intellekt inkişaf etdikcə, ədəbiyyatda da insani mövzular tükənməyə doğru gedir. Bu, qlobal prosesdi, bəlkə də bizdə bunu o qədər hiss etmirlər. Gələcək ağıllı maşınlarındı. Oxuduğum kitablar və baxdığım filmlərdən bu qənaətə gəlmişəm ki, tezliklə robotlar insanları sıxışdırıb, Yer kürəsində şahlıq edəcəklər. Bax belə bir kədərli sonluq!”- söyləyir.
Qərar verəndə bir az ləngiyir. Amma məntiqli qərar verməyi və düşdüyü mühitdə hörmət qazanmağı bacarır. Bununla yanaşı o, çox sosial insandır və əylənməyi sevir. Sevməyi və sevilməyi xoşlayır. Qayğıkeş birisidir, son tikəsini bölüşməyə hazırdır. Emosional olsa da, fəqət yaxşı həmsöhbətdir. Ədalətsizliyin düşmənidir, haqsızlığa göz yuma bilmir. Yumoru əla başa düşür. Nəzakətli və diplomatikdir…
Bəli, söhbət şair, publisist Murad Köhnəqaladan gedir. O, 1959-cu il oktyabrın 15-də Tovuz rayonunun Köhnəqala kəndində anadan olub. Orta məktəbi bitirdikdən sonra Tovuz rayonu 1 saylı toxumçuluq sovxozunda fəhlə işləyib. Bir il sonra isə sovet ordusunda əsgəri xidmətə çağrılıb. Ordudan tərxis olunduqdan sonra Şəmkir rayonunun Zəyəm Cırdaxan kəndində zərgər Sərdar Sultanovun şagirdi olub. İki il Tovuz şəhər təmir-tikinti sahəsində, beş il də Bakı şəhər metro tikintisində fəhlə işləyib. 1980-ci illərdən şerləri ilə mətbuatda çıxış etməyə başlayıb. 1985-1990-cı illərdə isə Moskvada Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunda ali təhsilə yiyələnib. 1991-1992-ci illərdə Respublika Tərcümə və Ədəbi Əlaqələr Mərkəzində elmi redaktor işləyib. Avrasiya Mətbuat fondunda əlaqəçi jurnalist olub. Sonra üç il Sibirdə, Uzaq Şərqdə yaşayıb. Vətənə dönəndən sonra isə Bakı İncəsənət mərkəzinin şeir şöbəsində çalışıb. Azad Yazarlar Ocağı adlı ədəbi təşkilatın yaradıcısıdır. Müstəqil media orqanlarında bədii və publisistik yazıları ilə çıxış edir. Ona yaxın kitabın müəllifidir…
Deyir ki:- “Ədəbiyyat, yazıçılıq, şairlik o yana dursun, mən müstəqillik dövrü Azərbaycan publisistikasının yaradıcılarındanam. Otuz ildən artıqdır, işləmədiyim qəzet, jurnal, sayt qalmayıb. Ömrüm boyu da heç bir partiyanın üzvü olmamışam, heç kəsin də qarşısında öhdəlik götürməmişəm. Həmişə bir ziyalı, bir vətəndaş mövqeyində olmuşam və hər zaman da olacağam. Mən azad düşüncəli adamam. Nə hakimiyyətin, nə də müxalifətin tapşırığı ilə oturub-dururam. Müxalifət qəzetlərində yazdığım vaxtlarda belə müxalifət rəhbərlərinin sözü ilə bir cümlə də yazmamışam.”
Dəyişkən əhval-ruhiyyəyə malikdir. Necə deyərlər, kimlərlə olmasından asılı olmayaraq hər an kefi dəyişə bilər. Bəzən münasibətlərində problemlər yaranır. Narahat və stresli mühitlərdə işləməyi sevmir. Qəribə mülahizə qabiliyyəti var. Hadisələrə özünəməxsus yanaşmağı bacarır. Qadınları müdafiə etməkdən çəkinmir.
“Adətən, cəmiyyətimizdə məişət işləri qadın və kişi arasında bölünür. Şəxsən mən, ev işlərinin cinslərə ayrılmasının əleyhinəyəm. Fikrimcə, işin növündən asılı olmayaraq, fiziki gücünə görə ağır işi kişi, yüngül işləri isə qadın görməlidi. Məsələn, paltaryuyan maşını olmayan ailələrdə bir qayda olaraq, paltarı qadın yuyur. Bunun tam əleyhinəyəm. Paltar yumaq, sıxmaq ağır işdi. Paltarı kişinin yuması daha ədalətlidi. Yaxud yemək bişirmək. Bu fikirdəyəm ki, hər bir kişi istənilən yeməyi hazırlamağı bacarmalıdı. Əslində, yemək bişirmək elə kişi işidi. Qadını ağır işlə yüklədikdən sonra ondan zəriflik ummaq artıq əbləhlikdi.”
Yox, yox! Birdən elə bilərsiniz ki, yaşının bu vaxtında AQP-yə üzv olub, əsla yox. Onun Arvaddan Qorxanlar Partiyasından(A.Q.P.) xəbəri yoxdur…
Nə isə, oktyabrın 15-i Murad Köhnəqalanın 65 yaşı tamam olur. Qoy qələmə aldığım bu yazı, onun yubileyinə yazılacaq yazılar sırasında birinci olsun! Çox yaşasın!
Son vaxtlar isanların kütlə sözündən xoşu gəlmir nədənsə. Çoxluğu kütlə adlandırmaq nədənsə insanları , bütövlükdə cəmiyyəti qıcıqlandırır. Halbuki kütlə təfəkkürü dedikdə həmin o çoxluğu nəzərdə tuturuq –Burnunun ucundan kənarı görməyən, sözə dəyər verməyib Baləlilərə qulaq asan, Baboşlara, Ləmanlara qucaq açıb ümumbəşəri dəyərləri gözdən salan, günün çox sosial hissəsini sosial şəbəkədə mənasız adamların ailə dramlarına baxıb göz yaşı axıdan, ağzına gələn kommentlərlə gündəmi zəbt etməyə çalışan, ətrafına özü kimi minlərlə tamaşaçı yığan , həqiqətlərə yox, yalana çəpik çalan, kitab oxumaq mədəniyyətindən uzaq olan ,azərbaycan yazıçısını, şairini urvatdan salan toplum kütlə deyilsə bəs nədi? Tik-tokda bütün günü orasını burasını göstərən, ağzına gələni danışıb özünə reytinq qazananların ətrafında fırlanan çoxluğa kütlə deməyimizdən niyə narazıdılar axı? Kütləviləşmək adi hal alıbsa ,milli -mənəvi dəyərlər arxa plana keçibsə , musiqimiz, ədəbiyyatımız, mədəniyyətimi, incəsənətimiz yad ünsürlərə məruz qalıbsa, asilikdən, zadəlikdən çıxmışıqsa, keçmişimizi baltalayıb sabahımızı sual altına qoymuşuqsa , qapılarımızı taybatay nifrətə açmışıqsa , ürəyimizdəki sevgi hissini zərrə -zərrə əritmişiksə bunun günahı kimdədi? Əlbəttə səndə, məndə, onda, onlarda –hamımızda. Əsl sözün , əsl musiqinin başına döyə -döyə öz yolundan çıxarmışıq. Poeziyamız meyxana səviyyəsindən də aşağı düşüb . Klassik musiqilərimiz damlaların, nəfəslərin və adını çəkmək istəmədiyim yüzlərlə dırnaqarası müğənnilərin kölgəsində itib batır. Bütövlükdə dünyanı azdırmışıq. Gözəl amallardan , gözəl duyğulardan uzaqlaşa-uzaqlaşa özümüz olmaqdan çıxmışıq. Əcnəbinin mənfi hər nəyi varsa qarşımıza çəkmişik . Gözəlliklərdən uzaq düşmüşük. Ğözümüz rəngarəngliyi götürmür. Hər şeydə qara axtarırıq. Bəs niyə kütlə olmağı özümüzə ar bilirik? Çoxluğun içində olmayanlar da azlıqda əzab çəkir, əzilir, sıxılır. Yazıçımız, şairimiz küçə -küçə gəzib alıcı axtarır. Pinti şou əhlinı verilən dəyərin milyonda biri yazarlarımıza verilmir. Sözü bütövlükdə cəmiyyətdən küsdürmüşük. Bəs niyə kütlə anlayışı bizdə ikrah hissi yaradır? Axı iyrənc , mənasız selin axınında itib batmağı özümüz seçmişik. Günahkar bizlərik axı. Hər şeyi maddiyyata bağlamaqla günahı üstümüzdən ata bilmərik. Əcnəbi müğənnilərin konsertinə pul tapanlar, günün xeyli hissəsini kafedə, restoranda keçirənlər, mənasız və acı bağırsaq kimi uzanan serialları qarabaqara izləyənlər , şopinqlərdə və dükanlarda bunu geyinib onu soyunanlar ( siyahını istədiyiniz qədər uzada bilərəm) , əlbəttə kitab oxumağa vaxt tapmayacaq. “Yaxşı əsər yoxdu ” -deyib yaxasını qırağa çəkənlər də çoxdu. Zənnimcə ən zəif əsər belə nəyisə öyrədir insana, nəyisə təbliğ və təlqin edir. Lap qafiyədən kənara çıxan şeirlər də, modern adı altında yazılan ən ütüsüz poeziya nümunəsi də adama nəyisə qazandırır. Bapbalaca olsa da. Amma oxuyan, kitab almağa marağı olan kimdi? Robotlaşmış , soyuq, burnunun ucundan o yanı görməyən kütlə formalaşmaqdadı. Acığınıza gəlsə də , lap tənbehə və təhqirə keçsəz də bu belədi. Fərqinə varmasaq da cəmiyyəti arxasınca aparmağa qadir mənfur qüvvələr yetişməkdədi. Özünə, mənəviyyatına sadiq çox az adam qalıb. Bir ovucuq deyəndə məhz bunu nəzərdə tuturam. Nağıla qulaq asa-asa əsl həqiqətləri ört -basdır etmişik. Bir həyat mexanizmimiz yoxdu. Qəribə pərakəndəlik var prinsiplərimizdə. Dağılmışıq, ya da dağıdıblar. Boynumuza almasaq da ancaq həyatın ən eybəcər tərəfinə qaçmağa çalışırıq . Yeniliyi sosial şəbəkədə dost axtarmaqda, çılpaq bədənini bütün dünyanın qarşısında nümayiş etdirməkdə , küçə mədəniyyətinin təbliğində , əxlaq normalarını aşmaqda, dedi-qodu tipli verilişlərdə ailə sirrimizi kütləviləşdirməkdə, bütün günü əlimizdə telefon onun -bunun problemlərini müzakirə etməkdə və sairə və ilaxırda görürük. Elə müasirliyi də. Dəbdən xəbərimiz olmasa da “zövqlü” olmaqda iddialıyıq. Yəni özümüzü elə aparırıq. Əsas məsələlər ( elm öyrənmək, kitab oxumaq, idarəçilik…) arxa plana keçib. Boynumuza düşən öhdəliklərdən qaça-qaça kütlə mədəniyyətini formalaşdırmışıq və özümüz də narazıyıq. Bu yolu özümüz seçmişik. Cəzasını da özümüz çəkirik. Ən böyük bəlamız da budu ki, özümüzə qıraqdan baxa bilmirik. Bir də gözümüzü açıb özümüzü həyatın dibində görəcəyik . Onda da çox gec olacaq.
